Þórdís Björk Sigurþórsdóttir

Stjórnmálaaflið Dögun – samtök um réttlæti sanngirni og lýðræði, hefur hrint af stað undirskriftasöfnun til að skora á Alþingi að láta fara fram þjóðaratkvæðagreiðslu um framtíðarfyrirkomulag við stjórn fiskveiða. Verði Alþingi ekki við áskoruninni og samþykki ný lög um stjórn fiskveiða verða undirskriftirnar sem safnast afhentar forseta Íslands með beiðni um að hann synji þeim staðfestingar. Hægt er að skrifa undir á www.xdogun.is/askorun

Greinargerð:

Með nýjum lögum um stjórn fiskveiða er núverandi handhöfum aflaheimilda tryggður forgangur, sem stenst ekki jafnræðisákvæði stjórnarskrárinnar, til að minnsta kosti 20 ára. Auk þess stenst það engan veginn nýja stjórnarskrá sem stjórnlagaráð hefur samið. Núverandi stjórnarmeirihluti lofaði fyrir síðustu kosningar að breyta stjórnkerfi fiskveiða þannig að jafnræði yrði tryggt. Það frumvarp sem liggur fyrir Alþingi gengur í þveröfuga átt (657. mál, þskj. 1052, 140. löggjafarþing) (http://www.althingi.is/altext/140/s/1052.html).

Fyrir síðustu alþingiskosningar, í apríl 2009, voru báðir ríkisstjórnarflokkarnir, Samfylking og VG, á einu máli um að fiskveiðistjórnunarkerfið væri svo ranglátt að það yrði að leggja niður í núverandi mynd og taka upp nýtt kerfi. Lofuðu báðir flokkar að taka tillit til ályktunar mannréttindanefndar SÞ sem átaldi ójafnræði milli borgara í aðgengi að auðlindinni og að ekki gengi að úthluta henni sjálfkrafa til sömu aðila ár eftir ár. Fjölmiðlar eru hvattir til þess að ganga eftir þessum loforðum.

Báðir stjórnarflokkarnir lögðu til 20 ára aðlögunarferli fyrir núverandi kvótahafa og kvótinn, sem þannig kæmi til úthlutunar, yrði leigður á almennum uppboðsmarkaði, beint af ríkinu. Báðir stjórnarflokkarnir einsettu sér að tryggja þjóðareign fiskimiðanna, bæði í raun og að lögum. Sömuleiðis átöldu báðir flokkarnir kvótaframsalið sem leitt hefur til gífurlegrar byggðaröskunar. Við þetta má bæta að eitt af 100 daga markmiðum ríkisstjórnarinnar voru frjálsar handfæraveiðar.

Í nýju frumvarpi ríkisstjórnarinnar um stjórn fiskveiða nær ekkert þessara markmiða fram að ganga. Þvert á móti er núverandi kerfi fest enn frekar í sessi og jafnvel ýtt undir væntingar kvótahafa um bótarétt við breytingar síðar.

Þá vantar inn í frumvarpið að hagsmunir og samkeppnisstaða fiskvinnslu án útgerða séu tryggð til jafns við fiskvinnslu með útgerð.

Skorum við því á ríkisstjórnina að halda þá sátt sem hún gerði við þjóðina í aðdraganda þingkosninga 2009 og í stjórnarsáttmála í kjölfarið. Þjóðin mun aldrei sættast á efni fyrirliggjandi kvótafrumvarps (þskj. 1052 – 657. mál, 140. löggjafarþing).

Á föstudaginn sótti ég þinghald í Héraðsdómi Reykjavíkur með vinkonu minni (gerðarþola). Hún hafði fengið símskeyti þar sem henni var tilkynnt um aðfararbeiðni og þinghald til fyrirtöku hennar. Málið snýst um bifreið og gengistryggt lán. Gerðarbeiðandi er Avant (þrotabú sem yfirtekið hefur verið af Landsbankanum). Lögmaður Avant krafðist þess að dómur heimilaði að bifreiðin yrði tekin úr vörslu gerðarþola, auk þess gerði hann kröfu um málskostnað og fjárnám fyrir kostnaði af gerðinni.

Í þinghaldi voru gögn frá Avant lögð fram, aðfararbeiðni og endurútreikningur gengistryggðs láns. Dómarinn spurði  lögmann Avant hvort endurútreikningur lánsins væri nýr (þ.e. byggður á nýlegum dómi Hæstaréttar frá því í febrúar sl.). Lögmaðurinn svaraði því neitandi, sagði útreikninginn vera eldri.  Sagði dómarinn þá eitthvað á þá leið, að lítið vit væri í að flytja mál byggt á gömlum endurútreikningi þar sem skuldastaðan væri óljós. Óskaði lögmaðurinn  þá eftir fresti til að leggja fram nýjan endurútreikning. Málið verður því  tekið fyrir eftir u.þ.b. 5 vikur, þ.e.a.s.  ef nýr endurútreikningur liggur fyrir, annars frestast málið enn frekar.

Í stuttu máli voru skilaboð dómarans til  lögmanns Avant, að koma aftur þegar hann væri með kröfu  sem byggðist á nýjum gögnum en ekki einhverju úreltu.

Fjöldi manns hefur fengið samskonar skeyti og boðun í þinghald. Það er mikilvægt að mæta og taka til varna, ekki þarf lögmann til þess. Ef ekki er mætt af hálfu gerðarþola er hætta á því að úrskurðað verði um kröfu gerðarbeiðanda og hún samþykkt.   Það nægir að benda á að endurútreikningur sé ekki byggður á nýjasta dómi Hæstaréttar frá 15. febrúar sl.  og óska eftir fresti til að skila inn greinargerð. Dómari er skyldugur til að leiðbeina þeim sem ólöglærðir eru.

Þess má geta að umrætt símskeyti er dagsett 15. mars sl., eða u.þ.b. viku eftir að Samkeppniseftirlitið heimilaði fjármálafyrirtækjum „afmarkað samstarf sem miði að því að hraða úrvinnslu skuldamála vegna krafna sem ljóst er að falli undir dóm Hæstaréttar frá 15. febrúar sl. í máli nr. 600/2011″. Heimild Samkeppniseftirlitsins var háð ýmsum skilyrðum, m.a. að „fjármálafyrirtækin fresti fullnustuaðgerðum [fjárnámi og nauðungarsölum] vegna krafna sem ljóst er að falli undir dóm Hæstaréttar, meðan á samstarfinu stendur„.  http://www.syslumenn.is/frettir/nr/1351

Fjármálafyrirtækin reyna það sem þau geta, vonast eflaust til þess að enginn mæti í þinghald og taki til varna, og fái þannig kröfur sínar samþykktar.

Í gærkvöldi sagði fréttastofa Stöðvar 2 frá því að fjármögnunarfyrirtækið Lýsing ehf. hefði vörslusvipt lántakanda bifreið.  Lántakandinn var í greiðsluskjóli hjá Umboðsmanni skuldara. Rætt var við upplýsingafulltrúa Umboðsmanns skuldara sem sagði: „Það eru áhöld um það hvort Lýsing sé í rétti að rifta samningum hjá fólki sem er í greiðsluskjóli. Það eru deilur um það hvort þetta séu lánssamningar eða leigusamningar og hvort þetta heyrir þá undir greiðsluskjól.“

Nei! Það eru engar deilur um það hvort kaupleigusamningar fjármögnunarfyrirtækjanna séu leigu­­­-eða lánssamningar,  réttara sagt hafa dómstólar landsins þegar úrskurðað í þeim deilum. Samningarnir eru lánssamningar skv. Hæstarétti Íslands!

12. febrúar 2010 tapaði Lýsing ehf. máli gegn lántakanda í Héraðsdómi Reykjavíkur. Gengistrygging við erlenda gjaldmiðla var dæmd ólögleg. Í dómnum segir m.a.: „Þótt samningurinn fjalli um leigu bifreiðar, leigutíma og leigugreiðslur þá er um lánasamning að ræða sem fellur undir lög nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. 1. gr. þeirra. „

Hæstiréttur staðfesti dóm héraðsdóms þann 16. júní 2010. Sama dag dæmdi Hæstiréttur í samskonar máli þar sem SP fjármögnun tapaði gegn lántakanda. Í þeim dómi segir m.a.: „Þegar þetta allt er virt verður að líta svo á að stefndi hafi í raun veitt áfrýjanda lán til kaupa á bifreið, sem stefndi kaus í orði kveðnu að klæða í búning leigusamnings í stað þess að kaupa af áfrýjanda skuldabréf, sem tryggt væri með veði í bifreiðinni. Af þessum sökum verður lagt til grundvallar að hér hafi verið um að ræða lánssamning í skilningi VI. kafla laga nr. 38/2001.“ Í dómnum segir að í samningnum sé talað um höfuðstól, eftirstöðvar, afborganir og vexti… „en slíkt tíðkast í lánssamningum og á engan veginn við í leigusamningum.“ (Leiga er nefnilega ekki með höfuðstól, vexti o.s.frv.).

Í stuttu máli. Það er fyrir löngu búið að dæma að samningar Lýsingar ehf. og annarra fjármögnunarfyrirtækja (sem eru nánast allir eins) séu LÁNSSAMNINGAR! Því er óþolandi að hlusta á ruglið í Lýsingu ehf. og enn verra að heyra starfsfólk Umboðsmanns skuldara apa eftir þeim. Gengistrygging var dæmd ólöleg AF ÞVÍ að þetta eru lánssamningar, það er nefnilega ekki bannað skv. lögum að gengistryggja leigu og því voru lánssamningarnir klæddir í búning leigusamnings þar sem menn vissu að gengistrygging lána væri ólögleg.

Staðreyndin er sú að stjórnendur fjármögnunarfyrirtækjanna gera einfaldega það sem þeim sýnist, þykjast ekki skilja dóma, segjast ekki þurfa að fara eftir lögum um aðför, rugla í fólki fram og til baka. Og komast upp með það!!

Það athyglisverða við skrif Brynjars Níelssonar hrl., formanns LMFÍ og starfsmanns lögmannsstofunnar Lagastoðar ehf., um vörslusviptingar fjármögnunarfyrirtækjanna, er að hann virðist líta svo á að um eðlilega viðskiptahætti sé að ræða, en ekki skipulögð svik eins og flestir aðrir Íslendingar hafa nú gert sér grein fyrir.

Brynjar segir að réttur til vörslusviptinga án atbeina dómstóla byggist á fortakslausu og samningsbundnu eignarhaldi á bifreiðinni þar til samningsverðið er að fullu greitt og að samningsbundinn réttur til vörslusviptinga byggist á eignarréttarlegum grunni.

En hvers vegna eru fyrirtækin skráð eigendur bifreiðanna hjá Umferðarstofu þegar samningurinn var aldrei leigusamningur, heldur lánssamningur?  Ef samningurinn er ekki leigusamningur, þá getur bíllinn einfaldlega ekki verið „leigumunur“ eins og fyrirtækin kalla það. Fyrirtækin hafa því frá upphafi verið ranglega skráð eigendur hjá Umferðarstofu. Vissu fjármálasnillingarnir kannski ekki að leiga bæri ekki vexti og að leiga væri ekki með höfuðstól?  Er hægt að kalla hlutina það sem manni dettur í hug?

Eins og fram kemur í dómi Hæstaréttar 16.06.2010 ber samningurinn vexti, er með höfuðstól, afborgunum o.fl., nokkuð sem ekki tíðkast í leigusamningi. Klæddu  fjármálasnillingarnir „lánssamninginn“  í leigubúning (orð Hæstaréttar) til að eignarrétturinn gæti verið hjá fyrirtækinu þar sem fjármálasnillingarnir vissu að fjármálakerfið myndi innan skamms fara fjandans til og krónan hrynja, og því gæti fyrirtækið þurft að sækja „eign sína“ fyrr en síðar? (2005 hófst markaðssetning samninganna, á sama tíma og alvarlegir erfiðleikar blöstu við fjármálakerfinu hér heima og byrjað var að flytja myntáhættu frá fjármálastofnunum yfir á almenning, Heimild: Rannsóknarskýrsla Alþingis).

Vissu fjármálasnillingarnir og höfundar samninganna nokkuð að fjöldi manns myndi ekki geta staðið skil á „skuld“ sem fyrirsjáanlegt var að myndi hækka um a.m.k 100 -150%?  Það kemur vissulega fram í samningnum að fyrirtækið yrði skráð eigandi þar til samningsverð væri að fullu greitt, „samningsverð“ sem síðan tvö- til þrefaldaðist, aftur nokkuð sem var fyrirséð af fjármálasnillingunum. Það kemur aftur á móti ekki fram í samningnum að bifreiðin skuli skráð sem eign í skattframtali „kaupleigutakans“ eins og hún gerir. Hvers vegna ekki og hvers vegna er bíllinn ekki skráð skattaleg eign fjármögnunarfyrirtækisins?  Til að komast hjá sköttum og gjöldum?  Er eðlilegt að eitthvað sé skráð eign  í skattframtali eins aðila en eign annars aðila hjá annarri opinberri stofnun, Umferðarstofu í þessu tilfelli?

Og var „lánssamningurinn“ klæddur í leigubúning til að komast fram hjá lögum um vexti og verðtryggingu, sem bannar að  gengistryggja lán,  en ekki leigu?

Og hvers vegna var sett ákvæði í samningana, þar sem fyrirtækið eða sá sem fyrirtækið tilnefnir, hafi óskoraðan aðgang að heimili og starfsstöð „leigutakans“ (misjafnlega orðað milli fyrirtækja) ?  Sáu fjármálasnillingarnir, sem vissu að kerfið myndi hrynja innan skamms, fyrir sér að sú staða gæti komið upp að sækja þyrfti bílinn með valdi?

Og hvers vegna voru ekki bara veitt lán með veði í bílnum? Sáu fjármálasnillingarnir fram á að bílskrjóðurinn myndi aldrei standa undir veðskuldinni, fjárhæð sem hækka myndi tvö-til þrefalt þegar ofurskuldsetta fjármálakerfið færi á hliðina?

Og hvaða „snjöllu“ en siðlausu lögfræðingar buðu fjármögnunarfyrirtækjunum krafta sína við að útbúa samninga með samningsákvæðum  þar sem  neytandinn fyrirgerir rétti sínum til að leysa úr ágreiningi hjá dómstólum og það vegna lána sem Samtök fjármálafyrirtækja vissu að væru ólögleg? Fyrirtækin hunsa nefnilega kröfur um dómsúrskurð fyrir vörslusviptingum og vísa í samningsskilmálann sem segir að þau þurfi ekki  úrskurð dómstóla.

Flestir  hafa heyrt dæmi um hvernig uppgjör fjármögnunarfyrirtækjanna fara fram. Í stuttu máli eru þau glæpsamleg, sem eflaust skýrir að hluta til  hvers vegna menn eru ekki tilbúnir að afhenda bílana, skuldin mun ekki lækka við að skila inn bílnum heldur hækka vegna ímyndaðra viðgerða með ímynduðum virðisaukaskatti (það er enginn virðisaukaskattur á þjónustu sem ekki fer fram)!

Lagastoð, lögmannsstofan sem Brynjar Níelsson starfar hjá, á eflaust met í að stefna inn glæpsamlegum kröfum fyrir fjármögnunarfyrirtækin (Lýsingu og SP). Það er því grátbroslegt að lesa skrif hans,  um refsivert auðgunarbrot (viðskiptavinir sem neita að skila inn bílum) og að Ögmundur Jónasson innanríkisráðherra skuli vera orðinn talsmaður lögbrjóta.  Hvað hefur lögmannsstofan Lagastoð auðgast mikið á þjófnaði fjármögnunarfyrirtækjanna?

Í suttu máli, fyrirtækin hafa frá upphafi verið ranglega skráð eigendur þúsunda bifreiða og tækja. Það var meðal annars gert til að þau gætu sótt „eign sína“ án atbeina sýslumanns þar sem fyrirséð var að bifreiðin stæði ekki undir ólöglega láninu sem átti eftir að hækka um a.m.k 100-150%. Af sömu ástæðu þurfti „kaupleigutaki” sem ekki átti fasteign að vera með ábyrgðarmann sem átti fasteign.  Það þurfti sem sagt fasteign sem tryggingu fyrir bílkaupunum! Þegar fyrirtækin höfðu hirt bíla voru  áðurnefndar glæpsamlegar kröfur settar í innheimtu (mjög oft hjá Lagastoð ehf.) og stefnt inn til dómstóla.

Deilur innan Borgarahreyfingarinnar (BH) sem fjallað hefur verið um í fjölmiðlum undanfarið áttu að vera innanhúsmál, en ekki fjölmiðlamál.

Guðmundur Andri Skúlason, stjórnarmaður í BH og fyrrverandi talsmaður og verkefnastjóri BH, hentist aftur á móti út á ritvöllinn til að verjast „ásökunum“  meirihluta stjórnarmanna um fjármálamisferli sem hvergi höfðu komið fram opinberlega, aðeins var um að ræða gagnrýni á stjórnarfundum.  Á eftir komu fjölmiðlarnir.

Fyrsta blogg sitt, byrjar Guðmundur svona: „Vegna fram kominna ásakanna Þórdísar Bjarkar Sigurþórsdóttur um störf mín á vegum Borgarahreyfingarinnar og fullyrðingar hennar þess eðlis að fé BH hafi með einum eða öðrum hætti verið nýtt í störf Samtaka lánþega, er eftirfarandi yfirlýsing sett fram….” (lanthegar.is 26.07.11).

Gagnrýni á störf Guðmundar er komin frá meirihluta stjórnar BH, en ekki mér persónulega.  Meirhluti stjórnar stendur að baki þeim aðgerðum og ákvörðunum  sem teknar hafa verið undanfarnar vikur. Meirihlutinn telur miklar líkur á því að fjármunir BH hafi verið notaðir til að fjármagna starfsemi Samtaka lánþega (SL), félag Guðmundar Andra.

Millifærðar fjárhæðir sem framkvæmdar voru af Guðmundi Andra í heimildarleysi og án samþykkis stjórnar (nánar um þetta neðar), af bankareikningi BH yfir á  reikning SL, sýna þetta. Tölurnar tala sínu máli! Guðmundur Andri hefur ekki orðið við þeirri kröfu stjórnarmanna og áskorun lögmanns um að skila fylgiskjölum vegna úttekta. Afrit af kvittunum vegna viðskipta sem fengist hafa eftir öðrum leiðum staðfesta þó að fjármunir BH voru m.a. nýttir til að greiða ferðakostnað fyrir Samtök lánþega.

Í yfirlýsingu frá 10. ágúst sl. segir Guðmundur síðan: „Formaður Borgarahreyfingarinnar, Þórdís B. Sigurþórsdóttir, hefur farið mikinn í fjölmiðlum að undanförnu hvar hún hefur lagt þungar sakir á undirritaðan og jafnvel lagst svo lágt að krefjast þess að undirritaður verði kærður til lögreglu vegna starfa sinna.”

Aftur, aðfinnslur eru komnar frá meirihluta stjórnar BH og að málið færi til lögreglu var samþykkt af meirihluta, þar á meðal af Guðmundi Andra sjálfum, á stjórnafundi 2.ágúst sl. Öllum þeim tíma sem maðurinn hefur eytt í langar bloggfærslur og yfirlýsingar hefði hann betur nýtt í að koma fylgiskjölum til stjórnar  og sýna  um leið fram á  að fjármunir BH hafi ekki verið nýttir í starfsemi félags hans, SL.

Meirhluti stjórnarmanna hefur einnig haldið því fram að Guðmundur Andri sem ráðinn var  tímabundið sem verkefnastjóri og talsmaður BH  hafi ekki haft umboð stjórnar til úttektar af aðalreikningi BH, þessu neitar hann. Gögnin tala þó sínu máli. Umsókn um úttektarheimild á bankareikning BH er aðeins undirrituð af honum sjálfum en ekki meirihluta stjórnar eins og tilgreint er á eyðublaðinu. Ég leyfi mér að setja skjalið hér inn, sem svar við „órökstuddun upphrópunum” og að gagnrýni stjórnar sé „ekki studd neinum gögnum.”  Í júní sl. gerir Guðmundur Andri sér aðra ferð í bankann og veitir öðrum einstaklingi debetkort og úttektarheimild, sá hafði verið ráðinn tímabundið við störf kynningamyndbanda fyrir BH. Aftur skrifar Guðmundur Andri einn undir umsóknareyðublað en ekki meirihluti stjórnar.

Yfirlýsingar sem Guðmundur Andri hefur sent frá sér eru fullar af vitleysu, þar á meðal þessu „…var því svarað og sýndar kvittanir fyrir téðum úttektum, sem allar voru framkvæmdar í ferðalagi formanns, og snerust m.a. um kaffibolla sem keyptir voru fyrir formann á flugvelli í Brussel.” (lanthegar.is 10.8.2011).
Engar kvittanur hafa verið sýndar (og engar færslur eru í bókhaldi á móti úttektum) og til gamans má geta þess að formaðurinn drekkur ekki kaffi!

Og þetta: „Ásakanir um meinta bókhaldsóreiðu setti Þórdís fram í byrjun júli þessa árs, heilum mánuði eftir að bókhald var fært frá Ingifríði R. Skúladóttur þáverandi stjórnarmanni, til Virtus, sem er viðurkennd bókhaldsskrifstofa. Vinna við bókhaldið var nýhafin hjá Virtus þegar formaður krafðist þess að vera gerð að bæði gjaldkera og bókara, sótti öll gögn og sagði upp þjónustu við Virtus.” (lanthegar.is 10.8.2011).

„Bókhaldsóreiðan” hefur ekkert með Virtus eða störf bókara að gera heldur er um að ræða óheimilar úttektir Guðmundar. Virtus hafði ekki prókúru á reikninga BH. Formaður krafðist þess ekki að vera gerður að bæði gjaldkera og bókara heldur var skipaður gjaldkeri á stjórnarfundi 12. júlí sl. þar sem Ingifríður varaformaður sem áður var gjaldkeri og bókari hafði sagt sig úr stjórn.

Menn eru saklausir þar til sekt er sönnuð, en eðlilegt er að svara þegar umræðan er orðin opinber, þar sem Guðmundur Andri kaus frekar að taka til varna á netinu í stað þess að verða við þeirri sjálfsögðu kröfu að leggja fram fylgiskjöl vegna úttekta á fjármunum BH.  Stjórn BH ber ábyrgð á fjármunum félagsins sem koma frá ríkinu, og það er skylda hennar að grípa til ráðstafana hafi hún rökstuddan grun um misnotkun á fé.

Að lokum, bókhald Borgarahreyfingarinnar er skv. lögum félagsins, öllum opið.

Í tilefni þess að innanríkisráðuneytið sendi frá sér tilkynningu í gær þar sem varað er við lögbrotum vegna vörslusviptinga endurbirti ég þessa grein sem birtist í  Morgunblaðinu í des. sl. um úrskurð LMFÍ vegna kæru til nefndarinnar á hendur lögmanni SP fjármögnunar.

Að semja sig frá íslenskum lögum

Hlutverk úrskurðarnefndar lögmanna er m.a. að fjalla um kvörtun á hendur lögmanni vegna háttsemi  hans sem kann að stríða gegn lögum eða siðareglum lögmannafélagsins (LMFÍ). Í nefndinni sitja þrír hæstaréttarlögmenn, Gestur Jónsson hrl., Kristinn Bjarnason hrl. og Einar Gautur Steingrímsson hrl. Erindi var sent nefndinni í maí sl. og hefur nefndin  nú úrskurðað. (Úrskurðurinn er ekki kominn á vef LMFÍ þegar þetta er skrifað en má finna á thordisb.blog.is.)

Í stuttu máli óskaði ég eftir að nefndin skæri úr um það hvort lögmaður SP fjármögnunar hefði brotið siðareglur lögmanna með því að hunsa kröfu um dómsúrskurð til að svipta mig vörslu bifreiðar og að fyrirskipa  vörslusviptingarmönnum að sækja bifreiðina inn í aðgangsstýrða bílgeymslu í starfsstöð minni skv. upplýsingum frá eiganda vörslusviptingarfyrirtækisins.  Póstsamskipti við lögmanninn sem lögð voru inn til nefndarinnar staðfesta mótmæli mín um afhendingu bifreiðarinnar án dómsúrskurðar, ágreining um vörslusviptingar án dóms og laga, ágreining um lögmæti lánsviðskiptanna (þá hafði nýlega fallið dómur í héraði sem dæmdi gengistryggingu ólögmæta), athugasemd við falsaðan lánssamning auk þeirrar staðreyndar að málið biði úrskurðar Neytendastofu sem taldi að hin ýmsu lagabrot kæmu til álita í þessum lánsviðskiptum SP.

Úrskurðarnefnd lögmanna komst að því að kollegi þeirra hefði ekki brotið siðareglur þar sem hann væri ekki sjálfstætt starfandi og því ættu flest ákvæði reglnanna ekki við að undanskildum ákvæðum í l. kafla, án þess að tilgreina hver þau ákvæði væru.  1. gr. þess kafla er til dæmis svo hljóðandi: „Lögmanni ber að efla rétt og hrinda órétti. Skal lögmaður svo til allra mála leggja, sem hann veit sannast eftir lögum og sinni samvisku.“

Einnig hélt nefndin því fram að ekkert í gögnunum sýndi að lögmaðurinn hafi gefið vörslusviptingaraðila fyrirmæli um framkvæmd vörslusviptingar og þá um leið þjófnað á persónulegum eigum og eigum vinnuveitanda. Þess má geta að nefndin getur kallað aðila til skýrslugjafar en gerði ekki.  Í niðurstöðu nefndarinnar segir: „Ekki verður séð að aðgerðirnar hafi stuðst við ákvæði aðfararlaga nr. 90/1989 eða nauðungarsölulaga nr. 90/1991, enda ekki um fullnustuaðgerð að ræða.“

Íslensk aðfararlög eru almenn lög sem gera ekki ráð fyrir því að þegnarnir geti samið sig undan skýrum ákvæðum þeirra, ekki frekar en að hægt væri að semja sig undan ákvæðum almennra hegningarlaga eða umferðarlaga.  Engu að síður ganga þessir þrír hæstaréttarlögmenn út frá því, að umrædd vörslusvipting, sem er aðför í skilningi laga, hafi einungis stuðst við einhliða ákvæði í bílasamningnum, einhliða sömdu af SP, eins og ekkert sé sjálfsagðara. Skv. ákvæðinu er SP heimilt að vörslusvipta án atbeina sýslumanns.   Forvitnilegt væri einnig að fá álit þessara eða annarra lögmanna á því hvort þeir telji að einstaklingar hafi samið frá sér stjórnarskrárbundinn rétt um friðhelgi heimilisins með því  að samþykkja í smáa letrinu svo hljóðandi ákvæði : „SP, eða þeir sem SP tilnefnir, á að hafa óskoraðan aðgang að starfsstöð leigutaka, heimili eða starfssvæði til að skoða bifreiðina.“  (Nær hefði  reyndar verið að segja „…til að taka bifreiðina.“)  Skilmálar þessara undirmálslána endurspegla mikla taugaveiklun lánveitanda gegn lántaka enda hófst markaðssetning lánanna af fullum krafti  þegar verulegir erfiðleikar blöstu við íslenska fjármálakerfinu og finna þurfti leiðir til að komast framhjá íslenskum lögum. 

Einu lögfræðiálitin, hingað til,  sem styðja vörslusviptingar án dóms og laga liggja hjá SP en eru sögð trúnaðargögn og því ekki til sýnis. Því er vissulega áhugavert að fram sé komið álit þriggja hæstaréttarlögmanna sem telja að hægt sé að nýta ákvæði í samningi þar sem einstaklingar fyrirgera rétti sínum til að leita réttar síns hjá dómstólum. Þess má geta að fyrrum dómsmálaráðherra, Ragna Árnadóttir, hefur lýst því yfir á opinberum vettvangi að ef aðilar mótmæla afhendingu bifreiða, eigi þeir rétt á úrskurði dómstóla.

Hæstiréttur hafnaði  þann 16. júní sl. kröfu Lýsingar hf. um aðfarargerð með þeim röksemdum að slík óvissa hafi verið um ætluð vanskil leigutaka/lántaka við riftun samnings, að ekki væri uppfyllt skilyrði 78. gr. laga nr. 90/1989 um aðför til að leyfa hina umbeðnu aðfarargerð.  Skilmálar á samningsformum Lýsingar hf. sem eru sambærilegir skilmálum SP og hinna eignaleigufyrirtækjanna, dugðu því ekki til.

Að lokum. Merkilegt er að vita til þess að einn af lögmönnum úrskurðarnefndarinnar sem er eigandi lögmannstofunnar Lagastoðar ehf. skuli ekki álíta sjálfan sig vanhæfan til að úrskurða í máli tengdu SP. Lagastoð er sú lögmannsstofa sem eflaust á met í innheimtu og stefnum á kröfum fyrir m.a. SP,  kröfum vegna uppgjörs á ólöglega gengistryggðum lánum, ólöglega vörslusviptum bifreiðum og tækjum, ímynduðum viðgerðarkostnaði ásamt ímynduðum virðisaukaskatti. Eins situr lögmaðurinn  í slitastjórn „gamla“ Landsbankans sem var móðurfyrirtæki SP.  Í dag er „nýi“ Landsbankinn móðurfyrirtæki SP.  Sami bankinn, önnur kennitala.

Birt í Morgunblaðinu 7.12.2010.

Þessi grein eftir Gunnlaug Kristinsson lögg. endurskoðanda átti að birtast í Fréttablaðinu í dag en gerði ekki.  Set hana inn hér neðar. Hún er gagnrýni á greinargerð Raunvísindastofnunar HÍ sem unnin var fyrir umboðsmann skuldara um  endurútreikninga gengistryggðra lána.  Hvað snertir skýrsluna  má bæta því við  að í gærmorgun  á fundi viðskiptanefndar Alþingis kom fram  að annar af sérfræðingum Raunvísindastofnunar sem vann greinargerðina fyrir  umboðsmann skuldara veitti einu fjármálafyrirtæki ráðgjöf um hvernig standa ætti að útreikningunum.  Sérfræðingurinn tekur síðan  líka að sér starf við að leggja mat meðal annars  á eigin vinnu! Plaggið hlýtur að teljast ónýtt.

Hér kemur grein Gunnlaugs:
Raunvísindastofnun Háskólans hefur að beiðni Umboðsmanns skuldara lagt fram greinargerð um endurútreikning gengistryggðra lána. Um skýrsluna er fátt annað hægt að segja en að varast ber um of að draga af henni ályktanir aðra en þá að bílalánafyrirtækin beita mismunandi aðferðum við endurútreikninga sína og að allir bankarnir beita sömu aðferðarfræði við endurútreikning íbúðarlána. Þá er umhugsunarefni að í skýrslunni eru stærðfræðingar fengnir til að leggja mat á ýmis lagaleg sjónarmið en ekki lögfræðingar. Ekki er ég að draga úr getu þessara manna til að reikna en ég velti fyrir mér þeim forsendum sem þeir gefa sér í útreikningunum, forsendum sem byggja á lagalegum grunni. Þess ber að geta að hvorki Lagastofnun HÍ né HR sáu sér fært að veita álit á réttri túlkun laganna þrátt fyrir beiðni Umboðsmanns skuldara.

Skýrsluhöfundar virðast taka þá afstöðu að horfa fram hjá ákvæðum uppgjörsreglu laga nr. 151/2010 og ætlað var að vera „nákvæm uppgjörsregla“. Telja þeir sýnidæmi það sem sett er fram í greinargerð með lögunum vera ónothæft. Undir það er hægt að taka og sýnir í reynd hversu óvönduð og viðvaningsleg lagasetningin var. Þess í stað taka þeir undir þá aðferðarfræði sem bankarnir völdu til endurútreiknings íbúðarlána, leið sem bankarnir höfðu samráð um að beita. Draga þeir, með óskiljanlegum rökstuðningi, þá ályktun að heimilt sé að vaxtavaxta samkvæmt 12. gr. laga um vexti og verðtryggingu. Hvergi er getið um þá heimild í hinni nákvæmu uppgjörsreglu og er vaxtavöxtun í raun í andstöðu við inntak og anda uppgjörsreglunnar. Þetta hafa þingmenn sem komu að setningu laganna staðfest við mig. Beiting vaxtavöxtunar er jafnframt í andstöðu við skoðun Umboðsmanns skuldara og skýrt kom fram á fundi sem undirritaður átti ásamt fleirum með Umboðsmanni skuldara og sérfræðingum hans í byrjun apríl sl.

Í aðferðinni fer höfuðstólsfærsla vaxta fram, fyrr en heimilt er samkvæmt 12. gr. laga um vexti og verðtryggingu því í lok síðasta útreikningstímabilsins er vöxtum bætt við höfuðstól þrátt fyrir að 12 mánuðir séu ekki liðnir frá síðustu höfuðstólsfærslu vaxta. Engin tilraun er gerð til að leiðrétta það t.d. með afvöxtun þess tímabils. Þetta fæst ekki staðist.

Ekki er annað hægt en að draga í efa niðurstöðu skýrsluhöfunda um að mismunurinn á milli aðferða við útreikning bílalána og húsnæðislána sé líklega 3-5%, eins og segir í skýrslunni. Undirritaður er með í höndum útreikninga á raunverulegum bílasamningi sem tekinn var á árinu 2006 og sýnir 8% mismun á milli aðferða. Munurinn getur hæglega orðið meiri, allt eftir greiðslusögu lánsins. Raunveruleikinn er því annar og bitrari en fræðilegur samanburður út frá fyrirfram gefnum forsendum sem skýrsluhöfundar virðast byggja niðurstöðu sína á. Munurinn er því í besta falli 3-5% á milli aðferða en mun meiri í mjög mörgum tilfella.

Í greinargerðinni er ekki tekið á alvarlegum misbeitingum fjármálafyrirtækjanna í endurútreikningum sínum. Má þar nefna hvernig SP fjármögnun tekur ekki tillit til skilmálabreytinga í ímynduðum lánum sínum eða hvernig Lýsing lætur gjalddaga falla og reiknar þar með ígildi dráttarvaxta á tímabili sem fyrirtækið tók einhliða ákvörðun um að stöðva innheimtu á. Þá er ekki leitast við að svara spurningum eins og hvers vegna Íslandsbanki beitir annarri aðferð við útreikning bílalána en íbúðarlána. Eða hvers vegna SP fjármögnun, 100% dótturfélag Landsbankans, beitir annarri reikniaðferð en móðurfélagið. Jafnframt er ekki velt vöngum yfir endurreikningi vaxta sem ná lengra aftur í tímann en fjögur ár, eins og bankarnir eru að framkvæma, en samkvæmt lögum um fyrningu kröfuréttinda er óheimilt að endurreikna.

Greinargerðin hefur í reynd ekkert nýtt fram að færa og ef niðurstöður hennar eru réttar þá gera þær ekki annað en að styrkja þá skoðun að lögin voru ekki sett til handa lánþegum heldur til að vernda hagsmuni fjármálafyrirtækjanna og þar með er staðfest að þeim er heimilt að ganga lengra í vaxtaútreikningi sínum en vaxtalögin heimiluðu fyrir setningu laga nr. 151/2010. Flestir þeir sem tóku gengisbundin lán, sér í lagi til húsnæðiskaupa, standa mun verr eftir þennan endurútreikning en ef þeir hefðu tekið íslenskt verðtryggt lán á þeim kjörum sem þeir höfðu val um á þeim tíma. Er þetta ávinningurinn sem efnahags- og viðskiptaráðherra ætlaði lögunum og endurútreikningnum?

Efnahags- og viðskiptaráðuneytið ætti að varast að klappa saman höndum og mæra starfsfólk fjármálafyrirtækjanna og embættis Umboðsmanns skuldara fyrir vel unnin störf á grundvelli þessarar greinargerðar, eins og fram kemur á vef Morgunblaðsins 29. maí 2011. Vel unnin störf fyrir hvað? Að hafa beitt öllum þeim klækjum sem hægt er til að fita höfuðstólinn í þessum endurútreikningum?

„Mældu rétt strákur“ eru orð sem óneitanlega koma upp í huga manns við lestur skýrslu Raunvísindastofnunar Háskólans og þeirra yfirgengilegu viðbragða efnahags- og viðskiptaráðuneytisins við henni.

Í frétt á RUV  kemur fram „mikilvægt sé að Fjármálaeftirlitið hafi burði til að sinna starfi sínu eins og best gerist í öðrum löndum. Þetta segir efnahags- og viðskiptaráðherra og tekur undir álit Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um að styrkja þurfi stofnunina enn frekar.“

Þess má geta að fyrir skömmu fór sendinefnd héðan til Brüssel  til að hitta þar starfsmenn ESA, starfsmenn Evrópuþingsins og framkvæmdastjórnar ESB vegna kvörtunar sem  hafði verið send til ESA.  Starfsmenn þingsins og framkvæmdarstjórnarinnar spurðu í einlægni, eftir að hafa hlýtt á málflutning íslensku sendinefndarinnar, hvort það væri fjármálaeftirlit á Íslandi („do you have a banking supervisory?“). 

Því er kannski spurning hvor hér sé eitthvað fjármálaeftirlit til að efla! Sama á við um Neytendastofu, ríkisskattstjóra o.fl. „eftirlitsstofnanir.“  Þetta eru algjörlega óvirkar stofanir þegar kemur að því að sinna eftirliti með fjármálafyrirtækjum til að vernda hag hins almenna borgara.

Má t.d. nefna ólögmætar vörslusviptingar sem nú eru komnar á fullt aftur hjá bílalánafyrirtækjunum.  Þetta gera þau án dómsúrskurðar  og kallast gertæki  og er refsivert skv. 260. gr. almennra hegningarlaga. Lög um aðför eru ekki frávíkjanleg lög alveg sama hvað stendur í samningskilmálum fjármögnunarfyrirtækjanna! Sérfæðingar FME fást ekki til að gefa álit sitt á vörslusviptingum án aðfararbeiðni eða dómsúrskurðar.  Það gera þeir ekki því þeir vita að fyrirtækin eru að brjóta lögin og FME er sú stofnun sem  á að hafa eftirlit með því að fjármálafyrirtæki fari að lögum.

Ég hef áður fjallað um nótulaus viðskipti fjármögnunarfyrirtækjanna og haldið því fram að þau hafi stungið undan milljörðum í virðisaukaskatt.  

Viðskiptavinur Avant sendi nýlega kvörtun til Neytendastofu yfir að hafa ekki fengið sölunótu fyrir bílnum sem átti að fylgja með samningnum (sjá lið lV) en gerði ekki.  Avant svaraði erindinu á þá leið að það hefðu verið mistök að gefa ekki út reikninga  „enda komi allar nauðsynlegar upplýsingar fram í samningnum sjálfum.“  Sjá bréf.  Í bréfi Avant, segir lögfræðingur fyrirtækisins einnig að skoðað hefði verið (þegar „mistökin“ uppgötvuðust) að gefa út reikninga eftir á „í samráði við skattyfirvöld enda höfðu skattskil byggst á lánsamningunum að efni til og reikningurinn einungis leiðrétting á formi.“  Neytendastofa kallaði eftir svari frá ríkisskattstjóra við  þessari staðhæfingu Avant og segir ríkisskattstjóri í  bréfi sínu m.a. :
„Í meðfylgjandi bréfi frá Avant hf. til Neytendastofu, dags. 20.apríl 2010, kemur fram að haft hafi verið samráð við skattyfirvöld í tilefni handvammar sem orðið hafði hjá félaginu við útgáfu sölureikninga. Því er til að svara að ríkisskattstjóri  kannast ekki við nein samskipti við Avant hf. vegna þessa og er ekki að  finna nein formleg samskipti við félagið í málaskráningarkerfi embættisins af þessu tilefni.“   Sem sagt, tóm lygi!  Sá sem sendi  Neytendastofu kvörtunina svaraði útskýringum Avant með því að biðja fyrirtækið um að sýna fram á að skattskil hafi farið fram skv. samningnum eins og lögfræðingur Avant hélt fram í bréfi sínu. Það gat lögfræðingurinn ekki. 

Fyrir skömmu komst ég í samband við fyrrverandi starfsmann Avant sem las yfir samskipti fyrirtækisins við Neytendastofu.  Sagði hann m.a. að það hefðu ekki verið nein mistök að gefa ekki út reikninga og einnig að það væri ekki hægt að standa skil á virðisaukaskatti skv. lánssamningum Avant!  Neytendastofa sem neitaði í fyrstu að taka málið til athugunar ætlar þó ekki  úrskurða í málinu, segist ekki geta aðhafst frekar.  Þó er um að ræða augljóst samningsbrot, það vantar  reikninginn sem sagður var fylgiskjal með samningnum, fylgiskjal sem  neytandinn átti að fá þegar viðskiptin fóru fram.

Ath. viðskiptavinurinn greiðir virðisaukaskattinn  til fjármögnunarfyrirtækisins þegar keyptir eru nýir bílar á kaupleigu. Fjármögnunarfyrirtækið gefur ekki út sölunótu og stendur því ekki skil á skattinum í ríkissjóð. Fyrirtækin innsköttuðu virðisaukann á nýjum bílum sem þau keyptu af bílaumboðunum skv. upplýsingum frá embætti Skattrannsóknarstjóra.  Sem sagt, þau hirða innskattinn en  greiða ekki útskattinn sem þau rukka viðskiptavinina um og það með vöxtum.  En kerfið mun ekkert gera, það má ekki rugga bátnum. Kröfuhafar eiga kröfurnar, þar á meðal stolna skattinn, þess vegna heyrist ekkert frá ríkisskattstjóra og/eða skattrannsóknarstjóra vegna málsins. Þeir reyna ekki einu sinni að mótmæla því sem ég hef birt í fjölmiðlum, um að skattinum hafi líklega verið stungið undan.

Endurskoðandi frá ríkisskattstjóra hafði þó samband og sagðist vera jafn áhugasamur og við um að skoða þessi mál.  Hann fékk fullt af gögnum frá mér en ekkert hefur heyrst frá honum síðan.  Það er dýrt fyrir skattborgara landsins að vera með helling af sérfræðingum á launum hjá ríkinu sem virðast neyðast til að standa vörð um fjármuni kröfuhafa fjármálastofnanna en eru þó ráðnir til að standa vörð um almannafé og hafa eftirlit með að fjármálafyrirtækin fari að lögum. Hafa skal í huga að meðvirkni og aðgerðarleysi sem þetta getur verið efnahagsbrot.

Enginn (nema stjórnendur fjármögnunarfyrirtækjanna) trúir því að skatti hafi verið skilað þegar  „fyrir mistök“  engir reikningar voru gefnir út.  Og a.m.k. þrjú af fjórum bílalánafyrirtækjum (Avant, SP og  Íslandsbanki fjármögnun) voru samtaka í að gera sömu „mistökin.“

Avant er nú hluti af Landsbankanum.

AGS hefur alltaf neitað fyrir að greiðsla á Icesave kröfunni sé skilyrði fyrir lánum AGS. En hér segir hollenski þingmaðurinn, Mark Harbers, berum orðum að það sé skilyrði:

„Við höfum ítrekað krafist þess að Hollendingar beiti sér gegn umsókn Íslands í Evrópusambandið, neiti þeir að vinna að lausn málsins. Ég mun ræða lán Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til Íslands við ríkisstjórnina,“ segir Harbers enda sé aðstoð AGS við Ísland skilyrt lausn á Icesave deilunni.“

Og þetta: „Við höfum ítrekað krafist þess að Hollendingar beiti sér gegn umsókn Íslands í Evrópusambandið, neiti þeir að vinna að lausn málsins.“

Við þurfum sem sagt að samþykkja löglausar kröfur og veðsetja ríkissjóð fyrir hundruðum milljarða til að komast í þetta bandalag og afsala okkur þann sjálfsagða rétt að láta dómstóla leysa úr ágreiningnum!

Hér höfum við það staðfest að sjóðurinn er handrukkari fyrir löglausar kröfur. Losum okkur við hann enda hefur það sýnt sig að lönd komast fyrr  og betur út úr kreppum án AGS heldur en með „aðstoð“ hans. Gjaldeyrissforðinn sem er tekinn að láni fer ekki í bæta lífskjör íslensks almennings heldur til að bjarga kröfuhöfum.

Annars er athyglisvert að hvorki Harbers né  Danny Alexander, aðstoðarfjármálaráðherra Bretlands, minnast á greiðslur úr þrotabúi Landsbankans. Treysta þeir ekki greiðslum úr búinu?