Andstreymis

Eiríkur Bergmann Einarsson svarar færslu minni um frelsisskilning hans með langri og mjög forvitnilegri rollu um sjálfsstæðisbaráttu Íslendinga. Þökk sé honum fyrir fræðandi færslu!

En hann lætur ekki  svo lítið sem að svara spurningum mínum um hvaða skilgreiningu á frelsi hann leggi til grundvallar. Þó skín í gegn að hann skilgreinir frelsi að hætti frjálshyggjumanna en svarar ekki gagnrýni minni á þá skilgreiningu.

Hann talar um baráttu fyrir atvinnufrelsi (frasi úr forðabúri frjálshyggjunnar) en nefnir ekki að ýmsir fræðimenn  telja að þetta frelsi eigi sér víða rætur í ofbeldi.  Til dæmis varð atvinnu-“frelsi“ til  Skotlandi og víðar með þeim hætti að beitt var ofbeldi til að markaðsvæða almenningana, fátækum bændum var meinað að nota almenningana með þeim  afleiðingum að þeir flosnuðu upp. „Vond var þín fyrsta ganga“, þetta atvinnufrelsi stóð því ekki undir nafni.

Ekki er nóg með að hinn vondi Karl Marx hafi haldið þessu fram heldur segir yfirlýstur íhaldsmaður, heimspekingurinn John Gray slíkt hið sama. En um þetta deila hinir lærðu.

Sumir fræðimenn, þ.á.m. áðurnefndur Karl Marx og nóbelshagfræðingurinn Joseph Stiglitz, halda því fram að lífskjör almennings hafi hreint ekki batnað á dögum hins Viktoríanska atvinnufrelsis, alla vega hafi þau fremur versnað en hitt hlutfallslega. Þetta frelsi hafi sem sagt ekki staðið undir nafni heldur leitt til stéttkúgunar. En um þetta  eru missætti meðal  lærðra manna, Friedrich von Hayek og fleiri frjálshyggjumenn andæfðu þessu.

Sjálfur tel ég að flest bendi til þess að óheft markaðs-“frelsi“ geti hverfst í auð-helsi, sé haft taumhald á þessu „frelsi“ getur það breyst úr ljótum andarunga í fallegann svan. En það er hreint ekki auðvelt, taumhaldið getur breyst í fjötra, skrifræðiskúgun. Það er vandlifað, því miður.

Ég spyr aftur: Er Eiríkur Fried…úps Bergmann, sannfærður um að frelsi frjálshyggjunnar standi undir nafni? telur hann  frelsi vera fremur fjarvera þvingana (neikvætt frelsi) eða máttur til gjörða (jákvætt frelsi)? Fylgir hann kannski fremur þeirri kenningu írska heimspekingsins Philip Pettits að frelsi rétt skilið sé frelsi „forræðuleysi“ (liberty as non -dominition)?

Eiríkur virðist halda að meint verslunarfrelsi hljóti að leiða til efnahagslegrar velsældar. En svo einfalt er málið ekki. Ýmsir fræðimenn, þ.á.m. Stiglitz, segja að oft sé nauðsynlegt að vernda ungann iðnað gegn samkeppni, það gerði Suður-Kórea með glæsilegum árangri, landið iðnvæddist hraðar en nokkuð annað land í veraldarsögunni.

Haldið ykkur fast, Bandaríkin gerðu slíkt hið sama, ég hefði kannski átt að nefna að hvað innflutning varðar var BNA ekki sérstaklega „frjálslynt“ á nítjándu öldinni, hin  ungi bandaríski iðnaður var verndaður með tollmúrum. Árangurinn lét ekki á sér standa, um 1900 var landið orðið mesta iðnveldi heims.

Sagt er að Bretar hafi fyrst farið að berjast fyrir verslunarfrelsi  (um 1850) þegar iðnaður þeirra var orðinn svo máttugur að engin gat keppt við þá. Þeir heimtuðu verslunarfrelsi fyrir ópíum í Kína og fóru í stríð til að vernda það, sigruðu og beittu allra bragða til að „húkka“ landslýð á ópíum, gera þá að aumum þrælum.

Verlsunar-“frelsið“ var líka  notað til að ganga frá vefnaði Indverja dauðum. Þeir munu hafa verið við það að iðnvæðast þegar á átjándu öld en hin ungi vefnaðariðnaður Indlands þoldi ekki samkeppnina við þroskaðan iðnað Breta. Hver veit, ef Indverjar hefðu fengið að vera í friði fyrir bresku „frelsi“  þá hefðu þeir kannski orðið mesta iðnríki heimsins þegar um 1900.

Bæta má við að Harvard-prófessorinn Dani Rodrik segir að rannsóknir sínar á högum þriðjaheimsþjóða bendi ekki til þess að meint viðskiptafrelsi bæti kjör þeirra. Athugið að frá svona rannsóknum er nánast aldrei sagt á Íslandi,  þess lands sem varð að Hólmsteinshólma fyrir hartnær þrjátíu árum,  eina land heimsins þar sem frjálshyggjan er ríkjandi hugmyndafræði.

Ég álasa Eiríki ekki, hann tilheyrir þeirri kynslóð Íslendinga sem fékk (Hólm)steina í staðinn fyrir brauð, þekkir ekkert annað en frjálshyggjuna hans Hannesar míns og attaníossa hans meðal hægrikrata.

PS Eiríkur segir að ég hafi ekki hirt um að geta þess hvar hann hafi komið með þessi frelsisummæli sem ég gagnrýndi. Þau hef ég úr þeim kafla doktorsritgerðarinnar sem birtist á Netinu og viðtalinu við hann á Vefritinu (kaflinn var í tengli í viðtalinu). Í kaflayfirliti ritgerðarinnar er ekkert sem bendir til þess að frelsishugtakið sé rætt í henni.

Auk þess legg ég til að snúið verði hressilega upp á hægriarm Samfylkingarinnar, eigur útrásarfurstanna verði frystar og réttað í þeirra málum hið allra snarasta.