Svanur Sigurbjörnsson

Nú er komin út frá bókaforlaginu Ormstungu bók þróunarlífræðingsins Richards Dawkins, Ranghugmyndin um Guð (The God Delusion) í vandaðri íslenskri þýðingu Reynis Harðarsonar þýðanda og sálfræðings.
Bókin kemur út í kilju og kostar innan við þrjú þúsund krónur.

Um bókina hafa spunnist miklar umræður og deilur og hafa um 14 höfundar reynt að hrekja skrif Dawkins síðustu 3 ár og kallast þær bækur „flær“ Dawkins, því að þær eru bara slíkar. Ein slík bók var meira að segja gefin út hér á íslensku áður en þýðingu bókar Dawkins var lokið. Svo mikill vær æsingurinn hér á landi einnig. Eftir útgáfuna fór Dawkins í mikla fyrirlestraferð um öll Bandaríkin og opnaði þar á umræðuna um trúleysi. Í kjölfarið hefur trúleysi aukist þar mikið, sérstaklega í NA-ríkjunum og hefur hreyfingum veraldlegra húmanista vaxið ásmegin. T.d. er kominn svokallaður „chaplain“ fyrir húmanista við Oxford Háskóla í Massachusetts. Bækur Sam Harris - The End of Faith og Letter to a Christian Nation, komu út sitt hvoru megin við bók Dawkins í tíma [leiðrétting-takk Haukur] og ullu straumhvörfum í umfjöllun um þessi mál í BNA og víðar. Sumir hafa viljað kalla þessa vakningu á trúleysi og húmanískum lífsskoðunum, ný-trúleysi, en slíkt er umdeilanlegt.  Sam Harris var að gefa út nýja bók, The Moral Landscape í sumar og stjarneðlisfræðingurinn Stephen Hawking sömuleiðs, þar sem sá síðar nefndi segir að það þurfti aðeins náttúrulögmál en ekki guð til að heimurinn yrði til.  Það er því

margt að gerast í haust í þessum málum.
Hér er hluti úr bók Dawkins (birt með leyfi útgefanda):

————

Upphaf 2. kafla í Ranghugmyndinni um guð

eftir Richard Dawkins:
í þýðingu Reynis Harðarsonar.

Tilgátan um guð

„Trúarbrögð einnar aldar eru bókmenntaleg skemmtun þeirrar næstu.“
Ralph Waldo Emerson.

Færa má rök fyrir því að guð Gamla testamentisins sé ein ónotalegasta persóna í samanlagðri bókmenntasögunni: afbrýðisamur og stoltur af því; smámunasamur, óréttlátur, miskunnarlaus eftirlitsharðstjóri; hefnigjarn, blóðþyrstur þjóðernishreinsari; kvenhatari; hommahatari; kynþáttahatari; barnamorðingi; þjóðarmorðingi; siðspillandi, sadómasókískur, duttlungafullur og meinfýsinn ofbeldisseggur með mikilmennskubrjálæði. Þau okkar sem hafa vanist honum frá barnæsku geta orðið ónæm fyrir hryllingnum.

Nýgræðingur getur hins vegar litið málið óbrjáluðum augum. Randolph, syni Winstons Churchill, tókst einhvern veginn að vera alls ófróður um ritninguna þar til Evelyn Waugh, félagi hans í hernum, veðjaði að hann gæti ekki lesið alla Biblíuna á hálfum mánuði. Þeir höfðu verið sendir á sama stað í stríðinu og Evelyn gerði þetta í þeirri veiku von að með því tækist honum að fá Randolph til að þegja. „Því miður er útkoman ekki sú sem við höfðum vænst eftir. Hann hefur aldrei lesið neitt í henni áður og er óður og uppvægur, les tilvitnanir upphátt og segir: »Ég er viss um að þið vissuð ekki að þetta er í Biblíunni …« eða slær sér á lær og það iktir í honum: »Almáttugur, er guð ekki skíthæll!«“

Thomas Jefferson – betur lesinn – var á svipaðri skoðun og lýsti guði Móse „sem hræðilegum karakter – grimmum, hefnigjörnum, kenjóttum og óréttlátum.“

Það er ósanngjarnt að ráðast á svo auðvelt skotmark. Tilgátan um guð ætti hvorki að standa eða falla með ógeðfelldustu birtingarmynd sinni, Jahve, né dauflegri andstæðu hans í Kristi, „Ljúfi Jesú, góðlyndur og mildur“. (Til að gæta allrar sanngirni ber að geta þess að þessa kveifarlegu sögupersónu ber að rekja frekar til fylgjenda hans á Viktoríutímabilinu en til Jesú sjálfs. Getur velgjan hafist í hærri hæðir en í ljóði frú C. F. Alexander „Kristnum börnum ber að vera / blíð og hlýðin eins og hann“?).

Ég er ekki að ráðast á ákveðna eiginleika Jahve, Jesú, Allah eða nokkurs annars ákveðins guðs eins og Baals, Seifs eða Óðins. Þess í stað ætla ég að skilgreina tilgátuna um guð með forsvaranlegri hætti: Það er til ofurmannleg, yfirnáttúruleg vitsmunavera sem ákvað að hanna og skapa alheiminn og allt í honum, þar á meðal okkur. Í þessari bók er haldið fram öðru sjónarhorni: Þeir vitsmunir, sem eru forsenda fyrir allri sköpun, verða aðeins til fyrir tilstilli langs ferils þróunar. Þar sem vitsmunir til sköpunar þróast, koma þeir seint til sögunnar í alheiminum og geta því ekki borið ábyrgð á tilurð hans. Guð, eins og hann er skilgreindur, er ranghugmynd, og eins og sýnt verður fram á í síðari köflum, hættuleg ranghugmynd.

Þar sem tilgátan um guð á rætur sínar í reynslu einstakra manna samkvæmt hefðum á hverjum stað er ekki að undra að hún er til í mörgum útgáfum. Sagnfræðingar geta rakið framvindu trúarbragða frá frumstæðri andatrú yfir í fjölgyðistrú eins og hjá Grikkjum, Rómverjum og norrænum mönnum, til eingyðistrúar eins og gyðingdóms og afleiðna hans, kristni og íslam.

————–
Ég mæli eindregið með þessari yfirgripsmiklu og snjöllu bók um þetta málefni. Ýmsar frásagnir í bókinni snerta mann djúpt. Enginn önnur bók á íslensku getur fært lesandann svo ítarlega inní þennan hugarheim og hverjum manni er hollt að lesa jafn gagnrýninn og uppbyggilegan texta sem þennan. Ég las bókina árið 2007 á ensku, en eftir að hafa lesið hana aftur á íslensku þykir mér hún enn betri. Ég vil óska þýðanda og útgefanda bókarinnar til hamingju með þessa tímamótaútgáfu á Íslandi!

Ég aðhyllist aðra lífssýn og sannfæringu en þá trúarlegu og er því skráður utan trúfélaga.  (sjá um húmanisma á www.sidmennt.is)  Sá peningur sem færi í sóknargjald ef að ég væri í trúfélagi, fer í önnur óskilgreind not hjá ríkinu (fór áður í HÍ).  Þrátt fyrir þetta er ákveðinn annar hluti skattfés míns sem fer í að borga undir presta Þjóðkirkjunnar og kirkjubyggingar hennar.  Hvorki ég né aðrir landsmenn hafa fengið að kjósa um þetta fyrirkomulag og þó að þjóðkirkjuákvæðum stjórnarskrárinnar megi breyta með lögum og undanfarin 15 ár hefur það verið ljóst samkvæmt vönduðum skoðanakönnunum Capacent (Gallup) að meirihluti þjóðarinnar vill þetta ekki (74%), hafa stjórnmálamenn þjóðarinnar látið stýrast af vilja Þjóðkirkjunnar.  Sama má segja um fréttamenn og þáttastjórnendur viðtalsþátta og umræðuþátta um stjórnmál.  Þeir/þær hafa ekki haft vilja, þekkingu eða kjark (eða allt þetta) til að koma þessu máli að í umræðuna.  Síðustu ár hefur það tabú að ekki megi ræða trú fólks eða trúarbrögð opinberlega með gagnrýnum hætti, smám saman hjaðnað, en enn virðist það vera tabú fyrir stjórnmálamenn að ræða aðskilnaðarmál ríkis og kirkju. 

Á landsþingum stjórnarflokkanna fyrir síðustu kosningar voru stigin nokkur skref í þessa átt með því að samþykkja að stefna beri að því að lífsskoðunarfélög séu jöfn, en á landsþingi Samfylkingarinnar fór allt í baklás þegar sú tillaga var borin fram um að stefna skuli að aðskilnaði ríkis og kirkju.  Fór það svo að tillagan fékk ekki að vera borin fram til atkvæðis og var borið við tímaskorti.  Fyrrverandi framkvæmdarstýra flokksins er hliðholll þjóðkirkjunni og studdi því þetta brot á lýðræðislegum vinnubrögðum í flokknum.  Ýmsar óþægilegar tillögur ungliðahreyfingarinnar fengu sömu örlög.   Sama tegund af laumuspili og klíkuskap sem bjargaði Ólafi Skúlasyni frá kæru ríkissaksóknara á sínum tíma var að verki við að bjarga forréttindum evangelísk-lútersku kirkjunnar.   Þetta lyktaði verulega illa og það voru ekki bara trúlausir sem voru óánægðir, heldur einnig Fríkirkjufólk, ásatrúarfólk og fleiri utan og innan þjóðkirkjunnar.  Það er nefnilega einnig meirihluti fyrir aðskilnaðnum innan þjóðkirkjunnar (70% skv Capacent í des 09).

Ég fer fram á það að þurfa ekki að taka þátt í því með með mínu skattfé að greiða fyrir laun og kirkjusjóði Þjóðkirkjunnar, en það hef ég verið neyddur til að gera alla mína ævi og hef aldrei fengið tækifæri til að kjósa um það í kosningum.  Fullt af fólki er í Þjóðkirkjunni af því að það var skráð þar við fæðingu sjálfkrafa vegna veru móður í henni, en gerir sér ekki grein fyrir því hvað þessi skráning kostar þjóðina.  Kostnaður við Þjóðkirkjuna er á við kostnað ríkisins af Háskóla Íslands eða um 6 milljarðar á ári og í HÍ fær kirkjan meira að segja ókeypis guðfræðideild fyrir prestsefni sín.  Stærstu kirkjur landsins fá sérstaka viðhaldsstyrki utan við hina gjaldaliðina og heilbrigðiskerfið ber kostnað af 7 prestgildum á Lsh!!!  Þá borgar Reykjavíkurborg hálfa stöðu miðbæjarprests, en neitar Siðmennt um lítinn húsaleigustyrk vegna kennslu um 140 fermingarbarna árlega.  Jafnrétti og jafnræði?  Allt greitt af skattfé þar sem 20% fólks er ekki í Þjóðkirkjunni en verður að borga í þetta líka. 

Ég hvet til þess að þessu verði harðlega mótmælt.  Trúfélög á að aðskilja frá ríkinu til þess að tryggja hlutleysi þess, rétt eins og að ríkið má ekki styrkja bara einhvern einn stjórnmálaflokk.   Hugmyndin um aðskilnað ríkis og kirkju er jafn mikilvæg og aðskilnaður dómsvalds frá framkvæmdavaldi og lagavaldi, og fæddist á svipuðum tíma.  Þessum lokahnykk í útfærslu lýðræðisins á því góða þjóðfélagsmódeli sem hugsuðir Upplýsingarinnar færðu okkur, verður að koma í gegn.  Hér á að vera trúarlega hlutslaust ríki í valfrjálsu þjóðfélagi.   Þetta er lykilatriði og það er ljóst að þeir sem sömdu stjórnarskránna gerðu ráð fyrir þessari breytingu því að það má leggja niður þjóðkirkjuákvæði hennar með lagabreytingu, sem er einstakt.  Látum verða af því!

Trú á æðri mátt felur í sér trú og játningu á reglum þess trúarkerfis sem um ræðir.  Um leið er oftast lofað að trúa ekki á aðra guði og þeir taldir ósannir eða úreltir.  Þannig er hinn sannkristni trúlaus á alla þá hundruði (ef ekki þúsundir guða) guða sem komu á undan guði Biblíunnar eða eru við lýði í öðrum trúarbrögðum samtímans.  Af einhverjum orsökum er guð Biblíunnar sá eini sem er til fyrir þessari manneskju og er það oft vegna þess að hún var alin upp í þessari trú og hugsaði aldrei út það hvort að það væri rökrétt og lærði að það væri ekki æskilegt að leyfa sér að að efast um það.

Trúarkerfi eins og kristnin eru í raun stjórnkerfi til að stýra hugsunum fólks og gera smölunum (biskupum) kleift að reka sauðina (trúaðir fylgjendur) í réttir og ef þarf æsa það upp í alls kyns múghegðun til stuðnings kerfinu er það lítið mál því að frá barnæsku er fólkið vanið á fylgisspeki og halda jarmi í lágmarki.   Guðinn er einn og hann er alvitur og almáttugur.  Kærleikurinn kemur aðeins frá honum eða syni hans, snillingnum sem fórnaði lífi sínu á krossi fyrir SYNDIR sauðanna þannig að þeir komist í þann dilk sem himnaríki kallast og öðlist hið ómögulega, þ.e. eilíft líf.  Hins vegar reis sonurinn upp frá dauðum og elti uppi þann sem efaðist.  Hann sigraði því dauðann og snéri efasemdarmanninum heimska.  Mesti trúboðinn (pósturinn Páll) boðaði síðan að það væri ekki neinum hollt að hugsa á eigin spítur og málin eigi að fela í hendur Guði (lesist:  í hendur kirkjuleiðtogum).  

Svona kerfi býður upp á eftirfarandi möguleika:

1. Taka ekki sjálfstæðar siðferðislegar ákvarðanir – orð guðs (lesist: valdamannsins) í bókinni heilögu eru sine qua non (óvéfengjanleg og ómissandi) og prestarnir vita hvað hann segir, jafnvel þó að það sé ekki í bókinni. Þessu fylgir sá gríðarlegi kostur að þurfa ekki að nota þreyttar heilafrumurnar eftir að hafa verið rekinn í réttina og taka bara ákvarðanir samkvæmt uppskrift.  
2. Fremja glæpi og telja sig réttilega fylgja orði guðs.  T.d. neita barnungri stúlku í lífshættu um fóstureyðingu, sbr. stefnu kaþólsku kirkjunnar í Brasilíu, studd af Páfanum í Róm.
3.  Halda aftur af mannréttindum (frelsi þræla, réttindi kvenna, réttindi samkynhneigðra, réttindi annarra lífsskoðana)  því að mörg þeirra eru á skjön við sértæk fyrirmæli guðs, en fagna þeim síðan eftir tapaða baráttu gegn þeim því að almenn fyrirmæli guðs um kærleika gilda þá.
4. Ríghalda í auð, eigur og innheimta „tíund“ gegnum ríkið til að byggja upp veraldlegt ríkidæmi, en þykjast um leið fylgja leiðtoga sem boðaði meinlætalíf og að skilja eftir eigur sínar.   Að halda messur um græðgi fólks í veraldlegar eigur og slíka firringu í þjóðfélaginu, en vera um leið hálaunastétt hjá ríkinu sem innheimtir fólk aukalega fyrir nær alla þjónustuliði. 
5. Þykjast virða frelsi fólks, en þiggja innskráningar ungabarna í söfnuð sinn á sjálfvirkan máta og leiða óþroskuð ungmenni í massavís til hátíðlegs loforðs um fylgisspekt það sem eftir er, án þess þó að ganga úr skugga um að loforðið sé gefið af alvöru og fullum skilningi. 
6. Telja sig ekki þurfa að færa röksemdir fyrir skoðunum sínum.  Dýrmætasta skoðun trúmannsins er trúin á guð og hana er ekki hægt að rökstyðja endanlegum rökum.  Tilvist guðs er ekki sönnuð þrátt fyrir að sönnunarbyrðin liggi á þeim trúaða.  Hún er „trúarstökk“ og því eins konar „ég vil“ ákvörðun um að þannig sé veruleikinn þó að öll sönnunargögn vanti.  Þetta býður upp á flóru sams konar hugmynda sem í daglegu tali kallast guðfræði.  Margar guðfræðiperlur hafa hrotið úr munni presta eins og „ég þarf ekki að réttlæta trúna því að hún réttlætir mig“.   Sem sagt órökstudd fantasía réttlætir það að þurfa ekki að rökstyðja skoðun sína.
7. Fylgja ævafornri bók sem er torskilin og löngu úr takti við hinn siðræna tíðaranda samtíðarinnar, af því að hún var sögð „sannleikurinn“ við útgáfu sína.  Á sama tíma er í lagi að segja að úreltu kaflarnir sé nú bara „ljóð“ eins og t.d. Nóaflóðið, eða með því að „endurþýða“ (lesist: endurskrifa) bókina batni allt í einu innihald hennar í takt við jafnrétti kynjanna og aðrar framfarir.  Áfram telst bókin heilög og gefin börnum sem sjálfshjálparbók og „bók bókanna“.  Orð póstsins Páls um saurlifnað karlmanna saman eru náttúrulega klassík fyrir börn svo dæmi sé tekið.
8. Þurfa ekki að virða orð þeirra sem  trúa ekki á sama guð eða alls ekki á guð, því að séu þau ekki „innblásin“ af trúnni eru þau slæm.  Þannig talaði Karl Sigurbjörnsson æðstiklerkur um að félag fólks um siðrænt líf án trúar væri „hatrömm samtök“ af því að félagið vildi ekki að klerkar og djáknar Karls fengju að vaða í leikskóla og skóla allra landsmanna til að boða trúarkerfi sitt.  Hið hatramma verður því það fólk sem eru „hinir“ og vilja frið fyrir börnin sín frá trúboði í skólum.  Karl hefur ekki beðist afsökunar á þessu, en bað samkynhneigða afsökunar á því að hafa kallað ósk þeirra eftir því að telja heitbundin sambönd sín hjúskap, að „fleygja hjónabandinu á öskuhaugana“.  Tapi Karl orustum sínum í anda Biblíunnar getur hann alltaf beðist afsökunar svo að trúflokkur hans verði ekki tekinn af ríkisjötunni.  Áframhaldandi tekjur eru jú forsenda þess að koma inn trúnni annars staðar þar sem fyrirstaðan er lítil samkvæmt skilgreindum „sóknarfærum“ kirkjunnar.
9. Þykjast styðja vísindi og segja að vísindi og trú eigi samleið en halda áfram að tala um „sköpunarverk guðs“ og „kraftaverk guðs“, þegar ljóst er að enginn vísindalegur stuðningur er fyrir þessum hlutum.  Þessi orð eru oft sögð af þjónum kirkjunnar sem segjast samt ekki vera sköpunarsinnar, þ.e. trúa ekki bókstaflega á skopsögu Gamla Testamentisins um tilurð jarðar, himins, lífríkisins og mannsins.   Trúin gerir samt þessu fólki mögulegt að nota orðin “sköpun guðs“ eða „sköpunarverkið“ vinstri hægri líkt og það þurfi ekki að leggja neina alvarlega merkingu í orðin.  Orðin verða eins konar lyftiduft fyrir guðinn þeirra þó að kakan sé löngu orðin fúin.   Trúin fer á svig við vísindin en vill ekki teljast óvinur þeirra.  Það er bæði haldið og sleppt.
10. Telja sig og auglýsa sig sem sérfræðing um siðferði, en sökum trúar á aldagamla kreddu árþúsund ára gamallar bókar sem stýrist af „bara ég (guð) segi satt“-hugsunarhætti, vantar eitt lykilatriði siðræns þroska, þ.e. það viðhorf að ný og endurbætt hugsun eigi að taka við af gamalli og gallaðri, komist manneskjan að slíkri niðurstöðu.   Annað lykilatriði vantar einnig, en það er að aðeins manneskjan sjálf getur tekið ábyrgð á sínu siðferði.  Við erum hugsandi lífverur og ef að við neitum okkur um þann eiginleika og höldum aftur af vitrænni getu okkar til framfara og nýrra leiða til að leysa siðferðislegar spurningar, erum við að bæla það sem einna helst gerir okkur mennsk og færir okkur hve mesta hamingju.  Augljóst dæmi um kreddu sem leiðir til hins gagnstæða, er skírlífiskrafa kaþólsku kirkjunnar gagnvart prestum sínum, þrátt fyrir hið augljósa að bæling kynhvatar í fullorðinni manneskju er ávísun á hroðalega innri baráttu og harmleik.  Þannig eru þeir sem gefa sig út fyrir að gæta siðferðis orðnir þekktir fyrir alvarlega glæpi gegn því fyrir sakir trúarkreddu.  Það sem er hafið yfir gagnrýni fær ekki tækifæri til að endurbæta sig og þróast.

Það sem ég er að reyna að segja, er að trú býður upp á hræsni, því að kreddur hennar (guðfræðihlutinn) lenda alltaf í árekstrum við hinn siðræna tíðaranda samfélagsins sem fylgir forystumönnum skynseminnar hverju sinni, fái hann að njóta frelsis.  Í rúm þúsund ár hinna myrku miðalda neyddi hin kristna kirkja kreddur sínar uppá fólk og hélt framförum í gíslingu.  Það er merkilegt að í dag hefur fólk annað hvort ekki lært þetta, gleymt þessu eða leggur enga merkingu í þessa myrku sögu trúarinnar.  Margir hafa sagt að aðeins trú fær vel meinandi fólk til að fremja voðaverk og það þarf ekki annað en að hafa vakandi auga fyrir viðburðum í fréttum að slíkt gerist á hverjum degi um allan heim þar sem trúin ræður ferð.  Móðir neitar sykursjúku barni sínu um insúlín (hrædd við djöfla) og það deyr, krabbameinsveikur maður neitar sér um meðferð vegna þess að guð muni lækna hann gegnum bænina, ungt fólk fremur sjálfsmorð til að komast til guðs og uppskera „verðlaun“ á himnum og svo má lengi telja.   Barnungt fólk er um allan heim innrætt með trúarkreddum og lærir ekki að nota gáfur sínar og gagnrýna hugsun.  Það lærir ekki að nota frelsi sitt og vitræni á uppbyggilegan máta, en er stýrt af kreddufullum leiðtogum.  Enn á ný sjáum við róstur í N-Írlandi tengt hugmyndastríði mótmælenda og kaþólikka.  Vera má að þessir margumræddu „illu“ menn stýri þessu og misnoti trúnna, en þeir hefðu engin verkfæri í höndunum ef að trúin væri ekki innrætt í byrjun. 

Hvaða skilaboð eru það til barns að segja: „Trúðu þessu með upprisuna, Guð og orð Biblíunnar, og sverðu þig til fylgis við kirkju þeirra feðga á himnum án þess að krefjast rökstuðnings, en lærðu samt að vera sjálfstæð hugsandi mannvera!“?, eða „láttu það ganga upp að Jesú hafi dáið kvalardauða á krossi fyrir syndir þínar sem þú átt jafnvel að hafa fæðst með, fengið samt að rísa upp og svífa um sem hetja áður en hann fór til pabba síns á himnum, en síðan eigi maður að rétta hinn vangann þegar maður verður fyrir barsmíðum og einelti í skólanum og treysta á að guð komi til hjálpar“.  Eru það góð skilaboð að ofurveran geti gert alls kyns yfirnáttúru og síðan eigi maður að vera rosalega þakklátur fyrir að vera ekki talinn fæddur siðferðislega glataður (erfðasyndin) frá upphafi og eitthvert kall út í loftið (bænin) eigi að virkja veru til hjálpar sem maður getur ekki séð með eigin augum?  Er það gott vegarnesti að halda út í lífið trúandi á siðferðilegt kerfi (trúin) sem engan veginn er hægt að sannreyna með rökum eða rannsóknum og hólfa svo aðra þætti lífsins í rökhyggjuhólfið þar sem fullyrðingar verða að standast lágmarks raunveruleikaprófun, t.d. að þú hafir örugglega ófalsaðan peningaseðil í höndunum þegar þú ferð út í búð, en ekki loforð um féfúlgur á himnum. 

Þessi tvöföldu skilaboð, þessi tvískinnungur, sem er opinberlega viðurkenndur á Íslandi og víðar og studdur fjárhagslega af ríkinu, er hugarfarslegt mein sem viðheldur þeim tíðaranda að um suma hluti sé í lagi að hræsna og að eitthvað fantasíuþvaður aftan úr fornöld geti talist „fræði“ sem mark sé á takandi.  Hverjum er hollt að telja sig menningarlega dæmdan til að trúa á óskiljanlegan hlut (eða styðja trú annarra á slíkt) af því að einhver sagði þér að rök giltu ekki um hlutinn, en sjá samt í gegnum blekkinguna?  Jafnframt er það merki um hugsunarlegan doða þjóðar að láta viðgangast að þessu fyrirbæri sem skapar endalausar mótsagnir og árekstra í þjóðfélaginu, sé haldið að börnum og geðrænt óstöðugum (til þess að það deyi ekki út) inni á stofnunum (skólum og meðferðarheimilum) ríkisins í formi mis dulbúins trúboðs og trúariðkunar.  

Ríkið á ekki að standa í rekstri á trúfélagi eða skuldbinda sig til að reka þannig félag.  Það er ekki  hlutverk ríkisins að halda uppi fornaldarstofnun sem þykist vera menningarviti og siðferði fyrir alla og rekur rándýrar kirkjur þegar rekstrarféð til þeirra hefði betur farið í að reisa Tónlistarhúsið Hörpu eða nýjan Landspítala.  Það er ekki ríkisins að reka umdeildar trúarstofnanir sem geta aldrei verið allra og eru bara prívat trúaðra einstaklinga.  Ríkið á að byggja alla sína þjónustu á fagaðilum með skotheldan fræðilegan bakgrunn.  Þannig eiga sálfræðingar eða geðlæknar að vera þeir aðilar sem ríkið ræður til að gæta geðheilsu landsmanna og hjálpa í stóráföllum.  Það er svo hvers og eins að greiða prestum eða öðru fólki sem uppdikterar sína speki eða rekur þjónustu sem getur ekki talist ómissandi, vilji það leita til þeirra.  Það er fásinna að reka ríkiskirkju á meðan sálfræðingar eru ekki í samningi hjá Tryggingastofnun og borga þarf dýrum dómum alla tannlæknaþjónustu.  Fólk getur greitt fyrir sínar messur, athafnir og kirkjur hafi það áhuga á því. 

Spyrja þarf þjóðina hvað hún vill gera í þessum efnum.  Þjóðfundurinn og stjórnlagaþingið væri kjörinn vettvangur til að marka tímamót í þessum efnum.  Ef að almennur vilji er til þess að veita einhverju mjög hóflegu fé úr ríkissjóði til lífsskoðunarfélaga, á að gera það á jafnræðisgrundvelli.  Það gengur ekki að eitt kristið trúfélag sitji að öllum kötlunum og önnur félög fá mun minna eða ekki neitt. 

Það er kominn tími til að ljúka því verki sem hugsuðir Upplýsingarinnar hófu á síðari hluta 17. aldar, en sýn þeirra á gott þjóðfélag fólst í því að tryggja jöfn réttindi og frið á meðal ólíkra hópa fólks með því að stofna þjóðfélög valfrelsis þar sem ríkisstjórnin væri trúarlega hlutlaus.  Þjóðum heims hefur gengið misjafnlega af framkvæma þessa þjóðfélagssýn og Íslendingar hafa aldrei fengið að njóta trúarlegs hlutleysis og jafnræðis.  Með fyrstu stjórnarskránni í lok 19. aldar komst á trúfrelsi, en bara rétt svo það.  Þjóðkirkjan hélt lagalegum og fjárhagslegum forréttindum sínum, en til þeirra var aflað með þvingunum fyrir um 1000 árum síðan og kirkjan eignaðist þriðjung allra jarða á landinu á fyrstu tveimur öldum sínum við völd.  Kristnin notaði guðfræðiklæki sína, eins og óttann um vist í helvíti eða að eilífu í limbói milli vítis og himnaríkis, til að komast yfir eignir trúaðra.  Völd kirkjunnar voru ekki í himnaríki líkt og Jesú hefði viljað, heldur veraldleg ítök í lífi fólk til að stýra því á alla vegu og lifa í ríkidæmi.   Það er komið nóg af þessu og 1000 ára yfirgangur þessarar kirkju yfir þjóðinni á að taka enda innan fárra ára.

 Rekum út vofuna úr myrkri miðalda úr sambandi við íslenska ríkið og stöndum sjálfstæð, með jafnréttissjónarmið og siðferðisþrek þannig að við getum gengið upprétt og horft framan í hvern mann og hverja þjóð án skammar á hinu nýja Íslandi.  Nú er tími endurreisnar á svo mörgum sviðum og þessi hluti má ekki gleymast og verður að koma inní þjóðmálaumræðuna og stjórnmálin til að breytingar verði til batnaðar.

Ég vil óska öllum landsmönnum og þá sérstaklega Eyjamönnum til hamingju með nýja höfn við Landeyjar!

Það vill svo skemmtilega til að ég á föðurætt mína að rekja til bæði Vestmannaeyja og Landeyja.  Föðurafi minn, Árni Finnbogason (f. 1893 d. 1992) var fæddur í Norðurgarði (nú rifinn) í Vestmannaeyjum og föðuramma mín, eiginkona Árna var Guðbjörg Aðalheiður Sigurðardóttir (kölluð Alla, f. 1896, d. 1958), húsmóðir frá Brekkuhúsi.

   Árni afi var formaður (skipstjóri) á eigin mótorbát, Vini VE 17 frá 1941 og var mjög farsæll sem slíkur.  Auk góðs afla var hann þeirrar gæfu aðnjótandi að bjarga enskum sjómönnum frá votri gröf og hlaut fyrir það sérstaka viðurkenningu frá Englandi.  Lengst af bjuggu þau Alla í húsinu Hvammi við Kirkjuveg og áttu þau níu börn.

Afi átti ættir sínar að rekja til Eyjafjalla gegnum föður sinn Finnboga frá Neðradal undir Eyjafjöllum og til Vopnafjarðar gegnum Rósu Eyjólfsdóttur móður sína.  Alla amma átti einnig ættir sínar að rekja til Eyjafjalla gegnum móður sína Sigurbjörgu (f. 1863) frá Stóru-Hildisey.   Faðir minn var því samtvinnaður úr báðum áttum úr fólki frá Eyjum og Landeyjum.  Móðir mín Erla kemur svo frá fólki af Suðurlandi og Dölunum.

Gömul rómantík á milli Eyja og Landeyja getur nú kviknað á ný.

Sökum þessa hefur þessi samgöngutenging milli Eyja og Landeyja nú táknrænt gildi fyrir mig og ég samgleðst því fólki sem mun hafa hve mest hagræði og aukin lífsgæði af þessari merku framkvæmd.  Landeyjahöfn mun án efa auka mjög ferðamennsku og heimsóknir til Vestmannaeyja og gefa Eyjamönnum möguleika á því að heimsækja Landeyjar og Austurland mun auðveldar.  Forvígismenn og byggjendur þessa mannvirkis mega eiga stóra þökk fyrir.

Ég hlakkaði hrikalega til HM-fótboltaveislunnar því að þessi keppni hefur alltaf verið í miklu uppáhaldi hjá mér.  Frá því að hinn hollenski Johan Cruijff dansaði með boltann á HM ‘74 og Mario Kempes í peysu nr 10.  hjá Argentínska liðinu sendi öll hin liðin heim í útsláttarumferðunum á HM 78, hefur keppnin heillað mig meira en nokkur annar íþróttaviðburður. 

Á þessum 36 árum frá því að ég sá í fyrsta sinn HM hefur íþróttin breyst verulega.  Leikmenn eru flinkari og margfallt sterkari og fimari og er það vel.  Breiddin og fjölbreytnin hefur einnig aukist mikið með tilkomu góðra liða frá Afríku og Asíu.  Hins vegar hefur önnur þróun valdið mér áhyggjum og nokkrum hryggleika. Fyrir fjórum árum síðan endaði mótið á því að einn snjallasti knattspyrnumaður sögunnar, hinn franski Zidane, lét ókvæðisorð ítalsks varnarmanns fara svo í skapið á sér að hann skallaði ítalann í bringuna á sjálfum úrslitaleiknum.  Zidane var auðvitað rekinn út af og möguleikar Frakka til að vinna titilinn fóru út um þúfur.  Á svo grófu broti endaði þetta mót og mann setti hljóðan.  Maður vonaði að maður sæi þetta aldrei aftur og trúði í raun að þetta væri bara einstakt.  Svona heimska og illindi gætu ekki gerst aftur á HM. 

Mikið var ég fjarri lagi og grænn af grunleysi þá.  Nú þegar hylla fer undir lok átta liða úrslita á HM í Suður-Afríku, hef ég aldrei séð eins mikið af ljótum tilhæfulausum brotum hjá leikmönnum mótsins.  Mögulega á þar kvikmyndatökutæknin nokkurn þátt í þar sem ekkert sleppur lengur undan linsum þessa öfluga búnaðar, en burt séð frá því hversu nákæmlega maður sér brotin finnst mér meira um það að leikir vinnist hreinlega á því að brjóta reglur fótboltans.  Það er eins og hinar óskrifuðu reglur um að komast upp með allt sem hægt er séu hinum skrifuðu mikilvægari.  Það virðist bara vera einn heiður á HM í fótbolta:  heiðurinn við að lyfta bikarnum í lokin.  Ég hélt alltaf að í hugtakinu íþróttamennska fælist bæði getan til afreka og að leika heiðarlega, eftir settum reglum.  Jafnan held ég með þeim liðum sem sameina þetta tvennt hve best. 

Nú er svo komið að ég get vart haldið með nokkruliði.  Það er vart nokkuð lið sem heldur í heiðri heiðarlega keppni og sökum mikillar færni leikmanna í að brjóta af sér og takmarkanna dómaranna, einkennast æ fleiri leikir af skrípaleik.  Ronaldo hinn portúgalski var sífellt sópaður niður án þess að dómarinn fyndi að því og í gær voru Brasilíumenn teknir af taugum með ruddalegum leik Hollendinga, en Brasilísku leikmennirnir voru ekki heldur neinar Barbie dúkkur.  Uruguyar komast svo áfram eftir að leikmaður þeirra hagnaðist á því að hafa varið á marklínu með hendi á lokamínútunni (vítið klúðraðist í kjölfarið) og lögleg mörk hafa verið dæmd af í keppninni því að það þykir rómantískt að nota ekki sjónvarpsupptökur dómurunum til aðstoðar.   Leikaraskapur og ljót brot hafa fengið að ráða miklu í þessari keppni og finnst mér ástandið verra en nokkru sinni fyrr.   Virðing mín fyrir keppninni hefur dvínað.  Áfram er gaman að sjá snilli leikmanna, en þetta er orðið að hluta „kick-boxing“ keppni með limlestingum.  Agaleysi og græðgi blómstra.  Til viðbótar við hæfni í fótbolta þarf ríkuleg klækindi og þá afstöðu að reyna að komast upp með allt sem hægt er, til þess að sigra á HM.  Mér þætti t.d. siðferðislega súrrealístískt að sjá Suarez (leikmann Uruguay sem varði með hendi á marklínu) lyfta HM bikarnum í enda móts.  Vítaspyrna og svo vítaspyrnukeppni eftir slíkt brot var fáránleg á að horfa.  Gana hafði í raun skorað en varð að kyngja því svo að tapa í vítapyrnukeppni.   Hvað hefði verið dæmt ef leikmaðurinn hefði varið með priki til að ná lengra?  Hefði hann samt bara fengið rauða spjaldið og markvörður liðs hans fengið að reyna sig við að verja víti.  Sanngjarnara þætti mér að það mætti ekki hafa markmann í markinu í víti sem væri svona tilkomið. 

Það er bara eins og FIFA hafi ekki sérlega mikinn áhuga á réttlátum leik.  Það virðist vera ofan á að vera svalur og taka þessu þegjandi og óhljóðalítið.  Sannir karlmenn væla ekki yfir rifbroti, olnbogahöggi á hálsinn, tökkum í holdið, peysutogi og skriðtæklingum aftan í hásinarnar.   Ronaldo var greinilega öskuillur yfir meðferðinni á sér, en það þótti ekki fínt að minnast á það.  Það er frekar talað um að hann sé vælukjói og gegni ekki skyldum sínum sem fyrirliði.   Ég hafði hlakkað til að sjá hann blómstra á mótinu, en skylmingarþrælarnir sáu um hann og fleiri góða.

Nú þegar spennan eykst er hætt við að leikmenn missi stjórn á skapi sínu enn frekar.  Með þessu áframhaldi spái ég því að við eigum eftir að sjá eitthvað álíka ljótt og Zidane gerði fyrir fjórum árum.  Ég vona að ég reynist hafa rangt fyrir mér, en nóg þykir mér komið af bolabolta, fjölbragðaglímu og sparkboxi.  Ég heimta að sjá fótbolta!

Ath: Þessi grein er hér endurbirt (undir breyttu heiti frá í nótt) því að einhver villa kom upp í athugasemdakerfinu þannig að það  virkaði ekki upp eftir þrjár færslur.  Vonandi gengur betur með kerfið nú.

Undanfarnar tvær vikur hefur þjóðin fengið að fylgjast með viðbrögðum Jónínu Benediktsdóttur við faglegri gagnrýni fjölda faglærðra aðila og Landlæknisembættisins á starfsemi hennar sem kallast Detox Jónínu Ben.

Hér fer svar mitt og yfirlit yfir þessa atburði. 

Varúð:  Þessi grein ber merki um vandvirkni sem Jónína Ben hefur nefnt „langlokur“, „ofstæki“, „þráhyggju“ og „geðbilun“.  Það skal reyndar viðurkennast að vandaðar skýrslur hafa tilhneigingu til að vera í langlokustíl svo ég stóla hér á langlundargeð lesenda.

Greinagerð Landlæknis um detox Jónínu Ben kom út 11. júní síðastliðinn og byggir hún á athugun embættisins sjálfs, fjölda innsendra kvartana og sérstakri skýrslu fjórmenninganna Írísar Erlingsdóttur fjölmiðlafræðings, Bjarna Árnasonar læknis, Júlíu Lindar Ómarsdóttur hjúkrunarfræðings og undirritaðs, sem send var með formlegu kvörtunarbréfi til Landlæknis yfir starfsemi Jónínu Ben.  þessi vandaða skýrsla (Bref_til_landlaeknis-kvortun_v-detox) var send embættinu 15. desember síðastliðinn og sendi Landlæknir Jónínu Ben eintak af henni innan sólarhrings, þ.e. áður en hann tók málið til formlegrar afgreiðslu. 

Kjarni gagnrýninnar beinist að:

1. Misbeitingu faglegra titla í auglýsingarskyni, sbr. „Detox-læknismeðferð“ og kallar sig „Physiologist„.   Slíkt varðar við lög um lækningar á Íslandi því enginn annar er læknir má auglýsa læknismeðferð.  Hún nefnir að margir læknar styðji hana en enginn hefur gefið sig fram og einn nafngreindur svarið sig frá henni við Landlækni.
2. Beitingu lyga í auglýsingaskyni, sbr. „Detox is a medically approved treatment in Iceland„, en detox meðferðin er ekki viðurkennd læknismeðferð hvorki hér né erlendis.
3. Misbeitingu loforða um alls kyns bata við fjölmörgum langvinnum sjúkdómum, sbr. „Research has shown that Jonina Ben’s detox treatment is preventive and curing of modern civalitions deceases“ [óbreytt stafsetning Jónínu Ben].  Þau atriði sem ristilskolun og hitabekkur með innrauðu ljósi eiga að vinna hafa enga vísindalega tilvísun eða stuðning. 
4. Vísunum í „rannsóknir“ eða „research“ sem hvergi finnast, hafa ekki einu sinni nafn og hún hefur ekki komið fram með, þrátt fyrir beiðni Landlæknis þar um.
5. Misbeitingu á heilsu fólks með nær-sveltis megrunar- og „afeitrunarkúrum“.  Það er algerlega andstætt ráði lækna og næringarfræðinga að fara á tveggja vikna 500 kkal matarkúr.  Ristilskolanir afeitra ekki fólk, en geta valdið skaða hjá fólki sem er með langvinna sjúkdóma eins og bólgur í ristli. 
6. Misbeitingu á starfssviði sínu með því að mæla með því að þátttakendurnir hætti á mikilvægum lyfjum, sem getur jafnframt ógnað heilsu þeirra.

Um allt þetta má lesa og átta sig á frekari rökstuðningi í greinargerð Landlæknis og fylgiskýrslum hennar. 

Ferlið:

Gagnrýni þessi hófst síðla sumars 2009 með gagnrýnum greinaskrifum á bloggum (“Hvers vegna ekki detox?“ og grein Írisar Erlingsdóttur í nóv ’09: “Meira um dítox„) og eftir að Landlæknir fékk í hendur kvörtun og skýrslu okkar fjórmenninganna 15. desember sl. var ekkert skrifað þar til að Jónína Ben sjálf kemur af stað umræðunni með því að koma lygum í frétt í Morgunblaðinu 5. júní um að hún hafi „sparað ríkinu og almenningi hundruði milljóna króna“ með því að losa fólk af „lífstílslyfjum“.  Þessi frétt, sem svo augljóslega var bara málpípa Jónínu Ben olli það mikilli hneykslan að ekki var lengur hægt að bíða.  Ég sendi ritstjóra og fréttastjóra Morgunblaðsins (með afrit á Blaðamannafélag Íslands, Landlækni og Heilbrigðisráðherra) kvörtun yfir þessari óvönduðu blaðamennsku þar sem Jónínu Ben var leyft að ljúga því að stórfelldur lyfjasparnaður hafi átt sér stað.  Daginn eftir sagði Aðstoðarlandlæknir í samtali við Mbl að hvorki hann né Tryggingastofnun væru á því að staðhæfing Jónínu Ben væri rétt.  Um þetta leyti var greinagerð Landlæknisembættisins fullgerð og beið lokaráðlegginga lögfræðings.  Ákveðið var að birta ekki þau fjölmörgu kvörtunarbréf sem embættinu höfðu borist utan okkar fjórmenninganna þar sem embættið hafði samþykki okkar fyrir því.  Fréttamenn á Fréttablaðinu og Pressunni voru orðnir óþreyjufullir að fá að birta efni úr skýrslunni og eftir að hún kom út 11. júní, kom út frétt í Fbl. og svo hafði blaðamaður Pressunar samband við mig til að fá álit mitt á innihaldi skýrslunnar.  Ég gaf það og bætti við að þess væru dæmi að fólk hafi lagst inn á Bráðamóttöku í blóðþrýstingskrísu, bakverkjarkrísu og blóðsykurskrísu eftir að hafa hætt á lyfjum í detox hjá Jónínu Ben.  Framhaldið þekkjum við, þ.e. fréttir, greinar og svo útvarpsviðtöl fylgdu í kjölfarið. 

Skoðum nú viðbrögð og andsvör Jónínu Ben

Allt frá því að greinagerð Landlæknis kom út hefur Jónína Ben ekki svarað henni að neinu leyti málefnalega og engin faglærð manneskja úr heilbrigðisstétt hefur (að mér vitandi) komið henni til varnar. 

Breytingar í laumi:  Án tilkynninga um breytingar eða viðurkenningar á því að hún hafi logið, hefur hún dregið nokkrar staðhæfingar á detox.is út af síðunni, fyrst í janúar orðið „detox-læknismeðferð“ og svo nú í júní orðin „medically approved…“ af enska hluta síðunnar.   Einnig tók hún út starfstitilinn „physiolog“ um sjálfa sig af íslensku og ensku síðunum, en ekki norsku síðunni.  

Gagnrýnin hefur því haft einhver áhrif á það hvernig hún auglýsir starfsemi sína, en enn er mikið af ósannreyndum staðhæfingum og sums staðar hreinar lygar á vefsíðu hennar.  (t.d. „Research has shown that Jonina Ben’s detox treatment is preventive and curing of modern civalitions deceases.“ á ensku síðunni)

Andsvör og aðgerðir Jónínu Ben hafa einkennst af því:

• Að segjast ekki þurfa að sýna fram á ágæti meðferðar sinnar vísindalega – hún reki „heilsuhótel“. 
• Að þykjast vera fórnarlamb ásakana á sig sem hún býr til sjálf, t.d. „má ég ekki lækna mig sjálf!“ og fleiri.
• Að sverta mannorð mitt til þess að draga úr trúverðugleika gagnrýni minnar (sjá dæmi hér að neðan).
• Að upphefja sjálfan sig sem manneskja sem viti hvað sé gott fyrir þjóðina og sé betur menntuð en læknar.
• Að saka mig og aðstoðarlandlækni um annarlegan tilgang með þessu, t.d. að „verja lyfjageirann“ (Mbl 12.6)
• Að búa til samsæriskenningar með því að reyna að tengja mig við alls kyns hluti sem koma málinu ekkert við en geta aflað henni fylgis hjá vissum hópum.  T.d. saka mig um að gera þetta vegna trúleysis eða „business“.
• Að koma sem víðast fram í fjölmiðlum og breiða út allt ofangreint.  Höfðar þar mikið til tilfinninga.
• Að biðja vini sína sem enga fagþekkingu hafa á heilbrigðismálum að skrifa greinar sér til varnar.

Það hefur vakið furðu mína að nokkur fjöldi fólks hefur tekið gagnrýninni á detox Jónínu Ben illa og í stað þess að lesa greinagerð Landlæknis og formlegu kvörtun okkar fjórmenninganna hefur það farið af stað með yfirlýsingar í bloggfærslum og athugasemdum við fréttir af málinu, þar sem ég er sakaður um alls kyns annarlegar ástæður fyrir því að gagnrýna detox Jónínu Ben.  Tökum dæmi:

• Á bloggi Gylfa Gylfasonar er ég sakaður um öfundsýki, heift og læknahroka.  „Niðurrifsherferð gegn heilsufrumkvöðli…“  Hann er fljótur að afgreiða gagnrýnina á Jónínu Ben með orðunum … “Ávirðingar lækna á Detox eru léttvægar miðað við allan þann buisness sem Jónína hefur halað inn á viðskiptamódeli sínu.“  Blekkingar og ófagleg vinnubrögð skipta sem sagt ekki máli á meðan Jónína Ben aflar landinu gjaldeyri af útlendingum.  Hvergi tekur Gylfi málefnalega afstöðu til gagnrýninnar.  Ekki ósvipað viðskiptamódel olli hruni alls fjármálakerfis okkar og gífurlegum álitshnekki og missi á trausti erlendis frá.  
• Jóhanna Magnúsdóttir bloggaði og …[30.6.10 15:52  - ég tek þessa málsgrein út vegna breyttrar afstöðu Jóhönnu, fjarlægingu á bloggfærslu og uppgötvunar á misskilning okkar á milli - sjá hér neðar í athugasemdum.  Ég þakka Jóhönnu fyrir]
• Fyrirsætan Ásdís Rán Gunnarsdóttir skrifaði á Pressunni og mælti með detox.  Engar faglegar forsendur studdar vísindalega og ekki tekið á efnisatriðum gagnrýninnar á detoxið.  Hún fer þar með læknisfræðilegar staðhæfingar eins og að “þarmaeitrið sem þar [ristlinum] myndast orsakar margra óspennandi kvilla og sjúkdóma í mannslíkamanum.„  Vá! Hvað stoppar mann frá því að trúa þessu blindandi?  Svo á detoxið að losa konur við „appelsínuhúð“.   Jeminn!  loksins fannst lausn á glamúrspillinum.
• Snæfríður Ingadóttir fjölmiðlakona mælti með detox í pressugrein sinni: „Með rör í rassinum: sannleikurinn um detox Jónínu Ben„.   Líkt og hjá Ásdísi Rán etur hún upp fullyrðingu um að detoxið hreinsi líkamann þannig að hann „núllstillist“ og lýsir dvöl sinni hjá Jónínu Ben.  Um gagnrýnina á detoxið sagði hún að „Það [sjúkrahúsvist fólks eftir detox] má vel vera en persónulega skil ég ekki þetta fjaðrafok. Ég er nefnilega ótrúlega ánægð með dvölina hjá Jónínu“.  Það er ekki að sjá á greininni að hún hafi lesið greinagerð Landlæknis og henni virðist ekki detta í hug að tímabundinn árangur hennar geti reynst bara akkúrat það – tímabundinn og svo geti hún átt það á hættu að fitna hratt aftur vegna minnkaðs vöðvamassa.

Svívirðulegur málflutningur Jónínu Ben

Þó að blogg Gylfa gangi langt í rangtúlkunum og útúrsnúningum á gagnrýninni þá toppar Jónína Ben það sjálf að auki margfalt með rangfærslum, lygum, hentisemi, persónuárásum, fjölskylduárásum, niðrandi tali, upphafningu síns sjálfs, hræsni og fleiri dásemdum.  Leyfið mér að útskýra þetta og rökstyðja því ekki færi ég að bera svona alvarlega hluti upp á manneskju nema að vera viss í minni sök og með góðar sannanir.

1. Útúrsnúningar og hentisemi:  Hún hefur ekki svarað neinum spurningum lækna og fjölmiðlafólks um hvar hún hafi þessa pappíra um rannsóknir sem sýni fram á gagnsemi ristilskolana eða 500 kkal föstu í 14 daga, með öðru en að beina athyglinni annað (“Hafa læknarnir einhverjar vísindalegar rannsóknir um að kúklosandi lyf .. hægðalosandi lyf skili einhverjum frekari árangri?! – Bylgjan, Í bítið – 23.06.10) eða segjast ekki þurfa rannsóknir (t.d. „þarf að sanna allt vísindalega?“ – Bylgjan).  Á detox.is segir hún samt „Research has shown that Jonina Ben’s detox treatment is preventive and curing of modern civalitions deceases.“, en á Bylgjunni 23. júní (Í Bítið) missti hún út úr sér: „Við höfum kannski ekki neinar vísindalegar rannsóknir…“  þegar Heimir innti hana eftir þeim.  Hún sagði einnig í sama viðtali um fullyrðingarnar á detox.is að „…sumt af því sem ég vissi ekki að væri þar, af því að ég er að vinna vinnuna mína“.   Hver kom þá með fullyrðingarnar á síðuna?  Tannálfurinn?  Hún virðist haga svörum sínum eftir hentisemi á hverjum stað. Í viðtali við Pressuna 11.06.10 18:15, var haft eftir henni: „Ég hef aldrei haldið því fram að þetta sé byggt á vísindalegum rannsóknum.  Við erum að reka heilsuhótel og þurfum ekkert að sýna fram á vísindalegar rannsóknir“.  Svo segir hún í annan stað að hún sækist eftir samstarfi við lækna.  Um óvísindalegan rekstur?  Í Mbl 12. júní bls 26, segir hún: „Hvernig stendur á því þegar unnið er að því á faglegum forsendum að auka lífsgæði og fá fólk til að takmarka lyfjaneyslu, …, þá eru viðbrögðin afar undarleg„.  Málið er að hún hefur ekki sýnt fram á að hún vinni á „faglegum forsendum“.
2. Fjölskylduárás og persónuárás með rangfærslum og lygum:  Í viðtali við Pressuna 11. júní dregur hún inn í þetta systur Hreiðars Más Sigurðssonar, til þess að reyna að gera mig tortryggilegan þar sem Hreiðar Már sætir rannsókn vegna bankahrunsins.  Orðrétt: „Svanur er sjálfur í bisness, hann er með crossfit með Þórdísi Sigurðardóttur, systur Hreiðars Más Sigurðssonar.“  Staðreyndin er sú að ég er ekki í neinum fjármálatengslum við crossfit og ekki Þórdísi eða bróður hennar heldur.  Ég hef æft þar í rúmt ár og borga æfingagjöld eins og aðrir.  Þórdísi þekki ég og hún hefur æft og þjálfað hjá crossfit en er ekki aðili að rekstri þar.  Hreiðar Má hef ég aldrei hitt né talað við.  Jónína Ben endurtók þessar lygar síðan aftur á Bylgjunni, Í bítið 23.6.10. 
3. Ýmsar aðrar lygar um mig:  i) Pressan 12.06.10 (11:20): „…[Svanur] hafi farið að skrifa langlokur um hana eftir að hún játaði trú sína og giftist Gunnari í Krossinum“.  Ég skrifaði nokkrar greinar um detox og kukl á moggablogginu í ágúst og haustið 2009 (löngu fyrr) og skilaði með þremur öðrum formlegri kvörtun til Landlæknis 15. desember 2009 og svo ekkert fyrr en tvær greinar nú í júni eftir brúðkaup Jónínu Ben. ii) Bylgjan 23.6.10: „[Svanur] gerir lítið úr því sem ég hef verið að gera síðastliðin 30 ár á Íslandi“.  Staðreyndin er að ég hef ekki fjallað um störf Jónínu Ben fyrir detoxið.  iii) og „[Svanur] gerir lítið úr pólskum læknum“.  Ég hef (og aðrir) einungis bent á að þessir tveir pólsku læknar sem Jónína Ben sækir detoxið frá hafa ekki einn einasta vísindapappír í gagnagrunni allra vísindarita – ekki einu sinni smástúdíu í lítt þekktum fagblöðum! iv) Fésbókinni í jan 2010:  „Lyfjamafían er Svani að skapi“.   Gæti einhver kynnt mig fyrir þessari „lyfjamafíu“? Þá gæti ég fundið út hvort að fyrirbærið væri mér „að skapi“. v) Á Bylgjunni 23.6.10:  „Hann er sjálfur að kenna leikfimi, má hann það? Hvað segjum við íþróttakennarar?“ Ég kenni ekki leikfimi og þó að ég gerði það mætti ég það sem leiðbeinandi.  Líkamsrækt, leikfimi og íþróttir eru kenndar af ýmsum.  Í grein Jónínu Ben í Mbl. 12.6.10 segir: „Svanur nýtur ekki trausts margra lækna því ítrekað hef ég fengið hvatningu um að láta orð hans sem vind um eyru þjóta“.  Mér er treyst fyrir því að taka á móti veikasta fólkinu á landinu á Bráðamóttöku Lsh Fossvogi undanfarin 3 ár.  Landlæknir og læknafélagið styðja mig.  Hvaða læknar hafa lýst yfir vantrausti á mig?  Ímyndaðir læknar í höfði Jónínu Ben býst ég við.  Hvernig getur hún haft yfirlit yfir það hversu margir læknar treysta mér og þó að einhver ráðleggi henni ekki að hlusta lýsir það vart miklu vantrausti?    Ótrúlegur þvættingur.
4. Setja fram falsaða og afskræmda mynd af persónu minni með því að ýja að illum tilgangi hjá mér:  Bylgjan - Í Bítið 23.06.10:  „[Svanur] hefur tíma til að ráðast að læknunum í Póllandi, þessari yndislegustu manneskju … og rannsaka hennar feril.  Þetta er svona áráttuhegðun!“ með viðeigandi ásökunartón og hneykslan.   Jónína Ben gefur í skyn að athugun mín sé tímaeyðsla og árátta læknis sem „sé ekki í lagi“ eins og hún orðaði það þennan dag en sagði mig „geðbilaðan“ í bréfi til Landlæknis (sem hann las upp á Bylgjunni).  Þá smyr hún saman gagnrýni minni á trú og trúarbrögð frá öðrum ótengdum greinum mínum, við gagnrýni mína á detox, til þess að ýja að því að ég vilji henni illt vegna trúar hennar og mannsins hennar.  Á Facebook skrifaði hún 10.6.10: „Ég hvet Arnþrúði á Sögu, Sollu Eiríks og biskupinn að segja reynslu sína af Svani Sigurbjörnssyni“.   Þarna er ýjað að því að auk biskupsins hafi Arnþrúður og Solla Eiríks slæma reynslu af mér og því hljóti eitthvað að vera að því að ég gagnrýni Jónínu Ben.  Ég hef aldrei gagnrýnt Arnþrúði í riti eða ræðu, en ég hef gagnrýnt suma þá kuklara sem hafa fengið að kynna starfsemi sína þar.  Ég var með þætti um tíma hjá henni sem hétu Heilindi og heilsa, og lét hún vel af þeim.  Ég hef gagnrýnt skrif biskups og Sollu Eiríks og verður bara hver og einn að meta það út frá gagnrýninni hvort að hún sé réttmæt eða ekki.   Á fésbókinni 7. jan. 2010: „Reyndar beitir Svanur sér á ótrúlegan hátt gegn öllum þeim sem eru ekki á sama máli og hann.  Hann er heiðingi.  Sjúklingar sem hann á að annast klaga hann vegna óvildar. æi sorglegt.  Má læknir kenna íþróttir?“  Þarna reynir hún að gera mig að óvildarmanni í huga fésbókarvina sinna (og allra annarra sem lesa því að síðan hennar er opin öllum) og að það tengist trúleysi mínu (er samt ekki heiðingi) og að sjúklingar klagi mig.  Henni var mótmælt af eigin fésbókarvinum og þá svaraði hún „Hann er ekki vondur en hann leggur starfsemi mína í einelti. Kærir hana og mig til Landlæknis og níðir mig á netinu.“  Svo mótmæltu henni tveir til viðbótar m.a. kona sem sagði: „Get ekki verið sammála þér Jónína,Svanur er læknirinn minn og hann hefur svo sannarlega reynst mér vel.“  Jónina fann ekki nægan stuðning við þessa færslu sína og þurrkaði því allt út.  Ég á þetta á mynd og allar aðrar opnar færslur hennar.
5. Sjálfsupphafning (órökstudd) á kostnað annarra:  Pressan 12. júní 2010:  Jónína Ben: „Ég þekki orkuþörf líkamans miklu betur en læknar.  Ég er menntaður íþróttafræðingur og hef lært miklu meira en þeir um þetta“.  Þetta er fjarri sannleikanum.  Læknar læra mun meira um orkuefnaskipti og önnur efnaskipti líkamans en íþróttafræðingar.  Ef að Jónína hefur þessa miklu þekkingu, þá fer hún ákaflega leynt með hana, því að hún notar hana ekki í viðræðum. 
6. Lygar um þátttöku eða stuðning Íslenskra lækna við sig.  Bylgjan 23.06.10:  Jónína Ben: „Ég er í góðri samvinnu við fullt af læknum“.  Enginn íslenskur læknir hefur lýst yfir stuðningi við starfsemi hennar.  Enginn heilbrigðisstarfsmaður eða lífvísindamaður hefur skrifað grein í blogg eða blað á faglegum forsendum til varnar detox Jónínu Ben eftir að greinagerða Landlæknis kom út.  Í fyrra Bylgjuviðtalinu 14. júní ‘10, nefndi Jónína Ben einhvern lækni við Matthías aðstoðarlandlækni sem átti að hafa stutt hana en Matthías sagði að læknirinn hefði sagt þetta rangt.  Þessi orð hennar verða að teljast mjög ósennileg og ég tel þau lygar nema að annað komi í ljós með óyggjandi hætti.
7. Dylgjur og niðrandi tilhæfulaust tal um læknastéttina:  Fésbókarfærsla hennar í janúar 2010:  „Lyf og aftur lyf, það er verið að drepa fólk á mörgu af þessu dópi. En auðviatð er sumt nauðsynlegt. Dópsalar heita þeir, sem moka þessu án þess að hugsa í fólk.“ og „Væri ekki nær að tala um löglegu dópsöluna sem viðgengst víða hjá læknum.  Það er verið að drepa fólk á lyfjum hér á landi.  Lyf hafa víst áhrif á hreinsibúnað lifrar og eins hafa þau mikil áhrif á vitund, sálarlíf og heila.  Lyfjamafían er Svani að skapi.“  Takið eftir orðunum „víða“ og „að drepa“ og „Lyfjamafían“.  Ekkert af þessu er rökstutt eða sett í faglegt samhengi.  Í viðtalinu á Bylgjunni við Matthías aðstoðarlandlækni sakaði Jónína Ben hann um að hafa ekki samband við sig í heilt ár, en hann sendi henni öll gögn samstundis og nefndi 39 bréf sem höfðu farið á milli þeirra þennan tíma.   Meiri lygar, nú upp á Matthías.  Allt þetta getur fyllt fólk af ranghugmyndum um læknastéttina og skapað andúð gagnvart henni til þess að kuklið hennar verði frekar fyrir valinu.  Upphafning á kostnað annarra.
8. Lygar um málflutning gagnrýnenda:  Pressan 12. júní 2010: „Má fólk ekki tjá sig á Íslandi nema að þeir séu læknar?“  Enginn hefur reynt að varna Jónínu Ben frá því að tjá sig.  Á Bylgjunni 23.6.10:  „Þarf ég leyfi læknis til að lækna mig?“  Enginn hefur meinað Jónínu Ben að iðka detox á sjálfri sér eða sagt hana þurfa leyfi læknis.  Enginn hefur heldur meinað öðru fólki að leita til hennar.  Gagnrýni er ekki hið sama og bönn.  Bylgjan – Í bítið 23.06.10:  Jónína Ben: “Að halda því fram að einhver hafi sýkst er svo mikill áróður…“.  Enginn hefur haldið þessu fram um ristilskolanir Jónínu þannig að hún er að búa til ásakanir til að láta vekja upp samúð.
9. Lygi um boð um þátttöku í detox.  Á fésbókinni og í bréfi til landlæknis dagsett 16. des. 2009 skrifaði Jónína Ben: „Það hefur ítrekað verið boðið að hitta þig og kynna þér starfsemina og Svani líka.  Ykkur hefur verið boðið á fyrirlestra Dr. Agnesku, en ekki hafið þið komið.“  Ég veit ekki með Matthías þáverandi Landlækni, en ég hef aldrei fengið nein boð frá Jónínu Ben um að hitta hana eða fá kynningu á detox.  Ég hef hins vegar séð hana tvisvar skrifa um þessi boð hennar.  
10. Hræsni.  Það er hræsni að skreyta sig með stolnum skrautfjöðrum læknisfræðinnar, þ.e. viðurkenningu hennar, þegar engin slík var (og er ekki) til staðar og síðan gera lítið úr vísindum, starfi lækna og nauðsyn þess að meðferðir séu vísindalega studdar.  Það er hræsni að segjast við mörg tækifæri vilja vinna með læknum á Íslandi, en hunsa samt ráð þeirra og uppbyggilega gagnrýni.   Það er ekki hægt að merkja á tali hennar að slíkt samstarf yrði á þeim faglegu forsendum sem læknir myndi vilja miðla og framfylgja.   Það er hræsni að segja lækni (mig) sem gagnrýnir starfsemi hennar út frá faglegum sjónarmiðum vera með „öfgaskrif, níðskrif, blekkingarleik, lyfjasýki, trú-leysisofstæki, tengsl við Hreiðar Má, áráttuhegðun og lygar“ (orðrétt af Fésbókarfærslu Jónínu Ben 10.6.10)  í sinn garð þegar andsvör hennar eru mörg hver full af níðskrifum, lygum og blekkingaleik gagnvart mér.

Það kallast vitrænn heiðarleiki að svara spurningum um fagleg mál með annað hvort „ég veit það ekki“ eða „ég skal skýra það út faglega og vel rökstutt, en komist ég að því að ég hafi rangt fyrir mér mun ég fegin viðurkenna það.“  Með því að svara með útúrsnúningum, reyna að sverta spyrjandann eða á annan hátt vanvirða umræðuna þrátt fyrir að vitneskjuna um að hafa rangt fyrir sér eða geta ekki sannað mál sitt, kallast það vitrænn óheiðarleiki.

Vitnisburður þátttakanda.  Einstaka dæmi, hvort sem að þau eru jákvæð eða neikvæð fyrir tiltekna meðferð, þarf alltaf að skoða í samhengi við hvaðan þau eru fengin, hvernig þeirra var aflað og hvort að þau séu fræðilega sennileg eða ekki.  Þess utan geta þau ekki fært sönnur á neitt þó að gætt hafi verið hlutleysis við öflun þeirra.  Stakir vitnisburðir eru veikustu gögnin sem hægt er að færa fram til stuðnings eða hrakningar á meðferð.  Ástæðurnar eru margar, en fyrst og fremst er það vegna valkvæmnar hugsunar mannsins og hás flækjustigs margra vandamála og meðferða við þeim.  Það er því langt í frá sjálfgefið að fólki sem finnur til vellíðunar eftir 2 vikna detox nær-svelti muni njóta góðs af því heilsufarslega þegar fram í sækir og vitneskja okkar úr rannsóknum hingað til bendir til hins öfuga, þ.e. að meiri líkur séu á skaðlegum áhrifum þess.

Vísindi og fræði eiga ekki samleið með kukli.  Það leysir ekki málin fyrir detox stöð að fá „lækni til samstarfs til að setja á þetta faglegan stimpil..“ vegna þess að grundvallarhugtakið og aðferðin er stórlega gallað fræðilega og í klínískri praxis.  Enginn stimpill leysir ónýta og ófaglega aðferð.  Hins vegar ef að Jónína Ben hefði byggt starfsemina á faglegum forsendum og í samstarfi við lækna og vandað heilbrigðisstarfsfólk, hefði atorka hennar getað komið miklu og góðu starfi áleiðis.  Því miður var það ekki raunin.

Að lokum.

Ég hef ekki talið upp nærri allt það sem Jónína Ben hefur afskræmt og hraunað yfir í þessu máli, enda hefði það trúlega lítinn tilgang.  Það er athyglisvert að lesa Fésbókarfærslur hennar (sem hún hefur opnar) og hlusta á viðtal hennar við Matthías Halldórsson aðstoðarlandlækni á Bylgjunni.  Hún hefur blekkt almenning hérlendis og erlendis með auglýsingum sínum á detox.is og heldur því áfram.  Auglýsing hennar um „Detox-læknismeðferð“ (sem hún tók út) varðaði við lög um skottulækningar og óstuddar fullyrðingar hennar um alls kyns bót á sjúkdómum varða við neytendalög þar sem segir að ekki megi lofa einhverju um þjónustu eða vöru sem síðan stenst ekki.  

Ég skora á viðeigandi yfirvöld að taka á þessu máli af fullri alvöru, því að þetta er fordæmisgefandi.

Fyrir mér og öðrum gagnrýnendum detox Jónínu Ben vakir almannaheill, verndun heiðarleika í viðskiptum tengdum heilsu og  leiðrétting á rangfærslum og blekkingum um heilsufarsmál og heilsufræði.   Það ætti ekki að vera svo erfitt að trúa því, nema að fólk kjósi að sjá samsæri í hverju horni.

Ég þakka þeim sem höfðu þolinmæði til að lesa.  Ég tileinka þessi skrif baráttufólki fyrir verndun sannreyndrar þekkingar, heiðarlegra vísinda og vörnum gegn kukli.  Ýmsir hafa varðað veginn og má þar nefna Níels Dungal og Magnús Jóhannsson lækna ásamt gaurunum á kjaftæðisvaktinni og vísindalega hugsandi þáttastjórnendum á útvarpsstöðvum.  Þá hafa ýmsir sett fínar greinar inn á bloggið m.a. Sigurður Hólm, Kristinn Theodórsson og Íris Erlingsdóttir og fleiri.  Baldur Brjánsson töframaður kom eftirminnilega upp um „psychic surgeons“ á Filippseyjum (1978 minnir mig) og James Randi fylgdi í kjölfarið í Bandaríkjunum og er enn að við að berjast gegn kuklinu.  Það er ákaflega jákvætt merki fyrir framtíðina að um 280 manns sóttu fyrirlestur James Randi í HÍ á fimmtudagskvöldið (24.6.10) og fékk hann feykilega góðar viðtökur.  Töframennirnir Penn & Teller hafa borið blysið hátt undanfarin ár (þættir þeirra Bullshit voru sýndir á Skjá 1), en Randi leiddi þá einmitt saman til þessarar góðu baráttu.

Hér er mynd af þeim köppum, James Randi og Baldri Brjánssyni fyrir utan Háskólatorg þann 24. júní síðastliðinn.

Góðar stundir …án kukls! 

PS: smá rökfræðiperla frá Jónínu Ben:  (Bylgjan 14. júní 2010)  „Matthías, hefurðu komið til Ástralíu?“  Matthías svaraði en Jónína náði aldrei að ljúka við punktinn.  Á Fésbókinni kom hún með þá visku að ef að einhver hefði ekki komið til einhvers lands þá gæti viðkomandi ekki neitað því samt að það væri til.  Með þessari visku virðist hún hafa viljað sýna fram á það að detox virkaði þó að maður hefði ekki sýnt fram á það með rannsóknum.

Í tilefni þess að í dag kom út greinagerð Landlæknis koma út um detox starfsemi Jónínu Ben ætla ég að útskýra nokkur atriði sem hafa komið við sögu í þessu máli undanfarið og snúa að lyfjameðferð.

Á dögunum (laugard.5. júní)  kom frétt í Mbl þar sem haft var eftir Jónínu Ben að hún hefði sparað ríkinu og almenningi hundruði milljóna króna með því að losa skjólstæðinga sína í detox meðferðinni við lyf.  Hún kallaði lyfin „lífstílslyf“ og var það ekki frekar útskýrt.

Sé þetta rétt hefur hún í stórum stíl ráðlagt fólki að hætta á lyfjameðferð sinni.   Mörg lyf kost um 4 þúsund krónur (heildarverð)  fyrir 90-100 daga skammt þannig að árskostnaður yrði um 16 þúsund.  (Dæmi blóðþrýstingslyf, magalyf, kólesteróllækkandi lyf og fleiri).   Veltum eftirfarandi fyrir okkur:  ef að fólk sem er á lyfjum og sækir til Jónínu Ben er  flest eldra fólk á um 3 lyfjum og því yrði kostnaður þess 3 x 16 þúsund eða 48 þúsund á ári.  Rúnum það í 50 þúsund krónur.  Til að ná hundrað milljóna króna sparnaði þyrfti Jónína því að ná 2000 manns af þremur lyfjum í heilt ár.   Námskeiðið hennar er bara 2 vikur og stundum bara ein helgi.  Enginn starfandi læknir er hjá henni og hún hefur ekki reglubundið eftirlit með fólkinu og lyfjameðferð þess eftir námskeiðið.  Hún veit því ekki nema af afspurn fárra hvað lyfjameðferð þátttakendanna líður eftir að þeir hætta hjá henni.  Til þess að spara hundrað milljónir með því að sleppa lyfjatöku í 2 vikur á þremur lyfjum yrði hún að ná til (100.000.000/(2v/52v * 50.000 kr) 52 þúsund einstaklinga á ári.   Þar sem ekki er líklegt að þeir allir myndu hætta á svo mörgum lyfum er talan mun hærri.

Þessi einfaldi útreikningur sýnir að þessi djarfa fullyrðing Jónínu Ben um sparnað af völdum þessa heldur ekki vatni.   Matthías Halldórsson aðstoðarlandlæknir sagði í kjölfarið að engar opinberar skýrslur um lyfjakostnað bentu til sannleiksgildi þessarar fullyrðingar Jónínu Ben.

Hvenær getur fólk hætt á lyfjum?

Það er ekki oft sem fólki er óhætt að hætta á lyfjum sem það er sett á til langframa.  Lítum á lista yfir algengustu lyfin:

• Blóðþrýstingslækkandi lyf
• Blóðfitulækkandi lyf
• Magabólgulyf (sýruhemlar)
• Skjaldkirtilslyf
• Sykursýkislyf
• Verkjalyf – bólgueyðandi lyf
• Hjartsláttaróreglu- eða hjartabilunarlyf
• Kvenhormónalyf
• Lungnalyf – asthmi og langvinnir lungnasjúkdómar
• Þunglyndis- og kvíðalyf (oftast seretonin virk lyf)
• Blóðþynningarlyf (Kóvar, magnyl o.fl.)

Eftir margra mánaða megrun, hollt mataræði og virka þolþjálfun kemst hluti þeirra sem hefja átak í tilætlaða þyngd eða megra sig um t.d. 10 - 15 kg.   Við þessa breytingu er möguleiki á því að:

• Hægt sé að minnka skammt blóðþrýstingslyfja eða hætta lyfjagjöf hjá minnihluta fólks.  Hækkaður blóðþrýstingur er oftast erfðatengdur eða háður óbreytanlegum þáttum þannig að lífsstílsbreytingar ná ekki nærri alltaf að losa fólk við BÞ-lyf.
• Hætta töku blóðfitulækkandi lyfja í sumum tilvikum.  Aftur er það erfðatilhneiging sem ræður miklu og mataræðisbreyting og megrun nær oft ekki að lækka kólesteról nema um 10-20%.
• Hætta töku magabólgulyfja í sumum tilvikum þar sem megrun hefur losað um bakflæðissjúkdóm.
• Minnka töku sykursýkislyfja og verkjalyfja.
• Minnka eða hætta töku þunglyndislyfja ef að meðferðin hefur létt á fólki hugarfarslega.

það er mikið af fyrirvörum í þessu og aðeins þeir sem ná viðvarandi árangri ná að losna við lyf eða minnka skammta þeirra.   Árangurinn þarf að haldast og hann grundvallast ekki á 2 vikna námskeiði.   Með langvarandi átaki er hægt að ná heilsufarslegum árangri og minnka lyfjaskammta.  Það er mjög ánægjulegt þegar fólk nær slíkum árangri því að þannig nást heilsufarsbætandi áhrif sem ná út fyrir þau vandamál sem lyfin eru tekin við.  T.d. ef að manneskju með væga sykursýki og háþrýsting nær að losna við tvö lyf eftir 15 kg megrun, eru líkur á því að hún hafi minnkað einnig hættu sína á krabbameinum og slitgigt og jafnvel losnað við vélindisbakflæði sýru úr maganum.

Nær-sveltiaðferð Detox

Eftir tvær vikur á nær-svelti fæði (500 kkal á dag) lækkar blóðsykur og stundum blóðþrýstingur og því skapast sú tálsýn að hægt sé að losna við sykursýkislyf og blóðþrýstingslyf á þeim tímapunkti.  Vissulega er þeirra e.t.v. ekki þörf eftir nær-sveltið en þörfin kemur um leið og byrjað er að borða eðlilega.  Enginn heldur áfram á 500 kkal fæði nema þá til þess að fremja hægfara sjálfsmorð.

Orsakir þess að fólk nær ekki að minnka skammta eða hætta á lyfjum

Því miður tekst fáum að bæta heilsufar sitt það mikið að notkun lyfja vegna fyrrgreindra vandamála verði ónauðsynleg.  Stundum má kenna um slæmum erfðum, stundum aldri, stundum skorti á sjálfsaga til að taka á mataræði og hreyfingu, stundum erfiðum aðstæðum eða fjárhagserfiðleikum, stundum félagslegri einangrun, eða stundum blöndu af mörgum þáttum.  Kerfi líkamans bila með aldrinum og sama þó að maður geri allt rétt verða lyf við t.d. háum blóðþrýstingi, kólesteróli, sykursýki og verkjum, oft óumflýjanleg ef að nýta á þá möguleika sem eru sannreyndir til að hægja á hrörnun æðakerfisins, lifa lengur og láta sér líða betur.   Hvað sem líður allri heilsurækt eða mataræðisbreytingum, þá skapast sjaldnast þau skilyrði hjá fólki yfir sextugt að hægt sé að hætta lyfjameðferð sem beinist að áhættuþáttum eða langvinnum sjúkdómum (t.d. skjaldkirtilsvandamál).

Lyf bæta oft upp afstillingu og hrörnun líffærakerfa og efnaskipta

Lyf sem beinast að lækkun blóðþrýstings, kólesteróls, þríglýseríða eða blóðsykurs hafa reynst hafa afar mikilvægu hlutverki að gegna og með langvarandi notkun þeirra verður gagn þeirra fyrir þann sem þau taka meira með hverju árinu.  Þessi lyf gegna forvarnarhlutverki og þar gildir að ráð er ekki ráð nema í tíma sé tekið.  Þetta er búið að sannreyna með stórum meðferðarrannsóknum.  Þegar búið er að finna það út með skoðun og rannsóknum læknis að manneskja hafi gagn af notkun þeirra þarf  það að skoðast vel af lækni hvort að jákvæð breyting síðar meir á mældum gildum t.d. blóðþrýstings, sé komin til að vera án lyfsins eða falli í sama farið aftur við stöðvun á töku þess.  Margir þættir geta haft áhrif og það er eingöngu á færi læknis að meta þá fyllilega.

Afleiðingar vannýttra möguleika

Ef að manneskja hættir á forvarnarlyfi of fljótt og vegna misskilnings, (eða byrjaði ekki að taka lyfið vegna lyfjaandúðar) fær hún ekki að njóta ávaxtanna af því að vera á lyfinu og missir af tækifæri til að lækka heilsufarsáhættu sína.   Ég hef séð fólk örkumlast eða deyja um aldur fram þar sem klárlega var hægt að grípa inn í tímanlega með því að fylgja ráðum lækna eða hjúkrunarfólks.

Framtíðin

Íslendingar þurfa heilnæma valkosti innan og utan viðheilbrigðiskerfið en kukl eins og detox er ekki gæfuleg leið.  Þörf er á fleiri stöðum en NLFÍ og Reykjalundi utan við höfuðborgina til að hafa prógrömm í heilsufarsátökum og endurhæfingu.  Þau þurfa að vera fagleg og starfa af miklum heilindum og vísindalegum metnaði.  Það er um að gera slíka staði skemmtilega og iðandi af menningarlífi í leiðinni.  Í uppbyggingunni þurfum við líka að verjast afvegaleiðandi hugmyndum og blekkingum.  Kenna þarf rökfræði og siðfræði mun meira til að gefa fólki þau tól og tæki sem þarf til að verja sig ágangi kuklara sem spila inn á þarfir, neyð, óskhyggju og tilfinningaástand fólks.  Baráttan gegn þessu er rétt að byrja.  Ef við ætlum að forða þekkingarlegu “hruni“ í heilsugeiranum og útþynningu dýrmæts rekstrarfjármagns í heilbrigðiskerfinu, þurfum við að láta í okkur heyra með að gervivísindi og kukl eru ekki saklaust meðlæti heldur meinvarp á þjóðfélaginu.

—–

Viðtal við mig á Pressunni í gær um þessi mál.

Kristinn Theodórsson hefur skrifað fína blogggrein um þau orð sem Jónína Ben hefur látið falla um gagnrýni á starfsemi hennar.

Hér er hlekkur á formlega kvörtun mína og þriggja annarra til Landlæknis vegna „detox-læknismeðferð“  Jónínu Ben: Bref_til_landlaeknis-kvortun_v-detox

Vitnað í skýrslu okkar fjórmenninga, (Íris Erlingsdóttir fjölmiðlafræðingur, Bjarni Árnason læknir, Júlía Linda Ómarsdóttir hjúkrunarfræðingur auk mín) á Pressunni, varðandi mögulega fylgikvilla ristilskolunar í höndum ófaglærðs fólks.

Góð grein Sigurðar Hólm á skoðun.is þar sem hann sýnir okkur að fyrir 60 árum voru ristilskolanir taldar kukl.  Hvað höfum við lært síðan?

Hér er fyrsta gagnrýnisgrein mín á detoxið:  „Hvers vegna ekki detox!“

Önnur grein mín í ágúst í fyrra hét „Hvað er kukl?“

Í dag er dagur baráttunnar fyrir fullu tjáningarfrelsi um allan heim.  Í dag munu þúsundir karla og kvenna um heim allan teikna myndir af Múhameð spámanni múslima í þeim tilgangi að gefa skýra yfirlýsingu um það að það verði ekki látið viðgangast að fólki sé ógnað lífláti fyrir það eitt að teikna myndir af trúarleiðtoga. 

Tjáningarfrelsi er skinhelgi trúarbragðanna mikilvægara.  Jafnvel heittrúaðir múslimar vilja njóta tjáningarfrelsis þannig að það kemur öllum til góða.  Í dag gefur hinn frjálsi heimur þau skilaboð að skoðanakúgun og hefting á tjáningarfrelsi verði ekki virt og með því að birta þúsundir mynda verði ekki gerlegt fyrir bókstafstrúa múslima að framfylgja hótunum sínum.  Pakistanar hafa nú lokað Youtube og takmarkað aðgang að Facebook til þess að blinda augu þegna sinna en það mun duga skammt.

Sjá nánari umfjöllun á Vantru.is

Hér er mitt framlag:

Í tilefni 20 ára afmælisárs síns mun Siðmennt, félag siðrænna húmanista á Íslandi halda yfirgripsmikið málþing um gildi veraldlegrar skipan á grunnstoðum þjóðfélagsins, laugardaginn 8. maí í Öskju, húsi HÍ frá kl 10:00 til 14:00.  Fimm félagar í Siðmennt munu flytja stutt erindi og taka við spurningum úr sal.  Málþingið endar á pallborðsumræðum.  Málþingið ber yfirskriftina:  Veraldlegt samfélag – gildi þess og framtíð

Svanur Sigurbjörnsson læknir (undirritaður) byrjar með sögulegu yfirliti þeirra hugmynda sem mótuðu hinn Vestræna heim hve mest:  „Aldir fullvissunar voru að baki og aldir efahyggjunnar, gríðarlegra framfara í þekkingarleit og húmanískrar réttindabaráttu tóku við.  Eftir aldir af valdníðslu þurfti að byggja upp traust fólks á því að hægt væri að mynda réttlátt ríki.  Til þess þurfti samfélagssáttmála sem fól í sér dreifingu valdsins, þ.á.m. aðskilnað trúarlegra valdhafa frá ríkinu.  Á Íslandi tóku stjórnvöld upp  brunaútsöluútgáfuna af þessu fyrirkomulagi og tryggðu Þjóðkirkjunni áframhaldandi forréttindi og sjálftöku á þjóðinni.  Þjóðin hefur aldrei fengið að kjósa um málið“ 

Jóhann Björnsson heimspekingur og kennari gagnrýnir menntakerfið og mun hafa m.a. þetta að segja:  „Það er svo þægilegt að vera ósjálfráða“ skrifaði Immanuel Kant í stuttri grein árið 1784 um leið og hann hvatti fólk til þess að hugsa sjálfstætt. Þegar litið er til skólastarfs á Íslandi á sjónarmið Kants á ósjálfræði fullt erindi. Þeir sem hafa séð ástæðu til að hugsa sjálfstætt og gagnrýna skólastarf  hafa  of oft verið litnir hornauga og fengið viðbrögð á borð við þessi:  „Hva,  það skaðar nú ekki börnin þó…….“  Vegna þess hversu algeng þessi viðbrögð eru er ástæða til þess að spyrja hvort allt eigi að vera leyfilegt í skólum landsins sem ekki er beinlínis skaðlegt.

Í erindi sínu „Hugsanir á dósum: um hjarðhugsun og andlega leti“, mun Eyja Margrét Brynjarsdóttir heimspekingur segja meðal annars: „Fyrir rúmum 70 árum talaði breski heimspekingurinn Susan Stebbing um það sem hún kallaði hugsanir á dósum (potted thinking), sem hún taldi skýrri hugsun og góðri umræðu til mikils trafala. Þar átti Stebbing við það hvernig hinar ýmsu hugmyndir voru einfaldaðar og settar í þægilegan búning og fólk tæki svo við þeim gagnrýnislaust. Er sú umræðuhefð sem við búum við eitthvað betri en sú sem Stebbing gagnrýndi?

Sigurður Hólm Gunnarsson iðjuþjálfi mun fjalla um það nánar um hin óeðlilegu og ósanngjörnu hagsmunatengsl hinnar evangelísk-lútersku kirkju við ríkið hérlendis.  Svíar hafa aðskilið kirkju frá ríki, en hérlendis hunsa stjórnmála menn rökin fyrir því og meirihlutavilja þjóðarinnar, en í desember síðastliðnum vildu 74% landsmanna aðskilnað skv. þjóðarpúlsi Gallup.   Einnig verður slegið á léttari strengi og Halldór Benediktsson, líffræðinemi mun fjalla um veraldleg þjóðfélög í vísindaskáldsögum og kvikmyndum.  

 Áhugafólk um þjóðmál ætti ekki að láta þetta málþing fram hjá sér fara.  Þjóðin hefur kallað á aukna gagnrýna hugsun og þarna mun hún fá vænan skammt.

Svanur Sigurbjörnsson.  Höfundur er stjórnarmaður í Siðmennt.

Ég bloggaði í um 2 ár á moggablogginu og hafði það að reglu að henda aldrei út neinum athugasemdum eða setja blokkeringu á neinn til að setja athugasemdir við bloggið mitt nema að eitthvað myndi verulega misbjóða mér.  Allan þann tíma blokkeraði ég aðeins einn bloggara (fyrir að ljúga upp á látinn mann) og tók út færri athugasemdir en nöfnin sem Jón Valur Jensson heitir.  Mikið hrikalega var ég þó orðinn leiður á sama nafnlausa fólkinu sem jós út úr sér sama bullinu aftur og aftur.   Ég var líka leiður á þeim nafnleysingjum deildu skoðunum með mér.  Ég gat allt eins talað við spegil. Var ekki hægt að hafa vandaðri samskipti bloggara á milli? 

Þegar ég byrjaði með blogg hér ákvað ég að reyna aðra stefnu og henda út þeim sem skrifuðu undir dulnefni og ég gerði það nokkrum sinnum, en þó með viðvörunum.  Svo rann það upp fyrir mér að það er óumflýjanlegur hluti af veruleikanum að hafa þessi skot úr myrkri á þeim stað sem þeim var skotið.  Það fólk sem ver trú sína eða skoðanir með hauspoka ber þjóð þessari vitni.  Það endurspeglar samfélagið fyrir sitt leyti, hvort sem fólki þykir það almennt við hæfi eða ekki, siðsamt eða ekki, heigulsháttur eða ekki, réttlætanlegt eða ekki, skiljanlegt eða bara dapurlegt. 

Það vantaði bara eitthvað í söguna ef maður sorteraði út andlitslausa andmælendur.  Hví skyldi maður fegra veruleikann? Mann gat sviðið undan einhverjum ósanngjörnum athugasemdum úr munni hauspokabloggara sem aftur töldu mig ósanngjarnan í bloggskrifum mínum.  Var það nokkuð mitt að fela það sem skrifað var? Er ekki eðlilegt að sýna lesendum það traust að dæma fyrir sig sjálfir um skrif og andsvör?  Með því að koma fram undir nafni getur maður eignast andstæðinga og samherja í ýmsum málum.  Er það ógn við orðstír manns eða atvinnumöguleika?  Er ekki eitthvað að í þjóðfélagi ef svo er?

Með netinu opnaðist nýr vettvangur skoðanaskipta sem líkja má við fund þar sem sumir mæta við borðið augliti til auglitis en aðrir garga úr símtólum órafjarlægð í burtu.  Hversu mikið gildi hafa orð sem eru mæld úr munni fólks með hauspoka? 

Hluti að iðkun málfrelsis er að leggja heiður sinn að veði og þora að horfast í augu við viðmælendur sína.  Það er að þora að standa sem ófullkomin mannvera og skjálfa á sjónarhóli óvissunar.  Það tekur á taugarnar að halda ræðu (blogg undir nafni er eins konar ræða)  fyrir framan hundruði manna, því að ábyrgðartilfinningin getur lamað.  Maður þarf því að vanda sig og hugsa um afleiðingar orða sinna.  Hryðjuverkjamenn og leyniskyttur taka aðeins þátt á eigin forsendum og vilja ýta við og hnýta í án þess að þurfa að horfa framan í viðmælandann í raunverulega lífinu – í samfélaginu – í opnu frjálsu samfélagi gagnkvæmrar virðingar.  Launsátursmenn orðræðunnar gera ráð fyrir hinu versta frá viðmælendum og áheyrendum sínum, þ.e. að öryggi þeirra sé á einhvern hátt ógnað með því að láta vita á sér deili.  Vissir fjölskyldumeðlimir gætu séð hverjir þeir/þær eru í raun, vinnufélagar uppgötvað leyndar hliðar og fleira í þeim dúr.  Fólk vill gjarnan forðast átök eða breyta ímynd annarra af því.  Þetta fólk er í „skápnum“, en getur samt leyft sér að garga hátt, rétt eins og það standi keikt í fæturna þegar það er í raun hrætt og lifir að hætti gungunnar.

Vissulega geta verið gildar ástæður fyrir því að skrifa eða svara „in cognito“, en í þjóðfélagi málfrelsis og verndunar frá ofbeldi og kúgun, er fátt úm fína drætti í afsökunum fyrir nafnleynd.  Ég vil hvetja þá sem slíkt gera að staldra við og spyrja sig: Þarf ég virkilega að segja skoðun mína á bak við grímu?  Hverjar eru afleiðingar þess? 

Það er einn af mælikvörðunum á þroska þjóðfélaga, hversu margir geta staðið ósmeikir og horft beint fram þegar þeir mæla.  Það er mælikvarði á málefnalegan þroska og styrk til að sækja sitt mál og verja sig með orðum.  Það er mælikvarði á raunverulegt umburðarlyndi og traust milli manna.  Til þess að byggja upp traust þurfum við að taka smá áhættu.  Við getum ekki í sífellu gert ráð fyrir því versta í fari viðmælenda okkar eða nágranna.  Í Hávamálum segir að „vinur segi jafnan til vamms“ og því má ekki taka illa eða sem hatursfullri árás að deilt sé um menn og málefni.  Án opinna ábyrgra viðræðna staðna þjóðfélög og ég tel að í þjóðfélögum þar sem hlutfall hauspokamælenda er hátt, sé ýmislegt að.  Þetta er einkenni þroskaleysis og ágalla í menningunni.  Velgengni mannsins veltur fyrst og fremst á getu hans til að eiga uppbyggjandi samskipti sín á milli – ekki endilega auðveld eða án viðnáms - heldur einlæg og leitandi sannleika og velvilja. 

Tökum ofan þegar við tölum saman.  Augun eru jú fallegust.