Ómar Ragnarsson

Tvö fólskuleg og svipuð brot í ensku knattspyrnunni í dag vekja áhyggjur hjá mér um það sem er að gerast á þessum vettvangi.

Svona svakalegar skriðtaklingar á ofsaferð eiga ekki að líðast.

Einkum er það fótbrotið ljóta, sem stingur í augu, en hitt atvikið hefði svo sem getað endað með fótbroti og var enn fáránlegri gerningur, því að boltinn var að fara út af vellinum þegar hið vítaverða brot átti sér stað.

Í svona tilfellum eru refsingarnar allt of vægar að mínum dómi.

Þriggja leikja bann vegna fótbrots, sem setur leikmann í minnst tvo mánuði úr keppni eða jafnvel enn lengur er bara hlægilegt.

Lágmark væri að viðkomandi væri dæmdur frá keppni jafn lengi og hinn fótbrotni er frá keppni.

Í heimsmeistarakeppninni 1966 komust grófir leikmenn upp með það að takla þáverandi heimsmeistara Brasilíu svo illa að þeir báru ekki sitt barr.

Besti leikmaður heims, Pele, haltraði af velli og í framhaldinu af þessu voru dómaramálin tekin til athugunar og reglur hertar.

Brasilíumenn endurheimtu titilinn fjórum árum síðar.

Nú þarf að taka til hendi og skerpa á reglunum, annars eyðileggja svona ljót brot fallega íþrótt.

Eddu verðlaunahátíðin sem fór fram í kvöld bar fagurt vitni um þá grósku og gæði, sem nú koma fram þótt hrunið hafi átt sér stað.

Ástæðan er sú að nokkur misseri eða ár tekur að gera kvikmyndir og því kemur gullöld af völdum bætts stuðnings við kvikmyndagerð ekki fram fyrr en eftir nokkurn tíma.

Í kvöld sáum við afrakstur blómatíma kvikmyndagerðarsumars sem líkja má við haustliti gróðursins sem gerir hann fegurri en nokkru sinni fyrr og uppskeruna glæsilega.

Harkalegur samdráttur á þessu ári og því næsta mun birtast eftir nokkur misseri og í stað þess að þessi menningariðnaður blómstri og skapi margfalt meiri gjaldeyristekjur en nemur opinberum stuðningi við hann, mun veturinn leggjast að af fullum þunga.

Kvikmyndagerðin gerir margt:

1. Eins og áður sagði margfaldast opinber stuðningur við hana í formi gjaldeyristekna.

2. Hún laðar erlenda fjárfestingu á fleiri vegu inn í landið þegar erlendir kvikmyndagerðarmenn sjá hér möguleika.

3. Hún eflir kunnáttu og listfengi íslenskra kvikmyndagerðarmanna sem ber hróður landsins út í heim, – nokkuð sem maður hélt að þjóðinni væri þörf á um þessar mundir.

4. Hún er aldrei nauðsynlegri en nú, þegar þjóðin þarf að spegla sjálfa sig og gera sér grein fyrir ástandi sínu og því hvernig bregðast eigi við því.

5. Hún styrkir stöðu íslenskrar, þjóðar, tungu og menningar og vekur athygli á ómetanlegri náttúru landsins, en undirstaða tilveruréttar okkar í þessu landi byggist á þremur stoðum, sem eru:  Land, tunga og þjóð.

Mikið er rætt um það afsal fullveldisins sem hrunið hefur í för með sér.

Upplýsandi um það efni var frétt í sjónvarpinu í kvöld um það að stjórnir íslenskra sjóða eins og lífeyrissjóðanna geti staðið frammi fyrir tveimur kostum við uppgjör þrotabúa og endurskipulagningu fyrirtækja.

Annars vegar að krefjast þess að fá að ráða eignarhaldi til fulls og því hvernig eignahlutföll og skipan stjórna verði og fá þá í hausinn hótun erlendra kröfuhafa um það að láta stórfelldar fjárhæðir falla á lífeyrissjóðina.

Hins vegar að beygja sig fyrir því að þurfa að semja við hina voldugu erlendu kröfuhafa um það hverjir stjórni endurskipulagða fyrirtækinu og eigi í því eignarhlut.

Þetta sýnir í hnotskurn að í hinu alþjóðlega fjármálassamfélagi þýða efnahagsleg áföll óhjákvæmilega skerðingu á fullveldi landsins, sem teygir sig inn á flest svið þjóðlífsins.

Framundan er ekki síðri sjálfstæðisbarátta en háð var fyrir öld.

Nýjustu uppákomurnar í prófkjörunum í Kópavogi sýna í hvaða ógöngur þetta fyrirkomulag getur ratað.

Nefnd hafa verið dæmi um óheyrilegan fjölda fólks sem skráði sig inn í raðir Sjálfstæðismanna rétt fyrir prófkjörið þar og voru margir úr öðrum flokkum.

Ef annar eins hópur fer síðan rakleiðis yfir nokkrum dögum síðar úr stóru framboði yfir í miklu minna framboð má nærri geta hvílíkan usla það getur gert þar.

Og það þykir fyrir löngu vera orðið sjálfsagt að hægt sé að valsa inn og út úr flokknum fram og til baka með nokkurra daga millibili án þess að depla auga.

Er furða þótt almenningi þyki ólykt af pólitíkinni?

Í persónukjöri í kjörklefanum í byggðakosningunum sjálfum getur þetta hins vegar ekki gerst ef aðeins kjósendur viðkomandi lista mega raða á listann sem það kýs.

En hinir lýðræðiselskandi smölunarkóngar prófkjaranna finna slíku allt til foráttu og mega ekki heyra slíkt nefnt.

Fyrir mistök fór fyrsta upphaf pistilsins hér fyrir ofan inn.  Vísa til pistilsins fyrir ofan.

Athyglisvert getur verið að velta vöngum yfir kreppuárunum 1939 og 2010 og líta á hvað er sameiginlegt þessum tveimur árum.

1939 varð kreppan mikla dýpst hér á landi. Kveldúlfur, öflugasta fyrirtæki landsins, var orðið gjaldþrota og vegna skulda landsins var rætt um að Hambrosbanki í London ætti landið í raun.

Gengi íslensku krónunnar hafði verið allt of hátt í 15 ár og sífellt sigið á ógæfuhliðina í þeim efnum.

Þetta kom sér alveg sérstaklega illa fyrir eina útflutningsatvinnuveginn, sjávarútveginn og átti auðvitað geysilegan þátt í því að Kveldúlfur fór í þrot auk þess mikla áfalls sem það var að missa hinn stóra hluta útflutningsins sem fólst í saltfisksölu til Spánar en féll niður vegna borgarastyrjaldar þar 1936-39.

Í kreppunni hafði svonefndur Kreppulánasjóður verið stofnaður til að koma í veg fyrir stórfellt gjaldþrot bænda. Vegna gríðarlegrar verðbólgu varð greiðslubyrðin léttbærari en ella.

Mynduð var svonefnd þjóðstjórn þriggja stærstu flokkanna 1939 en þrír þingmenn Sósíalistaflokksins voru reyndar í stjórnarandstöðu.

Margt af þessu á sér samsvörun í hruninu núna og aðdraganda þess og eftirmálum.

Allt of hátt skráð króna á fölskum forsendum skóp jarðveginn í báðum tilfellum, jafnvel öflugustu máttarstólpar atvinnulífsins hrundu og núna er, rétt eins og 1939, nokkurs konar þjóðstjórn búin að vera við völd í Icesave-málinu.

Hugsanlega getur verið áhugavert að bera nánar saman þessa tvo tíma og kafa ofan í það sem er líkt og það sem er ólíkt.

Skipulagsstofnun gaf í fyrradag út úrskurð um tilraunaboranir við Geysi og í nágrenni hans sem lið í smíði stórrar jarðvarmavirkjanir þar.

Segir í úrskurðinum að umhverfisáhrif af þessum framkvæmdum verði að vísu mikil á meðan á þeim stendur en ekki mikil eftir að þeim lýkur og borholum verður lokað.

Sérstök nefnd um skipulag landsins hefur samþykkt einróma að svæðið við Geysi verði skipulagt sem virkjanasvæði.

Ofangreind orð gætu öll átt við um svona framkvæmdir við Geysi en ég setti heitið Geysi inn í staðinn fyrir Gjástykki, sem hefur nú fengið úrskurði af þessu tagi.

Og af hverju geri ég það?

Af því að Gjástykki er að mínu mati merkilegra náttúrufyrirbæri á heimsvísu en Geysir.

Í Yellowstone í Ameríku eru flottari goshverir en Geysir og Strokkur.

Hins vegar á svæði sem kalla mætti „Sköpun jarðarinnar og ferðir til mars“ við Leirhnjúk og Gjástykki á sér engan líka og engan keppinaut í heiminum, heldur ekki á Íslandi.

Hvergi annars staðar er bæði nú og með skoðun mynda frá Kröflueldum 1984 hægt að sjá hvernig Ameríka og Evrópa slitna hvort frá öðru og hið nýja Ísland kemur upp í formi glóandi hrauns.

Og hvergi annars staðar hafa alþjóðasamtök um ferðir til mars valið sér æfingasvæði hliðstætt því þegar tunglfararnir komu í Öskju 1967.

Öll sömu rökin má nota fyrir því að gera Haukadal að virkjanasvæði og notuð eru annars staðar.

Reynslan sýni að ferðamenn vilji skoða virkjanir, þarna verði hægt að gera lón á borð við Bláa lónið, giskað sé á að Geysisvirkjun skapi um 20-30 störf við stóriðju í Þorlákshöfn og stóriðjan sé það eina sem geti bjargað atvinnuvanda Íslendinga.

Heiðarleiki – virðing – réttlæti.

Þessi þrjú orð stóðu upp úr í lok Þjóðfundarins í Laugardalshöll síðastliðið haust sem keppikefli fyrir þjóðina.

Af úrskurði Skipulagsstofnunar um boranir í Gjástykki má ráða að gríðarleg neikvæð og óafturkræf umhverfisáhrif myndu fylgja virkjun á svæðinu.

En hinir slóttugu virkjanafíklar fara hér greinilega úthugsaða leið sem felst í því að fá fyrst leyfi til að eyða svo miklum peningum hinnar fjárvana Landsvirkjunar að hægt verði að segja: Nú erum við búnir að eyða svo miklu, síðustu peningunum sem við gátum kreist út, að við verðum að fá að nýta þá.

Þetta hefur ævinlega verið aðferðin til að komast áfram í þessum efnum.

Rökstuðningur Landsvirkjunar hefur verið sá að þrátt fyrir þessar tilraunaboranir séu engin áform uppi um að virkja þarna nema ef allt annað þrjóti.

Á sama tíma samþykkir svonefnd Óbyggðanefnd mótatkvæðalaust að gera þetta að virkjanasvæði í Heillisheiðarstíl og frá virkjanafíklum nyrðra kom nýlega yfirlýsing um það að virkjun í Gjástykki sé forsenda orkunýtingar á Norðausturlandi.

Íhugið hve heiðarleg þessi pólitík sé.

Er heiðarlegt gagnvart virkjanafíklunum að segja að þetta verði ekki virkjað, þrátt fyrir borunarkostnað, ef orka fæst annars staðar?

Er heiðarlegt gagnvart þeim sem vilja vernda þetta heimsundur að láta í veðri vaka að ekki verði virkjað en segja líka að virkjunin sé efst á blaði?

Er heiðarlegt að fara þessa útsmognu leið til að ná sínu fram?

Felst mikil virðing fyrir íslenskum náttúruundrum og þjóðinni að koma fram með þessum óheiðarleika?

Og er réttlæti fólgið í því að koma með keðju í veg fyrir að fólk geti farið norður frá Kröflu til að skoða þetta svæði, en verði fyrst hleypt þar inn þegar það er orðið eins og Hellisheiðarsvæðið?

Er réttlæti fólgið í því að höfð sé í frammi stanslaus síbylja um hin tiltölulega fáu störf í 70 kílómetra fjarlægð sem virkjunin geti skapað en reynt að halda gildi Gjástykkis og margfalt meiri tekjumöguleikum af því ósnortnu svo leyndu að Halldór Blöndal skrifar í Morgunblaðið: “ Og nú vilja menn friða Gjástykki. Hvers vegna veit enginn.“

Á Þjóðfundi er talað hátt um heiðarleika, virðingu og réttlæti.

En verkin tala, ekki innantóm orð.

Barátta og ósigur Gunnars Birgissonar í Kópavogi er alþekkt heilkenni í hnefaleikum og kannski hefur hann sökkt sér svona mikið niður í þá þegar hann bar fram til sigurs á Alþingi frumvarp um lögleiðingu ólympískra hnefaleika hér á landi.

Heilkennið felst í því að eftir einstakan glæsiferil kemur að því að titillinn tapast.

Það getur gerst á ýmsa lund.

Stundum er það óheppni, svokallað „lucky punch“ sem gerir útslagið og í þeim mörgu tilfellum sem slíkt hefur átt sér stað eða viðkomandi meistari hefur talið sér trú um að það hafi gerst, hefur hann yfirleitt ekki sætt sig við að enda í striganum, heldur reynt afturkomu.

Dæmin eru óteljandi um að þetta hafi tekist, Floyd Patterson, Muhammad Ali, Tyson, Holyfield, Lennox Lewis, Vladimir Klitschko o. s. frv.

Af þessum sökum hefur það gerst svo oft að meistarar, sem byrjaðir voru að dala, hafa afneitað því og reynt afturkomu sem hefur oft á tíðum orðið hin mesta sneypuför.

Nefna má sum nöfnin hér að ofan í því tilliti, Patterson, Liston, Tyson, Holyfield og marga, marga fleiri.

Oscar DelaHoyja gat ekki sætt sig við að enda ferilinn emjandi í striganum af sársauka, kom aftur í hringinn og átti þá einn sinn besta bardaga.

Þá hefði hann átt að hætta en bara gat það ekki og endaði ferilinn sneypulega í höndunum Manny Paquiao.

Þessi dramatik er eitt af því sem gerir hnefaleikana svona sérstaka.

Gunnar Birgisson sagðist ekki myndu eiga í miklu vandræðum með að takast á við fjóra bæjarfulltrúa í eigin flokki.

Það var hraustlega mælt og minnti á Egils Skallgrímsson sem miklaði ekki fyrir sér að fást við þrettán í einu.

En Gunnar mat stöðuna skakkt eins og hent hefur svo margan öflugan stjórmálamann eða íþróttamann á undan honum.

En svona er lífsbaráttan. Eins og sænskurinn segir: „Saant er livet, – det gaar op og det gaar ned.“

Stóra kjólamálið er orðið að einhverjum mesta stormi í vatnsglasi sem hér hefur geysað lengi vegna þess að alger eðlismunur er á því eftir atvikum hvaða máli klæðnaður skiptir í Söngvakeppni sjónvarpsstöðva.

Skipta má klæðnaðinum í þrennt.

1. Klæðnaður keppenda í keppninni erlendis. Þar getur hann haft þýðingu fyrir þá þjóð, sem sendir keppendurna og ber kostnaðinn af því.

2. Klæðnaður keppenda í keppninni hér heima. Hann skiptir engu máli fyrir þjóðina heldur eingöngu fyrir keppendurna sjálfa. Séu þeir svo smekklausir í klæðaburði að það skaði þá gagnvart öðrum keppendum er það þeirra einkamál.

3. Keppendur kynna í Söngvakeppninni. Það er langómerkilegasta málið að mínu mati, skiptir ekki minnsta máli gagnvart framgangi keppninnar og aldeilis kostulegt að þetta skuli orðið að einhverju mesta hitamáli þeirrar viku sem aðrar fréttir fjalla um verðmæti sem meta má á hundruð milljarða.

Um þetta gildir svonefnt smámunalögmál Parksinsons sem er nokkurn veginn svona: Því smærra og einfaldar sem deilumálið er, því meiri umfjöllun og athygli fær það.

Stóra kjólamálið er eitt besta dæmið um gildi þessa lögmáls sem ég hef séð lengi.

Sú hlið deilunnar sem snýr að kunnáttu deiluaðila og menntun er annar handleggur og málefni þeirra innbyrðis.

Það getur verið gagnlegt að spyrja tveggja spurninga, þegar stefnir í óefni í einhverjum málum.

1. Hvenær byrjaði þessi ferill allra fyrst?

2. Hvenær byrjaði hann fyrir alvöru?

Tökum þrjú dæmi:

1. Mesta gróðureyðing í Evrópu, Ísland.

Ófarnaðurinn hófst um leið og landnámsmenn byrjuðu að höggva skóga og kjarr til að rækta land, byggja hús og afla eldiviðar og beitt þar að auki fénaði takmarkalaust á gróðurinn.
Síðan hefur þessi tegund hernaðar gegn landinu staðið linnulaust og stendur enn á sumum afréttum landsins.

Á aðeins einum stað í fornbókmenntum okkar er minnst óbeint á þetta, en það er lýsing Ara fróða á því að landið hafi verið viði vaxið milli fjalls og fjöru þegar fyrstu landnámsmennirnir komu.

Sem dæmi um áganginn á kjarrið er heimild um það að síðasta hrísið á Strandarheiði þar sem Reykjanesbraut liggur samhliða Vatnsleysuströnd hafi verið hoggið 1935.  Á fyrri öldum líktist Strandarheiði Bláskógaheiði norður af Þingvöllum en skefjalaus rányrkja varð til þess að svæðið blés upp.

Jarðvegurinn undir kjarri og skógum lá ofan á lausri eldfjallaösku á stórum hlutum landsins. Þegar binding róta viðarins var fjarlægð surfu vindur, vatn og eldgosaaska jarðveginn og ollu hrikalegasta uppblæstri álfunnar.

Eftir á að hyggja sjá menn að ófarnaðurinn var samfelldur frá byrjun þótt fyrstu kynslóðunum fyndist að engin hætta væri á ferðum.

Hann hófst sannanlega fyrir alvöru þegar mönnum mátti ljóst vera hvað þeir voru að gera en breyttu hegðun sinni ekki vitund.

2. Hvenær hófst það bruðl með jarðefnaeldsneyti sem óhjákvæmilega á eftir að valda vaxandi vandræðum á 21. öldinni?

Vegna þess að þetta er takmörkuð auðlind og ekki endurnýjanleg er auðséð að sóun hennar hefur í raun staðið frá byrjun nýtingar hennar.

En augljóst er að á sjötta áratug síðustu aldar hófst ófarnaðurinn fyrir alvöru þegar svo var komið að í Bandaríkjunum var að meðaltali 1,2 menn um borð í hverjum bíl og „bread and butter“ bíllinn var orðinn 5,3 metrar að lengd, vó tæplega 2000 kíló og eyddi að meðaltali um 20 lítrum á hundraðið.

Það þurfti sem sé 2000 kíló af stáli til að flytja 100 kíló af mannakjöti á milli staða.

Síðan hefur bruðlið með orkuna farið sívaxandi og það er allt gert á kostnað komandi kynslóða.

3. Hið þriðja, sem skoða má, er sá hernaður gegn landinu okkar sem felst í hraðvaxandi bruðl með orkulindir landsins og eyðileggingu mestu verðmæta þess sem felast í einstæðri náttúru þess.

Þegar litið er til baka sést að ófarnaðurinn hófst í raun með byggingu fyrsta álversins, en á þeim tíma fannst Íslendingum sem orka landsins væri svo gríðarleg að ekki sæi högg á vatni. Hugtakið „orkufrekur iðnaður“, sem í raun þýðir mesta orkubruðl sem hægt er að finna, var gert að jákvæðu slagorði.

Það var skiljanlegt, því að lengi vel framleiddi þetta álver, sem var risastórt á þáverandi íslenskan mælikvarða, innan við 100 þúsund tonn á ári og fyrsta „stórvirkjunin“ var aðeins 200 megavött, lítið brot af allri orkunni.

Nú eru menn hins vegar á hraðri leið með að framleiða 15 sinnum meira magn af áli á ári en var lengi vel og vilja helst að framleiðslan fari í 25 sinnum meira magn.

Látið er eins og orka landsins sé svo mikil að meira að segja í Reykjavíkurbréfi Moggans fyrir tveimur árum kom fram að Ísland gæti orðið Bahrein norðursins í orkumálum, og var höfundur bréfsins greinilega á sama róli og menn höfðu almennt verið hér nokkrum árum fyrr, að orkan væri svo mikil að Íslendingar gætu setið líkt og Arabar með vefjarhetti á höfðum við sæstreng til Evrópu og stjórnað orkuverðinu með því að skrúfa fyrir og frá eða jafnvel því einu að hóta að skrúfa fyrir !

Enginn hafði fyrir því að gá hve mikil þess orka væri í raun og veru, en staðreyndin var og er sú, að öll orka Íslands nemur langt innan við einu prósenti af orkuþörf Evrópu.

Hugsanlega gerðu fyrstu kynslóðir Íslendinga sér ekki grein fyrir að þær voru búnar að hefja rányrkju sem myndi hefna sín grimmilega síðar.

Núlifandi Íslendingar hafa enga slíka afsökun. Ófarnaðurinn í málum okkar byrjaði fyrir alvöru með kvótakerfinu, en þegar menn skoða síðar hvenær hann varð glórulaus, munum menn rekast á árið 2002 þegar allt gerðist í senn, sett var í gang ferill einkavinavæðingar í fjármálakerfi landsins, skrifað undir samninga um mestu framkvæmd Íslandssögunnar sem jafnframt fól í sér mestu óafturkræfu eyðileggingu sem möguleg var og sett í gang lánabóla og kolröng fjármálastefna skefjalausrar græðgi.

Hið versta við þetta allt saman er að hugsunarháttur ófarnaðarins hefur ekkert látið undan síga í orkumálum, heldur færist stefna æðibunu- og óðagots í aukana sem aldrei fyrr. Tjónið sem með því er valdið er miklu verra en nokkurt fjárhagstjón, vegna þess að tjón vegna óafturkræfrar eyðileggingar náttúruverðmætis mun bitna á milljónum Íslendinga um alla framtíð og verður aldrei bætt né borgað upp.