Á morgun mæli ég fyrir þingsályktunartillögu okkar sjálfstæðismanna sem miðar að því að innleidd verði formleg fjármálaregla:
Greinargerð (stytt)
Þróun gengis krónunnar undanfarin ár hefur verið með þeim hætti að margir hafa snúist á þá skoðun að eina færa leiðin í gjaldmiðlamálum Íslendinga sé að ganga í Evrópusambandið og taka upp evru. Rétt er að benda á að nær sömu skilyrði þurfa að ríkja í efnahagsmálum þjóðarinnar til að evran henti sem þjóðargjaldmiðill og þurfa að vera fyrir hendi til að krónan geti gegnt því hlutverki eða einhver annar gjaldmiðill. Til að evran gagnist Íslendingum sem gjaldmiðill þarf hagstjórnin að vera með þeim hætti að hún sé trúverðug og skapi stöðugleika. Munurinn á þessum tveim gjaldmiðlum í hagstæðu efnahagsumhverfi er að krónan verður áfram fljótandi — hugsanlega seigfljótandi — og þjónar áfram því hlutverki sínu að aðlaga hagkerfið, en upptaka evru er fastgengisstefna. Fastgengisstefna kallar á að hagkerfið sé aðlagað um vinnumarkað sem leiðir oftar en ekki til atvinnuleysis þegar illa árar. Það er sársaukafyllra. Jafnframt eru hagkerfi fljótari að jafna sig ef aðlögun hefur átt sér stað með gengisbreytingum, en ef hún verður um vinnumarkað vegna þess hversu erfitt er að t.d. að lækka laun svo um munar. Þegar gengi krónunnar lækkar fá útflutningsfyrirtæki hærra verð í krónum fyrir sína vöru en verðlag á innflutningi hækkar. Þegar gengið hækkar hefur það gagnstæð áhrif. Gallinn við krónuna og fljótandi gengi er, eðli máls samkvæmt, meiri sveiflur. Þær er hægt að hemja með réttri hagstjórn.
Sem lið í því að leysa hagstjórnar- og gjaldmiðlavanda þjóðarinnar er hér lagt til að tekin verði upp fjármálaregla, sem styður við peningamálastefnuna á þann hátt að ekki þurfi að beita vaxtatækjum Seðlabankans á jafn afdrifaríkan hátt og verið hefur. Fjármálareglan felst í því að ríkisútgjöld vaxi sem nemur meðalhagvexti undanfarinna 10 ára, óháð árferði.
Ef þessi regla væri við lýði yrði ríkissjóður rekinn með afgangi í góðæri en halla í óáran. Reglan myndi dempa hagsveifluna og leggja léttari byrðar á peningamálastefnuna. Af rannsóknum má draga þá ályktun að ef fylgt hefði verið þeirri stefnu í opinberum fjármálum á Íslandi árin 1964-2001, að láta samneyslu aukast á hverju ári sem nemur langtíma hagvexti á Íslandi, hefðu hagsveiflur á Íslandi árin 1978-2001 orðið um þriðjungi minni en raunin varð. Notkun reglunnar hefði haft í för með sér þjóðhagslegan ávinning sem falist hefði í aukinni framleiðslu, minni óvissu, jafnari neyslu og meiri efnahagslegri velferð.
Ábati af þessari fjármálareglu er minna álag á peningamálastefnuna, lægri og stöðugri vextir og þar með stöðugra gengi. Þessi stöðugleiki og minni óvissa leiðir aftur til meiri framleiðslu og efnahagslegrar velferðar til langs tíma litið. Sem dæmi má nefna að hvert prósentustig í hærri vöxtum leiðir til um 8,8 milljarða króna hærri vaxtabyrði fyrir heimilin, fyrirtækin og ríkissjóð á ári. Reglan leiðir einnig til þess að hægt er að framfylgja Maastricht-skilyrðunum mun betur en ella og fyrr yrði hægt að taka upp evru á Íslandi. En það sem meira er um vert: Reglan myndi leiða til mun betri hagstjórnar og þar með yrði stöðugleiki mun meiri, óháð því hvaða gjaldmiðill er notaður, því sjálfstæður gjaldmiðill endurspeglar aðeins undirliggjandi stjórn efnahagsmála og væntingar um hana — ekkert annað.
Tryggvi Þór Herbertsson