júlí 2009

Til hamingju, Ísland, söng Silvía Nótt  – í fullkominni 2007-sannfæringu um að eigin frami jafngilti þjóðarheill. Nú ættu hinir hatrömmu andstæðingar samninganna um Icesave-málið að syngja fyrir okkur svipaðan söng – því þeir hafa vissulega unnið góðan áfangasigur.

Tafir við að gera út um Icesave valda því að endurreisnin dregst, krónan fellur, fjárfestar halda að sér höndum, kröfuhafar hika við að taka þátt í bankarekstri, vandi fyrirtækja og heimila framlengist, atvinnuleysi eykst, lífskjör versna.

En forustumönnum Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks hefur tekist að koma ríkisstjórninni í vanda með því að standa heiftúðugir gegn tilraunum til að leysa mál sem þeir sjálfir bera á mesta ábyrgð.

Með dyggri aðstoð Liljanna í VG, sem nú hafa afrekað að spilla bæði hagsmunum þjóðarinnar og trúverðugleika flokks síns sem landstjórnarafls.

Til hamingju, Ísland.

Sjónvarpið komst í feitt í gær: Jóhanna Sigurðardóttir er komin í frí! Meðan Róm brennur!

Fríið fer að vísu fram ekki langt frá stjórnstöðinni, nefnilega heima hjá sér á Hjarðarhaganum, og Jóhanna er daglega á fundum um brýn úrlausnarefni – en leyfir sér þó að vera í fríi – og þarmeð ekki í viðtölum við Sjónvarpsfréttir þegar þar er kallað. Svo koma dálkahöfundar í blöðum og skeytasendarar á bloggi: Forsætisráðherrann í fríi – hvílík lausatök! hvílík léttúð!

Meðal samherja er Jóhanna reyndar fræg fyrir að taka sér nokkurnveginn aldrei frí – og ætlast líka til þess af öðrum að þeir skili fullri vinnu og vel það. Þar vaka gildin úr gamla samfélaginu – kannski frá ömmu Egilsdóttur? – vinnusemi, ábyrgð, nægjusemi.

Nú hafa stjórnmálamenn í fremstu víglínu hinsvegar verið að næstum allan sólarhringinn samfellt frá því október þegar kreppan skall á, og þarf engum að finnast skrýtið að einhverjir þeirra noti tækifærið í þinghléinu rétt fyrir verslunarmannahelgi til að heilsa upp á fjölskylduna.

Jóhanna í fríi. Ekki nema það þó! – Sarkozy Frakklandsforseti datt um helgina flatur í ræktinni og er nú kominn í þriggja vikna frí – og fær þó sýnilega æðiber í rass alla þá stund að ekki suða á honum sjónvarpsvélarnar. Pólitískur leiðtogi Svía um þessar mundir, Friðrik Reinfeldt, er sem betur fer öðruvísi náungi en Sarkó, en ég hef fyrir satt að tilraunir til að koma á fundi þeirra Jóhönnu vegna ESB-umsóknarinnar hafi strandað á því að forsætisráðherra sænska konungsríkisins sé farinn í skerjagarðinn … í frí.

Fréttastofa Ríkisútvarpsins, Sjónvarpshluti, fékk sitt viðtal um örlögþrungin AGS-mál við fjármálaráðherrann sem málið heyrir undir. Ráðherrann svaraði greiðlega að vanda og sagði um málið allt sem hægt var í gærkvöldi – og það er alger óþarfi á Sjónvarpinu að ráðast að Jóhönnu fyrir að taka sér nokkra dagsparta til að vökva blómin og passa ömmubörnin.

Mikið skil ég Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur að spyrja um framhald á ráðherradómi Jóns Bjarnasonar eftir yfirlýsingar hans í dag. Reyndar talaði hann líka þannig um stuðningsmenn ESB-aðildar um daginn að maður skilur ekki hvað hann er yfirhöfuð að gera í ríkisstjórn með slíku fólki.

Að sinni er spurningin sem Jón þarf að svara þó ekki sú hvort hann ætlar að vera ráðherra lengur eða skemur heldur sú

hvort ummæli hans um að fresta ESB-viðræðum, daginn áður en ráðherraráð Evrópusambandsins kemur saman á fund þar sem umsóknin er á dagskrá,

merkja

að Jón Bjarnason ætlar sjálfur að fylgja einhverskonar frestunarstefnu í ráðuneyti sínu

þvert á vikugamla yfirlýsingu Jóns Bjarnasonar um að staðið yrði faglega að undirbúningi aðildarviðræðnanna í sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum.

Það væri sannarlega skemmdarverk gegn stefnu stjórnar og þings. Ella er rétt að Jón Bjarnason tali bara  eins og honum sýnist.

Annað:

Jón Bjarnason er ekki öflugasti forustumaður VG og margir hafa litið svo á að ráðherradómur hans væri tímabundinn. Þegar „atvinnuráðuneytin“ sameinuðust yrði stokkað upp í ríkisstjórninni, með afar óljósum afleiðingum fyrir núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Þessi orðrómur er auðvitað ekki þægilegur fyrir Jón Bjarnason.

Nú þegar Steingrímur Jóhann orðinn realó er komin upp ofurlítil leiðtogakreppa fúndó-megin í VG, og menn svipast um eftir mótvægi. Ekki er víst að Jón eigi möguleika á að taka þar forystu, en auðvitað er ljóst að ekki væri hægt að láta hann taka pokann sinn ef það mætti túlka sem einhverskonar undanlátssemi við Samfylkinguna.

Það kynni einmitt að vera einn tilgangurinn með þeim „loftfimleikum til heimabrúks“ sem Þórunn Sveinbjarnardóttir talar um í ágætum pistli hér á Eyjunni.

Í þessari stöðu er örugglega skynsamlegast fyrir Samfylkingarmenn að bíta ekki á agnið, heldur láta VG eftir að ráða fram úr vanda VG.

Ábyrgð flokkanna tveggja er mikil frá í vor. Nú er að sýna að menn séu hennar verðir.

Bjarni Benediktsson formaður Sjálfstæðisflokksins hefur lýst yfir andstöðu Sjálfstæðisflokksins við Icesave-samningana. Í gær var lína formannsins sú að samninganefndin hefði samið af sér. Í Sjónvarpsfréttum vildi hann samt engu svara um það hvað Sjálfstæðisflokkurinn vildi gera í málinu:

Bjarni: Við munum aldrei fallast á þessa samninga einsog þeir liggja fyrir þinginu óbreyttir.

Jóhanna Vigdís: Hvað viljið þið gera?

Bjarni: Ja, við viljum einfaldlega að, við höfnum því, við höfnum því algerlega að íslenska ríkið taki á sig, á þeim skilmálum sem um er að ræða í þessum samningum, þessar gríðarlegu ábyrgðir. Við teljum að menn hafi samið af sér í fjölmörgum atriðum. 

Sumsé: Afstaða Sjálfstæðisflokksins á þinginu er að fallast ekki á samningana. Stefna Sjálfstæðisflokksins í málinu er að Íslendingar hafni samningunum. Punktur.

Úr þessu gerir hin glúrna Lára Hanna Einarsdóttur svo ágætt grín á síðunni sinni: hér.

Hinn mikli línudansari

Það er annars ekki alveg óvænt afstaða hjá Bjarna að halda því fram að samninganefndin hafi samið af sér, þótt hann vilji ekki segja til um hvað svo á að gera. Formaður Sjálfstæðisflokksins er ekki í góðri stöðu til að taka undir þá hressilegu og anarkísku draumóra að borga ekki. Formaður Sjálfstæðisflokksins getur heldur ekki bent á „dómstólaleiðina“ vegna þess að hann var fram til 1. febrúar hluti af  stjórnarmeirihluta sem hafnaði þeirri leið, og flutti um það fræga ræðu sem formaður utanríkismálanefndar þegar alþingi samþykkti að fara í viðræður.

Hinsvegar getur formaður Sjálfstæðisflokksins svarið af sér alla ábyrgð á sjálfri samninganefndinni og tekið almennt undir allskyns gagnrýni á samningatextann:

„Það er að koma upp núna, síðast í þessari viku, ábendingar, og í síðustu, um einstök svona lagaleg útfærsluatriði sem menn virðast hafa klúðrað í samningaferlinu. Þannig að við teljum það einfaldlega ekki koma til greina að fallast á þá beiðni ríkisstjórnarinnar sem hún hefur teflt hér fram, að veita ríkisábyrgð fyrir slíkum samningi.“ (BBen í Útvarpsfréttum, sama viðtal.)

Svo er rétt að taka eftir litlu lýsingarorði í fyrstu setningu formannsins: „… einsog þeir liggja fyrir þinginu óbreyttir.“ Formaður Sjálfstæðisflokksins á erfitt með að sveigja flokkinn mjög langt frá þeirri línu Samtaka atvinnulífsins og annarra forystumanna í atvinnulífi, í viðskiptum og á vinnumarkaði, að þetta mál verði að klára – þótt það sé frekar létt gestaþraut að ímynda sér samninginn bærilegri í ýmsum greinum.

Formaðurinn telur sig þurfa að leika þann línudans að halda uppi ekki miklu óvægnari stjórnarandstöðu en Sigmundur Davíð, og vonar auðvitað enn að Icesave sprengi stjórnina, sem aldrei hefur verið líklegt og er heldur ólíklegra nú en undanfarið – en formaðurinn þarf líka að sýna lágmarks-ábyrgð og má þrátt fyrir allt ekki fara um of á svig við hagsmuni atvinnurekstrar og viðskiptalífs.

„… óbreyttir.“ Næstu daga býr Sjálfstæðisflokkurinn til einhverskonar skilyrði fyrir stuðningi sínum við Icesave-málið. Þau verða þannig orðuð að vel hljómi í eyrum þjóðar með stolt sitt sært eftir atburðina að undanförnu, en líka þannig útbúin að stjórnarliðar geti engan veginn á þau fallist. Sjálfstæðisflokkurinn veifar síðan skilyrðum sínum en „hafnar“ Icesave, og þarf aldrei að segja hvað hann sjálfur vill gera.

Hjá því þarf formaður Sjálfstæðisflokksins fyrir alla muni að komast.

—

PS: Gott blogg um Icesave og stjórnkerfið eftir Sigurbjörgu Sigurgeirsdóttur hér á Eyjunni!

Óvinur Íslands númer eitt heitir núna Maxime Jacques Marcel Verhagen og er utanríkisráðherra í Hollandi. Það sem herra Verhagen vann til óhelgi sér var að tilkynna blaðamönnum að Hollendingar yrðu tregir í samningataumi um Evrópusambandsaðild Íslendinga ef Icesave-málið yrði ekki klárað. Þar með gerði hann það sem ekki má: Að tengja Icesave við aðra þætti í efnahags- og alþjóðasamskiptum Íslendinga nú um stundir.

Össur varð hvumsa – því hinn kurteisi Hollendingur hafði hljómað allt öðruvísi í símann fyrr um daginn, og nú verður Maxime Jacques Marcel að passa sig því að Össur er ekki árennilegur ef hann reiðist. Steingrímur Jóhann kom fokvondur í sjónvarpsfréttir, og Árni Þór taldi ummælin „óheppileg“ og er orðinn miklu diplómatískari en yfirdiplómatinn. Stjórnarandstæðingar glottu auðvitað, því innanhússpólitískar yfirlýsingar Verhagens í Hollandi koma sér fyrir innanhúspólitík Bjarna og Sigmundar Davíðs á Íslandi.

Það er sjálfsagt að mótmæla ósmekklegum hótunum hollenska utanríkisráðherrans. Að formi til á umsóknin um Evrópusambandið ekkert skylt við þetta vandræðamál vegna Icesave-skulda ríkistryggðra útrásarvíkinga.

Á hinn bóginn þarf enginn að verða hissa á Verhagen. Orð hans eru einfaldlega fyrirboði þess sem vænta má ef íslenskir ráðamenn – ráðherrar og alþingismenn – bera ekki gæfu til að beita skynseminni í Icesave-málinu. Og þar er Evrópusambandsumsóknin ein ekki undir, því þokkalega farsæl lausn í því guðsvolaða leiðindamáli er lykill að sjálfri endurreisninni.

Glæpur Verhagens er eftir allt saman sá helstur að segja upphátt það sem aðrir tauta í hljóði um Íslendinga og Icesave – um ESB-aðild, lánveitingar, bankarekstur, traust og ímynd.

Þjarkið um Icesave hefur nú færst inn á vettvang lögfræðinga í fullnusturétti – sérfræðinga í gjaldþrotum – og við hin stöndum eiginlega bara og horfum á. Fyrst kom Ragnar Hall, svo Eiríkur Tómasson, síðan Ástráður Haraldsson og Ása Ólafsdóttir, Eiríkur aftur í morgun, og þessar skylmingar hljóta að halda áfram næstu daga.

Viðurkennt skal að á þessu sviði er þekking yðar einlægs frekar takmörkuð – en mér sýnist þó að ekki sé verið að deila um bókstaf laganna eða hvernig hann hefur umbreyst í úrskurði og réttarvenjur heldur um túlkun án stuðnings af fordæmi eða fræðilegri umfjöllun: Hvort hinn frægi Tryggingarsjóður hafi við setningu neyðarlaganna fengið svipaðað réttarstöðu og Atvinnuleysistryggingasjóður við tilteknar aðstæður þótt ekkert standi beinlínis um það í lögbókinni.

Þetta er að minnsta kosti svona ekki alveg venjuleg lagadeila, einsog til dæmis má sjá af þessari setningaruppbyggingu hjá prófessor Eiríki í morgun: „Þegar … , þá finnst mér það rökrétt að …“

Undir er mikið fé – ef Ragnar og Eiríkur hafa rétt fyrir sér um að Svavar og samninganefndin hafi beinlínis gert mistök og samið af sér – ja, þá er úr vöndu að ráða, og menn verða væntanlega að senda út bón um nýjar samningaviðræður af því höfðum áður svo vitlausa samningamenn.

Deilur Ragnars og Eiríks við Ástráð og Ásu eru örugglega afar fróðlegar fyrir áhugamenn um fullnusturétt en mér finnst samt rökrétt að fyrsta spurningin sé þessi:

Var jafnstaða kröfuhafa gagnvart búinu mál sem samninganefndin samdi sérstaklega um við Hollendinga og Breta – eða var þetta ein af forsendum samningsgerðarinnar, sem ekki var til umræðu í samningaviðræðunum?

Ef jafnstaða allra kröfuhafa (þ.e. þeirra sem hafa forgang) var ein af forsendum samningsins skiptir litlu máli hver niðurstaða verður af rökræðum lögfræðinganna í Fréttablaðinu. Þá er sú staða grundvöllur samningsins og ekki um að ræða neinskonar mistök eða vanþekkingu samninganefndarinnar.

Þessvegna þurfum við eiginlega að vita þetta frá þeim sem gerst þekkja til, allra helst frá ábyrgðarmönnum málsins þegar ákveðið var að ganga til samninganna, Árna Mathiesen fjármálaráðherra og ráðuneytisstjóra hans, Baldri Guðlaugssyni, og þeim öðrum sem komu við sögu – neyðarlaganna, sameiginlegu viðmiðanna frá Brussel og hinnar frægu nóvemberviðbótar við AGS-yfirlýsinguna, þar sem þáverandi fjármálaráðherra og þáverandi seðlabankastjóri kvittuðu undir það að Íslendingar tryggðu innstæðueigendum og lánardrottnum málsmeðferð sem yrði „sanngjörn, jöfn og án mismununar“ (e. fair, equitable and non-discriminatory) í samræmi við gildandi lög.

Það er erfitt að lesa þessa klausu öðruvísi en sem yfirlýsingu um jafnstöðu allra kröfuhafa gagnvart þrotabúinu, óháð búsetu eða upphæð.

En hvað segir Árni Matt?

Einhverntíma hefðu manni ekki fundist það féleg tíðindi að tveir af þremur helstu bönkum Íslendinga væru á leiðinni í erlenda meirihlutaeigu. Lengi skal manninn reyna …

Góðar fréttir af bönkum

… en þetta eru sannarlega góðar fréttir, að erlendir kröfuhafar gangi líklega til samninga um að breyta kröfum sínum í hlut og eignist meirihluta í Kaupþingi og Íslandsbanka. Þar með leita þeir arðs í íslenskum atvinnurekstri í staðinn fyrir að heimta mat sinn strax og engar refjar – hitt skiptir ekki síður máli að með þessu hefðu öflugir aðilar í öðrum löndum skyndilega beinan hag af endurreisninni og viðgangi íslenskra fyrirtækja. Vera má að náin kynni sem með þessum hætti fengjust af atvinnulífi hér gætu leitt til frekari erlendra fjárfestinga í öðrum rekstri en hinni eilífu stóriðju. Ef þetta gengur upp væru það líka góðar fréttir að til áhrifa komist í íslenskum bankaviðskiptum menn sem fyrst og fremst hafa áhuga á að reka fjármálafyrirtæki á Íslandi en ekki að eignast hálfan hnöttinn og komast á forsíðuna hjá Forbes.

Það skiptir auðvitað miklu að þetta séu almennilegir venjulegir kapítalistar. Við viljum enga vogunarvíkinga.

Það er líka góð niðurstaða í bili að einn bankanna verði áfram í höndum ríkisins. Reyndar virðist orðinn þokkalegur samhljómur um að það liggi ekki á fyrir ríkið að losa sig við hlutafé í bönkunum, jafnvel þótt allt fari á besta veg. Fyrir kemur þrátt fyrir allt að menn læra af reynslunni.

Góðar fréttir af ESB 

Einsog meirihluti að baki ESB-umsókn sýnir.

„Góðar“ fréttir af Icesave? 

Svo er Icesave-málið erfiða á dagskrá í vikunni. Þeir Ragnar Hall og Eiríkur Tómasson hafa gert við samningana athugasemdir sem stendur upp á stjórnvöld að svara, en okkur sem ekki höfum próf í gjaldþrotarétti finnst í svipinn heldur ólíklegt að íslenska samninganefndin hafi verið svona vitlaus og „samið af sér“ eins og þeir félagar halda fram.

Að þeim málum slepptum hef ég ekki sömu trú á því og félagi Guðbjartur Hannesson að stjórnarandstaðan fáist til að styðja Icesave-frumvarpið, jafnvel með einhverjum fyrirvörum. Þar hafa menn einfaldlega tekið þá ákvörðun að vera á móti, og fyrir utan augljósar efnislegar ástæður – því þetta hefur aldrei verið einfalt – finnst þeim Bjarna og Sigmundi Davíð þægilegast næstu ár að vera alsaklausir af þessum leiðindum. Það verður þá svo að vera. Hinsvegar er sjálfsagt að alþingi hafi skoðun á málinu og það gæti styrkt málstað okkar síðar meir að alþingi féllist á ríkisábyrgð fyrir sitt leyti með sérstakri tilvísun til hinna sameiginlegu viðmiða sem ýmsum finnst vanta í samningstextana og voru forsenda samningsgerðar af hálfu alþingis í nóvember.

Athugasemdir, skilyrði, fyrirvarar, eða hvað menn vilja kalla það – þetta er allt til bóta meðan ekki er hætta á að sjálfir samningarnir spillist. Það má ekki gerast. Björgunarstörf og upphaf endurreisnar hafa tekið miklu lengri tíma en nokkur hélt, og enn bíða úrlausnar fyrirtæki og heimili. ESB fyrir helgi og bankarnir nú eru góðar fréttir. Nýir tímar á leiðinni. Höldum því striki.

Það var naumt – en það tókst! einsog Dóra segir í barnasjónvarpinu. Naumt um tillögu Bjarna og Þorgerðar, en þegar þingmenn hættu að deila um form og þurftu að taka afstöðu til málsins sjálfs voru tölurnar aðrar, enda er veruleg samstaða um umsókn bæði meðal stjórnmálamanna og í þjóðarsálinni.

Nú verður farið strax af stað, og það er mikilvægt að sem allra flestir taki þátt í samningunum, með ráðslagi, í umræðu, með rannsóknum og kynningu. Ef vel tekst til getur umsóknarferlið orðið einn helsti hornsteinn endurreisnarinnar – ef við höfum ekki bara undir efnahagsstærðir og peningarök heldur lítum líka í spegil og skoðum sjálfsmynd okkar, gildi og  vegferð undanfarin ár. Ég er ekkert sérlega hrifin af frammistöðu Birgittu Jónsdóttur þessa dagana, en eitt sagði hún gott í frægri ræðu um ESB-umsókn, að við ættum ekki bara að horfa á það sem við getum fengið út úr Evrópusambandinu heldur athuga líka það sem við höfum fram að færa.

VG – efnir loforð annarra

VG hefur auðvitað verið í undarlegri stöðu í þessu blessaða umsóknarmáli. Umsókn var ákveðin við stjórnarmyndunina – í ljósi þess ekki síst að upp úr kjörkössunum kom þingmeirihluti með umsókn. Þrjú framboð höfðu haft umsókn á stefnuskránni, Samfylkingin, Framsóknarflokkurinn og Borgarahreyfingin, og allir vissu um verulegan áhuga hjá mörgum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins. Þegar þetta fólk hljóp mestallt frá til að reyna að fella stjórnina frekar en bjarga landinu – þá reyndi á vinstrigræna sem nánast þurftu að taka að sér að efna kosningaloforð Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, Þórs Saari og félaga í gömlu góðu hentistefnunni.

Þeir sem stóðust þessa raun í VG eru menn að meiri, en það má heldur ekki gleyma þeim Framsóknarmönnum og Borgurum sem ákváðu að orð skyldu standa: Guðmundi, Siv, Þráni og Birki Jóni. Í þessum hópi er líka einn Sjálfstæðismaður, Ragnheiður Ríkharðsdóttir. 

Því miður snerust þessar atkvæðagreiðslur ekki nema að litlu leyti um Evrópusambandið og þjóðarhagsmuni Íslendinga heldur um flokkana og um ríkisstjórnina. Og vegna þess að forystumenn stjórnarandstöðunnar ákváðu að sækja að ríkisstjórninni vann hún í dag góðan sigur, sem gæti átt eftir að reynast henni afar mikilvægur. Björninn er þó ekki unninn fyrr en Icesave-málið er í höfn í næstu viku.

Þjóðarhagur, ekki fjölskyldurifrildi

Fyrst og fremst er dagurinn í dag – 16. júlí 2009 – merkisdagur í þjóðarsögunni. Það er hafinn fyrsti áfangi í ferð sem gæti skapað okkur nýjan grunn í efnahagslífi, alþjóðamálum, menningarefnum.

Við höfum aldrei verið afar samferða Íslendingar, og hver stórákvörðunin af annarri hefur hér verið tekin eftir hávaðarifrildi með svartagallsrausi, svikabrigslum og heimsendaspám. Upphaf ESB-umsóknarinnar varð engin undantekning, og kannski er þetta bara þjóðarsálin með góðu og illu.

Reynum nú samt að vanda okkur í framhaldinu, gleyma öllu svekkelsi og standa saman. Nú verða fjölskyldurifrildin að víkja fyrir þjóðarhag: Næstu missirin erum við á stóra sviðinu. Svo kjósum við öll um famtíðina.

Til hamingju.

Hvað er meira gamaldags í pólitík en að taka eitt mál í gíslingu til að ná fram vilja sínum í öðru máli? Og hvað er meiri hentistefna í pólitík en að finna sér á nokkrum dögum tylliástæður til að skipta um margyfirlýsta afstöðu í stórmáli til að koma andstæðingum sínum illa og vekja á sér athygli?

Hver stundar svona pólitík? Gömlu refirnir í fjórflokknum? Kannski.

Allavega ekki fólkið með geislabauginn úr Borgarahreyfingunni, eða hvað:

,,Stefna Borgarahreyfingarinnar í Evrópumálum er að ekki sé hægt að taka afstöðu til málsins nema að undangengnum aðildarviðræðum. Að þeim loknum mun aðildarsamningurinn verða kynntur öllum landsmönnum með beinum kynningum um allt land og með víðtækri umræðu og fjölmiðlaumfjöllum í allt að sex til tólf mánuði ef með þarf. Að þeirri kynningu lokinni yrði svo samningurinn borinn undir þjóðaratvæði.“ — Þór Saari 24. apríl 2009.

En nú er þetta breytt. Kannski betur heima setið en af stað farið: Það tók ekki nema tæpa þrjá mánuði fyrir hreyfingu fólksins af Austurvelli að verða að venjulegum gamaldags stjórnmálaflokki í stjórnarandstöðu.

Sic transit gloria mundi.

Þjóðin á ekki bara að hafa síðasta orðið um Evrópusambandsaðild, heldur líka fyrsta orðið, segir Ásmundur Einar Daðason alþingismaður.

Já – og það orð var upp kveðið í alþingiskosningunum 25. apríl þegar skapaðist tvennskonar meirihluti á alþingi, meirihluti norrænu velferðarstjórnarinnar annarsvegar og hinsvegar meirihluti þeirra flokka sem höfðu á stefnuskrá sinni að sækja um aðild að Evrópusambandinu og leggja samninginn síðan undir þjóðaratkvæði. Þetta voru Samfylkingin, Borgarahreyfingin og Framsóknarflokkurinn.

Einmitt af því þessi síðarnefndi meirihluti var fyrir hendi var sá einn uppi fyrir VG að semja um aðildarumsókn í stjórnarmyndunarviðræðunum – enda ljóst öllum sem vildu vita Samfylkingin mundi ekki fara í stjórn og gæti ekki farið í stjórn án aðildarumsóknar. (Hér og hér má sjá hvað yðar einlægur sagði um þetta fyrir stjórnarmyndun en eftir kosningar).

Nú kann að vísu að vera að einhverjir Framsóknarmenn í popúlíska Sigmundararminum láti af fyrri stefnu til að freista þess að sprengja stjórnina – en slíka hentistefnu stjórnarandstæðinga eiga stjórnarliðar einmitt að standa af sér. Stóra stundin fyrir Ásmund Einar og aðrar frjálsræðishetjur í VG og víðar rennur upp þegar samninganefndin snýr aftur, og þjóðin á síðasta orðið.

Svo þarf að skipuleggja samningaviðræðurnar þannig að þjóðin eigi allskyns milliorð – að utanríkisráðherra, ríkisstjórn, samninganefnd og alþingi, jámenn og neimenn og kannskimenn, séu í stöðugu sambandi við hagsmunaaðila og áhugahópa í samfélaginu með upplýsingaflæði og samráði, meðal annars á skipulegum opnum fundum um allar hliðar máls. Með því móti verður lokakafli ESB-ferilsins einfaldari, sársaukaminni og markvissari, hvort sem þjóðin segir já eða nei.

Hugmyndin um að hafa sérstaka þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarumsókn – sem hvergi hefur gerst í 21 umsóknarlandi frá 1973 til 2004 – hefur hér kviknað í þremur flokkum sem redding út úr ágreiningi og innanflokksvandræðum, fyrst hjá Framsókn, sem hætti við og vildi sækja um strax, svo hjá VG, sem hætti líka við þessa hugmynd í vor, og loks hjá Sjálfstæðisflokknum sem annars hefði líklega klofnað á flokksþinginu í mars þegar Bjarni var kosinn.

Hugmyndin er ekki góð – vegna þess að enginn veit hvað er verið að kjósa um, og vegna þess að ef umsókn yrði felld mundum við aldrei vita hvað hefði verið í boði. Galli á hugmyndinni er líka sá – bæði fyrir fylgismenn og andstæðinga aðildar en einkum fyrir þjóðina í heild – að niðurstaðan „já“ gæti veikt stöðu okkar í samningunum sjálfum. Það er einfaldlega ólíklegt að þjóðin samþykki fyrst að sækja um aðild og felli síðan sjálfa aðildarsamningana, og þetta vita þeir sem sitja hinumegin borðsins.

Annars er skemmtilegt að sjá einmitt þá sem aldrei hafa ljáð máls á almennri atkvæðagreiðslu borgaranna – um annað en hunda og brennivín – berjast svo hatrammlega fyrir hinu beina lýðræði að þeir vilja hafa það tvöfalt. Nánast þjóðaratkvæði um að hafa þjóðaratkvæði. Af hverju var þá, ágæti Sjálfstæðisflokkur, ekki hægt að hafa þjóðaratkvæðagreiðslu um fjölmiðlalögin? Og hversvegna mátti alls ekki hafa flugvallaratkvæðagreiðsluna í Reykjavík? Af hverju var ekki þjóðaratkvæðagreiðsla um EES á sínum tíma þrátt fyrir áleitinn stjórnarskrárvafa? Eða Efta enn fyrr? Og er úr vegi að spyrja Sjálfstæðismenn líka um herinn og Nató? þar sem þjóðaratkvæðagreiðsla hefði haft mikið að segja fyrir sálarlíf þjóðar og stjórnmálamanna hvernig sem farið hefði. Hefði þá kannski átt að hafa þjóðaratkvæðagreiðslu um sjálfa umsóknina eða viðræðurnar um EES, Efta, her og Nató? Um Icesave strax í nóvember og svo aftur í sumar?

Sannleikurinn er auðvitað sá að þessi þjóðaratkvæðagreiðsla um þjóðaratkvæðagreiðslu er því aðeins í umræðunni að forystu Sjálfstæðisflokksins vantaði klæði til að bera á vopnin innandyra. Þeir tímar eru hinsvegar liðnir að leikslok í þjóðlífinu ráðist af vopnaviðskiptum í Valhöllinni við Bolholt.

„Fyrsta orðið“ átti þjóðin kosningunum í vor. Síðasta orðið á þjóðin líka – í atkvæðagreiðslu eftir aðildarsamningana – kannski haustið 2010. Þá skrifum við undir á Hrafnseyri við Arnarfjörð hinn 17. júní 2011, á tveggja alda afmæli hinnar djörfu sjálfstæðishetju og praktíska þjóðvinar, skjalavarðarins og íslenskufræðingsins Jóns Sigurðssonar.