Ólína Þorvarðardóttir

 8. mars, verður hér eftir einn af helgidögum fjölskyldunnar: Ekki vegna þess að í dag er alþjóðlegur baráttudagur kvenna, þó það sé vissulega ærið tilefni, heldur vegna þess að á þessum Drottins degi fæddist lítil stúlka inn í fjölskylduna. Þriðja barnabarnið mitt, fyrsta dótturdóttirin. Fjórtán merkur og fimmtíu sentimetrar reyndist hún vera þegar mælt var.

Það var ólýsanleg upplifun og djúp reynsla að vera viðstödd fæðingu þessa barns. Fæðingin var erfið – og um tíma tvísýn – en  móðirin stóð sig eins og hetja, og allt fór þetta á besta veg. Nú heilsast móður og barni vel.

En við vorum kyrfilega á það minnt um tíma, að lífið er ekki sjálfsagður hlutur – og hann er þunnur en um leið ótrúlega sterkur lífsþráðurinn sem skilur milli heims og helju.

Ég er ósegjanlega þakklát forsjóninni fyrir lífgjöf þessa einstaklings. Og ég er þakklát dóttur minni og tengdasyni fyrir að hafa gefið mér hlutdeild í þessari stórkostlegu stund með þeim.

Í dag skein sólin hér í Danmörku. Hún hefur ljómað á heiðum himni og yljað veröldinni í allan dag. Segja má að þetta sé fyrsti vordagurinn hér eftir langdreginn vetur. Það fer vel á því.

 Prófkjöri Í-listans á Ísafirði lauk í gær, eins og lesa má á  skutull.is vefsíðunni einu og sönnu. Niðurstaðan er glæsilegur listi fólks með fjölbreytta reynslu og bakgrunn. Sigurður Pétursson (bóndi minn) hreppti fyrsta sætið eins og síðast. Arna Lára Jónsdóttir, bæjarfulltrúi (sem þessa dagana situr á þingi fyrir mig) hafnaði í öðru sæti, þá lenti Kristján Andri Guðjónsson, sjómaður og útgerðarmaður (sonur Guðjóns Arnars Kristjánssonar) í þriðja sæti, Jóna Benediktsdóttir bæjarfulltrúi í því fjórða og Lína Björg Tryggvadóttir (kórsystir mín með meiru) í því fimmta.

Þetta er mjög svo frambærilegur listi og ástæða til að vænta mikils af þessu fólki. Ég óska aðstandendum framboðsins hjartanlega til hamingju með þessa glæsilegu útkomu.

Nú rignir spurningum yfir mig og fjölskylduna um orsakir þess að ég tók mér tveggja vikna leyfi frá þingstörfum, m.a. frá blaðamönnum sem spyrja varfærnislega um heilsufar og fjölskylduaðstæður.

Ég þakka umhyggjuna og get staðfest það að ég er við góða heilsu (guð gefi að svo verði áfram).  Fjölskylduaðstæður eru hins vegar þær að yngsta dóttir mín sem er fátækur námsmaður í Danmörku, væntir síns fyrsta barns á hverri stundu. Hún bað mömmu sína að koma og vera hjá sér á þessum tímamótum – og ég er nú komin út til hennar til að standa með henni og aðstoða eftir föngum. Pabbi hennar er svo væntanlegur til okkar strax að loknu prófkjör Í-listans á Ísafirði, sem lýkur í dag – en hann er þar í framboði.

Ætli sé ekki réttast að upplýsa líka að ég afsala mér þingfararkaupi meðan á þessari dvöl stendur hér ytra.

Ég þarf svo að mæta til fundar í forsætisnefnd Vestnorræna ráðsins í Kaupmannahöfn síðar í mánuðinum, þannig að dvöl mín lengist aðeins frá því sem upphaflega var áætlað af þeim sökum. Varaþingmaðurinn Arna Lára Jónsdóttir hefur tekið sæti mitt í þinginu á meðan ég er fjarverandi.

Þannig er nú það, og vona ég nú að öllum helstu spurningum sé hér með svarað varðandi þetta.

„Mikið óskapolega er íslenskt samfélag að verða leiðinlegt!“ skrifar Margrét Kristmannsdóttir í hressilegum leiðara í Fréttablaðinu í dag og bætir við: „Reiðin, pirringurinn, doðinn og meðvirknin tröllríður öllu og jákvæð umræða og fréttir komast vart að.“

Það er alltaf gaman þegar fólk talar tæpitungulaust um hlutina – og þetta er hverju orði sannara.

Við ráðum því auðvitað sjálf hvort við skilgreinum glasið hálf tómt þegar allt eins mætti segja að það sé hálf fullt. Og fjölmiðlar bera sjálfir mikla ábyrgð á áferð umræðunnar.

Þegar ég lít yfir liðið ár sé ég margt sem vel hefur tekist til, en hefur þó ekki fengið mikið rými í fréttaflutningi fjölmiðla.

Lítum fyrst á ýmis verkefni sem biðu ríkisstjórnarinnar í upphafi árs og athugum hverju er lokið:

•Endurfjármögnun bankanna
•Fyrstu aðgerðum í þágu skuldugra heimila
•Ísland hefur sótt um aðild að ESB og fær stöðu fullgilds umsækjanda í vor
•Dregið hefur verið úr gjaldeyrishöftum
•Stöðugleikasáttmáli milli vinnumarkaðar og stjórnvalda náðist á árinu.
Skattkerfisbreytingar í átt til aukins jöfnuðar til að mæta fjárlagahallanum.

Og hver var svo staðan um síðustu áramót:

• Gengið stöðugt og hafði ekki verið hærra í 5 mánuði
•Viðskiptajöfnuður hagstæður um 72 milljarða 2009
•Vextir lækkuðu úr 18% í 10% og ekki verið lægri í 4 ár
•Verðbólga úr 18,6% í 6,6% og hafði ekki mælst lægri í tæp 2 ár
•Skuldatryggingaálag ríkisins var komið niður undir 400 og hafði lækkað um helming á árinu
•Minni samdráttur en spáð var, 7,5% í stað 10,6%
•Skuldir ríkisins og vaxtakostnaður minni en spáð var, aðallega vegna aðildar kröfuhafa að endurreisn tveggja stærstu bankanna.

Og hver er staðan á þessari stundu?

•Erlendar skuldir stefna í að verða lægri en menn þorðu að vona (60% landsframleiðslu)
•Fjárlagahalli lækkar hratt, úr 218 milljörðum 2008 í 99 milljarða í lok þessa árs
•Atvinnuleysi mun minna en menn óttuðust (8% í stað 10%) – helmingi lægra en í USA og á Spáni
•Stýrivextir á skömmum tíma komnir úr 12% í 9,5%

Ekki svo slæmt. Ég myndi segja að þetta glas væri hálf fullt.

Einar K. Guðfinnsson bisar við á bloggsíðu sinni að snúa út úr ummælum
forsætisráðherra á nýafstöðnu Viðskiptaþingi. Hann heldur því fram að
hún hafi ekki skoðanir á ákvörðunum Arion banka um framtíð Haga eða á
ofurlaunum til skilanefndarmanna. Þetta er skólabókardæmi um hreint öfugmæli.

 Ekki skorti neitt á að Jóhanna léti í ljós skoðanir sínar á Viðskiptaþingi. Ég gef henni orðið:

Við megum ekki gleyma því að eitt mikilvægasta verkefni okkar um þessar mundir er að endurreisa traust í íslensku samfélagi. Þetta verkefni snýr ekki bara að stjórnvöldum eða stjórnmálamönnum, heldur einnig að atvinnulífinu, ekki síst fjármálsstofnunum og stærri fyrirtækjum sem nú ganga í gegnum endurskipulagningu. Þar þarf meira að koma til en lög, reglur eða fyrirmæli stjórnvalda – þar þarf hver og einn að líta í eigin barm og ýmsir að sýna auðmýkt. Það segir sig sjálft að einstaklingar sem hafa valdið lánadrottnum sínum, fyrirtækjum sínum eða viðskiptavinum eða jafnvel þjóðfélaginu í heild gríðarlegum skaða með starfsháttum sínum, hafa jafnvel stöðu grunaðra í formlegum rannsóknum vegna hrunsins, eru ekki heppilegir samstarfsaðilar eða til forystu fallnir þegar hefja skal endurreisnina. Þeir einstaklingar eiga að stíga til hliðar um sinn og endurvinna sér traust með tíð og tíma. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir því að það þarf að hámarka verðmæti eigna úr þrotabúum. En ég bendi jafnframt á að það eru ekki síður mikil verðmæti fólgin í trausti – og trúnaði við samfélagið- en í beinum fjármunum.

Undir þessi orð hafa ýmsir tekið í vikunni, m.a. Kennarasambandið, forystumaður Samtaka lífeyrissjóða og ýmsir þingmenn.

Jóhanna sagði líka:

Það segir sig einnig sjálft að þegar allur almenningur og þjóðfélagið allt gengur í gegnum miklar þrengingar og endar ná vart saman á heimilum landsins um hver mánaðarmót, þá eiga ofurlaun og óhóf ekki að sjást. Það gengur fullkomlega gegn siðferðiskennd þjóðarinnar sem með margvíslegum hætti þarf nú að þrengja sultarólina. Slíkt háttalag er ekki til þess fallið að endurreisa traust.

Á hinn bóginn lýsti forsætisráðherra þeirri eindregnu skoðun sinni að stjórnmálamenn ættu ekki að handstýra bankakerfinu. Þar hræða sporin, eins og hún benti réttilega á:

Slík handstýring er nú talin upphafið að bankahruninu þegar
einkavæðing bankanna fór út af sporinu árið 2002 og sérvöldum aðilum voru afhent völdin í bankakerfinu án þess að þeir reiddu fram annað en lánsfé. Og því fór sem fór. Það verður að fara fram ítarleg rannsókn á þessum afdrifaríka kafla í sögu fjármálakerfis þjóðarinnar þar sem allt verður krufið til mergjar.

Ætli þetta skýri ekki hvers vegna þingmaður Sjálfstæðisflokksins leggur svo mikla áherslu á útúrsnúninga. Ætli Sjálfstæðismenn vilji ekki breiða yfir þá staðreynd að helmingaskiptafélag Framsóknar og Sjálfstæðisflokks hóf
krosseignatengslin sem síðan hafa haft svo hörmulegar afleiðingar.

Þeim afleiðingum verður ekki afstýrt með handayfirlagningu heldur með lögum og reglum sem er fylgt eftir af þeim sem lögskyldir eru til þess að framfylgja þeim. Ríkisstjórn og Alþingi ber að sjá svo um að það verði gert og hér geti þrifist heilbrigt atvinnulíf með virkri samkeppni.

Skilgreining á sérstöðu Vestfjarða sem sjávarútvegssvæðis var til umfjöllunar í þinginu í dag. Þá flutti ég þingsályktunartillögu um að Vestfirðir verði skilgreindir sem kennslu- og rannsóknavettvangur á sviði sjávarútvegs, m.a. á sviði atferlis- og veiðarfærarannsókna og þorskeldis (hér sjáið þið umræðuna alla).

Tillagan gerir ráð fyrir að skilgreiningin verði höfð til hliðsjónar við ákvarðanir um fjárframlög og stuðning við fyrirtæki og stofnanir á Vestfjörðum. Þetta verði gert í tengslum við þá heildarstefnumótun sem fram undan er af hálfu mennta- og menningarmálaráðuneytisins í málefnum háskóla landsins og sem liður í því annars vegar að marka hverjum landshluta sérstöðu í rannsóknum og kennslu – hins vegar að leggja grunn að uppbyggingu og verkaskiptingu á sviði rannsókna og háskólakennslu á landsvísu. 

Þegar taka þarf ákvarðanir í atvinnumálum er mikilvægt að líta til nýsköpunar- og þróunarmöguleika í samstarfi atvinnufyrirtækja og háskólaumhverfisins. Slíkt háskóla- og rannsóknaumhverfi hefur nú þegar þróast á Vestfjörðum. Svæðið er auk þess náttúruleg rannsóknastofa á sviði ýmissa umhverfisþátta sem tengjast hafinu. Þau rannsókna- og fræðasetur sem fyrir eru hafa góð tök á innbyrðis samstarfi. Þá eru líka hæg  heimatökin með samstarf við atvinnufyrirtæki í nágrenninu.

 Á „þjóðfundi“ sem nýlega var haldinn vestur í Bolungarvík um málefni Vestfjarða  kristallaðist mjög skýrt hversu sjávarútvegurinn er mikilvæg undirstaða fyrir atvinnulíf og búsetu á Vestfjörðum. Hann er ekki aðeins útflutningsatvinnuvegur og framleiðslugrein, heldur hvati og uppspretta nýsköpunar í tæknigeiranum (eins og hátæknifyrirtækin  Marel og 3X-stál bera órækt vitni um).  Og þó að hefðbundinn sjávarútvegur megi muna fífil sinn fegurri frá því á tímum togaraaldar, þá er hann ennþá ein af meginstoðum atvinnulífs okkar Vestfirðinga.

Árið 2005 höfðu 1260 manns atvinnu af sjósókn og fiskvinnslu á Vestfjörðum. Um 40% allrar þjónustu á svæðinu tengist sjávarútvegi, beint eða óbeint. Það er þarna sem sérstaða svæðisins liggur, og þarna sem sóknarfærin er að finna.

Stjórnvöld hafa nú þegar sett sér markmið í þeim byggðaáætlunum sem samþykktar hafa verið á undanförnum árum, að jafna aðstöðu milli landshluta, bæta búsetuskilyrði á landsbyggðinni og efla þannig samkeppnishæfni landsins í heild. Það vill stundum gleymast þegar talað er um samkeppnishæfni okkar og möguleika í samskiptum og viðskiptum við aðrar þjóðir – að landið samanstendur af hinum ólíku byggðarlögum, sem hvert um sig hafa sína sérstöðu og sín sóknarfæri.

 Í þeirri stefnumótun hefur sérstök áhersla verið lögð á gildi menntunar og menningar, aukna nýsköpunar- og atvinnuþróunarstarfsemi.

Þingsályktunartillagan – sem er borin fram af sex þingmönnum NV-kjördæmis - miðar að því að virkja sem best fjármagn, hugvit og atgervi á forsendum þess sem fyrir er og veita kröftunum þar með í ákveðinn farveg. Með því að skilgreina sérstöðuna og leggjum við grunn til að byggja á sóknarfæri framtíðarinnar.

—————————————————–

Flutningsmenn tillögunnar eru: Ólína Þorvarðardóttir, Guðbjartur Hannesson, Lilja Rafney Magnúsdóttir,  Ásmundur Einar Daðason, Ásbjörn Óttarsson og Guðmundur Steingrímsson.

Ég er veðurbarin eins og gamall sjóari með strengi í skrokknum eftir snjómokstur og brölt í sköflum á Breiðadalsheiðinni þar sem Björgunarhundasveitin hélt helgarnámskeið nú um helgina.

Unglingadeild Björgunarfélags Ísafjarðar var okkur til aðstoðar og tveir vaskir vélsleðamenn sem ferjuðu fólk og hunda milli svæða. Unglingarnir létu grafa sig í fönn þar sem hundarnir þefuðu þá uppi.

Við Skutull létum okkur ekki vanta, enda hefur verið snjólítið í vetur og tækifæri til æfinga við vetraraðstæður hafa því verið af skornum skammti.

Hann upplifði ýmislegt nýtt á þessu námskeiði, til dæmis sína fyrstu vélsleðaferð. Hann var auðvitað dauðhræddur, og ég hélt að hann myndi þá og þegar brjótast úr fanginu á mér og stökkfa „fyrir borð“. Það gerðist þó ekki, sem betur fer. Í seinni ferðinni, þegar okkur var skilað til baka, þrýsti hann sér bara upp að mér og var grafkyrr. Fljótur að læra.

Annars stóð hann sig með prýði – eins og alltaf. Það gerðu allir hundarnir reyndar líka.

Hér sjáið þið hluta af þátttakendunum -

Ólína, Auður, Skúli, Tóti

myndin reyndar tekin við annað tækifæri nýlega, en  „raunverulegu“ myndirnar verða settar inn fljótlega.

Fallegir bræður

Í dag vil ég ekki hugsa um pólitík eða daglegt þref – og frábið mér nú allar slíkar athugasemdir.

Í dag varð lífsundur í fjölskyldunni, þegar lítill drengur fæddist heima hjá sér, í Asparholti á Álftanesi. Annar sonarsonurinn sem mér hlotnast.

Dagar sem þessir eru heilagir. Það er á svona stundum sem maður finnur smæð sína gagnvart almættinu – þakklætið og auðmýktina andspænis kraftaverkum lífsins.

Svo er ég auðvitað að rifna úr stolti.

Baðaður og hreinn

Í dag voru teknar á dagskrá þingsins tvær þingsályktunartillögur sem þau Steinunn Valdís Óskarsdóttir og Ögmundur Jónasson eru flutningsmenn að ásamt fjölda annarra þingmanna.

Báðar miða tillögurnar að því að komast til botns í því hvernig það gat gerst að tveir menn, Davíð Oddsson þáv. forsætisráðherra og Halldór Ásgrímsson þáv. utanríkisráðherra, gerðu okkur Íslendinga meðábyrga fyrir innrásinni í Írak 2003, með því að setja Ísland á lista yfir hinar „viljugu“ eða „staðföstu“ þjóðir. Listann sem blaðafulltrúi Bandaríkjaforseta vísaði til á fundi með fréttamönnum á sjálfan innrásardaginn er hann kynnti til sögunnar þau ríki sem styddu ákvörðun Bandaríkjamanna og Breta um innrás.

Þetta gerðu ráðherrarnir án samráðs við utanríkismálanefnd þingsins, þrátt fyrir skýr ákvæði í þingskaparlögum um um að ríkisstjórnin skuli „ávallt“ bera undir utanríkismálanefnd öll „meirí háttar“ utanríkismál … jafnt á þingtíma sem í þinghléum“.

Það var ekki gert. Ekki verður heldur séð að sjálfstætt mat hafi verið lagt á rökstuðning innrásarríkjanna fyrir hernaðaraðgerðunum, né heldur að hve miklu leyti ríkisstjórnin sjálf var höfð með í ráðum.

Ég minnist þess enn hvernig mér var innanbrjósts þegar það rann upp fyrir mér að ég og mín fjölskylda, líkt og landsmenn allir, hefðum verið gerð meðábyrg í þessu árásarstríði gegn annarri þjóð. Stríði sem hafði skelfilegar afleiðingar fyrir fjölda saklausra borgara; stríði sem leiddi af sér hörmungar og mannréttindabrot; stríði sem Kofi Annan, framkvæmdastjóri SÞ, lýsti síðar sem ólögmætu samkvæmt alþjóðaögum og stofnskrá Sameinuðu þjóðanna; stríði sem auk alls annars var háð á röngum forsendum.

Helsta réttlætingin fyrir innrásinni var sú að Írakar réðu yfir kjarnorkuvopnum og að af þeim stafaði hryðjuverkaógn. Hvorug þessara röksemda hefur staðist nánari skoðun.  Þvert á móti má leiða að því rök að Íraksstríðið hafi gert landið að heppilegri uppeldis- og liðssöfnunarstöð hryðjuverkahópa í Miðausturlöndum. Engin kjarnorkuvopn hafa heldur fundist.

Þær lýðræðisumbætur sem einnig voru notaðar sem ástæða innrásarinnar hafa heldur ekki átt sér stað. Þvert á móti hafa ríki araba og múslima heldur færst fjær vestrænum lýðræðisgildum eftir innrásina en áður var. Öfgaöflum hefur vaxið fiskur um hrygg og áhrif lýðræðissina hafa dvínað. Í reynd má segja að heimurinn sé snöggtum ótryggari staður að búa í eftir Íraksstríð en fyrir það.

Það er mikilvægt að komst til botns í því hvernig tveir menn (með eða án vitundar ríkisstjórnarinnar) gátu tekið ákvörðun sem þessa yfir nótt – þar með gert með herlausa, friðsama þjóð siðferðilega og pólitískt ábyrga fyrir þessu hörmulega stríði og afleiðingum þess.

Málið vekur áleitnar spurningar um stjórnvaldsákvarðanir og sjálft inntak lýðræðisins.

Nú, þegar  við reynum að læra af mistökum fortíðar, er eðilegt að taka þetta mál til skoðunar og draga af því siðferðilega lærdóma.

Á síðum Morgunblaðsins hefur mánuðum saman geysað áróðursstríð gegn áformuðum breytingum á fiskveiðistjórnuninni.  Sú var tíðin að Mogginn var í fararbroddi þeirra sem vöruðu við afleiðingum hins illræmda „kvótakerfis“, en nú eru augljóslega aðrir tímar þar á bæ, enda nýir húsbændur búnir að hreiðra þar um sig.

Á hverri síðunni af annarri hafa talsmenn LÍÚ hrópað „hrun“ yfir sjávarútveginn verði farið í þá innköllun og endurúthlutun aflaheimilda sem boðuð er í stjórnarsáttmálanum.  Þeir tala eins og fiskveiðar muni leggjast af við Íslands strendur; eins og verið sé að hramsa frá þeim þeirra lögmætu „eign“ og „þjóðnýta“ hana. Þessi viðbrögð hafa verið líkari ofsafengnu ofnæmislosti en eðlilegum varnarviðbrögðum.

Í einu orðinu er spáð „þroti“ og „hruni“ verði „sú leið farin sem stjórnvöld hafa boðað“ eins og það var einhversstaðar orðað. Í hinu orðinu er hrópað á útfærslur og því haldið fram að menn viti ekkert hvað sé framundan. Samt telja þeir sig geta spáð fyrir um afleiðingarnar – afleiðingar þess sem þeir þó segjast ekkert vita hvað sé. Og svo er talað um “eignaupptöku“. Einhver málpípan gekk svo langt að tala um „þjófnað“, gott ef ekki „rummungsþjófnað“ (það var að vísu ekki í Mogganum).

Lítum nánar á þá fullyrðingu. Í 1. gr. fiskveiðistjórnunarlaga er tekinn af allur vafi um það að þjóðin á fiskinn í sjónum, og úthlutun aflaheimilda getur ekki undir neinum kringumstæðum skapað mönnum eignarrétt eða varanlegt forræði yfir veiðiheimildum.

Útgerðin hefur nýtingarrétt á þessari auðlind, en vilji löggjafans varðandi eignarhaldið er alveg skýr.

Fiskveiðar munu að sjálfsögðu ekki leggjast af þó að ríkið breyti leikreglunum,stofni auðlindasjóð, innkalli veiðiheimildirnar og úthluti þeim að nýju til framtíðarnota fyrir  útgerðirnar í landinu, á grundvelli gagnsærra og sanngjarnra reglna.

Innköllun og endurúthlutun aflaheimilda á 20 árum í samráði við þá sem eiga hagsmuna að gæta er nefnilega engin „umbylting“ á þessu kerfi og mun ekki leiða neitt „hrun“ yfir sjávarútveginn. Þvert á móti er um að ræða sanngjarna og löngu tímabæra lagfæringu á lokuðu og ógagnsæju leiguliðakerfi þar sem einn hópur nýtur þeirra forréttinda að geta hagnast á þeim aflaheimildum sem hann ekki þarf að veiða, en aðrir þurfa sárlega á að halda.

Þetta staðfestir úrskurður Mannréttindanefndar SÞ um að núverandi kvótakerfi sé brot á mannréttindum og hindri eðlilega nýliðun. Í þessu kerfi eru menn tilneyddir að gerast leiguliðar hjá handhöfum aflaheimildanna, enda gerði kerfið aldrei ráð fyrir nýliðun þegar því var komið á 1984. Aflaheimildunum var einfaldlega úthlutað til útgerðanna endurgjaldslaust. Síðan hafa þær verið meðhöndlaðar sem erfða-, skipta, og leiguvarningur.  Ef útgerðarmaður deyr eða ákveður að selja og flytja, situr byggðarlag eftir í sárum. Fiskveiðiheimildirnar horfar úr þorpinu, og lífsafkoma fiskvinnslufólksins þar með. Nýlegasta dæmið um þetta er Flateyri við Önundarfjörð, þaðan sem útgerðarmaðurinn fór fyrir fáum árum með þrjá milljarða upp á vasann – aflaheimildirnar þar með horfnar úr plássinu.

Gott fólk.

Fyrirhugaðar breytingar á íslenska fiskveiðistjórnunarkerfinu eru réttlætismál. Þær eru liður í uppbyggingunni (og kannski líka uppgjörinu) eftir hrun. Við viljum ekki endurreisa  gamla Ísland – við viljum byggja upp nýtt samfélag. Betra og réttlátara samfélag.