Svanur Sigurbjörnsson

Forsetinn ætlar að brjóta fleiri blöð í sögunni. Hann byrjar kosningabaráttu sína með bullandi pólitík og ræðst á aðal keppinaut sinn (Þóru) sem ætlar ekki að draga forsetaembættið inn í pólitísk mál.  Hann lætur pólitíkina ekki einu sinni duga heldur gerir hann einnig grín að henni með því að segja að með því að kvikmyndaleikstjóri komi að framboðskynningu hennar, sé hún að gera „bíó“ úr forsetaembættinu.  Hló þjóðin með og kinkaði kolli eða gapti hún yfir þessum orðum forsetans?

Forseti á að vera öryggisventill gagnvart einhverju sem talist gætu háalvarleg mistök löggjafans, Alþingis, en ekki pólitískt afl til einnar áttar eða annarrar. Ólafur Ragnar ætlar nú að bæta ofan á þau afskipti sem hann hefur haft og breyta eðli embættisins í átt að meiri valdsembættisins. Þannig gæti honum tekist að skapa virkilega úlfúð um embættið næstu 4 árin verði hann kosinn.

Þess utan er framboð hans á skjön við þá lýðræðisvenju að forseti láti sér 4 kjörtímabil nægja og gefi öðru góðu fólki tækifæri til að vera fulltrúar þjóðarinnar.  16 ár er langur tími og þegar talað er um takmarkanir á fjölda kjörtímabila er oftast talað um 2-3 tímabil, aldrei 4.  Fjögur tímabil er algert hámark og allt fram yfir það er yfir hófsemismörkum.  Lýðræði „krefst“ þess að sitjandi ráðamenn og fulltrúar líti ekki á sig sem hið eina rétta eða sem æviráðna áskriftarvaldhafa.  Lýðræði gengur ekki upp nema með hógværð og vilja til að láta hóflega hámarkssetu í embætti góða heita.  Það kemur því ekkert við hverjir (eða hverjir ekki) bjóða sig fram í kosningunum.  Það kemur ekkert málunum í þjóðfélaginu við. Ætli ÓRG vilji komast í Guiness book of World Records eða sögubækurnar yfir þaulsetnasta forseta lýðræðisríkis? Metnaður hans virðist ótakmarkaður. Það mætti halda að seta á forsetastól væri íþrótt.

Sitjandi forseti eftir 16 ár á að sýna þjóðinni það traust og jákvæðni að hleypa öðrum að.  Það er fullt af góðu fólki sem getur tekið við.  Það er ekki forsetans að taka ákvörðun um að svo sé ekki og að hann sé sá besti til að gegna embættinu áfram.  Sé brotið á þessari hollu lýðræðisvenju er hætt við að þaulseta og valdagræðgi verði viðmiðið víðar í þjóðfélaginu, því að þetta er ekkert annað en valdagræðgi.  Forseti þjóðarinnar er fordæmisgefandi persóna.

Maðurinn leikur sér að þjóðinni með því að segjast vera að hverfa á braut til annarra starfa í áramótaávarpi en hefur ekki fyrir því að árétta það með afdráttarlausri yfirlýsingu á meðan ákveðinn pólitískur hagsmunahópur safnar fólki á undirskriftarlista til að gera honum auðvelt að brjóta þessa óskrifuðu lýðræðisvenju að halda ekki lengur áfram eftir 16 ára setu.  Ólafur Ragnar vissi að þetta væri gróft og því lék hann þennan leik (eða lét sig hafa það að taka þátt í honum). Útsmogið.

Ef að hugsandi fólk hérlendis hefði talið forsetann vera heiðarlegan og hegða sér eðlilega hefði aðeins Ástþór Magnússon boðið sig fram gegn honum.  Allt annað er uppi á teningnum og ÓRG neitar að horfast í augu við það.  Þessi eigingirni hans er þess valdandi að í fyrsta sinn í sögu lýðveldisins fara málsmetandi og virtir einstaklingar í þjóðfélaginu í framboð gegn sitjandi forseta.  Með þessu setur hann ekki aðeins sjálfan sig mitt í orrahríð erfiðrar kosningabaráttu heldur einnig embættið sjálft og tilgang þess.  Friður um embættið er skaddaður og það fær á sig blæ pólitískra forsetaembætta líkt og í USA eða Frakklandi.  Vill þjóðin þetta?  Ég vona innilega ekki.  Mér líst vel á nokkra af þeim frambjóðendum sem hafa komið fram og ég vona að einn frambjóðandi nái nægilegum styrk til að koma núverandi forseta frá.  Um það þarf að sameinast.  Aldrei hélt að ég myndi þurfa að skrifa eitthvað svona gagnvart forseta þjóðarinnar en því miður er sú raunin.

Hin fróma Vigga í Bláheimum vill hafa bílinn sinn í lagi, enda að koma sumar og ferðir líklegar út á land.  Hún sá auglýsingu um eitthvað alveg nýtt fyrir bílinn sinn.  Bílaheilun!  Hví ekki?  Lesum og fylgjumst með ferð Viggu lengst inn í Reykjadal, Mosfellsbæ þar sem forvitni hennar um þessa nýjung var svalað.  Vigga hefur orðið.

Aðal frétt og grein Fréttatímans núna er „Sigraðist á krabba án geisla og lyfja„. Gunnhildur Arna Gunnarsdóttir tekur viðtal við Hólmfríði Árnadóttur sem „afþakkaði hefðbundnar lækningar við brjóstakrabbameini og breytti algerlega um lífsstíl.“ „Hólmfríður hafði sigur [á krabbameininu].“

Krabbameinið greindist fyrir rúmu ári síðan og hún fór síðasta haust í fleygskurð. Meinið var því fjarlægt og enn sem komið er er ekki komið í ljós neitt meinvarp. Það kemur þó ekki fram að hún hafi farið yfir höfuð í eftirlit.

Lækning er ekki með vissu fyrr en eftir 5 ár án krabba. Hún fór í hefðbundna meðferð (aðgerðin) en þakkar svo árangurinn öllu hinu ruglinu sem hún telur upp. Maður getur vorkennt þessari konu fyrir barnalegar ályktanir hennar, en það dómgreindarleysi sem Gunnhildur Arna og Fréttatíminn sýna með því að birta þetta á svona áberandi máta er mikið og getur valdið skaða. Þetta gæti hæglega hvatt annað fólk til að sleppa öllum hefðbundnum meðferðum.

Nýlega var nær öll þjóðin í átaki gegn krabbameinum karla og fólk hvatt til að leita til heilbrigðiskerfisins með slík vandamál.  Svo kemur svona grein eins og köld vatnsgusa í andlitið.

Sjá PDF útgáfu af Fréttatímanum hér: www.frettatiminn.is

„It is beyond my control“ (Það er úr mínum höndum) sagði Valmond greifi, meistari vélráðanna í hinni frægu kvikmynd „Dangerous liaisons“ þegar hann þurfti að svíkja og slíta sambandi við þá einu konu sem hann þó elskaði. Það er jafnan þannig með meistara vélráða að þeir/þær vefja fólki um fingur sér og oftar en ekki er það eins og eitthvað stórt eða óþekkt ráði för. Það er augljóslega ekki í höndum forsetans að hverfa á braut til bjargar mannkyninu (úr Mosfellsbæ) og grænni jörð, heldur þarf hann á sársaukafullan máta að gegna kalli skyldunnar, enda boðaður af yfir 30 þúsund manns á undirskriftarlista. Það er úr hans höndum. Svo hjartfólgið og óeigingjarnt.

Já bara að þetta væri ein enn bíómyndin sem maður gæti dáðst að. Ó, nei það er ekki svo. Það er þjóðin okkar sem er verið að leika sér með, enn eitt skiptið. Rétt stigin niður af stalli auðvaldsins til þess að stíga upp á stall með leiðtoga með einræðiscomplexa.  Lýðræðið slegið utanundir.

——

Sjá fína samantekt og greiningu á orðum forsetans í færslu Magnús Geirs Eyjólfssonar ritstjóra Eyjunnar; Stærsta gjöf forsetans til þjóðarinnar.

Mannréttindastefna Reykjavíkurborgar var samþykkt árið 2006. Hún kveður á um að íbúum verði ekki mismunað á forsendum kyns, efnahagsstöðu, uppruna, fötlunar, aldurs eða stjórnmálaskoðana. Undanfarin ár hefur markvisst verið unnið að framförum á sviði mannréttinda hjá borginni og hefur verulegur árangur náðst í auknu kynjajafnrétti, í réttindum samkynhneigðra og málefnum innflytjenda. Mannréttindastefnan kveður einnig á um að borgarbúum skuli ekki mismunað eftir lífs- og trúarskoðunum.

Árið 2007 kom út skýrsla Leikskóla- og Menntasviðs Reykjavíkur um samstarf kirkju og skóla. Í hópi skýrsluhöfunda voru fulltrúar frá öllum hlutaðeigandi aðilum; skólastofnunum borgarinnar, Biskupsstofu og Alþjóðahúsi. Ein af meginniðurstöðum hópsins var sú að mótaþyrfti skýrar starfsreglur um samskipti trúar- og lífsskoðunarhópa og skóla
Reykjavíkurborgar.

a) Hlutverk skóla borgarinnar er að fræða nemendur um ólík trúarbrögð og lífsskoðanir samkvæmt gildandi aðalnámskrá og námsefni.

b) Trúar- og lífsskoðunarfélög skulu ekki stunda starfsemi sína innan veggja leik- og grunnskóla borgarinnar á skólatíma né heldur á starfstíma frístundaheimila. Þetta á við allar heimsóknir í trúarlegum tilgangi og dreifingu á boðandi efni*. Um almenna kynningu
gagnvart foreldrum og börnum á viðurkenndu barna- og æskulýðsstarfi trúfélaga skal fara líktog með kynningu á hliðstæðum frístundatilboðum frjálsra félagasamtaka.

c) Skólastjórnendur grunnskóla geta boðið fulltrúum trúar- eða lífsskoðunarhópa að heimsækja kennslustundir í trúarbragðafræði/lífsleikni sem lið í fræðslu um trú og lífsskoðanir samkvæmt gildandi aðalnámsskrá og námsefni, og skal heimsóknin þá fara fram undir handleiðslu kennara og vera innan ramma námsefnisins.

d) Heimsóknir á helgi- og samkomustaði trúar- og lífsskoðunarfélaga á skólatíma grunnskóla skulu eiga sér stað undir handleiðslu kennara sem liður í fræðslu um trú og lífsskoðanir, samkvæmt gildandi lögum og aðalnámskrá. Þar sem ekki er sérstaklega getið um vettvangsheimsóknir leikskólabarna á helgi- og samkomustaði trúar- og lífsskoðunarfélaga
sem lið í fræðslu um trú og lífsskoðanir í aðalnámskrá leikskóla er eðlilegt að miða fjölda slíkra heimsókna við það sem fram kemur í aðalnámskrá grunnskóla til að gæta samræmis milli skólastiga.

Nú bar það helst í fréttum úr dómskerfinu í dag að ungur fullorðinn maður var fundinn sekur og ábyrgur gerða sinna fyrir þaulskipulagt og hrottalegt morð á öðrum ungum manni á besta aldri.

Þrír geðlæknar höfðu metið geðheilsu sakbornings svo að hann væri ekki sakhæfur vegna geðveilu en eftir áfrýjun til Hæstaréttar var því mati hrundið og fær maðurinn því fulla refsingu samkvæmt lögunum fyrir morð: 16 ár í fangelsi!

Hinn myrti, fékk lífstíðardóm af hálfu morðingjans án allra lífsgæða, það er án lífs.  Þetta var ekki ákveðið í stundarbrjálæði af hálfu morðingjans, heldur útreiknað og planað í margar vikur fyrirfram.  Hinn myrti hafði ekki gert neitt til þess að vinna sér inn óvild og hatur morðingjans, en var kærasti stúlku sem morðinginn girntist.  Hann var því óvart í veginum fyrir því að morðinginn gæti svalað ástarþrá sinni.  Meiri óvirðingu fyrir lífi hins látna er vart hægt að hugsa sér.  Honum er rutt úr vegi eins og hlutur sem getur misst sín til eignast kærustu hans rétt eins og hún sé annar hlutur sem hægt sé að ráðskast með.  Verknaðurinn er svo óhuggulegur að sjálfsagt veltur maður því fyrir sér hvort að hægt sé að gera slíkt og vera samt tengdur eðlilega við raunveruleikann.  Það er þó vel þekkt í sögu homo sapiens að hann getur framið köld morð án eftirsjár, án þess að eiga við skerta greind eða sturlun að stríða.  Tilfinningarnar kann að skorta en vitneskjan um að verknaðurinn sé morð, framið með fullri vitund, er til staðar hjá morðingjanum.  Morðinginn er ábyrgur.

Hvað á þjóðfélagið að gera þegar það hefur kaldrifjaðan morðingja undir sínum höndum?  Sleppa honum lausum með áminningu? Nei, það yrði aðeins til þess að viðkomandi fremdi annað morð án nokkurrar hindrunar.  Aflífa morðingjann að loknu réttarhaldi og dómsúrskurði?  Nei, því að:

1. Aflífun setur þjóðfélagið í sömu ósiðlegu stöðu og morðingjann – þjóðfélag refsimorða.
2. Það gerast mistök í réttarfari og því er það of háu verði keypt ef að einhver yrði tekinn af lífi, saklaus.  Aflífun verður ekki tekin til baka, en tíma í fangelsi má bæta upp að einhverju leyti.

Ef að við aflífum ekki morðingja, hvað gerum við þá?  Sviptum þá frelsi og geymum í fangelsi?  Já, því að:

1. Fangelsun þeirra gerir þá skaðlausa öðru fólki.  Öryggi aukið í þjóðfélaginu.
2. Frelsissvipting er hörð refsing og hún minnir morðingja á það hvað þeir gerðu og að þeir komist ekki upp með það.
3. Fangelsun sýnir að þjóðfélagið á miskunnsemi til.  Skilaboð hins siðaða þjóðfélags.

En ef að við sættumst á að fangelsun sé skásta lausnin, hversu lengi eiga morðingjar að sitja inni? 1, 5, 10, 16, 20, 25, 30, 40 ár eða til dauðadags?  Hvers vegna er hámarks fangelsisvist 16 ár fyrir morð en ekki lífstíðardómur?  Ef einhver fremur morð 24 ára getur sá orðið laus 40 ára og haft mörg góð ár til að njóta lífssins.  Hinn myrti sér aldrei sólina framar.  Má ekki bera það saman og hafa dóminn lífstíðardóm?

Er hugmyndin bak við 16 árin að fyrst að morðinginn fær að halda lífi er betra að hann nýtist e.t.v. sem borgari eftir 16 ár og geri e.t.v. eitthvað gagn? Í mannúðarskyni?  Á móti spyr ég, á kaldrifjaður morðingi slíka mannúð skilið?  Hvers vegna ætti hann að njóta slíkra lífsgæða eftir 16 ár?  Ef að ég væri löggjafi (alþingismaður) sem setti slík lög, hvernig gæti ég horft í augu ættingja hins myrta eftir 16 ár, þegar morðinginn fær að njóta frelsis á ný?  Ætti ég sem slíkur að segja við nánustu ættingja hins myrta að það verði að fyrirgefa á endanum?  Hefur þetta eitthvað með fyrirgefningu að gera?  Óháð fyrirgefningunni er réttlætið og ég get ekki séð að 16 ár í fangelsi nálgist þá refsingu sem morðinginn útdeildi fórnarlambi sínu.  Ótal dæmi eru einnig um það erlendis að morðingjar sem var sleppt í fullu fjöri myrtu aftur.  Er sú áhætta, þó að hún sé sjaldnast mjög mikil, þess virði?  Eru ekki mannúðarsjónarmið gagnvart morðingjum gengin full langt að frelsa þá eftir 16 ár þegar við vitum að það fylgir ekki endilega betrun að vera fangelsaður og jafnvel hið öfuga, forherðing ofbeldsfullrar hegðunar verður ofan á?

Það væri fróðlegt að fá umræðu um þetta.  Ég satt að segja skil ekki þessa stuttu fangelsisvist fyrir morðingja, en mig grunar að það séu ýmis sjónarmið í þessu sem ég kem ekki auga á.  Er ekki kominn tími til að róta í þessu?

Ég verð að mótmæla því sem gekk á í morgun á Austurvelli.  Myndirnar af atburðunum þegar þingmenn gengu inn í Alþingishúsið sýndu mannlega niðurlægingu og skrípalæti.  Þessir reiðu mótmælendur sem köstuðu eggjum í gríð og erg á forsetann og alþingismenn halda að þeirra eigin hrakfarir réttlæti þetta ofbeldi.  Þeir hafa algerlega rangt fyrir sér og gera þjóðinni skömm til.

Nóg var skömm þjóðarinnar þegar hagkerfið hrundi, svo að við þurfum ekki að bæta þar skömm vegna hamsleysis og opinbers ofbeldis.  Það er mikils virði að halda í það sem eftir er af orðstír okkar sem siðuð þjóð, því að erlendar þjóðir sem við þurfum hjálp frá til þess að endurreisa landið, missa frekar áhugann á því að styðja við kolvitlausa eyþjóð, en friðsamlega líkt og við gátum svo lengi stært okkur af.  Mér finnst það verulega miður að hugsunarlaus skríll – já þið eruð skríll – hefur nú farið með okkur úr öskunni í eldinn, hvað siðaða ásjónu okkar varðar.

Það er ekki bara ásjónan sem er skemmd, heldur einnig sjálfsímyndin.  Hin heillega mynd af samfélagi ábyrgra einstaklinga sem sýndu hver öðrum lágmarks virðingu þó að á reyndi er rofin.  Hvers konar þjóð erum við? Þjóð sem elur af sér stjórnlausa einstaklinga sem efna til múgæsings og ofbeldis gegn stjórnvöldum og lögreglu?  Er sjálfsvirðingin farin?  Gætir fólk ekki hvors annars lengur, að það sleppi sér ekki af reiði, skemmdarverkum og ofbeldisverkum?  Það sást í dag að eggjakast er ekki meinlaus iðja.  Það leið yfir Árna Þór Sigurðsson þingmann Vg eftir að hann fékk egg í gagnaugað.  Manneskja sem fellur í götuna í yfirliði getur meiðst mjög illa og jafnvel hálsbrotnað og lamast, ef óheppin.  Þetta er ekki litakúlustríð á leiksvæði!   Reyndi enginn meðal mótmælenda að stoppa þetta?

Ég er af verkamönnum og ólst upp í leiguíbúðum við mjög lítil efni.  Fór allar mínar leiðir í strætó eða hjólandi. Samt gat þessi þjóð stutt mig til mennta.  Það er ekki sjálfgefið.  Ég hef það betra í dag en fjölskylda mín hafði það ekki betra en þetta fólk sem kastaði eggjum á Austurvelli í dag.  Aldrei hvarflaði að foreldrum mínum eða öðru fólki sem hafði nánast ekkert milli handanna á 7. og 8. áratugunum að iðka viðlíka svívirðu og við urðum vitni að á Austurvelli í dag.  Það fólk hafði þó mun ríkari ástæðu fyrir því að kvarta og mótmæla en Íslendingar eftir hrunið í dag.  Við förum auðvitað ekki aftur til fortíðar og sú aukning tjáningar og félagslegrar virkni sem er í dag er til bóta, EN það má ekki verða til þess að ásjóna þjóðarinnar verði agalaus skríll.  Það er eitthvað mikið að ef að þetta ofbeldi er farið að vera árlegur viðburður á Austurvelli og það breytir engu hversu góð eða slæm ríkistjórn er við að stýra ríkisfjármálunum og laga skuldavanda heimilana.  Þetta er EKKI réttlætanlegt og langt í frá að vera lausn á þeim vanda sem eggjakastarar og aðrir aðþrengdir telja sig vera í.

Þessu verður að linna.  Högum okkur eins og siðað fólk með baráttuvilja og virðingu fyrir samferðafólki okkar, hvar í stétt sem er.  Annað væri að sönnu aumingjaháttur.

Nú liggja fyrir borgarráði ákaflega vandaðar reglur um samskipti skóla og lífsskoðunarfélaga, sem miða að því að skólar séu aðskildir frá trúarstarfi.  Júlíus Vífill Ingvarsson borgarfulltrúi Sjálfstæðismanna er óhress með þetta og skrifaði þann 17.8.2011 að

„Það hefur reynst farsælt að treysta skjólastjórnendum og foreldrum til þess að taka sameiginlega ákvarðanir um samskipti við lífsskoðunar- og trúfélög. Hvað það er sem knýr fulltrúa Besta flokksins og Samfylkingar í borgarstjórn til að gera breytingar á samstarfi, sem góð sátt hefur ríkt um, er óskiljanlegt.“

Það eru til nokkrar leiðir til að fela sannleikann og Júlíus Vífill notar hér „allir eru ánægðir-aðferðina“.  Þegar hann talar hér um farsæl samskipti og góða sátt, hefur hann kosið að láta sem þeir foreldrar sem hafa kvartað yfir því árum saman að börn þeirra séu látin taka þátt í trúarlegu starfi, sitja undir bænahaldi og fleira í þeim dúr, séu lítilsigldir ómerkingar.  Sáttin sem hann talar um er ekki almenn, heldur milli þjóna Þjóðkirkjunnar og þeirra skólastjórnenda sem hafa leyft starfsemi þeirra í skólanum.

Reglur mannréttindaráðs borgarinnar eru tilkomnar vegna ítrekaðra brota á rétti foreldra á að hafa börnin sín í hlutlausum skólum, þar sem þau verða ekki fyrir beinni eða óbeinni innrætingu.  Það er ekkert „óskiljanlegt“ við það.  Fólk vill ekki að félög sem hafa skoðanamyndandi áhrif eigi aðgang að skólabörnum. Skýrar reglur um það hvernig hlutlaust skólahald á að fara fram eru nauðsyn. Þessar reglur eru skólastjórnendum  ekki höft, heldur stoð við að framfylgja mannréttindum í skólum.  Með reglunum er ekki verið að skerða frelsi, heldur koma í veg fyrir að skólastarf snúist um annað en menntun barnanna.

Júlíus Vífill sagði einnig:

„Með tillögunum sem samþykktar voru í mannréttindaráði, …, er verið að gera viðurkennt félagsstarf barna og unglinga sem fram fer á vegum kirkjunnar og trúfélaga tortryggilegt. Þær eru settar fram án sjáanlegs tilefnis og án faglegs undirbúnings.“

Í reglunum felst enginn dómur um gæði starfs „kirkjunnar og trúfélaga“, heldur sú einfalda beiðni að starf þeirra fari fram utan skólanna vegna eðli starfsins sem er trúarleg iðkun og trúboð.  Aftur móðgar hann foreldra sem kæra sig ekki um trúboð í skólum með því að segja að tillögurnar séu „án sjáanlegs tilefnis“.  Eru áhyggjur þeirra ekki þess virði að teljast tilefni?

Áfram þvælir Júlíus Vífill:

„Tillögurnar hafa verið skreyttar hugtökum eins og trúfrelsi en vinna gegn grundvallarmannréttindum vegna þess að í trúfrelsi felst meðal annars frelsi til að velja. Og það er einmitt það sem Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna á að tryggja börnum bæði félagslega og trúarlega.“

Það er ekki verið að skerða frelsi til grunnréttinda, heldur leggja af forréttindi þjóðkirkju svo að hlutleysi og jafnræði fái að ríkja.  Ekkert frelsi er án takmarkana og við sýnum hvort öðru virðingu með því að halda okkar sérstöku persónulegu stefnum utan við skóla þar sem börn allra foreldra eru velkomin.  Með því að gefa börnum menntun um, en ekki boðun um trú og veraldlegar lífsskoðanir, fá þau einmitt rými og frelsi til að taka sína eigin sjálfstæðu ákvörðun þegar þau hafa aldur til.  Út á það ganga grundvallarmannréttindi í siðuðu lýðræðisþjóðfélagi.  Reglum mannréttindaráðs ber að fagna því að þegar góðum reglum er framfylgt stuðla þær að velferð allra.

—

Grein þessi birtist í Fréttablaðinu föstudaginn 19.8.2011.   Sjá hér á visir.is

Ég er hryggur og sleginn yfir fjöldamorðinu í Noregi á föstudaginn.  Hvað gat komið þessum liðlega þrítuga manni Anders B. Breivik til að skipuleggja í rúm 2 ár, og framkvæma svo fjöldamorð sem beindust að norska Verkamannaflokknum og þá sérstaklega ungliðahreyfingu hans?

Það fyrsta sem maður segir jafnan þegar maður heyrir af svona atburðum er að „maðurinn hljóti að vera geðbilaður, viti sínu fjær eða sturlaður“ eða annað í þá veru.  En hvað á maður í raun við með þessu?

Stundum kemur í ljós að manneskja hefur virkilega orðið vitstola af reiði og í stundaræði drepið sína nánustu  eða verið haldin haldvillum, ranghugmyndum og drepið einhvern í ofsóknaræði.  Þá er ljóst að um alvarlegar geðveilur eða geðveiki með rofi á raunveruleikatengslum hafi verið að ræða, en hvað gerðist með þennan miskunnarlausa Anders Breivik?

Hafði Breivik skyndilega misst stjórn á skapi sínu eða ráfaði um í brjálæðiskasti og brenglaðri skynjun  á (sturlun) raunveruleikanum?  Nei, af fréttum að dæma var þetta þaulskipulagt fjöldamorð og hryðjuverk manns, sem kom flestum eðlilega fyrir sjónir.  Hann undirbjó sig vandlega í tvö ár.

Getur hann verið persónuleikaraskaður?  Það tel ég mögulegt, eða að minnsta kosti hafi einhverjir veikleikar í persónugerð hans átt þátt í að gera hann móttækilegan fyrir þeirri hugmyndafræði sem var að baki þessu ódæði. Veikleikar í persónugerðinni byggjast oft á því að viðbrögð (varnarhættir) við áreiti og vandamálum sem steðja að eru varanlega gölluð og geta leitt til þess að styttra sæe í ofbeldisfullar „lausnir“ hjá viðkomandi. Fólk sem hefur ekki fundið sig í megin straumum þjóðfélagsins, hefur verið hunsað eða smánað, er óöruggt og grípur frekar til ofbeldisfullra örþrifaráða en þeir sem hafa sterka sjálfsímynd og góða félagslega stöðu.  Pétur Tyrfingsson sálfræðingur nefndi á Fésbókarstatus hjá sér að:

Þetta segir okkur að gjalda ber varhug við „fáránlegum skoðunum sem enginn tekur mark á og og dæma sig sjálfar“

Hugsanagangur og hugmyndafræði pólitísks morðingja

Í myndbandinu sem hann sendi frá sér á árásardaginn kom ýmislegt í ljós um ástæður fjöldamorðsins.  Breivik segir þar í megin dráttum eftirfarandi (myndirnir eru úr myndbandinu):

• Evrópa sé undir árás (jihad) múslima sem ætli sér að yfirtaka hvert landið á fætur öðru með ýmsum aðferðum.  Þar sem þetta séu lýðræðisríki geti þeir,      með því að verða að meirihluta fólks, náð völdum. Íslam sé af hinu illa. Evrópa verði brátt Eurabia og Evrópusambandið að Eurabian Union.  Meirihluti borga Evrópu verði múslímskar árið 2025, rétt eins og Marseille hafi orðið það árið 2010, og löndin öll múslímsk árið 2050.
  
• Fjölmenningarhyggja (multiculturalism) „sé and-evrópsk haturshugmyndafræði, gerð til að brjóta niður evrópska menningu, hefðir, evrópsk sérkenni, evrópska kristni og jafnvel þjóðfélög.  Sem slík sé hún ill hugmyndafræði þjóðarmorðs og þjóni þeim tilgangi einum að afmá allt evrópskt“.
• Hina illu fjölmenningarhyggju telur hann runna undan rifjum Marxismans (kommúnisma).  Hann telur að marxisminn ráði ríkjum í Evrópu og hjá Sameinuðu þjóðunum.  Þá varar hann við pólitískum rétttrúnaði og að láta undan honum leiði til þjóðarmorðs og útþurrkunar evrópskar menningar.
• Þá nefnir hann tvö önnur öfl sem hann telur í að séu í bandalagi með marxistum; „Suicidal Humanists“ (með merki húmanista, friðar, hjarta og broskarli) og „Capitalist Globalists“ (með mynd af Bush að kyssa araba á vangann).  Ég gat ekki séð frekari útskýringar á ótta hans við þessa hópa í myndbandinu. Í fréttum eftir atburðinn var þó eitthvað vitnað í að hann hafi sagst vera m.a. að hindra fyrirætlanir trúleysingja.  Hvað hann á við með „suicidal húmanists“ er mér samt óljóst.
• Merkilegt nokk segir hann Riddarareglu Evrópu („Knights Templar Europe“) vera andsnúna öllum hugmyndafræðum haturs og nefnir þar nasisma („the anti-Jewish hate ideology“).  Hins vegar eru fjölmenningarhyggja/menningarlegur marxismi og Íslam talin vera hatursfull og eru því á óvinalistanum.  Hann vill einmenningu, föðurlandsást og einangrunarstefnu í Evrópu líkt og var við lýði 1950 og telur Japan og Suður-Kóreu fyrirmyndarlöndin.

Svo lýsir hann því hvað eigi að gera:

• „Í þessu höfum við ekkert val.  Til að koma í veg fyrir að gildi okkar, menning og fólk hverfi fyrir fullt og allt þurfum við að tileinka okkur eftirfarandi: Styrk, heiður, fórn og píslarvætti.“

• Heróp hans er „Onward Christian Soldiers!“ (Áfram kristnir hermenn!).  Fólk er hvatt til að verða riddarar réttlætisins. („justiciar knight“).  Þjóðernissinnað fólk í Vestur-Evrópu sé nú að búast til vopna í íhaldsamri byltingu („The Conservative Revolution“) og borgarastyrjöld muni ríkja frá 1999 til 2083.  Knésetja eigi borgir fjölmenningarinnar og skal Islam á ný bannað í Evrópu.
• Hetjur krossferða miðalda eru svo í heiðri hafðar með frásögnum og myndum sem sýna riddarana í dýrðarljóma.
• Hann sýnir svo leyfismerki veiðimanns marxista („KT-banner“) þar sem á Englandi sé leyfilegt að veiða „multiculti traitor“ (fjölmenningarsvikara).   Ennfremur segir hann að hersinnaðir (militant) þjóðernissinnar V-Evrópu séu 380.000 og biður þá um að ímynda sér hverju þeir geti áorkað saman.
• Hann hótar því svo að ef öfl fjölmenningar láti ekki af völdum, verði seinni heimstyrjöldin bara lautarferð í samanburði við það blóðbað sem sé í vændum.

Því næst lýsir hann eiginleikum Regluriddarans:

• Óttalaus og traustur til allra hliða.
• Sál hans er varin af brynju trúar og líkami hans er varinn með stálbrynju.
• Hann er því vopnaður á tvöfaldan máta og hræðist hvorki djöfla né menn.
• Regluriddari hræðist ekki dauðann, hann sækist eftir honum.
• Vegna góðverks píslavættardauðans þjónar hann fólki sínu fullkomlega og
• Er þess fullviss að hljóta ógleymanlega dýrð í Konungsríki Himins.  Slík eru örlög fullkomins riddara.

Breivik segir að þessi fyrsta árás sé aðeins fyrsti dropinn í flóðbylgju hinnar íhaldssömu menningar sem muni leiða til banns á Íslam í Evrópu.  Stríðið muni vara í nokkra áratugi en þeir muni sigra.

Frímúrarareglan

Nú hefur komið fram að hann númeraði deild sína nr. 8, þannig að það vekur spurningu um það hvort að fleiri séu virkir meðlimir í riddarareglu hans.  Einnig vekur það ugg hjá mér að hann segist vera meðlimur í Frímúrarareglunni.  Er þarna komin leyniregla innan leynireglu?  Eru svona leynireglur möguleg gróðrarstía ofbeldisfullra hreyfinga? Eitt af skilyrðum þess að einstaklingur sé samþykktur inn í Frímúrararegluna er að viðkomandi játi kristna trú.

Kristin trú

Ljóst er að hann álítur sig kristinn og vill verja hina kristnu Evrópu.  Kristnir menn eru nú byrjaðir að sverja hann af sér með því að segja að svona hagi kristinn maður sér ekki.  Svipað gerðist eftir 9/11 árásirnar, en þá af hálfu múslima. Frjálslyndir múslimar sóru af sér hegðun trúbræðra sinna.  Í báðum trúarbrögðum eru þó nóg af réttlætingum bæði í Kóraninum og Biblíunni til þess að grípa til vopna.  Ekki vantar heldur fordæmin, bæði í bókunum og svo af hendi trúarleiðtoga miðalda langt fram í nútímann.  Hinn frjálslyndi kristni, sem tæplega trúir á guð og er fullur af umburðarlyndi vill ekki viðurkenna kristni manna á borð við Breiviks; en samkvæmt Biblíunni er Breivik jafn kristinn ef ekki meira kristinn, en sá frjálslyndi. Breivik trúir á himnavist og vill uppræta mestu ógnina við kristnina, sem hann álítur vera bæði íslamista og trúlausa.  Það er hægt að finna jafn mikið ef ekki meira í Biblíunni til stuðnings kristni Breiviks heldur en þess frjálslynda.  Það hvort annað formið sé heillavænlegra og manneskjulegra en hitt nú á dögum breytir engu þar um því að kristnin er sögð byggð á rituðu orði Guðs í Biblíunni, en ekki því hvað manninum finnst réttast hverju sinni.  Trú byggir ekki á rökréttri skynsemi eða breytingum til framfara eftir því hvað fólk telur skynsamlegast hverju sinni. Stökkið til trúar, líkt og Sören Kirkjegaard orðaði það, er byggt á trausti á ritninguna án tillits til þess hvort að orð hennar megi sanna eða hvort að þau virðist rökrétt.  Hin ofstopafulla túlkun Breiviks á sér því miður stað í Biblíunni og í hegðun kristinna manna í fjölmargar aldir.

Lítum á orð Jesú í fyrsta kafla Nýja Testamentisins, Matthíasarguðspjallinu sjálfu 10:34-39 – Baráttan:

Ætlið ekki, að ég sé kominn að færa frið á jörð.  Ég kom ekki að færa frið, heldur sverð. Ég er kominn að gjöra son andvígan föður sínum, dóttur móður sinni og tengdadóttur tengdamóður sinni. Og heimamenn manns verða óvinir hans.

Sá sem ann föður eða móður meir en mér, er mín ekki verður, og sá sem ann syni eða dóttur meir en mér, er mín ekki verður. Hver sem tekur ekki sinn kross og fylgir mér, er mín ekki verður.  Sá sem ætlar að finna líf sitt, týnir því, og sá sem týnir lífi sínu mín vegna, finnur það.

Af þessum orðum er ljóst að það má auðveldlega réttlæta baráttu með ófriði og píslarvætti út frá orðum Jesú sjálfs.  Orðin eru sérstaklega alvarleg að þau hvetja til slita þeirra tengsla sem hverri manneskju eru hvað mikilvægust, þ.e.a.s. við sína nánustu, ef að þau setja ekki hreinlega kristni í fyrsta sæti.  Slík einangrun er einmitt eitt megin einkenni trúarkölta sem hafa mikið tangarhald á meðlimum sínum.

Burt séð frá því hvort trúarleg riddararegla sú sem Breivik boðar er kristin eða ekki þá byggir hún á þeirri ranghugmynd margra trúarbragða að það felist dýrð og verðlaun í því að falla í bardaga fyrir einhverju réttlætismáli.  Sú tálmynd að verðlaun og hetjutitill bíði í himnaríki, konungsríki guðs, glepur trúgjarna og veiklundaða.  Öfgafull voðaverk Breiviks bera þess vitni að hann trúi þessu í alvöru.  Sömuleiðis virðist hann vona að með þessu að hann verði eins konar ofurhetja innan sinna raða og verði álitinn mikill foringi.  Stoltið sem skín úr andliti hans í herbúningunum og reglubúningnum bera þess vitni ásamt því að hann hefur óskað eftir opnum réttarhöldum.

Það er því kaldhæðið að trúin á píslarvottinn og dýrðardauða hins helga hermanns skuli vera eitt af því sem drífur áfram bæði íslamista og kristna krossfara.  Báðir nota það sama til að reyna að eyða hvor öðrum og telja guð standa með sér.

Mér virðist ljóst að þessi trúarlega hugmyndafræði einangrunar og ofbeldis, til þess að losna við óvini (og meinta vini óvinanna) sem virðast ógna því sem viðkomandi þykir grunnurinn að þjóðfélagi sínu, sé verulega hættuleg og beri að ígrunda.

Grunnorsakir

Hvað veldur því að fólk fer að hugsa svona og láta verða af svona hrottalegu ofbeldi?  Til að svara því held ég að við verðum að leita út fyrir hugmyndafræðina sjálfa.  Mögulega er þetta rás atburða og áhrifa:

• Einstaklingur skynjar að viss hópur innflytjenda verður að ákveðinni ógn í samfélaginu þegar orð og gerðir þeirra stangast á við ríkjandi gildismat.  Mögulega verður hann persónulega vitni að slæmu atviki þar sem hann telur innflytjanda bera ábyrgð á voðaverki.  Hann telur að trú sinni sé ógnað og að menning hins hvíta, norræna manns sé í hættu vegna blöndunar við fólk annars staðar frá. Hann telur að vissir hópar innan eigin þjóðar séu blindir á ógnina og ýti undir innflutning á fólki sem brjóti enn frekar á þjóðinni.
• Viðkomandi fer að leita leiða til að koma í veg fyrir frekari breytingar á því umhverfi sem hann telur tryggast fyrir sig og sína.  Hann skynjar sig smáan og áhrifalausan í samkeppninni um orðið og athygli þjóðfélagsins og  telur stjórnvöld máttlaus í að vernda samfélagið. Líklega langar hann að vera í miðdepli nýrrar lausnar.  Niðurstaða hans er sú að fyrst stjórnvöld hlusti ekki á varnaðarorð hans og skoðanabræðra hans, verði að grípa til þess valdatækja sem knésetji stjórnvöld.  Lausnin felst því í hernaði og þar sem hann tilheyrir minnihluta þarf að koma á óvart með skyndiárás. Í hans huga er það nauðsyn, en ekki hryðjuverk.
• Til viðbótar er líklegt að ýmislegt í persónugerð og bakgrunni manns eins og Breiviks ýti undir ofbeldi.  Hann hefur ekki talað við föður sinn frá árinu 1995, (þá um 16 ára) þannig að þar vantar hann a.m.k. eina fótfestu.  Uppblásið stolt til að fela veikleika sína og sjálfhverfur persónuleiki með þrá eftir viðurkenningu, aðdáun annarra ásamt þörf fyrir völd, getur rekið mann eins og Breivik til ódæðisverka, sem í hans augum eru bara skref í að fullkomna draumaheim hans.  Hann hefur fundið réttlætingu í því að svo mikið sé í húfi að brenglað fólk (andstæðingar hans) sé ásættanlegur fórnarkostnaður til að ná markmiðinu.  Hann sér sig sem frelsishetju.  Undir niðri er þó bara lítill, reiður karl sem ætlar sér mikið, en kann ekki að finna manneskjulegar lausnir á vandamálunum.
• Líklegt er að Breivik njóti stuðnings einhvers hóps manna, væntanlega lítils, en nógu stórs til að hann telji sig muni njóta virðingar einhverra eftir þetta pólitíska fjöldamorð.  Í þráhyggju sinni og mikilmennskudraumum er ekki ólíklegt að hann telji að mun stærri hópur muni fagna ofbeldisverki hans.  Hann nefnir að 380.000 manns í Evrópu styðji riddararegluna.  Líklegt verður að telja að þarna sé um að ræða tilbúna tölu út frá einhverju mati lituðu af óskhyggju hans um stuðning við þann dýrðarljóma sem hann sér riddararegluna í.

Það er ekki ólíklegt að Breivik sé klínískt séð persónuleikaraskaður og geti því fengið greiningarnúmer samkvæmt geðlæknisfræðum þar um, en gerir það hann ósakhæfan?  Það tel ég ekki.  Persónuleikaraskanir geta útskýrt ýmislegt óheilbrigt í fari fólks en þær gera menn ekki óábyrga gerða sinna.

Forvarnir ofbeldis og herskárrar hugmyndafræði

Hvernig er hægt að koma í veg fyrir svona ofbeldi?  Við þessarri mikilvægu spurningu er ekkert eitt einfalt svar, en eftirfarandi hluti tel ég mikilvæga:

• Að halda áfram að byggja upp gott velferðarkerfi, með sérstaka áherslu á geðheilbrigði
• Að styrkja siðferðiskennslu og rökfræði í skólum.
• Að skima eftir og hlúa sérstaklega að börnum og ungmennum með tilfinninga- og hegðunarvandamál.
• Að skima eftir ofbeldisfullri hugmyndafræði á netinu (og öðrum miðlum) og innan félaga, og sinna því fólki sem kemur upp með hana í stað þess að hunsa það.  Með nálgun og samræðu má hafa áhrif á margt fólk og komast betur að því hvað leynist í hugarheimi þess.
• Að hafa eftirlit með því hvort fólk með ofbeldisfullar hugmyndir útvegi sér vopn eða efni í sprengjur.

Ekkert opinbert eftirlit er fullkomið eða nógu gott til að koma í veg fyrir lokastig brenglaðrar hugmyndfræði, þ.e.a.s. ofbeldið, og því eru samræðan, mannvirðingin og hin geðræna aðhlynning svo mikilvæg til að snúa óheillaþróun við í tæka tíð.  Allir fullorðnir verða að gera sér grein fyrir þessu og taka þátt í rökræðum þjóðfélagsins.  Í Hávamálum segir að vinur segi til vamms.  Það á ekki að láta fólk í myrkri reiði og einangrunar óafskipt, því að höfnunin sem það upplifir er vís með að gera það stórhættulegt.

Mörgum spurningum er ósvarað og við verðum að þora að spyrja og leita svara.  Framtíð mannkyns veltur m.a. á því að við horfumst í augu við það erfiðasta og óskiljanlegasta í fari okkar og finnum leiðir til að það fallegasta og manneskjulegasta verði ofan á. Það kann að virðast óvinnandi verk, en við skiljum ekki baráttuna frá tilveru okkar og með vakandi hug og þrautseigju getur friður og manngæska orðið varanlegri en áður.