Ólína Þorvarðardóttir

Á síðum Morgunblaðsins hefur mánuðum saman geysað áróðursstríð gegn áformuðum breytingum á fiskveiðistjórnuninni.  Sú var tíðin að Mogginn var í fararbroddi þeirra sem vöruðu við afleiðingum hins illræmda „kvótakerfis“, en nú eru augljóslega aðrir tímar þar á bæ, enda nýir húsbændur búnir að hreiðra þar um sig.

Á hverri síðunni af annarri hafa talsmenn LÍÚ hrópað „hrun“ yfir sjávarútveginn verði farið í þá innköllun og endurúthlutun aflaheimilda sem boðuð er í stjórnarsáttmálanum.  Þeir tala eins og fiskveiðar muni leggjast af við Íslands strendur; eins og verið sé að hramsa frá þeim þeirra lögmætu „eign“ og „þjóðnýta“ hana. Þessi viðbrögð hafa verið líkari ofsafengnu ofnæmislosti en eðlilegum varnarviðbrögðum.

Í einu orðinu er spáð „þroti“ og „hruni“ verði „sú leið farin sem stjórnvöld hafa boðað“ eins og það var einhversstaðar orðað. Í hinu orðinu er hrópað á útfærslur og því haldið fram að menn viti ekkert hvað sé framundan. Samt telja þeir sig geta spáð fyrir um afleiðingarnar – afleiðingar þess sem þeir þó segjast ekkert vita hvað sé. Og svo er talað um “eignaupptöku“. Einhver málpípan gekk svo langt að tala um „þjófnað“, gott ef ekki „rummungsþjófnað“ (það var að vísu ekki í Mogganum).

Lítum nánar á þá fullyrðingu. Í 1. gr. fiskveiðistjórnunarlaga er tekinn af allur vafi um það að þjóðin á fiskinn í sjónum, og úthlutun aflaheimilda getur ekki undir neinum kringumstæðum skapað mönnum eignarrétt eða varanlegt forræði yfir veiðiheimildum.

Útgerðin hefur nýtingarrétt á þessari auðlind, en vilji löggjafans varðandi eignarhaldið er alveg skýr.

Fiskveiðar munu að sjálfsögðu ekki leggjast af þó að ríkið breyti leikreglunum,stofni auðlindasjóð, innkalli veiðiheimildirnar og úthluti þeim að nýju til framtíðarnota fyrir  útgerðirnar í landinu, á grundvelli gagnsærra og sanngjarnra reglna.

Innköllun og endurúthlutun aflaheimilda á 20 árum í samráði við þá sem eiga hagsmuna að gæta er nefnilega engin „umbylting“ á þessu kerfi og mun ekki leiða neitt „hrun“ yfir sjávarútveginn. Þvert á móti er um að ræða sanngjarna og löngu tímabæra lagfæringu á lokuðu og ógagnsæju leiguliðakerfi þar sem einn hópur nýtur þeirra forréttinda að geta hagnast á þeim aflaheimildum sem hann ekki þarf að veiða, en aðrir þurfa sárlega á að halda.

Þetta staðfestir úrskurður Mannréttindanefndar SÞ um að núverandi kvótakerfi sé brot á mannréttindum og hindri eðlilega nýliðun. Í þessu kerfi eru menn tilneyddir að gerast leiguliðar hjá handhöfum aflaheimildanna, enda gerði kerfið aldrei ráð fyrir nýliðun þegar því var komið á 1984. Aflaheimildunum var einfaldlega úthlutað til útgerðanna endurgjaldslaust. Síðan hafa þær verið meðhöndlaðar sem erfða-, skipta, og leiguvarningur.  Ef útgerðarmaður deyr eða ákveður að selja og flytja, situr byggðarlag eftir í sárum. Fiskveiðiheimildirnar horfar úr þorpinu, og lífsafkoma fiskvinnslufólksins þar með. Nýlegasta dæmið um þetta er Flateyri við Önundarfjörð, þaðan sem útgerðarmaðurinn fór fyrir fáum árum með þrjá milljarða upp á vasann – aflaheimildirnar þar með horfnar úr plássinu.

Gott fólk.

Fyrirhugaðar breytingar á íslenska fiskveiðistjórnunarkerfinu eru réttlætismál. Þær eru liður í uppbyggingunni (og kannski líka uppgjörinu) eftir hrun. Við viljum ekki endurreisa  gamla Ísland – við viljum byggja upp nýtt samfélag. Betra og réttlátara samfélag.