Mörður Árnason

Sárar uppsagnir á Ríkisútvarpinu þar sem útvarpsstjóri og stjórn bera að sjálfsögðu fyrir sig niðurskurð þings og ríkisstjórnar – og um leið harmar stjórnin ályktun frá flokksráði VG þar sem fram hafi komið meiðandi aðdróttanir …

Niðurskurður var ekki það sem Ríkisútvarpið átti skilið núna í kreppunni þegar hlutverk þess er mikilvægara en nokkru sinni.

Stefnumið og stjórnunarhættir á Ríkisútvarpinu hafa hinsvegar verið þannig undanfarin ár að útvarpsstjórinn og hin meðvirka stjórn RÚV – held þetta sé í sirka fyrsta sinn sem hún tjáir sig opinberlega – verða að líta í eigin barm eftir verulegum hluta skýringa á því hvernig komið er.

Því miður er alltof margt sláandi satt í dónalegu ályktuninni frá VG. Sjónvarpsstöðin stefnir óðfluga að því að verða einskonar Séðs- og heyrðs-útibú með léttmeti til að þjóna auglýsendum, og á meðan drabbast Útvarpið niður í blankheitum og metnaðarleysi á báðum rásum.

Samt hafa fjármálin verið ein tragedía, líka fyrir hrun og niðurskurð – en Páll fréttalesari finnur upp nýjan og nýjan fortíðarvanda og allskyns samtímaaðstæður til að afsaka hallareksturinn.

Staðreyndin er sú að tilraun Sjálfstæðisflokksins og 2007-gengisins um RÚV ohf. hefur ekki gengið upp. Það á Páll Magnússon að viðurkenna með því að segja fyrst upp sjálfum sér – og skila svo jeppanum dýra.

Þá væri kannski hægt að taka til við raunverulegt almannaútvarp í þjónustu við landslýð.  

Hvað ofsagt?

Hér er annars ályktunin frá VG. Ég hefði líklega orðað þetta aðeins öðruvísi – og auðvitað má ekki gleyma því ýmislega sem vel er gert – en fróðlegt væri að vita hvað þeim Svanhildi, Ara, Auði, Kristínu og Margréti í stjórn RÚV ohf. þykir almennt sagt of eða van í þessum texta.

Flokksráðsfundur Vinstri hreyfingarinnar græns framboðs áréttar mikilvægi þess að stjórnvöld geri allt sem í þeirra valdi stendur til að búa svo um hnútana að hér geti frjálsir fjölmiðlar þrifist. Að sama skapi er mikilvægt að standa vörð um sjálfstæði Ríkisútvarpsins og það hlutverk sem því er ætlað í íslensku samfélagi. Lagaumgjörð, stjórnun og rekstrarfyrirkomulag sem nú gildir um RÚV, hefur ekki tryggt hlutverk miðilsins, sem virðist undir sömu sök seldur og aðrir miðlar. Stjórnendur RÚV hafa heldur ekki borið gæfu til að skilja hlutverk stofnunarinnar. Áherslan er áfram á ungar, vellaunaðar sjónvarpsstjörnur, forstjóralaun og jeppa, og niðurskurðartillögur ganga helst út á tilraunir til að losna við láglaunaða, reynda útvarpsmenn, sem ætti að öðrum ólöstuðum helst að halda í.

Ríkissaksóknari dundar sér við að elta uppi þátttakendur í búsáhaldabyltingunni og ætlar nú að setja níu mótmælendur í steininn í heilt ár.

Þetta er sami ríkissaksóknarinn og Eva Joly ráðlagði okkur að láta fara – sem ekki var hægt. Þá kvartaði hann einmitt yfir gríðarlegu álagi við saksókn í venjulegum málum og sá ofsjónum yfir liðsafla og fjárveitingum hins sérstaka saksóknara í hrunmálunum – sem ríkissaksóknarinn var vanhæfur að rannsaka.

Nú skulu ekki afsakaðar hér allar gerðir mótmælenda eða dregin fjöður yfir meiðsl og tjón lögreglumanna. Víða hefði þó komið til greina að veita sakaruppgjöf fyrir brot framin í búsáhaldabyltingunni, nema þá þau sem beinlínis flokkast undir glæpaverk. Einkum meðan enn eru ódæmdir allir helstu hrunverjar úr hópi kaupsýslu-, embættis- og stjórnmálamanna.

Ákærur ríkissaksóknara á hendur mótmælendunum níu líta hinsvegar út einsog ríkissaksóknarinn sé loksins að ná sér niður á pakkinu – fyrir hönd hinnar eilífu íslensku yfirstéttar.

Davíð Oddsson vill ekki að Bjarni og Sigmundur Davíð séu að makka á „furðufundum“ með Jóhönnu og Steingrími. Davíð segir í Sunnudagsmogga að næst sé þjóðaratkvæðagreiðsla þar sem „ólánslögin“ eru felld, og fyrst að henni lokinni komi „þverpólitísk“ samninganefnd. Framhald í næsta Reykjavíkurbréfi.

Þetta er fróðlegt. Staðan er þannig að eina leiðin til að ná lendingu í Icesave-málinu, að ekki sé talað um efnislegan ávinning, er breið samstaða innanlands. Breytingar, nýr samningur eða einhverskonar gerðardómur með milligöngumanni eða sáttasemjara – þetta er útilokað nema viðsemjendur og aðstoðarmenn geti verið þokkalega vissir um að á nýja niðurstöðu verði fallist á Íslandi.

Þessvegna gerir ríkisstjórnin rétt með því að kalla forystumenn stjórnarandstöðunnar til liðs, þrátt fyrir allt sem á hefur gengið. Og þessvegna var nákvæmlega rétt hjá Bjarna og Sigmundi Davíð að taka þátt í samráði um hvernig á að halda áfram. Þeir eru að sumu leyti fangar eigin árangurs – eftir að forsetinn féllst á óskir þeirra um þjóðaratkvæðagreiðslu bera þeir sinn hluta ábyrgðarinnar á því hvernig fer í framhaldinu. Þeir eru reyndar menn að meiri að hafa áttað sig á þeirri nýju ábyrgðarstöðu.

Hvað sem nú verður, þegar jötunninn hefur kallað úr Hádegismóum.

Fréttablaðið segir frá því í morgun að Kjararáð hafi enn ekki brugðist við lögum frá því í sumar um að enginn ríkisstarfsmaður fari fram úr forsætisráðherra í launum.

Lögin eru frá 18. ágúst og hefur ráðið því haft tæpa fimm mánuði til að fylgja lögunum fram.

Þetta er örugglega alveg eðlilegt. Guðrún Zoëga, sem er formaður Kjararáðs, segir að launamennirnir sem um ræðir verði að geta andmælt og svo séu ýmis álitaefni sem þurfi að taka á og málið sé snúið. Um er að ræða fjölmennan hóp, eitthvað á fimmta tuginn, fyrst um tuttugu forstöðumenn stofnana og ríkisfyrirtækja, svo næstum þrjátíu dótturfélaga ríkisfyrirtækja – allir með meira en 935 þúsund krónur í laun á mánuði. Það er alveg eðlilegt að þetta taki sinn tíma.

Í Kjararáði situr líka fólk sem hefur hjarta sem slær með þeim sem verða illa úti í kreppunni og missa hluta af bjargræði sínu.

Og úr því þetta tekur sinn tíma er alveg eðlilegt að endurreisnin öll taki sinn tíma. Þetta er svo snúið, og svo þurfa aðilar máls að geta nýtt andmælaréttinn og að auki koma ýmis álitaefni.

Fólk sem missir vinnuna hefur að vísu engan andmælarétt. Og fólk sem missir húsið sitt lendir ekki mjög í miklum álitaefnum. En það fólk á sér heldur ekkert Kjararáð undir forystu Guðrúnar Zoëga.

Sannir Íslendingar sem Standa í Lappirnar skiptast nú nokkurnveginn í tvær fylkingar.

Sumir eru byrjaðir á reit eitt frá því Icesave uppgötvaðist daginn eftir hrun og eru sannfærðir um að við eigum ekkert að borga. Neyðarlögin og dómstólaleitin og samningarnir og lánafyrirgreiðslan – allt þetta er hjóm eitt, því að við áttum aldrei að borga neitt. Skuldir Landsbankans við útlendinga voru bara skuldir einkafyrirtækis í eigu óreiðumanna, og koma okkur ekki við (um skuldir sama Landsbanka við Íslendinga gegnir hinsvegar allt öðru máli).

Fjallkonan á götuvígin!

Sérstakur undirhópur þessarar fylkingar telur rétt að nota tækifærið og lyfta Fjallkonunni upp á götuvígin að berjast gegn heimskapítalismanum með rauðan fána. Ef við borgum ekki fylkja aðrar snauðar þjóðir sér um okkur – eftir snarpa og hetjulega orustu renna upp ragnarök kapítalismans um heimsbyggðina, og síðan fellur allt í ljúfa löð á Íslandi og nágrenni, við róum til fiskjar og ræktum rófur. Undursamlegar töflur finnast í grasi, munu ósánir akrar vaxa – Baldur mun koma. Vonandi samt ekki Guðlaugsson.

Vegna þess að við þurfum alls ekki að borga – þá auðvitað er engin þjóðaratkvæðagreiðsla. Hún snýst jú um val milli tveggja samninga um að borga, og það ætlum við núna ekki að gera, og þessvegna er réttast að afnema hvortveggju lögin um ríkisábyrgðina, frá í ágúst og frá í desember. Fyrir fólkið.

Hvað gerist svo ef Fjallkonan verður skyndilega alein uppi á götuvíginu  – og heimskapítalisminn vinnur slaginn? Tja – þá höfum við gert okkar fyrir mannkynssöguna og getum yljað okkur í ellinni þegar íslenska skuldaverkfallið bætist í úrvalsrit byltingarmanna allra alda, við hliðina á Spartakusi og kommúnörðunum í París.

Semja við sjálfan sig

Aðrir sem Standa í Lappirnar hafa hinsvegar komist að þeirri niðurstöðu að nú þurfi að skipa nýja samninganefnd. Þar þurfi helst að vera þeir sjálfir, en líka alþjóðlegir sérfræðingar í samningatækni. Aðeins einn smávægilegur galli er á þessari hugmynd – nefnilega sá að til að semja þarf yfirleitt fleiri en einn samningsaðila. En þá benda Sannir Íslendingar á gott fordæmi: Samninginn góða sem alþingi samdi um við sjálft sig í ágúst. Það hafi verið fínn samningur. Hollendingar og Bretar hafi að vísu verið þeir þjösnar að vilja ekki fallast á hann – en það var einmitt vegna þess að íslenska ríkisstjórnin gleymdi að Standa í Lappirnar.

Þessir Sönnu Íslendingar vilja heldur ekki þjóðaratkvæðagreiðslu, af því hún kynni að minnka samlyndi og auka deilur meðal landsmanna um þetta mál, og koma þar með í veg fyrir góðan vinnufrið í samninganefndinni.

Pattstaða dauðans

Í alvöru er komin upp pattstaða dauðans í málinu, bæði millilanda og innanlands. Hvorki bresk né hollensk stjórnvöld hafa nokkurn áhuga á að taka upp samningana. Kosningar eru framundan í báðum ríkjum, og í hvorugu þeirra er líklegt að Icesave verði meðal kosningamála. Skársti kosturinn fyrir Breta og Hollendinga er líklega að bíða og gera ekki neitt þangað til Íslendingar hafa áttað sig.

Hugsanlegt er að hægt væri skapa þrýsting á Breta og Hollendinga með aðstoð Norðurlanda-  og Evrópusambandsríkja. Þá er líkast til eina leiðin sú að bjóða sættir um einhverskonar gerðardóm þar sem viðurkenndur alþjóðlegur milligöngumaður hefur forystu. Til þess að þetta gengi yrði þó væntanlega að vera skýrt að Íslendingar féllust án undanbragða á niðurstöðu gerðardómsins, stjórnarflokkar, Liljur, stjórnarandstaða, forseti og svo framvegis. Bara af þeirri ástæðu er þetta ekki sennilegur kostur.

Og þá var eftir einn

Og þá er bara eftir ein leið: Að halda þjóðaratkvæðagreiðsluna, samþykkja þar einfaldlega þann samning sem ekki hefur þegar verið hafnað, og byrja að vinna okkur út úr vandanum og standa í lappirnar í staðinn fyrir að rífast einsog hundar og kettir.

Nú líst allt í einu öllum skynugum forystumanneskjum ekkert á að þjóðin fái að úrskurða um Icesave – og telja flestar miklu betra að þær sjálfar eða vinir þeirra verði sett í nýja samninganefnd.

Það yrði í annað skiptið af tveimur mögulegum sem mál gufaði upp eftir að forseti skýtur því til þjóðarinnar. Beina lýðræðið sem um var talað breytist þá með málskoti forseta í betri samningsstöðu fyrir andstæðinga laganna?

En kannski er ástæðan sú hjá sumum nýtilkomnum efasemdarmönnum um þjóðaratkvæðagreiðslur að þeir bjuggust aldrei við að forsetinn mundi láta að vilja þeirra? Og svo hafa sett í þá skrekk þær niðurstöður Gallup-könnunar að góður meirihluti – 53 prósent móti 41 – vill núna samþykkja lögin frá því fyrir nýárið. Það stóð aldrei til.

Og kannski er þetta að veltast þannig að ríkisstjórnin fái nú undirtökin – með ógnunum og hótunum – um að halda þjóðaratkvæðagreiðsluna … ?

Vinkona mín Þórunn Sveinbjarnardóttir hefur farið öfugt frammúr í morgun. Ég lái henni það sosum ekki.

Valið í þjóðaratkvæðagreiðslunni er ekki um ríkisstjórn eða forseta. Vissulega skipta úrslitin miklu fyrir ríkisstjórnina – en forsetinn situr áfram hvað sem hver segir í atkvæðagreiðslunni, og getur vitnað til þess verði hann spurður að engin efnisleg afstaða til Icesave-laganna hafi falist í ákvörðun hans eða yfirlýsingu.

Það er ákaflega mikilvægt að halda skýrri sýn á það hvað væntanleg þjóðaratkvæðagreiðsla snýst um og rugla ekki með það einsog hent hefur Þórunni.

Kosningin snýst um ákvörðun alþingis frá 29. desember. Hún snýst um það að taka ábyrgð og vinna áfram að endurreisn í samfélaginu – með því að ljúka Icesave-málinu – eða hefja á ný erfiða milliríkjadeilu með gríðarlegum fórnarkostnaði án nokkurrar vonar um betri árangur en í júní og ágúst.

Það er svo rétt hjá Þórunni að í leiðinni eru menn sennilega að kjósa um það hvort gömlu hrunaflokkarnir eiga að komast til valda á ný.

Höfum þetta endilega á hreinu.

Hann entist ekki daginn, fögnuður Bjarna Benediktssonar og Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar yfir ákvörðun forsetans um þjóðaratkvæðagreiðsluna. Í Kastljósi í kvöld voru þeir báðir á því að best væri að sleppa atkvæðagreiðslunni – ef stjórnarflokkarnir gerðu svo vel að fallast á gömlu lögin (þegar Sigmundur Davíð var á móti og Bjarni sat hjá).

Vel kann að vera að þetta sé einhver „opnun“ af þeirra hálfu, af því þeim ógni framtíðarsýnin eftir málskotið og af því forystumenn atvinnurekenda hafi loksins náð eyrum formanns Sjálfstæðisflokksins. Það þurfa að meta þau Jóhanna og Steingrímur.

Sérkennilegt hlýtur það hinsvegar að hafa verið fyrir forseta Íslands að hlusta á þá félaga afneita þjóðaratkvæðagreiðslu – eftir að hafa rökstutt ákvörðun sína í morgun með sérstakri túlkun á vilja „meirihluta alþingismanna“ um sömu atkvæðagreiðslu.

En það er svo sem ekki nema í flútti við einmitt þessa túlkun Ólafs Ragnars Grímssonar forseta, sem hefði líklegast fengið falleinkunn hjá Ólafi Ragnari Grímssyni stjórnmálafræðiprófessor.

Næsti kafli í málinu endalausa er þjóðaratkvæðagreiðsla – hvort sem menn eru sammála forsetanum eða ekki – og þá er að ganga til þess verks.

Sjálfur tel ég að forsetinn hefði átt að samþykkja lögin, og byggi þá skoðun á orðum hans sjálfs – í síðasta áramótaávarpi, í yfirlýsingunni frá fjölmiðlalagamálinu 2004 og röksemdum í forsetakosningunum 1996. En þeirri umræðu er lokið að sinni.

Pollýanna vinkona mín bendir á að hvað sem öðru líður sé gott að þjóðin ákveði þetta sjálf, ábyrgðin sé þá einmitt þar sem hún á að vera og enginn geti í framtíðinni sakast við annan en sjálfan sig. Þegar ég spyr hana um hugsanlega þróun í efnahagsmálum og pólitík næstu mánuði ypptir hún öxlum: Það reddast.

Nú er að vísu hugsanlegt að ekkert verði af þjóðaratkvæðagreiðslu. Annarsvegar getur alþingi breytt lögunum eða afnumið þau, einsog 2004. Þá skrifaði forsetinn undir ný lög án atkvæðagreiðslu og þar með varð til hefðarfordæmi um 26. greinina. Ég tel það ekki hyggilegt fyrir meirihluta alþingis (hvaða meirihluta? spyr Pollýanna og glottir) – nú á þjóðin einfaldlega heimtingu á því að segja sitt um málið, og vant að sjá hvað ynnist með breytingum.

Hinsvegar geta Hollendingar og Bretar rift samningnum einsog þeir hafa haft rétt til í tvo mánuði – og þá væri ekkert að greiða um atkvæði. Þá afnemur þingið hvortveggju lögin og málið allt kemst aftur á reit númer 1. En þessa hugsun vill ekki einusinni Pollýanna hugsa til enda.

Við Polla erum svo sammála um að ef af verður eru úrslitin í atkvæðagreiðslunni engan veginn ráðin – en það er mikilvægt að stuðningsmenn endurreisnar hætti sem fyrst að gráta Björn bónda og nái vopnum sínum.

Stysti hugsanlegi tími til kosninga er líklega hálfur annar mánuður (45 dagar í kosningar eftir þingrof, samkvæmt stjórnarskrá) og lengsti líklega tveir mánuðir (lengsti frestur samkvæmt frumvarpi forsætisráðherra um þjóðaratkvæði). Það þýðir atkvæðagreiðslu í mars. Sem meðal annars merkir að komin verður út skýrsla rannsóknarnefndar alþingis – algerlega nauðsynlegt plagg í umræðuna fyrir þessa atkvæðagreiðslu.

Ljúkum Icesave-endaleysunni. Samþykkjum lögin.

Merkileg frétt sem ekki hefur vakið næga athygli síðustu daga er sú að ríkisstjórnin er farin að borga fyrirtækinu Standard og Poor’s fyrir að breyta hjá sér lánshæfismatinu. Þetta gerðist í fyrsta sinn á gamlársdag þegar fyrirtækið gaf út það mat að horfurnar fyrir Ísland væru ekki lengur neikvæðar heldur stöðugar. Við var borið samþykkt Icesave-málsins á þingi, sem hér hefði styrkt uppbyggingu atvinnulífs og fjármálakerfis.

Fréttin um að þeir hjá S og P gefi út lánshæfimatstilkynningar eftir pöntun er að vísu úr hugarheimi Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar – en merkileg engu að síður. Sigmundur Davíð virðist vera þeirrar náttúru að þykja „sérkennileg“ hver þau tíðindi sem ekki eru í stíl við drungann sem hann hefur gert að inntaki stjórnmálastefnu sinnar. Slík tíðindi utan úr heimi hljóti að vera kokkuð upp hjá vondu fólki innnanlands.

Látum í bili eiga sig grunsemdir Sigmundar Davíðs í garð þeirra Jóhönnu, Steingríms og Gylfa – en að telja að fyrirtæki á borð við Standard og Poor’s gefi út álit samkvæmt reikningi er grundvallarmisskilningur á eðli slíkra fyritækja. Starfsemi þeirra byggist einmitt á því að hagsmunir þess sem matið undirgengst komi hvergi við sögu – því að þá tekur enginn framar mark á matsfyrirtækinu.

Þetta er reyndar ekki alveg nýtt um erlend fjármálafyrirtæki, að þau vinni gegn stefnu Framsóknarflokksins í efnahagsmálum. Er skemmst að minnast fjallkonuræðnanna sem þáverandi Framsóknarforkólfar fluttu um aðvaranir sérfræðingana frá Danske bank hér um árið.

Með ummælunum um Standard og Poor’s held ég samt að Sigmundur Davíð hljóti að hafa sett nýtt Íslandsmet í svartagallsvænisýki.