Rétt eins og í skákeinvíginu er staðan jöfn, ef litið er á meðaltal skoðanakannana þá er vart marktækur munur á þeim, Obama er þó aðeins á undan (hér). En margt getur breyst áður en kosið verður, fimm mánuðir eru eilífðir í pólitík.

Ég held að Obama muni merja þetta, hann mun fá 1-2% fleiri atkvæði en Romney og  275 kjörmenn, auk ríkjanna sem Demókratar vinna nánast alltaf mun hann vinna nauman sigur í Ohio og New Hampshire. En tapa sumum af þeim ríkjum sem hann vann í síðustu kosningum, t.d. Virginíu og Flórída.

Af hverju tel ég Obama sigurstranglegri? Í fyrsta lagi hefur ríkjandi forseti ávallt forgjöf, hann stýrir hvítu mönnunum.

Í öðru lagi kann Obama að heyja kosningabaráttu, mér sýnist Romney enginn kosningabaráttumaður. Honum gekk einkennilega illa að glíma við Rick Santorum sem seint verður kallaður „spennandi frambjóðandi“.

Í þriðja lagi sýnir meðaltal skoðanakannana að mönnum líkar almennt betur við Obama en Romney (hér). Sá síðarnefndi er einfaldlega ósjarmerandi týpa, hefur stífni Gores og elítuyfirbragð Bush eldra.

Í fjórða lagi finnst kristilega íhaldinu Romney hálfgerður sósíalisti, ekki er ósennilegt að nokkur hluti tepokalýðsins sitji heima á kjördag. 

Í fimmta lagi er efnahagurinn ameríski heldur að skána, jafnt og þétt.

En eins og áður segir þá eru fimm mánuðir í pólitík heil eilífð, hver veit nema  Romney takist að snúa taflinu við og verða krýndur heimsmeistari stjórnmálanna í janúar á því herrans ári  2013.

Kapparnir knáu eiga fleira sameiginlegt, m.a. eru þeir  nokkuð við aldur á skákmælikvarða, komnir yfir fertugt.

Hvorugur hefur staðið sig ýkja vel á síðustu stórmótum, Anand er kominn niður í fjórða sæti á lista yfir sterkustu skákmenn heimsins, Gelfand vermir tuttugustaogannað sætið.

Fyrstu þremur skákunum lauk með jafntefli, samt var talsverð spenna í þeim.

Fjórða skákin er nú rétt hafin, skyldi hún verða sú fyrsta sem ekki endar með jafntefli?

Einkennilegur maður, sambland af snillingi og fóli, frábær rithöfundur en viðhorfin sum fáránleg. Hann hélt að konur væru við það að taka völdin og snerist til varnar karlveldinu, var haldinn noju af verri gerðinni og gat verið erfiður í umgengni, ekki síst fyrir eiginkonur en hann giftist þrisvar.

Fékkst við gullgerðarlist og trúði á telepatíu en var um leið snjall og hugrakkur samfélagsrýnir.  Tók sænskt samfélag inn á beinið, gagnrýndi bæði konungdæmið og sænsku akademíuna enda fékk hann ekki nóbelinn.

Í staðinn fékk hann nóbelsverðlaun alþýðu, verkalýðshreyfingin leit á hann sem sinn (vinstri)mann þótt hann hafi sennilega verið of sérvitur til að flokkast einhliða með þeim. Andúð hans á kvenréttindum er ekki beinlínis í anda vinstristefnu.

Hvað um það, hann var fádæma fjölhæfur, skrifaði skáldsögur, ritgerðir,  leikrit, smásögur, orti og málaði myndir,  var þess utan liðtækur gítarleikari.

Ekki lét hann sér nægja eina stíltegund í skrifum, hóf feril sinn sem raunsæishöfundur og fylgismaður natúralismans, endaði sem nýrómantíker/sýmbolisti.

Leikrit á borð við Fröken Júlíu og Föðurinn eru í anda í natúralismans, Draumleikurinn er nýrómantískur.

Sjálfsagt hefur kvenhatur Strindbergs verið kveikjan að Fröken Júlíu og Föðurnum en leikritin losna úr greip höfundar rétt eins og Anna Karenína sem slapp úr klóm Tolstojs.

 Leikritin eru alltof margþætt til að geta talist kvenhatursáróður, þau sýna okkur manneðlið í öllum sínum margbreytileik, þó helst svörtu hliðarnar. Skáldverkin voru meiri en skáldið.

Smásagnasöfn Strindbergs eru mjög læsileg, í Svenska folkets öden och äfventyr  tekur hann Svíþjóð inn á beinið, í Giftas fær hjónabandið sömu meðferð.

Ekki eru skáldsögurnar lakari, Svíar segja að hann hafi lagt grunninn að sænskum prósaskrifum í Rauða herberginu. Alltént leggur hann grunninn að hinu samnorræna sveitaraunsæi í Hemsöborna, án hennar hefði Hamsun tæpast skrifað Gróður jarðar eða Laxness Sjálfstætt fólk.

Inferno er svo allt önnur ella, mjög í anda nýrómantíkur og er sjálfsævisöguleg. Sé bókin einlæg lýsing höfundar á sjálfum sér þá hefur hann verið laglega geggjaður.

Þegar Strindberg var borinn til moldar fylgdu kistunni sextíu þúsund manns. Geri aðrir betur.

Var svo lítið banginn fyrir sýningu, er hægt að koma mörg hundruð blaðsíðna skáldssögu til skila í leiksýningu sem tekur rúma tvo tíma?

Svar: Auðvitað ekki en hægt er að gera nýja sögu, leiksögu sem kveðst á við skáldssöguna. Í sögu Tolstojs úir og grúir af  persónum, í leiksögunni voru aðeins sjö stykki.

Sýningin var öll í anda   Jerzy  Grotowskis, samkvæmt forskriftum hans um hið fátæka leikhús  átti leikhúsið ekki að keppa við kvikmyndina hvað raunsæi og/eða íburð varðar, heldur leggja áherslu á einfaldleik (fátækt) og líkamlega tjáningu, leikarinn á að verða  e.k. hreyfi-höggmynd.

Stundum keyrðu ærsl úr hófi fram í sýningunni en ýmislegt tókst vel, ákveðinn hæðnisbragur er á leikritinu sem sýnir söguna um Önnu Karenínu í nýju ljósi. Í meðförum Tolstojs er sagan fyrst og fremst ástríðuþrunginn harmleikur.

Anna Karenína er ein besta skáldssaga sem ég hef lesið, persónusköpunin nánast fullkomin, það er engu líkara en að Anna, Vronskí greifi, Karenin, Kitty og Levin séu lifandi verur, lesanda nákomnar.

Merkilegt nokk skrifaði Tolstoj bókina til að vara við rómantískri ást og framhjáhaldi, Anna átti að vera „neikvæð“ persóna, ímynd siðblindu. En sagan er miklu merkilegri en hugmyndir höfundar, Anna slapp úr greipum hans og varð að einni mestu kvenhetju bókmenntanna.

Mikil skáldverk eru meiri en skáldið. Miklu meiri.

Spurt er: Hver ætlar að borga fyrir versnandi heilsufar sem af þessari vanþróun mun hljótast? Hver ætlar að borga  kostnaðinn  af minnkandi lestrarkunnáttu ungmenna? Í nútímaefnahagskerfi er lestrarkunnátta afar mikilvæg, án hennar geta menn ekki hagnýtt sér nýjustu tækni.

Spurt er enn: Hvers vegna heyrist ekki bofs frá Verslunar(ó)ráði um þessa vanþróun? Ráðið hefur verið ansi drjúgt við að setja fram tillögur um efnaahagslegar úrbætur, vægast sagt misgáfulegar.

Er það kannski vegna þess að Ráðsmenn dýrka Bandaríkin með miklum ofsa og vita innst inni að vanþróunin stafar af dýrkun Íslendinga á því versta í fari Bandaríkjamanna, bílabrjálæði, græðgi og skrílmenningu?

Meint menntafólk hefur  lítið gert til að vara við þessari þróun. Menntamenn  eru margir hverjir skíthræddir við að fá á sig ókúlheitastimpilinn, maður telst mjög ókúl á Íslandi ef maður segir að til séu íslenskar hefðir sem varðveita beri.

Hefðu Íslendingar varðveitt þá ágætu hefð að borða fisk í ríkum mæli þá væru þeir betur á sig komnir líkamlega. Hefðu Íslendingar varðveitt bóklestrarhefðina væri torlæsi minna vandamál.

Ekki skortir ameríkaniseringu hér í Noregi, samanber það sem ég sagði um Breivik og fjöldamenninguna. En Norðmenn fara sér aðeins hægar í ameríkaniseringu, varðveita m.a. þá ágætu norsku hefð að hreyfa sig mikið utan dyra.

Afleiðingin er sú að norsk ungmenni eru einkar vel á sig komin líkamlega, ólíkt hryggðarmyndunum „íslensku“. Þetta kemur til að gefa norsku efnahagslífi forgjöf í framtíðinni, rauðríkja-vanheilsa verður minna vandamál hér en á Íslandi.

Spurt er í blálokin: Er von til þess að einhver af forsetaframbjóðendunum lofist til að berjast gegn eyðileggingunni, nái hann kjöri? Þann frambjóðanda mun ég kjósa, jafnvel þótt hann heiti Ólafur Ragnar Grímsson.

Fjöldamorðinginn Breivik er engin undantekning. Hann spilaði tölvuleikinn World of Warcraft í heilt ár, sextán klukkutíma á sólarhring og segist hafa lært að skjóta af tölvuleiknum Modern Warfare: Call of Duty.

Hann segir kvikmyndina The Passion of the Christ hafa skipt mestu þegar ódæðið er annars vegar en að myndin 300 hafi veitt sér mestan innblástur (það er kannski þess vegna sem hausinn á honum er eins og uppblásin blaðra).

Hann segist hafa lært um aðferðir lögreglunnar af sjónvarpsþáttum  á borð við CSI og 24. Hann hafi vænst þess að sérsveitir lögreglunnar myndi beita sig hörðu rétt eins og sérsveitirnar í sjónvarpsþáttunum Shield og  varð undrandi þegar annað kom á daginn (að hugsa sér: veruleikinn er ekki eins og sjónvarpsþáttur!).

Og svo kemur (baneitraða) rúsínan pylsuendanum: Hann segist hafa orðið undrandi þegar hann uppgötvaði að ungmennin á Úteyju brugðust ekki við eins og fólk í sjónvarps-hasaþáttum, t.d. stífnuðu mörg þeirra af hræðslu og gátu sig hvergi hrært, slíkt gerist aldrei á skjánum væna.

Ef þetta er ekki hátíndur firringarinnar, hvað þá?

Breivik er  hin djöfullega útgáfa af garðyrkjumanninum  Chance í sögu Jerzy Kosinski Being There.  Chance var ósköp þunnt og saklaust grey  sem hélt að sjónvarpið væri veruleikinn sjálfur og hafði alla sína visku úr því,  varð næstum forseti fyrir vikið.

Ósagt skal látið hvort fjöldamenningin hafi gert Breivik að því skrímsli sem hann er.

Skrif Breiviks eru að mörgu leyti í anda fasisma og nasisma, t.d. hugmynd hans um hið etnískt hreina samfélag.

En hann segist hafa lært margt af Al-Kaída, sérstaklega hryðjuverka-aðferðir.

Ég hugsa að hjal hans um kristilega siðmenningu sé endurspeglun af þeirri hugmynd Al-Kaída að endurreisa beri kalífadóminn og gera íslam að ráðandi trú á heimsvísu.

En gagnstætt Al-Kaídaliðum virðist trú Breiviks rista grunnt, hann vitnar hvergi í Biblíuna og sýnir enga bænatilburði.

Þótt erfitt geti reynst að ákvarða faðernið liggur ljóst fyrir hver móðirin er. Það er hún Fimmtánda mínúta, hin nýja gyðja frægðarinnar.

Hennar dýrkendum finnst öllu vera fórnandi fyrir að fá að vera a.m.k. fimmtán mínútur í sviðsljósinu sæla.

Breivik færði sjötíuogsjö manns gyðjunni að fórn.

Hún hélt því fram að Eichman hefði ekki verið belgfullur af grimmd heldur verið skrifstofublók sem framkvæmdi fyrirskipanir umhugsunarlaust, sent milljónir manna í gasklefann rétt eins og gömul dagblöð í ruslakörfu.

Hann hefði ekki einu sinni verið hatrammur Gyðingahatari heldur einfaldlega dómgreindarlaust hvunndagsmenni án djúpra tilfinninga og mikillar skynsemi.

Í Eichman þóttist Arendt sjá lágkúru hins illa (e. the banality of evil), hann hefði verið  ósköp venjulegur, lágkúrulegur náungi.

Um þetta deila hinir lærðu.

Hvað sem því líður  þykist ég sjá aðra gerð lágkúru í Anders Behring Breivik. Hann kemur fram við réttarhöldin eins og verið væri að rétta yfir honum vegna einhvers hversdagslegs lágkúrumáls, smá skattsvika eða einhvers í þeim dúr. Það eina skelfilega við hann er  hægriöfgakveðja hans: krepptur hnefi og handleggurinn  beinn.

Það var hræðilegt að heyra upptökuna af símtali hans við lögregluna þegar hann gafst upp eftir ódæðið. Rödd hans var algerlega róleg það var eins og hann væri að tala við kunninga sinn um eitthvert ómerkilegt lágkúrumál sem engan skipti.

Hið illa hefur mörg andlit og margs konar hljóm.

Ég lenti í rökræðu við meinta vinstrikonu um þessi mál, hún sagði að sér kæmi ekkert við hvað þessi einkafyrirtæki gerðu, bara það sem ríkisvaldið gerði.

Ég spurði hvort henni hefði ekki yfirsést að stórbankarnir og auðjöfrarnir hefðu haft tangarhald á ríkinu. Margir þingmanna hefðu ekki komist á þing án atfylgis þeirra og bankarnir höfðu hreðjartök á ríkinu, gátu hótað að flytja starfsemi sína annað ef ríkið færi ekki að vilja þeirra. Tælpast væri tilviljun að Verslunar(ó)ráð hefði fengið obbann af tilllögum sínum samþykktan sem lög.

Frú „Mér-kemur-ekkert við“ svaraði með því að segja að þingmönnum og ráðherrum hefði verið sjálfsvald sett að láta eiga sig að lúta einkafyrirtækjunum. Sér-kæmi-ekkert-við-o.s.frv.

En ef þessi „vinstri“-manneskja hefði notað á sér heilann þá hefði hún séð að stjórnmálamennirnir voru í leikþröng, margir þeirra hefðu hreinlega ekki verið lengur í stjórnmálum ef þeir hefðu ekki gert sem auðherrarnir buðu. Aðrir, auðvaldinu auðsveipari, hefðu fengið stuðning til framboðs og komist á þing í þeirra stað.

Frú Mér-kemur-ekkert-við var eins og stór hluti Íslendinga undir vægast sagt sterkum áhrifum frá frjálshyggjunni en mér/þér-kemur-ekkert-við er eitt af möntrum hennar, með því þylja þær nógu oft taka menn að trúa þeim.

Fyrir nokkru skrifaði ég færslu þar sem ég gerði að því skóna að fjáraustur í bílaflota hefði stórskaðað íslenskt efnahagslíf og að Íslendingar sköðuðu heilsu sína og útlit með endalausum innisetum í bíl.

Frjálshyggjumaður svaraði með þeim rökum að mér-kæmi-ekkert-við hvernig Íslendingar lifðu eða notuðu eigið fé.

En þessi rök leiða til þversagna, frjálshyggjumanninum kemur ekkert við hvað ég telji mér koma við. Þannig fellur þessi maður á eigin bragði.

Þess utan gaf ég engum fyrirskipanir heldur notaði einfaldlega tjáningarfrelsi mitt, lýsti skoðun minni á bíla-ólifnaði Íslendinga.

Reyndar eru mjög óljós mörk  milli þess sem mönnum kemur við og þess sem þá ætti engu að varða. Sumir frjálshyggjumenn telja rétt að banna fóstureyðingar, þær bitni á frelsi fóstursins. Þeir hljóta að telja sig hafa rétt til að skipta sér af því hvort konur láti eyði fóstri eður ei. Ef ekki þá  eru þeir ósamkvæmir sjálfum sér.

Aðrir frjálshyggjumenn telja frjálsar fóstureyðingar í anda frelsisreglunnar, fóstrið sé hluti af líkama konu og hún hafa óskoraðan rétt yfir skrokki sínum. Þeir telja eðlilega að öðrum komi ekkert við hvort konur láti eyða fóstrum.

Er svarið við spurningunni um réttmæti fóstureyðinga gefið? Er til einföld formúla fyrir því hvor þessara fylkinga hafi á réttu að standa?

Hrunið olli því að ég tapaði sem nemur um tíu milljónum íslenskra króna. Setjum svo að undirlægjusemi velflestra Íslendinga við útrásarliðið og eyðslusemi meðalíslendingsins sé ein af helstu ástæðum hrunsins. Kemur mér þá framferði þeirra ekkert við?

Á bak við mantrað mér/þér-kemur-ekkert-við er ranghugmynd frjálshyggjunnar um að samfélagið sé ekki til, bara einstaklingar. En fullt eins má efast um einstaklingurinn sé til, má ekki segja að öreindir einar séu til?

Börn sem ekki hafa samband við aðrar mannverur á fyrstu æviárum sínum eru ekki einstaklingar heldur e.k. dýr, mál- og hugsanavana (slík börn kallast „úlfabörn“). 

Þýski heimspekingurinn Jürgen Habermas segir réttilega að félagsmótun sé einstaklingsmótum, „úlfabörnin“ hafi ekki verið félagsmótuð og eru því ekki einstaklingar. Þannig er hugtakið um einstakling nátengt hugtakinu um samfélag, samfélagið er hvorki raunverulegra né óraunverulegra en einstaklingurinn.

Auk þess er efanhagur sérhvers einstaklings ofin inn í efnahag annarra einstaklinga, það sést m.a. á því  hvernig efnahagur litla mannsins íslenska var ofinn inn í efnahag fjárglæframannanna.

Ef fólk í tilteknu samfélagi elur ekki börnin sín upp í vinnusemi og áreiðanleik er hætta á að erfitt reynist að reka fyrirtæki í þessu samfélagi. Ef menn í þessu samfélagi kjósa yfir sig sósíalisma verður slíkur rekstur enn erfiðari.

Þannig er efnahagur sérhvers einstaklings háður gjörðum og hugsunum annarra manna, ekki bara hinna lifandi heldur einnig hinna dauða, þeirra sem fundu upp ljósaperuna eða tömdu fyrstu dýrin o.s.frv.

 Því er engin goðgá að tala um þjóðarbú eða heimsbú svo fremi menn missi ekki sjónar af einkabúum. Það eru tilvik þar sem frjótt er að tala um þjóðarbú, ég beitti í reynd hugtakinu um  þjóðarbú þegar ég rakti efnahagskröggur Íslendinga sumpart  til bílgræðginnar þó ég hafi ekki notað orðið „þjóðarbú“.

Niðurstaða mín er sú að hjalið um að hitt og þetta komi mönnum ekkert við sé yfirborðslegt og inntaksrýrt.

Meint kvæði ætti ég kannski að segja líka, þetta er samsetningur sem hvaða menntaskólakrakki hefði verið fullsæmdur af, fremur grein í ljóðformi en eiginlegt kvæði. Grass hefur reyndar einatt ort í stíl hins opna ljóðs og má kannski flokka samsetningin undir þess lags ljóð.

Ég er ýmsu vanur þegar fáránlegar ásakanir á hendur Ísraels eru annars vegar en steininn tekur úr í samsetningi Grass.

Hann segir beinum orðum að vel megi vera að ísraelar muni gjöreyða Íran með kjarnorkuvopnum til að koma í veg fyrir að Íranir eignist slík vopn.

En ef Grass hefði notað á sér heilann þá hefði hann séð að með því að gjöreyða Íran myndu Ísraelar ógna eigin tilvist, m.a. vegna þess að gjöreyðing nágrannalands myndi geta þýtt að geislavirkt ryk fyki til Ísraels í miklum mæli.

Einræðisherra Írans hefur hvað eftir annað hótað Ísraelum gjöreyðingu, þeir hafa rétt til að verjast mögulegri árás klerkaveldisins kolrotna.

En það þýðir ekki að Ísrael sé heilagt og hafið yfir gagnrýni, rétt er að ræða mögulegar kjarnorkubirgðir landsins.

Það fylgir sögunni að hér í Noregi ganga vinstrimenn um með geislabaug og þykjast vera bestu vinir hinna kúguðu og hrjáðu. Þeir hamast gegn Ísrael en mótmæla aldrei óhæfuverkum ríkja á borð við Íran, ríkja sem talin eru Vesturveldum andstæð. Þau eru friðuð.

Heyrði ég einhvern segja „einsýni, einsýni, hræsni, hræsni“?

Allt um það, engu líkara er en að hinn bráðsnjalli Günther Grass sé orðinn grasasni á gamals aldri.