Ómar Ragnarsson

Engum þarf að koma á óvart að skýrslan um hrunið verði stærri og erfiðari en menn bjuggust við.

Á síðasta áratug var hér þjóðfélag sem var svo gegnsýrt af því sem hruninu olli, að erfitt verður að fara ofan í það allt.

Ég heyrði utan að mér að eitt af því sem tefði skýrsluna um hrunið væri að eftir væri að athuga þátt fjölmiðla.

Sigurbjörg Sigurgeirsdóttir er með góða samlíkingu hér á blogginu um loftskeytin sem Titanic bárust um hættuna framundan og voru hunsuð eða hætt var að senda þau. Þannig fór fyrir íslenskri fjölmiðlun mestan part.

En er einhver ástæða að athuga fjölmiðlana?  Var nokkrum mútað þar eða þaggað niður í fjölmiðlum?

Nei, ekki beint, heldur óbeint með lúmskum sálfræðihernaði sem líkja má við galdur eða seið.

Ég lýsti því í áttblöðungnum „Íslands þúsund ár“ í september 2006 hvernig fréttatímar og forsíður blaða voru orðnar að viðskiptafréttum og allar á sömu lund.Fjallað um peninga í öllum helstu fréttum dag eftir dag.

Ég lýst því hvernig áríðand fréttir sem vörðuðu stærstu og áhættusömustu framkvæmd Íslandssögunnar með stærstu mögulegu óafturkræfum umhverfisspjöllum komust ekki að vegna allra fréttanna sem snerust um aðalfundi, hagnað, arðgreiðslur, eigendaskipti, uppgang, gróða, úrvalsvísitölu, ævintýraleg viðskipti, átök, útrás  o. s. frv.

Af hverju voru fjölmiðlarnir orðnir svona?

Ég ætla að nefna eina skýringu sem ekki hefur áður verið minnst á svo ég viti.

Þegar líða tók að aldamótum fór að bera æ meira á því að bestu frétta- og blaðamenn sem völ var á, voru ráðnir sem fjölmiðlafulltrúar stóru fyrirtækjanna og samtakanna sem réðu ferðinni hér á landi.

Eða að stofna almannatengslafyrirtæki sem unnu fyrir ráðandi öfl.

Smám saman urðu skilaboðin til allra fjölmiðlamanna skýr, þótt enginn talaði um þau upphátt:

Ef þú ert búinn af elju og dugnaði að ávinna þér orð sem fjölmiðlamaður, einkum í viðskiptafréttum, átt þú möguleika á að fá miklu betur launaða stöðu sem fjölmiðlafulltrúi og almannatengslamaður hjá einhverju fyrirtæki eða samtökum.

Nú sérð þú hvernig félagar þínir hafa komist í skemmtileg og miklu betur launuð störf en þú ert í, og ef þú ætlar að eiga möguleika á einhverju svipuðu skaltu sökkva þér niður í mikinn fréttaflutning á viðskiptasviðinu og sérhæfa þig sem mest á því sviði. Það er „in“ núna.

Ég er alls ekki að segja að kollegar mínir hafi beinlínis gert sér grein fyrir þessum lúmsku skilaboðum. Í hverju tilfelli fyrir sig stóð viðkomandi frammi fyrir því að fá tækifæri til að hvíla sig frá „harkinu“ og fá miklu betur launað áhugavert starf.

Það er hins vegar ekki hægt að verjast þessari skýringu þegar skoðað er hve ótrúlega margir af bestu fjölmiðlamönnunum fóru þessa leið og hvernig þeir sem urðu eftir á fjölmiðlunum virtust ekki eiga mikla möguleika til að halda þar sessi nema setja sig gaumgæfilega inn í viðskiptaheiminn.

Með þessu ástandi voru í raun send skýr skilaboð, sem beint var til undirmeðvitundarinnar.

Setning Shakespeares: „They´re all honourable men“ kemur í hugann. Viðbrögðin við þessu ástandi voru mannleg og eðlileg miðað við allt annað sem var að gerast í þjóðfélagi græðgisbólunnar.

Nú munu menn sjá að það á eftir að fara ofan í saumana á miklu fleiri sviðum og víðar um þjóðfélagið en menn óraði fyrir, líka fjölmiðlana.