Ólína Þorvarðardóttir

 Eftir að hafa horft á myndirnar af smöluninni í Tálknanum er ég sannfærðari en fyrr um að það eigi að láta þetta fé eiga sig. Þarna lögðu menn líf og limi í hættu til þess að ná niður úr klettum og klungrum nokkrum ljónstyggum skjátum, sem augljóslega hafa hafst bærilega við þarna í fjallinu. Í sláturhúsinu á Sauðarkróki sögðu menn að féð hafi verið vel á sig komið og fallþungi í meðallagi. Hinsvegar hafi borið á mari og blæðingum eftir smölunina.

Það er einmitt.

Ég árétta það sem ég hef áður sagt - það á að leyfa þessu fé að vera í friði. Með góðum vilja má vel líta á þetta sem villtan stofn í mótun, og óþarfi að beita fyrir sig búfjárlögum til þess að réttlæta það að menn leggi sig í hættu við að ná niður þessum kindum. Hefði maður hrapað þarna fyrir björg, þá sæju allir hvílík ósvinna þetta er.

Það er ekki vogunarinnar vinni að ná niður 19 kindum sem enginn á – og vafasöm dýravernd að hrekja það með hundum fram af björgum.

Í dag skrapp ég á aðalfund LÍÚ sem fór fram á Hilton Nordica hótelinu, enda hafði mér áður borist fundarboð í tölvupósti.

Þetta væri nú vart í frásögur færandi nema fyrir það að koma mín vakti óskipta athygli þeirra útvegsmanna sem þarna voru samankomnir. Eiginlega má segja að eftir að ég gekk í salinn hafi fundurinn snúist að verulegu leyti um það hvað ég hefði til málanna að leggja í sjávarútvegsmálum – og það kom mér sannarlega á óvart. Svolítið skemmtilega á óvart.

Fundarmenn beindu til mín fyrirspurnum og höfðu skoðanir á því sem ég hef lagt inn í þessa umræðu að undanförnu. Var því ekki um annað að ræða fyrir mig en að vinda mér inn í umræðuna og eiga skoðanaskipti við þá um stöðu sjávarútvegsins, fyrirhugaðar breytingar á fiskveðistjórnunarkerfinu, vísindaveiðar og fleira.

Þetta urðu á endanum gagnlegar og hressilegar samræður. Ég þykist vita að enn sé býsna langur vegur milli sjónarmiða. En orð eru til alls fyrst, og vitrænar samræður geta varla sakað.

 Íslenskur sjávarútvegur er í járnum. Hann þarf nýjar lausnir. Atvinnugreinin skuldar 550 milljarða. Gífurleg óánægja er með kvótakerfið sem hefur skilið mörg byggðarlög eftir í flakandi sárum. Viðleitni stjórnvalda til þess að breyta kerfinu hefur mætt hörku og hótunum útvegsmanna. Skapaður hefur verið skortur á leigukvóta svo margir hafa neyðst til að binda báta sína við bryggjur. Með þessu er verið að mynda þrýsting á stjórnvöld gegn boðaðri fyrningarleið.  

 Það er með öðrum orðum skollið á grimmdarstríð í greininni og óvíst um lyktir.

 Við þetta bætist annar vandi, ekki síður alvarlegur. Það er óeiningin um hina árlegu veiðiráðgjöf og fiskveiðistjórnunina.

 Vandinn í fiskveiðistjórnuninni

 Veiðar á Íslandsmiðum eru ekki svipur hjá þeirri sjón sem var á níunda  áratug síðustu aldar þegar árlega voru veidd hér við land 300-500 þúsund tonn.  Í fyrra var heildarþorskaflinn aðeins 147 þúsund tonn, en það er lægsti ársafli í hartnær 70 ár. Samt segja sjómenn og skipstjórar að miðin séu full af fiski, bæði þorski og ýsu og telja það hart að geta ekki veitt hann.  „Þorskurinn kemur og fer“ sagði  gamall skipstjóri við  mig á dögunum.  „Við eigum að veiða þennan fisk áður en hann hverfur aftur.“

 Spár Hafrannsóknarstofnunar um ástand þorskstofnsins hafa ekki gengið vel eftir. Á heimasíðu Hafró nær tölfræðin aðeins aftur til ársins 1984. Þeir sem til þekkkja muna þó vel að 1980-1983 hrundi stofninn um 700 þús tonn. Hafró kenndi um ofveiði og kvótakerfinu var komið á. Sjómenn bentu á að þessi 700 þúsund tonn hefðu ekki komið fram í löndunartölum – fiskurinn hefði líklegast soltið til dauða, étið úr eigin stofni eða synt til Grænlands.  

 Svipað var uppi á teningnum 1999 þegar þorskstofninn mældist 1031 þúsund tonn og spár gerðu ráð fyrir að hann yrði 1046 þúsund tonn 2001. Það ár mældist hann 577 þúsund tonn. Hafró kunni litlar skýringar á því sem gerst hafði. Reyndir menn telja að þorskurinn hafi þarna verið farinn að drepast úr hungri.

 Hvað gerðist í Barentshafi?

 Fyrir fáum árum var talið að þorskstofninn í Barentshafi væri að hruni kominn vegna ofveiði. Ráðlagður var stórlegur niðurskurður á veiðum, en eftir því var ekki farið. Á fáum árum rétti stofninn þó hratt úr sér og er nú talinn 70% stærri en Alþjóðahafrannsóknaráðið (ICES) hefur haldið fram.  Fiskifræðingar við VNIRO hafrannsóknastofnunina í Rússlandi ákváðu að fylgjast með skipum að veiðum með hjálp gervitungla. Skipin veiddu eins og ekkert hefði  í skorist, en vísindamenn fylgdust náið með aflabrögðum, yfirborðshita og ástandi sjávar hverju sinni. Niðurstöður benda til að stofnstærð þorsksins í Bartentshafi sé 2,56 milljónir tonna en ekki 1,50 milljónir tonna eins og áður var talið (af ICES).

 Varð umframveiðin þorskinum til bjargar?

 Jón Kristjánsson fiskifræðingur hefur haldið því fram að umframveiði  í Barentshafinu hafi í reynd orðið þorskstofninum þar til bjargar. Hún hafi forðað fiskinum frá hungurdauða. Líkt og rússnesku fiskifræðingarnir telur hann að hefðbundnar aðferðir við fiskveiðistjórnun taki ekki tillit til náttúrunnar og áhrifa hennar á nýliðun og breytileika í stærð fiskistofna. Getan til að stjórna fiskistofnum sé ofmetin, hið eina sem við getum haft áhrif á séu veiðarnar sjálfar. Því sé skynsamlegast að fylgja takti náttúrunnar og veiða meira í uppsveiflunni, „læra að skilja náttúruna og vinna með henni, ekki reyna að stjórna henni“ svon notuð séu hans eigin orð.

 Kristinn Pétursson, fv. alþingismaður og fiskverkandi á Bakkafirði hefur tjáð viðlíka skoðun m.a. í Silfri Egils nýlega. Hann mælir með því að fengin verði verkfræðistofa til að leiða faglega verkefnastjórn um hlutlaust endurmat á stofnstærðum botnlægra fiskistofna. Þessi verkefnisstjórn verði skipuð hæfu fólki, en engum hagsmunaaðilum, hvorki fulltrúm Hafró né LÍÚ.

 Veiðum þorskinn

 Það væri tilraunarinnar virði fyrir okkur Íslendinga að yfirfæra rannsókn rússnesku fiskifræðinganna á íslensk fiskimið. Þarna myndu reynsluvísindin vinna með akademískum vísindum.  Við gætum takmarkað fjölda þeirra skipa sem fengju að veiða: Sent 20 togara, 10 línubáta, auk tiltekins fjölda snurvoðabáta, netabáta og handfærabáta, til frjálsra veiða í 6-9 mánuði og safnað um leið gögnum um veiðarnar. Þarna gætu alþjóðlegir vísindamenn komið að verki með styrk úr alþjóðlegum rannsóknasjóðum.  Niðurstöður gætu varpað nýju ljósi á ástand fiskistofna hér við land auk þess að veita samanburð við Barentshafstilraunina. 

 Hér er mikið í húfi því fiskimiðin eru okkar verðmætasta auðlind. Aldrei hefur verið brýnna að ná fram „hagkvæmri nýtingu“ fiskistofna og tryggja með því „trausta atvinnu og byggð í landinu“ sem er markmið  fiskveiðistjórnunarlaga.

Það er brýnna nú en nokkru sinni að ná sátt um málefni þessarar  undirstöðuatvinnugreinar.

 Til þess að það megi taskast þurfum við að þekkja auðlindina og möguleikana sem í henni felast. Öðruvísi náum við ekki sátt um nýtingu fiskistofnanna, og þar með framtíð íslensks sjávarútvegs.

 Ég las það áðan á skutull.is að fimm kindur hefðu hrapað til bana en nítján náðst niður úr Tálknanum þegar smalað var þar fyrr í vikunni. Þarna í Tálknanum hefur þróast villtur stofn sauðfjár sem smalamönnum hefur reynst örðugt að koma undir manna hendur í gegnum árin. Þetta er háfættur og fótfrár fjárstofn sem lætur ekki ná sér svo glatt, og virðist hafa það býsna gott þarna í fjallgarðinum.

Alltaf skulu menn þó leggja til atlögu við stofninn. Fyrir tuttugu árum var ráðist að þessum kindum með byssumönnum sem skutu á þær úr þyrlu. Það var skelfilegur atgangur, því margar lágu helsærðar eftir í klettum og klungrum, aðrar hröpuðu fyrir björg.

Nú var reynt að smala með þeim „árangri“ að fimm kindur hröpuðu fyrir björg – nítján náðust – en kunnugir telja að um fjölmargar kindur séu eftir sem áður í Tálknanum.

Til hvers eru menn eiginlega að þessu? Af hverju má þessi villti og fallegi kindastofn ekki bara vera þarna í friði? Hann er einangraður þarna – hefur lifað af veturna og virðist bara una sér ágætlega.

Ég fæ ekki séð að þetta sé dýravernd.

Við í forsætisnefnd Vestnorræna ráðsins skiptum með okkur orðinu á Norðurlandaráðsþinginu sem nú stendur yfir.

Ég hélt mína fyrstu ræðu á þessum vettvangi í morgun. Það kom í minn hlut að tala um þemaráðstefnu þá sem haldin verður um fiskveiðistjórnunarkerfi Vestnorrænu landanna næsta ár. Fiskveiðistjórnunarkerfi landanna þriggja eru ólík. Færeyingar eru með sóknardagakerfi – svokallaða fiskidaga – Grænlendingar hafa kvótakerfi eins og við. Öll löndin standa frammi fyrir ákveðnum vandamálum varðandi fiskveiðistjórnun sína – bæði vegna verndunarsjónarmiða og arðsemissjónarmiða. Það er því til mikils að vinna að leiða saman helstu sérfræðinga á þessu sviði ásamt stjórnmálamönnum til þess að fara vel yfir kosti og galla fiskveiðistjórnunarinnar í löndunum þremur.

Síðari ræða mín fjallaði um samstarf og þróun á norðurskauti jarðar – þörfina fyrir friðsamlegt samstarf milli heimskautslandanna. Á hafsbotni norðurheimskautsins eru miklar auðlindir sem aðliggjandi lönd gera öll tilkall til, Kanadamenn, Rússar, Bandaríkjamenn, Danir (fyrir hönd Grænlendinga) og Norðmenn. Öll eru þessi lönd herveldi og sum þeirra hafa gefið í skyn að þau væru tilbúin að verja hagsmuni sína með hvervaldi (Rússland, Kananda og Bandaríkin). Það er því mikið í húfi að stuðla að friðsamlegum samskiptum milli þeirra landa sem eiga hagsmuna að gæta gagnvart norðurskautinu, og beina athyglinni að verkefnum sem til friðar horfa. Þá nefni ég til dæmis öryggi sjósiglinga og björgunarviðbúnað í kjölfar aukinna pólsiglinga sem leiðir af bráðnun heimskautaíssins.

Við Íslendingar þurfum að fylgjast vel með þessari þróun, og halda vöku okkar, því við gætum sjálf átt umtalsverðra hagsmuna að gæta, þó ekki væri nema vegna aukinna pólsiglinga. 

Á morgun mun ég fjalla um menntamál á Vestur-Norðurlöndum, einkum fjarkennslu, málefni ófaglærðra og aðgerðir gegn brottfalli. Nánar um það síðar.

Hvernig hljóðar hið meinta „kúlulánaákvæði“ sem fullyrt er að hafi fyrir orð Þórs Saaris verið tekið út úr frumvarpi Félagsmálaráðherra um aðgerðir vegna greiðsluvanda heimilanna? Veit það einhver?

Hafa íslenskir blaðamenn haft fyrir því að finna þett ákvæði og birta það orðrétt?

Nú hvet ég alla hlutaðeigandi til þess að kynna sér frumvarpið í upprunalegri mynd  – lesa svo  nefndarálit Félags- og tryggingamálanefndar og loks breytingartillögur nefndarinnar.

Þór Saari hefur talið þjóðinni trú um að hann hafi forðað stórslysi. Ég las athugasemdir Þórs Saaris við frumvarpið og fæ ekki séð í þeim eitt orð um það að frumvarpið opni á skattaafslátt vegna skuldaafskrifta til þeirra sem tekið hafa hlutabtréfalán.

Sannleikurinn er sá að nýju lögin girða fyrir afskriftir skulda. 

Úrræði laganna byggist á því að fólk í greiðsluerfiðleikum greiði eins stóran hlut af skuldum sínum og greiðslugetan leyfir. Eignir gangi jafnframt upp í skuldir.

Mögulegar skuldbreytingar og breytingar á skilmálum lánasamninga hjá fyrirtækjum munu byggjast á nákvæmum starfsreglum sem Fjármálaeftirlitið hefur eftirlit með. Auk þess gera lögin ráð fyrir eftirlitsnefnd sem á að kanna að eigin frumkvæði hvort eftirlitsskyldir aðilar eru að standa sig. 

Það er rétt að málið gekk hratt í gegnum þingið – en það hafði verið lengi í undirbúningi í ráðuneytinu, þar sem haft var víðtækt samráð fjölmarga og ólíka hagsmunaaðila. Þingmenn allra flokka féllust á frumvarpið yrði tekið til umfjöllunar á Alþingi með afbrigðum til að flýta fyrir málsmeðferðinni, þar sem nær öllum var ljóst mikilvægi þess að hrinda aðgerðunum sem fyrst í framkvæmd. Það var gert með hagmuni almennings í huga.

Fréttaflutingurinn af þessu máli er áhyggjuefni þar sem fjölmiðlar hafa elt upphrópanirnar en látið undir höfuð leggjast að skoða málið sjálfstætt, og fjalla um sjálf lögin eins og þau eru skrifuð.

 Svínaflensan er nú auglýst grimmt sem hvert annað gróðatækifæri eins og sjá má hér. The swine flu pandemic is one of the most profitable opportunities ever encountered by healthcare sector segir á vefsíðu „Swine Flu Company“ sem m.a. er tengd inn á fréttavef BBC.

Þessi glaðhlakkalegu gróðaloforð minna mann á það að framleiðsla á bóluefnum er auðvitað bara bissniss - rétt eins og öll lyfjaframleiðsla. Hin göfugu markmið um að lækna fólk og hindra útbreiðslu sjúkdóma eru eitt - að kunna til verka og geta framleitt það sem til þarf er annað. Á hið síðarnefnda er settur verðmiði, og hann getur stundum orðið dýr. Misferli og alvarleg vörusvikamál hafa komið upp hjá lyfjafyrirtækjum víðsvegar um heim sem sanna að í þessum bransa er ekkert heilagra en annarsstaðar.

BBC er líka með frétt í dag sem sýnir að í heilbrigðisgeiranum er heldur ekki allt með felldu. Nú er fullyrt að Þjóðverjar séu að bólusetja pólitíkusa og hermenn með annars konar bóluefni en almenning. Tilgangurinn er að forða þeim fyrrnefndu frá þeim aukaverkunum sem sagt er að fylgi ódýrara bóluefninu. Það er þó talið nógu gott fyrir sauðsvartan almúgann. >:( 

Nú rísa hárin aftan á hnakkanum … ég hélt í sakleysi mínu að viðhorf af þessu tagi heyrðu sögunni til. En kannski breytist mannkynið aldrei.

Fyrir fimmtán árum var ég svo lánsöm að kynnast Flosa Ólafssyni. Það var í ferð á vegum Kvæðamannafélagsins Iðunnar austur á Seyðisfjörð, þar sem hann fór á kostum. Með okkur tókust góð kynni.

Ég komst að raun um að Flosi bjó yfir íhygli og alvöru þjóðfélagsrýnisins. Hann hafði þann einstæða eiginleika að setja fram skoðanir sínar á afhjúpandi og  beinskeyttan hátt, með leiftrandi beittum húmor, svo eftir var tekið.

 Flosi var mikill listamaður og óhemju vinsæll sem skemmtikraftur og leikari enda fáum betur lagið að kitla hláturtaugar fólks en honum. En þó að mikið væri hlegið í návist Flosa hef ég grun um að hann hafi nálgast sín viðfangsefni af alvöru og vandvirkni - bæði sem leikari og orðsins maður, enda „dauðans alvara að skemmta fólki“ eins og hann sagði sjálfur.

Svo mikið er víst að eitt hans rismesta verk, þýðingin á Bjargvættinum í grasinu eftir Salinger, er  vitnisburður um vandvirkni, listrænt innsæi og næmi. Sú þýðing var verk sem lofaði meistara sinn - svo fullkomlega trú frumtextanum og merkingu verksins að  hún stendur sjálf sem stórbrotin, fáguð listasmíð. 

Flosi Ólafsson er samtíðarfólki síni ógleymanlegur: Ekki aðeins sem leikari, skemmtikraftur, rithöfundur og þjóðfélagsrýnir heldur fyrst og fremst sem manneskja. Hann var mikill gleðimaður og gleðigjafi á góðum stundum. Hestamaður og  hrókur alls fagnaðar hvar sem hann kom. Fróður, skemmtinn og ræðinn.

Ég vil votta fjölskyldu hans og vinum samúð við fráfall hans. Ég er þakklát fyrir þær ógleymanlegu og skemmtilegu samverustundir sem ég varð aðnjótandi með honum.

Góður maður er genginn. Blessuð sé minning Flosa Ólafssonar.

 Ég hef lagt fram þingsályktunartillögu um að Vestfirðir verði skilgreindir sem rannsókna-, kennslu- og þróunarvettvangur fyrir málefni hafsins og strandsvæða. Tillagan lýtur að stefnumörkun háskólastarfs í landinu annars vegar og markvissum stuðningi og stefnu fyrir atvinnulíf á landsbyggðinni hins vegar.

Nú, þegar ákveðið hefur verið að skerpa stefnumótun íslenska háskólastigsins, liggur beinast við að byggja á þeim grunni sem þegar er til orðinn. Þannig væri eðlilegast að miða rannsókna- og fræðastarf á Vestfjörðum við málefni hafsins og strandsvæða almennt. Slík skilgreining mundi efla rannsóknastofnanir á svæðinu og þau atvinnufyrirtæki sem nú þegar sinna rannsóknum og þróunarstarfi.

Því er lagt til að skilgreiningin verði höfð til hliðsjónar við ákvarðanir um fjárframlög og stuðning við fyrirtæki og stofnanir vestra. Þetta verði gert í tengslum við þá heildarstefnumótun sem framundan er af hálfu mennta- og menningarmálaráðuneytisins fyrir starfsemi háskólanna í landinu sem liður í því að marka hverjum landshluta sérstöðu í rannsóknum og kennslu, og leggja grunn að uppbyggingu og verkaskiptingu á sviði rannsókna og háskólakennslu á landsvísu.

Á Vestfjörðum hefur nú þegar þróast háskóla- og rannsóknaumhverfi stofnana og fyrirtækja á svæðinu.  Vestfirðir eru náttúruleg rannsóknastofa á sviði sjávarlíffræði, fiskeldisrannsókna, veiðarfærarannsókna, sjávarvistkerfa og stranda, hafstrauma og annarra umhverfisþátta sem tengjast hafinu. Rannsókna- og fræðasetur þau sem fyrir eru hafa góð tök á innbyrðis samstarfi sem og samstarfi við atvinnufyrirtæki í nágrenninu.

Í nágrannalöndum okkar er að finna dæmi þess hvernig öflugar háskóla- og rannsóknastofnanir hafa orðið til á grundvelli skilgreiningar sérstöðu af því tagi sem hér er lögð til. Má til dæmis nefna háskólann í Tromsö, sem hefur skilgreint sig á alþjóðavísu sem miðstöð rannsókna og kennslu í málefnum haf- og strandsvæða á norðurslóð, m.a. varðandi lífríki sjávar, veiðar, vistkerfi, loftslag, vatna- og sjávarlíffræði, lífsskilyrði sjávardýra, fæðuval og fæðuframboð, auðlindastjórnun og umhverfishagfræði svo að nokkuð sé nefnt.“

Flutningsmenn auk mín eru Ásbjörn Óttarsson, Ásmundur Einar Daðason, Guðbjartur Hannesson, Guðmundur Steingrímsson og Lilja Rafney Magnúsdóttir sem öll eru þingmenn Norðvesturkjördæmis.

 Makalaus ummæli féllu í umræðum á þingi í dag um greiðsluvanda heimilanna. Þar lét þingmaðurinn Þór Saari sér sæma að væna nefndarmenn í félags- og tryggingamálanefnd um það að tryggja sjálfu sér „stórfelldar afskriftir vegna hlutabréfalána“ með afgreiðslu frumvarps um greiðsluvanda heimilanna.  Orðrétt sagði þingmaðurinn:

Ég velti því fyrir mér hvort að öll sú samstaða sem náðist meðal flokkanna í félags- og tryggingamálanefnd stafi af því að þar inni er kannski fólk sem er að fara að fá stórfelldar afskriftir vegna hlutabréfalána ….  (UBK kallar fram í: Fæ ég að bera af mér sakir frú forseti!) …. Nei ég er að velta þessu upp. Þetta er eina dæmið þar sem þingmenn eru vanhæfir (forseti slær í bjöllu: Forseti vill biðja þingmenn að gæta orða sinna) …. ég tel eðlilegt að það mál sé einfaldlega skoðað …. það er vitað að út um allt samfélag hefur fólk verið að taka stórfelld lán til hlutabréfakaupa og ekki nema eðlilegt að það sé athugað hvort þingmenn séu þar á meðal ….

Ekki skal ég mæla á móti því að gagnlegt sé fyrir almenning (og þingheim) að vita hvort sitjandi þingmenn hafi fengið afskriftir vegna hlutabréfakaupa. En að dylgja um það að heil þingnefnd láti slíkt ráða gjörðum sínum við afgreiðslu mála frá Alþingi – það er ógeðfelld aðdróttun. Þingmanninum væri sæmra að óska eftir opinberri  rannsókna á hagsmunum þingmanna almennt í þessu efni, heldur en að fara með dylgjur um fáeina einstaklinga sem eru að sinna skyldustörfum fyrir þingi.

 Unnur Brá Konráðsdóttir bar af sér sakir eftir þessi ummæli – sama gerði ég.

Þór Saari lét nægja að biðja Unni Brá afsökunar á því „ef hann hefði sært hana“ – en bætti svo um betur síðar í umræðunni og sagðist ekki hafa meint það sem hann sagði, hann hefði „mismælt sig“.

Það var einmitt.