Fyrir nokkrum dögum afhenti ég, f.h. stýrihóps, Katrínu Júlíusdóttur iðnaðarráðherra plagg er nefnist Orkustefna fyrir Ísland. Plaggið atarna er niðurstaða 2ja ára ferlis, þar sem 7 manna stýrihópur tók saman leiðarljós, markmið og leiðir í orkumálum Íslendinga. Haldin voru þrjú opin málþing og farið í gegn um tvö umsagnarferli, þar sem samtals 65 umsagnir bárust. Orkustefnan sjálf er 86 síður og vonandi skýr og læsileg. Henni er ætlað að vera grundvöllur og viðmið í lagasetningu og reglugerðum, eigendastefnu orkufyrirtækja, opinberum framkvæmdum, samstarfi við frjáls félagasamtök og í umræðu almennt um orkumál.
Mikilvægur þáttur orkustefnunnar er að skilgreina stærð og umfang orkuauðlinda Íslands á sviði vatnsafls og jarðhita. Í því efni er rökrétt að vísa í niðurstöður Rammaáætlunar um vernd og nýtingu náttúrusvæða með áherslu á vatnsafl og jarðhitasvæði og í tillögu til þingsályktunar sem á þeim er byggð. Þar eru virkjunarkostir flokkaðir í orkunýtingarflokk, verndarflokk og biðflokk. Í síðastnefnda flokknum eru þeir virkjunarkostir sem þykja ekki fullrannsakaðir eða að gögn vantar til þess að unnt sé að skipa þeim í orkunýtingarflokk eða verndarflokk að svo komnu máli.
Niðurstöðurnar sjást í súluritinu hér að neðan:
Hægra megin má sjá núverandi notkun virkjaðrar raforku, sem nemur samtals tæpum 17 terawattstundum á ári (TWh/a). Stærsti notandi raforku á landinu er Alcoa Fjarðaál á Reyðarfirði með tæpar 5 TWh/a. Fast á hæla þess fylgja Norðurál Grundartanga með rúmar 4 TWh/a og Rio Tinto Alcan í Straumsvík með 3,6 TWh/a. Þessi þrjú álver nota samtals tæpar 13 TWh/a. Allur almenni markaðurinn, þ.e. heimili og önnur fyrirtæki en stórnotendur, notar 2,7 TWh/a.
Þá er spurningin hversu mikið er eftir óvirkjað af raforkugetunni í vatnsafli og jarðvarma.
Virkjunarkostir í orkunýtingarflokki skv. Rammaáætlun eru taldir geta skilað 13,1 TWh/a og í biðflokki eru 9,1 TWh/a.
Þetta þýðir að raforkugetan er samtals á bilinu 30-39 TWh/a, en af henni eru þegar virkjaðar 17 TWh/a eins og áður sagði.
Við erum því búin að virkja e.t.v. helming og eigum þá helming eftir. Þann helming verður að fara mjög vel með, til að hámarka arðinn af auðlindinni f.h. þjóðarinnar og komandi kynslóða. Meira um það í síðari pistlum.
Vilhjálmur Þorsteinsson
Af hverju segirðu að við eigum helming eftir, sem við verðum að fara vel með, Vilhjálmur? Allar virkjanir sem ráðist verður í héðan í frá munu kosta gífurlegar, og óafturkræfar, fórnir í óspilltri náttúru og óbyggðum.
Auk þess eru þessa dagana að koma í ljós fleiri og fleiri vandamál með jarðhitavirkjanir, sem enginn hefur hugmynd um hvort hægt er að leysa með viðunandi hætti: Brennisteinstvetnismengun, jarðskjálftar, og affalssvatn sem erfitt og dýrt er að losna við.
Er það nokkuð náttúrulögmál að við EIGUM að ganga ennþá lengra í að eyðileggja náttúruperlur? að við EIGUM að halda áfram þeirri gróðasókn sem hefur ekki beinlínis verið til góðs síðasta áratuginn?
Tölurnar byggja, eins og tekið er fram, á flokkun virkjunarkosta í Rammaáætlun og tillögu til þingsályktunar sem byggð er á henni. Það er rétt hjá þér Einar að þeir virkjanakostir sem eftir eru, þ.e. í orkunýtingarflokki, eru að jafnaði ekki eins hagkvæmir og þeir sem búið er að virkja – sem gerir enn frekari kröfur til orkuverðs og arðs í framtíðinni. Einnig er þar meiri þungi í jarðhita en vatnsafli. Reiknuð raforkugeta í jarðhita skv. Rammaáætlun byggir á a.m.k. 50 ára nýtingartíma en sjálfbær nýting er gjarnan miðuð við 100-300 ár. Jarðhitatölurnar eru því ekki í öllum tilvikum miðaðar við sjálfbæra nýtingu. Á móti kemur að það kunna að vera fleiri virkjunarkostir nýtanlegir en þeir sem Rammaáætlun hefur fjallað um. Allt er þetta að sjálfsögðu opið til umræðu, og Rammaáætlunin sjálf er til umsagnar akkúrat núna.
Hvað stendur í vegi fyrir því að hámarka arðinn af því sem þegar hefur verið virkjað? Stóriðjan kaupir orkuna á 30% af heimsmarkaðsverði samkvæmt samningum sem gerðir voru með leynd og án lýðræðislegs eftirlits – og þessa samninga ætti að dæma ólöglega.
Ef sú orka sem við framleiðum nú þegar væri seld til stóriðju á eðlilegu verði, þyrfti ekki að virkja frekar.
Norðmenn taka í sína sameiginlegu sjóði yfir 70% af verðmæti allrar olíu sem unnin er í Norðursjónum . Við ættum að læra af þeim hverning hagsmunir almennings eru tryggðir í stað þess að láta ræna okkur.
Því miður er orkuverðið bundið í langtíma sölusamningum við orkukaupendur (til dæmis í tilviki Reyðaráls til ársins 2048) og sjaldnast er boðið upp á endurskoðun verðs, aðeins tengingu orkuverðs við álverð. Jafnframt hafa verið gerðir og lögfestir fjárfestingarsamningar sem takmarka möguleika á skattlagningu eða öðrum forsendubreytingum. Af sumu af þessu ætti að draga lærdóma, sem stendur til að fjalla nánar um í síðari bloggfærslu.
Takk fyrir fróðlega skýrslu. Ég er þeirrar skoðunar að það sé ansi hressilega skotið yfir markið að segja að við séum einungis búin að virkja helming af orkukostum hér á landi. Í virkjanaflokki rammaáætlunar er fjöldi jarðvarmavirkjana sem enginn veit hversu mikilli orku gætu skilað. Í Orkustefnu fyrir Ísland segir t.d. á bls. 10: ,,Þessar stærðir eru þó bundnar talsverðri óvissu og byggja á takmörkuðum gögnum.“ Í biðflokki eru svo svæði sem ég held að verði aldrei virkjuð, t.d. Hveravellir, Jökulsárnar í Skagafirði, Skjálfandafljót, Trölladyngja og fleiri. Þannig að fullyrðingar um að við séum einungis hálfnuð með orkuna standast ekki skoðun. Og það sem verra er að slíkar fullyrðingar ýta undir óraunhæfar væntingar.
kveðja,
Guðmundur Hörður Guðmundsson
formaður Landverndar
Margir munu telja það tíðindi í orkustefnunni að talað sé um að helmingur eða innan við það sé eftir af virkjanlegri raforkugetu; hingað til hefur verið talað um að getan sé miklu meiri eða allt upp í 55 TWh/a. Og varðandi jarðhitann þá vísa ég til svars til Einars hér að ofan.
Ég les það út úr þessu plaggi að ef þetta verður að stefnu stjórnvalda sé afstaða þeirra sú að hér skuli ekki reist eitt einasta álver í viðbót. En kannski er það rangtúlkun? Velti einnig fyrir mér af hverju stýrihópurinn fjallaði ekki um stefnu gagnvart eignarhaldi að virkjunum, eins og fyrir hann var lagt?
Af þeim virkjunarkostum sem eftir eru er meirihluti jarðhitasvæði. Jarðhiti hentar af ýmsum ástæðum fremur illa til raforkuframleiðslu fyrir álver. Áhættusamt er að lofa miklu orkumagni frá fyrsta degi og til margra áratuga frá jarðhitasvæðum. Þau eru þess eðlis að vinnslugeta þeirra er sjaldan þekkt með nokkurri vissu í upphafi og kemur aðeins í ljós með frekari vinnslu og rannsóknum. Þannig að mín tilfinning er að róðurinn þyngist smám saman fyrir álver í hópi orkukaupenda.
… og varðandi eignarhald á virkjunum þá tekur orkustefnan fram að (1) auðlindir á landi í eigu opinberra aðila verði áfram í opinberri eigu; (2) að því gefnu að auðlindarentu sé skilað til þjóðarinnar með nýtingarsamningum (sem gerðir eru til hóflegs tíma í senn, í útboðum og með jafnræði að leiðarljósi) og skattlagningu þá sé ekki nauðsynlegt að gera ráð fyrir að opinberir aðilar taki fjárhagslega áhættu á virkjununum sjálfum.
Við erum ekki „búin með“ neitt nema e.t.v. virkjanakosti. Orkuframleiðslan rúllar um langa framtíð án þess að við þurfum að flytja inn eldsneyti og malar okkur gull. Sú sem er komin í nýingu það er.
Banki eitthvað gríðarlega skemmtilegt og arðbært upp á í framtíðinni ætti aukinheldur að vera hægðarleikur að kaupa út (meinta) óhagkvæma raforkukaupasamninga.
Því miður er ekki raunhæft að unnt verði að kaupa út raforkusamning á föstu verði með álverðstengingu til 2048 nema gegn greiðslu stórra upphæða sem m.a. fela í sér úreldingu álversins sem um ræðir. Það er sorgleg staðreynd.
Fróðleg samantekt. Kemur samt ekki á óvart. Ef Bakki á Húsavík og Helguvík hefðu komið inn á fullu-þá værum við nálægt því búin með virkjanlega raforku. Bakki virðist fallinn út a.m.k í 360 þús/árstonn og óljóst með Helguvík.
Vonandi ber okkur gæfu til að nýta það sem eftir er ,betur en verið hefur fram að þessu. En ljóst er að þó ný álver komi ekki til sögunnar-verður mikill þrýstingur frá þeim sem fyrir eru -um viðbótarorku.
Við lifum á okkar auðlindum til lands og sjávar. Við höfum engin efni á að gefa þau verðmæti frá okkur
Ég er nokkuð sammála Einari Steingrímssyni hér að ofan. Það er ekki hægt að láta sem sá helmingur sem eftir er sé sambærilegur fyrra helmingnum. Ég er þó ekki viss um að náttúruperlurnar séu fleiri sem eftir eru (þær eiga að vera í verndarflokknum – og margt hefur verið eyðilagt á undanförnum áratugum), heldur er fyrst og fremst um að ræða að ódýrustu kostirnir hafa þegar verið virkjaðir. Óbeislaða orkan verður því óhjákvæmilega dýrari þar sem það er dýrara að virkja hana.
Svo ég skilji ekki við málið á neikvæðum nótum, þá finnst mér pistillinn að öðru leyti mjög góður og er honum í öllu meginatriðum sammála.
Í hvert skipti sem talað er um að eigi að virkja einhvers staðar, þá er talað um að verið sé að eyðileggja náttúruperlur.
Man einhver eftir Eyjabökkum?
Ég er ekki að tala um íbúagötuna uppi í Breiðholti.
Um leið og talað var um að virkja mýrarflákann Eyjabakka, þá var svæðið strax útnefnt „náttúruperla“ af svokölluðum umhverfisverndarsinnum og þar með var sjálfhætt við virkjunarframkvæmdir þar.
En nú virðast Eyjabakkar vera gleymdir og þangað kemur varla nokkur maður til að njóta þessarar „einstöku“ náttúruperlu enda svæði með öllu óaðgengilegt nema fuglinum fljúgandi.
Svæðið þarna austurfrá er svo „einstakt“ að vitað er að hreindýr hafi sokkið á bólakaf í mýrarflákann þarna og aldrei komið upp aftur og er því til lítillar gleði fyrir „náttúruelskandi“ fólk.
En sennilega er besti orkukosturinn fyrir Íslendinga framtíðarinnar að reisa hér mengandi kola- og olíukyntt raforkuver, eða það sem er ennþá betra, að reisa hér kjarnorkuver, þau menga nefnilega ekki andrúmsloftið því frá þeim kemur ekkert CO2.
Við getum þá smátt og smátt skrottað öllum vatnsaflsvirkjunum og endurheimt „eyðilagðar“ náttúruperlur og geislað af gleði yfir því eftir að hafa lifað með geislavirk kjarnorkuver í nokkur ár, eða andað léttar yfir endurheimtum náttúruperlum og andað að okkur kolaryki úr kolakyntum raforkuverum farmtíðarinnar.