desember 2009

Þá er Icesave loksins búið við Austurvöll, og kominn tími til. Siðasta upphlaupið, þegar bresk lögfræðistofa tók að sér verkstjórn á alþingi Íslendinga, var algerlega viðeigandi ömurleg.

Í atkvæðagreiðslunum í kvöld bar hvað mest á lýðræðisást þeirra sem hér sátu við völd í sextán ár án þess að sýna nokkurntíma vilja til annars en að berja í gegnum þingið allt sem Davíð og Halldóri datt í hug. Núna allt í einu átti að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu – um mál sem þeir höfðu tapað á þinginu.

Gegn slíkri atkvæðagreiðslu um mál einsog Icesave mæla auðvitað ýmis sterk rök, formleg og tæknileg og málefnaleg. Samt var ég veikur fyrir þessu, að gera út um málið í almennri kosningu. Þá hefði meirihluti þjóðarinnar tekið á sig ábyrgð á niðurstöðunni, hver sem hún hefði orðið, sem einmitt hér var vel við hæfi.

Skrýtið: Hinir miklu áhugamenn um þjóðaratkvæði  í desember höfðu engan áhuga á þjóðaratkvæðagreiðslu þegar sama mál var afgreitt á þinginu í haust! Ekki einusinni þeir sem þá greiddu atkvæði gegn frumvarpinu, Framsókn og þáverandi Borgarar, og ekki þeir sem þá sátu hjá, nefnilega Sjálfstæðisflokkurinn. Engin tillaga var flutt um þjóðaratkvæðagreiðslu í lok ágúst – þrátt fyrir allan þennan ágreining!

Veit ég vel að þá voru inni bjartsýnisfyrirvararnir miklu, sem þegar var ljóst að ekki stæðust. Þeir marglofuðu fyrirvarar voru samt ekki nógu góðir fyrir stjórnarandstöðuna þá til að taka ábyrgð á málinu – en þó nógu góðir til að láta þjóðina eiga sig?

En auðvitað þýðir ekki að biðja þessa menn um að vera sjálfum sér samkvæmir …

Ætli ég sé einn um að þykja það óþægilegt þegar látnir menn gylla fyrir mér varning og þjónustu í auglýsingatímunum? Nú er flugeldasalan á fullu, og þá er endurflutt auglýsing sem Flosi Ólafsson las inn á fyrir löngu – nú eða kannski bara í fyrra – og maður hrekkur við: Hann Flosi, sem er alveg nýdáinn! Afhverju er hann látinn tala við mig um rakettur á gamlárskvöld? Á hann ekki bara skilið að fá að hvíla svolitla stund í friði? Nema heiðra hann fyrir það sem hann gerði best, sem varla voru þessar flugeldaauglýsingar fyrir salti í grautinn.

Svipuð tilfinning kom alltaf yfir mig við auglýsingar sem voru fluttar í mörg ár eftir að Helgi Skúlason dó – þegar sú blæbrigðaríka rödd hvatti mann einsog að handan til ýmissa hversdagslegra viðskipta.

Kannski er þetta vegna þess að báðir þessir leikarar töluðu til mín lifandi hvor með sínum hætti – og rödd tengslalauss manns mundu þá ekki fylgja nein ónot hvað sem hann væri nýdauður.

Nú má alveg halda því fram að leikur eða innálestur í auglýsingum sé hluti af æviverki leikara, og eigi þá að halda áfram að vera til einsog kvikmynd eða upptekið leikrit – enn eru til dæmis flutt útvarpsleikrit með öllum leikurum dánum, sem einmitt eru með þeim allra bestu, þar á meðal í flutningi Helga Skúlasonar og Flosa Ólafssonar. Og enginn hefur neitt á móti því að aðstandendur njóti verka hins fráfallna.

Samt er munur á auglýsingu og listaverki – og varðar markmið flutningsins, sem í tilviki auglýsingarinnar er oftast að hvetja almenning til að verja fé sínu auglýsandanum í hag. Þetta gerir vissulega gagn á markaði og getur vissulega verið gott fyrir neytendur. En viðskiptaeðli auglýsingarinnar – líka þeirra sem hjálpa björgunarsveitum við fjáröflun – er líklega það sem veldur ónotunum við Flosa og Helga í auglýsingum eftir andlát sitt. Röddin sem talar í auglýsingu er ekki bara góð rödd, þægileg, hvetjandi, glaðleg, hnyttileg, laðandi … heldur skapar hún persónuleg tengsl neytandans við hið auglýsta – er einskonar milligöngumaður áhorfanda eða hlustanda við heim auglýsingarinnar. Það er sargandi stílbrot þegar slíkur meðmælandi er óriftanlega dauður.

Kannski liggur ástæðan fyrir ónotunum ekki svona djúpt og er bara sú kennd að auglýsandinn sé að nota effektinn af athyglinni sem rödd látins manns hlýtur að vekja – reyna að græða peninga á nánum.

Vel má líka vera að mín ónot útaf þessu séu leifar annarra tíma, þegar línurnar voru skýrari – finnst manni núna? – milli raunveraldarinnar og sýndarheims auglýsinganna, og leikari í auglýsingu var bara að leika í auglýsingu en ekki að virkja velgengni á sviðinu eða skjánum til fjárhagslegs árangurs, einsog fyrir skömmu hefði verið sagt. Núna er einmitt algengast að hver rísandi stjarna nýti frægðina undireins til að efla fjárhaginn með auglýsingaleik eða -gerð, og sumar þeirra hafa reyndar verið með annan fótinn á auglýsingastofunum löngum stundum.

Svona skýrar línur eða skil hafa verið að hverfa síðustu ár og áratugi, milli listaverks og auglýsingar, einsog reyndar skilin milli auglýsinga og frétta og skemmtunar og auglýsinga og frétta og slúðurs og auglýsinga og umræðu og áróðurs.

Sumir segja sjálfsagt að sá samruni allur sé bara veröld ný og góð sem ekkert er við að gera – en á hinn bóginn var einmitt þetta líka sagt um allt það nýja og góða frá 2007. Okkur á ekki að vera sama.

Lögfræðistofan Mishcon de Reya hefur komist að þeirri niðurstöðu að vextirnir á Icesave-láninu séu of háir – eða það segir allavega í fréttum Moggans og RÚV. „Flokksgæðingar“ – sem er örugglega eitthvert Samfylkingarlið – þykjast að vísu hafa fundið út að lögfræðingarnir – eða réttara sagt lögfræðingurinn, sem heitir Michael Collins, færi engin rök fyrir þessum úrskurði og byggi hann ekki á neinskonar rannsókn. Og hin enska lögfræðistofan, Ashurst, minnist ekkert á þetta, kannski af því lögfræðingarnir þar eru ekki eins miklir hagfræðingar og Michael Collins hjá Mishcon de Reya. En svo er ekkert að marka hana, segir Sigmundur Davíð, af því þeir hjá Ashurst gáfu víst Svavari ráð þegar hann var að svindla yfir okkur þessum svakalegu samningum (það gerðu þeir að vísu líka hjá M. de R. en örugglega allt öðruvísi ráð).

Á hinn bóginn fannst mér þetta líka þegar Icesave-samningarnir komu fyrst, að vextirnir væru háir, og hef sýnilega haft svipaðar heimildir og Mikjáll Collins de la Mishcon de Reya. Þeir eru að vísu fastir, sem þýðir að þeir breytast ekki hvað sem aðrir vextir hreyfast. Það merkir að ef þeir eru eins fjallháir og við teljum, ég og Collins, þá ætti að vera tiltölulega einfalt að fá lán með betri kjörum þegar aðeins fer að rofa til og lánstraust Íslendinga eflist á ný. Það lán getum við þá notað til að borga upp Icesave-lánið, einsog við höfum rétt til hvenær sem vera skal.

Ef við skyldum nú ekki fá svona lán – ja, kynni þá ein af ástæðunum að vera sú að vextirnir séu kannski ekki eins háir og okkur Collins finnst?

Samkvæmt ofantöldum fréttum virðist ekkert nýtt að öðru leyti í álitsgerðum lögfræðistofanna ensku. Nema það sé nýtt fyrir einhverjum að þar er annað talið illmögulegt en að samþykkja samninginn. Stofan Mishcon de Reya býðst að vísu til að taka að sér málsókn af Íslands hálfu – án þess þó að nefna hugsanlega þóknun. Þann kost höfum við núna rætt í tæpa sjö mánuði samfellt, en jafnvel Sigmundur Davíð er hættur við. Og nú er mál sannarlega að linni.

Hvað kostuðu annars þessar álitsgerðir sem Sjálfstæðis- og FramsóknarHreyfingin pöntuðu  frá ensku lögfræðistofunum Ashurst og Mishcon de Reya?

Loftslags-skömm – Climate Shame – var hrópað fyrir utan Bella Center í nótt, sem að minnsta kosti kvartrímar við Climate Change og er andstæðan við hið langþráða Climate Justice. Og í dag hafa öll helstu umhverfis- og loftslagssamtök lýst megnum vonbrigðum sínum með niðurstöðuna af ráðstefnunni í No-Hopenhagen eða Brokenhagen. Það hafa þjóðarleiðtogar líka gert, auðvitað eyríkjanna smáu sem eru í bráðri hættu og annarra fátækustu þróunarríkja, en líka leiðtogar ýmissa iðnríkja, einna fyrstur Sarkozy Frakklandsforseti.

Það er létt verk að tæta niður textann frá Bellasentri. Við megum engan tíma missa, sagði hver ræðumaðurinn af öðrum á hálfsmánaðar-ráðstefnu 17 árum eftir upphafsfundinn í Ríó, 12 árum eftir að Kyotobókunin var undirrituð. Vísindin eru óyggjandi um loftslagsvána og fremstu sérfræðingar telja að næstu 5 til 10 ár ráði úrslitum, það þurfi ákvarðanir strax – tæknilausnir skortir ekki ef fé fengist til að vinna og framleiða – öllum sem vilja opna augu og eyru er ljóst að loftslagsváin er ekki lengur framtíðarspá heldur samtíðarstaðreynd, skelfileg í sjálfu sér og ennþá hræðilegri vegna þess að hún einsog skerpir og erfiðar allan annan vanda mannkyns og náttúru: bilið milli ríkra og fátækra, kynjamisrétti, styrjaldir, flóttamannastrauma, „venjulega“ mengun, hungur, sjúkdómsfaraldra …

Og út kemur plagg sem endar í verulegri hlýnun, uppundir 3 gráðum yfir meðaltalinu fyrir iðnbyltingu, ekki þeim 2 sem flestir voru komnir niður á, langt yfir 1,5 gráðum sem fólkið á láglendu eyríkjunum telur skilja milli lífs og dauða. Plagg sem skuldbindur engan að þjóðarétti og ríkin geta einsog valið að vera með í, og felur ekki einusinni í sér skýr fyrirheit um dagsetningu lokasamnings. Flopp. „Nedsmeltning,“ segir Politiken.

Þarna fyrir utan Bellusentur langaði mig mest að standa áfram um nóttina með krökkunum að hrópa Climate Shame framan í dönsku lögguna. En var þreyttur og daufur í dálkinn og fór heim til vina minna Gests og Kristínar að sofa frammá dag.

Pollýanna skoðar stöðuna

– Það er óþarfi að vera svona svartsýnn, sagði svo Pollýanna í morgun, — og getur jafnvel verið skaðlegt. Pollýanna vinkona mín telur nefnilega að þrátt fyrir allt hafi náðst talsverður árangur í Kaupannahöfn. Sérstaklega miðað við gang ráðstefnunnar þar sem allt virtist ætla upp í loft alveg fram á síðustu stund. Þegar ég saka hana um að vera einsog pólitíkus sem tapaði kosningunum en segist hafa staðið sig ágætlega miðað við skoðanakannanirnar – þá segir Polla að nokkuð kunni að vera til í því, en á hinn bóginn hafi Hopenhagen-ráðstefnan verið hæpuð uppúr öllu valdi, og gerð að einni allsherjar heimsslita-ögurstund. Það sé sem betur fer ekki raunveruleikinn. Þegar litið sé á stöðuna síðustu mánuði og misseri megi vera ljóst að það var ævintýralegt að hugsa sér mikið meiri árangur. Bandaríkin voru ekki með í Kyoto, og þróunarrríkin höfðu þar engar skuldbindingar, segir félagi Pollí – nú hafi hinsvegar verið gert samkomulag þar sem bæði Bandaríkin og þróunarríkin með Kína í fararbroddi skuldbindi sig til að vera með í samdrætti og öðrum aðgerðum til að vinna gegn vánni eða milda afleiðingar hennar. Það er mikilvægt, segir Pollýanna – og alls ekkert viðbúið þótt auðvitað hafi umhverfissamtök og loftslagsmeðvitaður almenningur á Vesturlöndum gert sé vonir um meira.

– Það skiptir sérstöku máli fyrir framhaldið að allir þjóðarleiðtogarnir tóku þátt í fundinum í Höfn, segir fröken Jákvæð líka. — Með komu sinni og ræðum gáfu þeir málinu það vægi sem það verðskuldar, og tókust á hendur bein eða óbein loforð og fyrirheit sem ekki gleymast. Eftir Kaupmannahöfn aukast líka kröfur á stjórnmálamenn og atvinnulíf alstaðar um jarðarkringluna um árangur bæði heima og á alþjóðavettvangi. Kannski er svo bara gott að væntingarnar verði ekki svona svakalegar fyrir næstu ráðstefnu, „COP-16“ í Mexíkó.

– Hér verður, secundo, að líta til þess, dixit Pollia maioris amica, sem er ágætlega verseruð í mannkynssögu og var latínunörd í MR – að með niðurstöðunni í Kaupmannahöfn hafa helstu persónur á aðalsviði 21. aldar heitið nýjum skuldbindandi samningi – Bandaríkin, Kína og fátæku ríkin, Brasilía, Indland, Evrópusambandsríkin 27 plús 1 (og er hér að skemmta neimönnnum Heimssýnar).

Ekki vopnahlé

– Tertio, segir hin ljúfa Pollýanna: — Vegna samningsrammans á ekki að vera hætta á því að nú fari af stað svipað ferli og stundum rétt áður en samningar nást um vopnahlé í styrjöld, þegar herirnir reyna í örvæntingu og með miklum blóðsúthellingum að bæta stöðuna áður en pennarnir fara á loft. Þvert á móti. Menn vita um viðmiðunina, losunarstöðuna 1990 eða 2005, og vita líka að ef þeir fara langt frammúr henni lenda þeir í að draga þeim mun meira saman eftir að samningar nást. Þetta á að tryggja að ekki fari allt úr böndunum næstu misseri þrátt fyrir úrslitin í Bellu – ásamt þeim fyrirheitum einstakra ríkja sem gerð var grein fyrir í Höfn, oft með þeim formála að ríkið ætlaði sér ákveðinn lágmarksárangur hvað sem hér gerðist.

– Ultimo – og mín er komin í ham: Samningurinn er vissulega arfa-slakur á yfirborðinu, en hver væri staðan ef leiðtogarnir hefðu ekki náð saman? – Þá væri sjálf aðferðin í hættu. Sú kenning hefði þá fengið á fæturna að þetta þýddi ekkert, SÞ gæti þetta ekki, og vonlaust að hafa alla með í ákvörðunum um svona mál. Það var fyrir stuttu afstaða ríkisstjórnanna í Washington og Canberra áður en Obama og Rudd hófust þar til valda – Bush og Howard töldu að málið yrði að leysa með stórveldaaðferðum, ef þetta væri á annaðborð eitthvert úrlausnarefni og ekki bara plat frá vinstrimönnum og hippum.

– Með niðurstöðunni í Höfn er tryggt að ferlið heldur áfram og tími sóast ekki við að gera einhverjar aðferðatilraunir eða byrja upp á nýtt, segir hin eina sanna, Pollýanna. Hún stóð einmitt við hliðina á mér að hlusta á Al Gore, og er síðan soldið skotin í þeim gamla: — Gore benti á Montréal-samninginn um ósonlagið. Hann var talinn ómögulegur og hálfgerð svik í upphafi – en samningurinn sjálfur til varð samt til þess að bæði pólitíkusar og bisnessmenn fóru að taka vandann alvarlega, skrúfurnar í samkomulaginu voru hertar næstu árin, og núna erum við komin vel á veg með að fylla í ósongötin.

– Og hvað þá, elsku Polla bolla, spyr ég.  – Eigum við þá bara að bíða róleg eftir COP-16 í Mehhíko og COP-17 í Höfðaborg og COP-18 á Kolasubbustöðum í Langtburtistan?

Í garðinum heima

– Nei, svarar Bjartsýn, og vitnar í Voltaire: Garðurinn heima! Nú verður hver að gera gagn í eigin landi, með því að veita forystumönnum sínum aðhald í samningamálunum en þó ennþá heldur með því að vinna að metnaðarfullum samdrætti, í landinu, í sveitarfélaginu, í fyrirtækinu og á heimilinu. Við þurfum að byggja upp nýtt samfélag án kolefnalosunar, og eigum að passa okkur að það samfélag sé fyrir alla, segir Polla, sem er nýlega gengin bæði í Samfylkinguna og Græna netið. – Markmið jafnaðarstefnu og loftslagsverndar fara oftar en ekki saman, þylur hún svosem að lokum og hvessir augun á prófkjörsfréttir á netinu, — sjáðu til dæmis almenningssamgöngurnar, og Fagra Ísland, og sprotastefnuna! Þetta skal hafast, og í tæka tíð, — og hvað sem þeim líður, Obama og Merkel og Jiabiao og Lumumba í Súdan, þá er það ekki síst komið undir mér og þér!

Svo fáum við okkur en pølse med brød á Ráðhústorginu og drekkum kalda sjokolademælk úr flösku. Þorum ekki strax í grænan Túborg. Það gæti komist í Kastljós.

Stjórnmàlamenn tala, leiðtogar gera – stóð à borðanum sem veisluklæddir Greenpeacemenn breiddu út þegar þeir höfðu komist inn í kvöldmatinn hjà Danadrottningu í gær — og hér í Bella Center, Hopenhagen, er enn beðið eftir öðru frà aðalleikurunum en misfögrum flaumi orða. Ekkert hefur frést af Obama síðan fundur hans og kínverska forsætisràðherrans Jiabao hófst um sjöleytið, og vonleysisblær farinn að færast yfir mannfjöldann hér í sölunum – en ràðstefnuninni àtti samkvæmt dagskrà að ljúka klukkan sex.

Obama var flottur í ræðustól eftir hàdegið og sagðist mundu reyna allt til að nà samkomulagi í dag. Gaf þó ekkert eftir efnislega. Öfugt við Lulu frà Brasilíu sem hélt glæsilega ræðu à undan Obama og sagði meðal annars að Brasilíumenn væntu þess engan veginn að fà fé úr lofstlagssjóðinum sem er eitt helsta deiluefnið – heldur væru reiðubúnir að borga í hann! Það er til tíðinda að í blaðamannasalnum var klappað eftir ræðu Lúlús, en sú stétt er annars ekki afar uppnæm fyrir màlrófi stjórnmàlamanna.

Enginn veit enn hvað verður, en meðan leiðtogarnir eru à staðnum lifir vonin um niðurstöðu – og það eru þeir nokkurnveginn allir nema Medvédév sem er farinn heim en mun hafa falið næstu mönnum umboð til að semja ef færi gæfist à.

Til marks um breytingarnar í heimspólitíkinni er auðvitað að sà öxull sem öllu skiptir núna í Kaupmannahöfn liggur milli Kana og Kínverja – sem hér koma fram sem forystumenn þróunarríkjanna. Hópur þeirra heitir à ràðstefnsku $G-77% sem upphófst sem stuttnefni óhàðra ríkja à kaldastríðstímum og rúmar nú 134 ríki alls. Ríki nuumer 135 er svo Kína, og heiti hópsins hér er $G-77 and China%.

Evrópusambandið kemur fram sem einskonar sàttasemjari milli Peking og Washington, en hlutverk og staða Rússa er à hinn bóginn fekar óljóst.

Það fer svo ekki à milli màla að ríkin Indland, Brasilía og Suður-Afríku eru komin í fremstu röð í alþjóðastjórnmàlum, en Íran aðeins fjær sviðsmiðju.

Athygli hér í dag vöktu annars félagarnir Chávez og Morales, suðuramerísku vinstriforingjarnir sem margir evrópskir róttæklingar hafa fest við vonir sínar. Og vonandi eru þeir að gera merkilega hluti í löndum sínum en sà bernski popúlismi sem þeir stunduðu à leiðtogafundinum bendir ekki til þess að þeir séu í mikilli alvöru. Það var samt ekki annað hægt en að brosa þegar Chávez gerði stólpagrín að Obama — fyrir að sitja ekki í sæti sínu einsog aðrir heldur læðast inn um svolitlar hliðardyr í púltið og skjótast svo þangað aftur eftir ræðuna. — Þetta verða líka lokin à valdastefnu gringóanna, sagði Chávez: Hún hverfur út um litlar hliðardyr í mannkynssögunni.

Ha, ha — gaman, gaman. En hvernig var þetta aftur með loftslagsvàna, àgæti herra Hugo Rafael Chávez?

Og enn er beðið í Bellasentri. Eftir foringjum sem gera annað en að tala.

Í gærkvöldi og í morgun hefur verið bjartara yfir Bellusentri en alla vikuna áður – leiðtogafundurinn hafinn og spár um nýja gerjun virðast hafa ræst. Hillary Clinton var miklu sáttfúsari í hádeginu í gær en bandarískir embættismenn áður mörg dægur, og þegar Hillary var búin að lofa stuðningi við loftslagssjóðinn mikla gáfu Kínverjar líka eftir og sögðust vera til í eftirlit bara ef það væri innan fullveldismarka. Afríkuríkin höfðu þegar teygt sig lengra með frumkvæði Etópíumanna og lunginn af þróunarríkjunum er reiðubúinn til samninga þótt niðurstaða þeirra verði ekki í samræmi við væntingar.

Obama er kominn í hús og nú er beðið eftir að formleg ráðstefna þjóðarleiðtoga hefjist hér í stóra salnum – tónninn þar gæti sýnt hvert stefnir. Rétt áðan heyrðust dauflegir tónar frá dönskum og sænskum samningamönnum, sem eru hér í lykilstöðu, gestgjafar annarsvegar, forsætishafar ESB hinsvegar – en þar gæti verið í gangi sá leikur að draga úr væntingum til að málamiðlun seinna verði betur tekið – vonar maður að minnsta kosti.

Heldur engan en vondan?

Auðvelkt samt  að skilja þá sem ekki vilja málamiðlun og telja engan samning betri en vondan samning, sem þeir hafa til dæmis sagt báðir, Tútú Höfðaborgarbiskup og hinn virti loftslagsfræðingur Jim Hansen frá New York. Leiðtogar Túvalús og Maldíveyja segjast ekki geta skrifað undir sjálfsmorðssamning – eyjar þeirra eru á leiðinni í hafið og líklega glataðar ef hlýnun fer uppundir 2 gráður, en það er hér almenn viðmiðun, og meðal annars stefna ESB, Norðmanna og Íslendinga.

Það fer auðvitað eftir því hvað samningurinn er vondur – en ég held hann þurfi að vera ansi vondur til að vera verri en enginn. Al Gore lagði áherslu á þetta í fyrradag og benti á ósonlagssamninginn sem fyrirmynd (sá er kenndur við Montréal) – þegar hann var gerður töldu margir að samningsákvæðin væru alltof slök og árangur næðist ekki, en reyndin varð sú að samningurinn sjálfur og athyglin sem hann vakti – meðal almennings, stjórnmálamanna, vísindamanna og viðskiptaleiðtoga – leiddi til þess að skrúfurnar voru hertar í áföngum og þjóðir heims eru á góðri leið með að fella þann dreka. En nú er náttúrlega meira undir, og fólkið á Maldíveyjum, á Túvúlú og í Bangla Dess hefur ekki mikinn tíma að bíða eftir endurbótum – og kannski ekki heldur kóralrifin í Íslandshöfum þar sem upp vaxa seiði nytjafiska sem við lifum af. Þá er það líka okkar almennings í heiminum, að þrýsta á um hraðar hendur.

Saman eða sundur

Samningur hér er líka nauðsynlegur vegna þess að það er enginn anar valkostur. Nú er auðvitað ekki allt búið á morgun, Kyotosamningurinn rennur til dæmis ekki út fyrren í árslok 2012, en sérfræðingarnir tala um næstu fimm til tíu ár til að snúa við loftslagsþróuninni, síðar verði það of seint. Það merkir að samkomulag um aðgerðir þarf að nást núna. Helst í gær.

Ef enginn samningur næst hér í Kaupmannahöfn, eða bara kattarþvottarsamningur, er hætt við að ekki verði reynt aftur sömu leiðina í bráð. Þá tækju líklegast við tilraunir einstakra ríkja og ríkjablokka, svipað og Bush reyndi með sérsamningum við Indverja og fleiri, sem í orði kveðnu voru um loftslagsvána en snerust í raun öllu heldur um hefðbundin viðskipti og jafnvel hernaðarsamvinnu. Þá er líka hætt við að byr yxi undir vængjum allskyns efasemdarmanna og afneitara, til dæmis af tagi Lomborgs hins danska, sem að vísu er farinn að viðurkenna loftslagsvána en telur að hún eigi að leysast af sjálfu sér, með einum saman auknum peningum í vísindarannsóknir og tækniþróun.

Endi Kaupmannahafnarráðstefnan í klúðri kynni vera úti um þau samtök gegn vandanum sem felast í forustu Sameinuðu þjóðanna og þeim vinnubrögðum og alþjóðasýn sem undir liggur: Að allir komi að borðinu, að tillit sé tekið til margvíslegra sjónarmiða, að einnig sé virtur réttur hins fáliðaða, tekið mark á samtökum borgaranna og lokamarkmiðið sé sem almennust samstaða um tiltekna lausn. Það er létt verk að skjóta niður þessi fögru orð með dæmum frá undanförnum áratugum um yfirgang stórveldanna og tilgangsleysið hjá kjaftaskjóðum diplómasíunnar – en eigum við aðra aðferð betri? Heldur einhver að stórveldin geti hindrað loftslagsvána uppá sitt eindæmi?

En nú er leiðtogafundurinn að hefjast í Tycho-Brahe-salnum og yðar einlægur hlaupinn að athuga hvort heimurinn bjargast ekki rétt einusinni.

Íslenska samninganefndin hefur náð góðum árangri hér í Kaupmannahöfn – ef yfirhöfuð verður af samningum. Merkasta afrekíð er líklega að hafa náð endurheimt votlendis inn í framlengda Kyoto-bókun, sem ekki var í hinni fyrri, þannig að Íslendingar geti talið sér til tekna hvern endurnýjaðan votlendisrúmmetra í kolefnisbókhaldi framtíðarinnar.

Þetta er mikill ávinningur. Annarsvegar vegna þess að  með þessu eigum við kost á því að vinna okkur inn tiltölulega létta kolefnispunkta – bara moka ofan í skurðina! Hinsvegar gefur ákvæði af þessu tagi Íslendingum færi á að slá tvær flugur í einu höggi – ef ég má nota svo léttskapaða myndlíkingu um alvörumál – að berjast gegn loftslagsváanni og greiða svolítið af skuld kynslóðanna vð landið, gródri, fuglum og landslagsfegurð til ágóða. Þetta mundi líka setja kraft í endurheimtarvinnu sem liggur held ég nokkurnveginn niðri í augnablikinu eftir dauflegt starf einhverrar nefndar hjá Guðna frá Brúnastöðum.

Á fundi Svandísar ráðherra og samningamannanna núna áðan með öðrum íslenskum þátttakendum og athugendum hér í Bellusentri var samningafólkið að vonum glatt með þessa niðurstöðu og aðrar í sérstökum hagsmunamálum Íslendinga. Þær eru að sönnu ennþá í hornklofum í samningatextunum og bíða lokastaðfestingar – sem er svo háð því að samningar náist á annað borð, hér í Höfn eða á næstu fundum. En hér hefur verið vel að verki staðið og um þvert á væntingar. Yðar einlægur taldi til dæmis í fyrradag í þessu bloggi að votlendið væri alveg vonlaust – en nú skal ég glaður éta hattinn minn (eða öllu heldur ullarhúfuna sem varð eftir heima á Laugavegi og er sárt saknað í Eyrarsundskuldanum!).

Kynjatillit og græn orka

Þau í samninganefndinni telja upp fleira en votlendið – auðvitað ESB-samninginn sem setur loftslags- og losunarmálin í nýja stöðu, en að auki er inni í tæknikafla annars aðalplaggsins áhersla á endurnýjanlega orkugjafa sem okkur gagnast, og svo hafa íslenskar áherslur á kynjatillit – stöðu kvenna og hlutverk gagnvart loftslagsvánni – ratað á trausta staði í samningsdrögunum.

Hér hafa að sjalfsögðu komið við sögu bandamenn á hverju sviði um sig – Japanar eru til dæmis áhugasamir um votlendisendurheimt, og kvennabandalagið nær víða um heiminn einsog hér var rakið í pistli í gær. Allt um það hafa ráðerra og ríkisstjórn og samningamenn staðið sig prýðilega að halda fram hagsmunum Íslands, öfugt við ýmsar hrakspár, svosem hjá hinum ágætu leiðarahöfundum á Mogga.

Hillary með peninga

Rétt fyrir hádegið kom Hillary Clinton í Bellasentur og tókst að lyfta nokkuð hugum manna úr djúplægðum morgunsins – einkum með yfirlýsingu sinni um stuðning Bandaríkjastjórnar við þróunarsjóðinn mikla sem hefur verið ein af aðalkröfum þróunarríkjanna. Hún nefndi 100 milljarða dollara, sem er sama tala og ESB-leiðtogar hafa talað um, en setti svosem í staðinn fram kröfur um fullt gagnsæi í aþöfnum þróunarríkjanna – Þorunn fylgdist með blaðamannafundinum og giskar á að það orð – transparency – hafi komið út úr Hillary svona fimmtán sinnum.

Þott hér sé heldur bjartara yfir eftir tölu Hillarýar og aðra sáttatilburði í dag er allt enn algerlega óvíst um úrslit og framhald. Okkar menn þorðu engu að spa á fundinum áðan, en í loftinu liggur að ef samkomulag tekst verði það um ,,tvöfalt spor“ — annarsvegar  framhald á Kyoto-bókuninni og hinsvegar samhliða samning þar sem Bandaríkin eru med svipaðar skuldbindingar og önnur iðnríki, og öflugustu þróunarríkin – til dæmis Kína, Indland, Suður-Kórea — taka líka á sig skuldbindingar. Sum þeirra ef til vill ekki um samdrátt heldur hægari aukningu! Við þetta bættust svo örugg fyrirheit um fé frá i- til þ-ríkja í nafni loftslagsréttlætis — ,,climate justice“.

Líbía talar við mannkynið

Á meðan þessu fer fram stígur hver þjóðarleiðtoginn af ödrum í ræðustól og talar af gríðarlegri snilli og krafti og innsæi. Ég hlustaði áðan á Morales frá Bólivíu, hann sagði nokkurnveginn að í heiminum væru bara tveir kúltúrar. Það eru kúltúr dauðans, nefnilega kapítalisminnn, og kúltúr lífsins, nefnilega sósíalisminn. Þetta þótti 17 ára unglingnum inni í mér meiriháttar ræða. Fullorðnari öfl í heilabúinu voru samt eitþvað að nöldra um hvernig þessi kenning leysti loftslagsvandann – þangað til gerð var málamiðlun um að bíða eftir framlagi Ahmadínedjads Íransforseta til fræðanna um gott og illt í henni veslu.

Annars eru þetta forsetar og forsætisráðherrar mestanpart, en líka umhverfisráðherrarnir sem hingað til hafa borið hitann og þungann – Svandís talar einhverntímann um miðnættið fyrir okkar hönd þótt Jóhanna sé mætt í borgina.

Fyrir sum ríkin tala svo aðrir ráðherrar eða ráðamenn eftir atvikum – en ekkert ríki kemst þó með tærnar sem Líbíustjórn hefur hælana við að sýna markmiðum ráðstefnunnar fullkomna fyrirlitningu. Fyrir hönd Gaddafís eyðimerkurljóns talar hvorki forsætisráðherra hans né umhverfisráðherra né nokkur annar ráðherra — heldur forstjóri Olíufélags ríkisins.

Takk fyrir að Gaddafí stjórnar ekki nema í Líbíu. Nóg er nú samt standið á Goddastöðum.

Löngu er ljóst að ekki yrði undirritaður bindandi samningur hér í Höfn um næstu skref eftir Kyoto, en menn vonast enn eftir „ákvörðun um ákvörðun“ — að ríki heims sameinist um samningsramma,  helstu útlínur samnings og ekki síst tímafrest til undirritunar. Gore hefur lagt til að það verði í Mexíkó í júlí á næsta ári. Ef þetta tekst í Kaupmannahöfn hefur til nokkurs verið fundað – en ef ráðstefnunni hér í Bellusentri lýkur með allt upp í loft, eða með einhverri skítareddingu til að bjarga andlitinu á helstu leiðtogum veraldar – þá er hætt við að ekki takist að ná samkomulagi næstu misserin – þangað til það verður of seint, eða kostar fórnir sem illmögulegt verður að ná saman um.  

Margt hefur samt gerst hér í viðræðunum síðasta sólarhringinn – Afríkumenn hafa sýnt samningsvilja með því að slá af fjárkröfum, Kínverjar lýst því yfir að þeir þurfi enga peninga frá iðnríkjum, Bretar og Frakkar sýnt frumkvæði – en eitt hreyfist ekki og það er afstaða Bandaríkjamanna sem öllu ræður, þeirrar þjóðar sem mest mengar, bæði alls og á mann, eina iðnríkisins sem ekki var með í Kyoto-skuldbindingunum.

Todd Stern sem stjórnar sendinefnd Kana hefur sagt að engin von sé til þess að þeir breyti afstöðu sinni sem kynnt hefur verið um samdrátt – sem nær alltof skammt, eða verði með í nýrri Kyoto-bókun. Það geti ríkisstjórnin því miður ekki gert af því hún hafi ekki þingið með sér. Þeir tregðast þessvegna við öllum kröfum þróunarríkjanna, óraunhæfum jafnt sem sanngjörnum, og nú er staðan orðin þannig að ef ekkert hreyfist af hálfu Bandaríkjanna er þetta búið spil hér í Kaupmannahöfn, þótt sjálfsagt komi aðrir – ESB-leiðtogarnir einkum – og reyni að plástra yfir svöðusárið.

Yes We Can

Þetta er skrýtin staða fyrir Barack Obama – því hann hefur þegar gengið lengra en nokkur annar Bandaríkjaforseti í loftslagsmálum. En ekki nógu langt. Og eitt af því sem hindrar Obama í að ganga lengra er sú byltingartilraun á ameríska vísu sem nú stendur yfir í þinginu vestra í heilbrigðis- og tryggingamálum. Þar munar mjóu – og Obama-menn óttast að ef lengra verði gengið í loftslagsskuldbindingum falli bæði málin um sjálf sig.

Þetta má skilja, en ekki afsaka: Það er einfaldlega of mikið undir hér í Höfn, og nú er spurt um hugrekki Obama. Yes We Can, sagði hann í kosningabaráttunni, og hann getur vissulega ráðið úrslitum síðustu dægur Kaupmannahafnaráðstefnunnar – en þorir Obama?

Aðeins einn íslenskur fjölmiðill tímdi að senda mann til Kaupmannahafnar út af loftslagsráðstefnunni miklu. Það er Fréttablaðid sem hefur hér hinn trausta blaðamann Kolbeinn Óttarsson Proppé, og síðustu daga hefur Fréttablaðið verið langflottast – nema eitthvað sé að gerast í miðlunum heima sem ekki sést gegnum netið.

Fréttablaðið í dag segir frá raðstefnunni einsog hvert annað stórblað, með allar helstu fréttir og leiðara þar sem um stöðuna er fjallað af spöku viti – enda full ástæða til, og enginn himinhrópandi kostnaður að senda mann út í viku, og þótt þeir væru fleiri.

Sjálft Ríkisútvarpið – fréttastofa, fréttáukar, dagskrárgerð, morgunútvarp, síðdegisdagskrá, Spegillinn og svo framvegis og svo framvegis – er fjarri viðburðum í Bellusentri. Ekki einn einasti maður að flytja tídindi frá rádstefnunni um framtíd veraldar – og ekki lengra að fara en til Hafnar þar sem RÚV hafði yfirleitt sérstakan fréttaritara hér áður. Við vitum að það eru ekki til miklir peningar, og auðvitað þarf að borga reksturinn á jeppa Páls Magnussonar – en er eíthvað að brenglast fréttamatið og forgangsröðin? Kannski erfitt að útvega kostun?

Annar rótgróinn og voldugur fjölmiðill er líka fjarstaddur, en þar er það einmitt forgangsröð og fréttamat sem ræður. Þad her náttúrlega Morgunblaðið undir stjórn Davíðs Oddssonar og Haralds Johannessens, sem báðir hafa lýst þeim viðorfum að lofstslagsváin sé bara lúalegt uppátæki vinstrimanna. Leiðinlegt fyrir þá sem eftir eru af vönduðum blaðamönnum á Mogga, en svona er lífið: Davíð ræður, og þið bara haldið áfram að skrifa um Icesave og skatta og hvað það er farið ósköp illa með þá í LÍÚ.

Á meðan rúlar Fréttablaðið.

Allt í hassí

Þad er annars að frétta af ráðstefnunni að hún er komin í kluður dauðans – þróunarríkin neita öllum hálfkákstexta og heimta bæði meiri peninga og að iðnríkin standi við fyrri peningaloforð. Bandaríkjamenn segjast ekki mega fara lengra útaf íhaldssömu þingi en þangað sem Obama er þegar kominn, sem er ákaflega skammt. Rádstefnustjórinn, Connie Hedegård umhverfisráðerra Dana, hefur sagt af sér og forsætisráðherrann, Lars Lökke Rasmussen, er tekinn við til að auka þungann í fundarstjórninni – en kann svo ekki einusinni skammstafanaslangrid og er einsog álfur útúr hól.

Enn festa menn vonir sínar við frumkvæði frá leiðtogunum sem eru að safnast saman í Höfn. Framkvæmdastjóri Greenpeace, Kumi Naidoo frá Suður-Afríku, sagði þetta vel á blaðamannafundi alþjóða-umhverfissamtakanna (CAN) í hádeginu: Staðreyndirnar segja okkur að við verðum. Tæknin segir okkur að við getum. Nú þurfa stjórnmálamennirnir að ákveða að við ætlum.

Svandís glæsileg

Umhverfisráðerra Íslendinga var skörugleg á fundi um loftslagsvá og kynjamisrétti sem Norðurlönd og tvö Afríkuríki stóðu fyrir uppúr hádeginu – Svandís var fundarstjóri, og ræðumenn ráðherrar frá Danmörku, Ghana, Gambíu og Finnlandi.

Hinar íslensku áherslur á hlut kvenna í loftslagsmálunum eru hárréttar – en vilja gleymast í karlasamfélaginu meðal samningamanna og diplómata. Margvíslegar afleiðingar koma verr niður á konum en körlum, meðal annars vegna þess að í hefðbundnum samfélögum eru þær staðbundnari og háðari nærumhverfinu en karlarnir. Það er vont fyrir alla vegna þess að konurnar eru víða (víðast!) hryggjarstykkið í fjölskyldunni, bæði kjarnafjölskyldum og stórfjölskyldum. Í þriðja heiminum eru konurnar líka sá sem er ábyrgur fyrir að útvega matinn, sækja vatnið, sjá um dýrin – og allt er þetta í hættu í loftslagstengdum hremmingum.

Konur geta á hinn bóginn verið fúsari og hugkvæmari að finna lausnir, bæði í þróunarríkjum og iðnríkjum. Þær standa fyrir landbúnaði í þriðja heiminum, og eru miklu virkari daglegir neytendur í iðnríkjunum en karlarnir – og á hvorumtveggja vígstöðvum ráða þær miklu um orkumál heimilisins. Ákvarðanir kvenna og val milli ýmissa mis-loftslagsvænna kosta geta þessvegna haft mikil áhrif.

Þetta var afar áhugavert og fylgdu miklar umræður ráðstefnugesta (já, næstum bara kvenna) úr öllum heimshlutum. Svandís stjórnaði heila gillimojinu af festu en miklum sjarma, og í þetta sinn þurfa Íslendingar engan veginn að skammast sín fyrir foringja á erlendri grund.

Rúsína í þessum snotra pulsuenda var svo viðurkenning sem loftslags-kvenna-samtök veittu tveimur ríkjum fyrir góða frammistöðu við að halda fram málstað kvenna (og karla!) á þessum vettvangi – Ghana og Íslandi.

Í gær gekk Ísland í Evrópusambandið – hér í Bella Center í Kaupmannahöfn.

Það er að segja í loftslagsmálunum. Við höfum nú tekið undir boð ESB um 30% samdrátt og gefið fyrirheit um að takast á hendur sömu skuldbindingar og „aðrar“ Evrópusambandsþjóðir. Þegar kominn er nýr samningur í Kyoto-stíl verðum við inni í ESB-pakkanum.

Þetta er auðvitað algerlega rökrétt. Sem EES-ríki átti Ísland þegar formlega aðild að losunarheimildakerfi sambandsins, en var í þeirri stöðu að engin starfsemi á landinu féll undir kerfið. Þetta er svo að breytast því næstu ár kemur flugið inn og svo álverin, og þá væri staða Íslendinga orðin undarleg og óþægileg ef stefna okkar í loftslagsmálum færi á svig við stefnu sambandsins.

Þessi nýja loftslagsaðild að ESB úreldir endanlega hið víðfræga „íslenska“ ákvæði. Það passaði aldrei við viðskiptakerfið, og var þessvegna í raun á svig við EES-aðild. Ákvæðið var einusinni-mál, og það vissu allir sem vildu vita – þótt Framsóknar- og Sjálfstæðismenn hafi fyrr og síðar reynt að beita því sem einhverjum sérstökum íslenskum ávinningi í gömlum og góðum þjóðernisstíl.

Loftslagsaðildin er af þessum sökum ekki alveg óvænt – en það er hinsvegar nokkuð sérkennileg staða að þetta gerist undir forustu umhverfisráðherra úr VG. Sýnir líka breytingarnar á þeim flokki – raunveruleikinn er tekinn við og lausnir á vanda dagsins leiða menn (a.m.k. suma!) gegnum skýjaborgaþokuna til skynsamlegrar niðurstöðu. Og ráðherrarnir á undan henni eiga líka sinn þátt í þessum merkilega viðburði, ekki síst Þórunn Sveinbjarnardóttir sem hér flögrar einmitt um salina, glöð og reif að vanda.

Kvennafundur

Íslenski ráðherrann, Svandís Svavarsdóttir, er annars í sviðsljósinu hér á loftslagsráðstefnunni í dag þegar fram fer eini viðburðurinn sem Íslendingar standa fyrir, nefnilega um konur og loftslagsvána – hver staða kvenna er gagnvart ógnum framtíðar og hversu mikilvægt það getur reynst að konur – ekki síst í þriðja heiminum – bregðist við.

Gerið okkur stolt!

Þetta verður fróðlegt, en ekki siður að sjá hverju breytir koma um 130 þjóðarleiðtoga hingað í Bellu. Í gær var settur sá hluti ráðstefnunnar með mikilli viðhöfn – mér fannst skemmtilegastur Karl Bretaprins sem flutti ákaflega áreynslulausa og séntilmannlega ræðu, svona einsog það væri síðdegisteboð í hallargarðinum, en samt launhvassa, og sagðist að lokum vonast eftir árangri hér á ráðstefnunni. Það væri nefnilega þannig að síðari kynslóðir mundu ekki dæma okkur eftir því sem við segðum heldur því sem við gerðum, sagði Karl, veifaði svo blöðunum sínum og brosti næstum feimnislega og bað ráðstefnufulltrúana að gera okkur stolt: Please make us proud.

Svipað og yrði sagt í teboðinu fyrir breska landsliðið í póló.