Martha Árnadóttir

Hvernig mælum við formið okkar?

Með viktinni?
Með þolinu / úthaldinu?
Með vöðvamassanum?
Með matarræðinu?

Já – auðvitað segja allir þessir þættir til um líkamlegt atgervi okkar – en þegar hafist er handa við að hnika til lífsstílnum ( púffff…), eins og undirrituð hefur verið að dingla við undanfarið, þá mætir manni frumskógur af hugmyndum, ráðleggingum og reynslusögum, sem leikmenn eiga oft erfitt með að átta sig á. Í þessum frumskógi er oftar en ekki verið að leggja (ofur)áherslu á einn ofantaldra þátta – alvöru leiðbeinendum til mikillar mæðu – en það getur þýtt:

Að ef viktin ræður för… er hætt við svelti, sem leiðir til rýrnunar vöðva og jafnvel lystarstols.
Að ef þolið ræður för… er hætt við stanslausum þolæfingum, rýrum vöðvum og (ofur)álagi – (þetta á reyndar líka við þegar viktin er aðalatriðið).
Að ef vöðvamassinn ræður för… þá er hætt við stöðugum (kraft)lyftingum, sem slíta vöðvum, sinum og liðum og kappið getur leitt til skaðlegrar steranotkunar.
Að ef matarræðið ræður för… er hætt við alls skyns „trúarbrögðum“ um hvað er „rétt“, (hrátt, grænt, rautt, duft, mjólk, ekki mjólk…).

Til að hjálpa mér að vingsa úr hættulegar hugmyndir hef ég t.d. lesið bloggið hennar Ágústu Johnsen, sem er toppmenneskja á sínu sviði og svo er Ragga Nagli hrikalega hvetjandi og óþreytandi við að útrýma rangfærslum og leggja gott til. Þannig leitast ég við að ná jafnvægi í öllum þáttunum; þyngdinni. þolinu, vöðvamassanum og matarræðínu… takið eftir ég segi leitast við… en – allt er í heiminum hverfult … en dugar samt.

Já – ég hef aðeins verið að blogga um raunir mínar við að endurheimta vöðvamassann, sem smá saman hefur bara gufað upp af mínum kroppi  – og  að sama skapi að þynna fituhjúpinn, sem komið hefur í staðinn (rúmlega).  Þetta er hörkubarátta og alltaf sú sama, sem er að þegar maður þarf að gera eitthvað  – NÚNA – sem er erfitt og ávinningurinn kemur ekki fyrr en SEINNA – þá verður lífið doldið flókið – alla vega hjá mér –  og þetta verður erfitt, vont og leiðinlegt – jafnvel óréttlátt og tómt vesen.

En nú skyldi haldið út og fyrst ég hélt út tímana hjá henni Eyrún í haust, þar sem ég taldi hverja sekúndu verða mína síðustu í þessum heimi – þá var ekki um annað ræða en að halda áfram. Næst var stefnan tekin á námskeið hjá henni Ásrúnu sem einnig er hörkuþjálfari hjá þeim í Hreyfingu (grönn eins og flís og sterk eins og fíll). Ásrún byrjaði á að vikta, mæla ummál og fituhlutfall og síðan var ræst – go go go – og ég sá sæng mína útbreidda næstu sex vikurnar; handlóð, stangir, teyjur, þrek, þol, hjól - „áfram stelpur, pína sig núna, þið getið þetta, bara 15 sek. í viðbót, 10 sek. í viðbót“  - söng sífellt í Ásrúnu. Mér leist ekki á blikuna – myndi ég halda þetta út – ætti ég ekki frekar bara að fasta í 6 vikur (víst voða margir í því núna) - ertu brjáluð, sagði Ásrún – þá færðu enga vöðva og aðdráttarafl jarðar vinnur endanlega á kroppnum… nær honum niður á gólf í bókstaflegri merkingu, sagði hún og horfði þannig á mig að ég hélt áfram að lyfta lóðunum kjökrandi – aumingja ég.

Vikurnar sex liðu nokkuð hratt og Ásrún mældi aftur og viktaði og viti menn – það varð árangur af öllu puðinu – einhver kíló og  sentimetrar fuku og massahlutfallið varð vöðvunum í hag  – ég fór og keypti mér Fitness tímarit og bókaði mig á annað námskeið – ég var komin á bragðið, eftir 5 mánuði í bullandi sjálfsvorkun var ávinningurinn að láta á sér kræla.

Ragga Nagli (hef reyndar oft lesið bloggið hennar), hittir naglann á höfuðuð þegar hún segir: „Hafðu ekki áhyggjur kona góð. Þetta er mjög algengt ferli, það hægist á grunnbrennslunni með auknum aldri, sérstaklega ef fólk hefur ekki stundað mikla hreyfingu í gegnum árin“ og Arnar á kollgátuna þegar hann segir: „Að mínu viti er það einkum þrennt sem getur valdið þyngdaraukningu, eitt er aldur eins og þú nefnir. Annað er að „ganga út“ og það þriðja er að hætta að reykja. Allt þetta þrennt er náttúrulega öllu venjulegu fólki óviðráðanlegt“. Þetta á svo sannarlega við um mig – um leið og líkaminn fór að gefa eftir í „grunnbrennslunni“, sem er reyndar algjörlega nýtt hugtak fyrir mér – þá varð ég fertug, gifti mig eftir áralangt „singlelive“ og hætti að reykja – svo til allt á sama árinu – kannski tveimur – fyrir ca. 10 kílóum/árum síðan.

Ég gerði mér grein fyrir því að ég varð að byggja upp vöðvamassann, en massinn sá var smá saman að síga niðurum mig – farinn að láta verulega í minni pokann fyrir stöðugu aðdráttarafli jarðar sl. 50 ár – en – þar stóð einmitt hnífurinn í kúnni, því lóðalyftingar og styrkur höfðu alltaf verið mín veikasta hlið í líkamsræktarmálunum. Hef átt góða spretti í hlaupum, meira að segja hlaupið nokkur 1/2 maraþon – en ekki haft neina krafta í kögglunum.

Í stöðunni leitaði ég á náðir Hreyfingar sem er úrvals líkamsræktarstöð hér í borg. Fór fyrst í „salinn“ þar sem öll tækin eru – og maður er frjáls, ræður ferðinni sjálfur - og gerði að mínu mati mitt besta. Barðist við að lyfta, ýta, draga, og toga þær þyngdir sem ég réði við – já, það var nú yfirleitt sú léttasta eða næstléttasta sem ég réði við og allan tímann meðan á þessu stóð var hausinn að segja mér að hætta þessu, þetta væri svooo erfitt, að ég gæti bara ekki meira, ég myndi bara gera meira næst o.sfrv. Eftir smá tíma var ég farin að kvíða slagnum við tækin og þá var nú stutt í skrópið…

AÐHALD varð lykilorðið – ég þurfti aðhald, einhvern sem segði mér hvað ég ætti að gera, hvenær og hvernig, með hverju og af hverju…  og ég fór að mæta í opna æfingatíma hjá henni Eyrúnu – sem er grönn eins flís og sterk eins fíll (og örugglega alla vega næstum því jafn gömul og ég) – og pottþétt með grunnbrennsluna á kristaltæru. Ég byrjaði á að hamast eins og hinar konurnar í tímanum og horfði stöðug á Eyrúnu til að missa nú ekki af neinu. Svitinn spratt út og lak niður á gólf – guð, það svitnaði engin þeirra eins mikið og ég – var þetta eðlilegt, asnalegt.. eða?  Ég var bókstaflega búin á því, hjartað hamaðist, lóðin sveifluðust, allar æfingar gerðar á pöllum og með lóðum (þá er nú auðveldara að hlaupa – meira að segja langt) - svo er ennþá til fólk sem kallar þetta frúarleikfimi í niðrandi merkingu…. ég verð þreytt við eitt að rifja upp þessar fyrstu vikur….

Meira væntanlegt…

Hrikaleg uppgötvun: Á hverju ári sem liðið er síðan ég varð fertug hafa bæst við líkamsþyngdina 1/2 til 1 kíló. Hægt og örugglega hefur þessi þróun gengið eftir óáreitt og glaðbeitt . Þegar ég uppgötvaði þetta (horfðist í augu við…) þá varð ég - í fúlustu alvöru – algjörlega steinhissa. Ég – sem hafði alltaf getað borðað allt sem mig langaði í án þess að það hefði nokkur áhrif á viktina – hvað var að gerast? Þar sem ég er aðeins 1,60 á hæð og kjörþynd mín ca. 53. kg.  - sem var talan á viktinni þegar ég var fertug – er ljóst að ég stefni í nokkuð góðan „rétthyrning“ ef mér bara endist ævin til (160 hæð x160 þyngd) ef sama þróun fær að halda áfram óbreytt. Nú voru góð ráð dýr, ég hafði aldrei fyrr á ævinni þurft að hugsa um töluna á viktinni – borðaði nammi og skyndibita – og bara alla þá bita sem mér langaði í hvar og hvenær sem var. Ég kunni þetta ekki og vissi í raun ekki mitt rjúkandi ráð – mátti ég nú ekki lengur fá mér mitt súkkulaði, fara í uppáhaldsbakaríið – borða milli mál -  þegar og það sem ég vildi? Ég sem hafði alltaf staðið í þeirri trú að ég væri undantekningin sem sannaði regluna – haha ég þyngdist ekki – það hafði eitthvað með genin mín að gera eða efnaskiptin – man ekki hvort - alveg eins og sumir léttast aldrei þótt þeir borði ekki neitt!!

Sem sagt nú eru góð ráð dýr!

Meira væntanlegt…

Hún er svo furðuleg þessi umræða um það hvort þjóðin hafi „vit“ á því sem kjósa á um í komandi þjóðaratkvæðagreiðslu – þá er ég ekki að tala um umræðuna um það hvort málefnið (Icesavesamningarnir) henti til þjóðaratkvæðagreiðslu – heldur aðeins umræðuna um það hvort kjósendur hafi eitthvert vit til kjósa um þetta örlagamál! 

Í mínum huga er ekki hinn minnstri vafi – auðvitað höfum við – kjósendur – vit til að kjósa um þetta mál. Þar er á ferðinni sama vitið og við höfðum til velja t.d. þá þingmenn sem sitja á Alþingi, forsetann og þá sem sitja í sveitastjórnum – eru það kannski allt „vitleysingar“ – afleiðning af okkar eigin heimsku?

Pólitík er ólíkindatík og að sjálfsögðu spilar tíkin sú stóra rullu í komandi þjóðaratkvæðagreiðslu – eins og öllum öðrum kosningum. Hvað vissu kjósendur t.d. um það sem var að gerast á bak við tjöldin á síðasta valdatímabili ríkisstjórar Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks – nákvæmlega ekkert, sömu sögu er að segja um allan valdatíma Stjálfstæðiflokks og Samfylkingar - en kusu samt, völdu á milli sýnilegra kosta með sinni eigin dómgreind, flokkshollustu eða tilfinningum - og það sama munu kjósendur gera núna – dómgreind, flokkshollusta og tilfinningar munu ráða för.

Kjósum!

Lýðræði á Íslandi og víðar á vesturlöndum byggist á því að fram eru bornar nokkar tegundir skoðana sem lýðurinn má velja á milli á fjögurra ára fresti og jibbý, lýðurinn hefur val, hann er frjáls. Svo má hann líka velja um að versla í Bónus eða Krónunni – jibbý, aftur er lýðræðið og frelsið að svínvirka, við erum frjáls við höfum val. Hugsið ykkur alla hina sem hafa bara val um ekkert eða ekkert, eins og fólkið í fátæku löndnum (langt í burtu), í einræðisríkjunum (svo vanþróað) - ó, hvað við höfum það gott – við veljum og veljum; Kók eða Pepsí, Steingrím J. eða Sigmund Davíð, Toyota eða Mitsubishi…

Það er svooo merkilegt hvernig flokkslínur ráða ávallt átakalínum í öllum umræðum… er þá sama um hvað er rætt; einstaklinga, glæpi, Icesave, útrás, atvinnumál, stöður, menntamál, húsmæður, börn, gamalmenni… og endalaust má telja. Hvað segir þetta okkur um þjóðina / kjósendur? Hvort kemur á undan eggið eða hænan (stjórnmálaflokkar, kjósendur – kjósendur, stjórnmálaflokkar)…?
Er kannski bara þægilegt að láta stjórnmálaflokkana leggja til skoðanir í nokkrum útgáfum og velja svo eina, það er jú það sem þeir fá borgað fyrir, það er vinnan þeirra - okkar litlu kollar hafa alveg nóg með að velja á milli Bónus og Krónunnar, Kók og Pepsí  – þó það nú væri, að við færum að hafa eitthvað um ríkisábyrgðir eða eitthvað þaðan af flóknara að segja (velja) - það hentar okkur ekki - en jippý, samt erum við frjáls og búum í lýðræðisríki  – sem betur fer:)

Gleðilegt nýt ár, megi það færa ykkur gæfu og gleði.

Fátt vinnur hraðar á einbeitingunni og dómgreindinni en óttinn – óttinn við að missa það sem manni er kært, öðlast ekki það sem maður þráir, ná ekki því marki sem stefnt er að, mistök, háð, að vera ekki viðurkenndur eða valda vonbrigðum. Ótti af þessu tagi snýr framkvæmdaorkunni upp í kvíða, angist og varnarviðbrögð af því tagi sem eyðileggja og skemma.

Þessar hugleiðingar komu upp í huga minn eftir lestur bókarinnar „Vigdís, kona verður forseti“. Í kaflanum um kosningabaráttuna eftirminnilegu, sem háð var á vormánuðum 1980, er sagt frá því að það hvarlaði í raun og veru aldrei að Vigdísi að hún yrði forseti, hún gekk út frá því alla kosningabaráttuna að baráttan sem slík væri málið, datt ekki í hug hún yrði nokkurn tíma kosin forseti - og ef það svo mikið sem hvarlaði að henni þá þyrmdi yfir hana og hún leiddi hugann strax að öðru.

Það er áhugavert að velta þessu fyrir sér í ljósi þess að alla kosningabaráttua var Vigdís hispurslaus, hrein og bein – svaraði spontant og virtist ekki taka baráttunni of hátíðlega. Þó einhverjar efasemdir gerðu vart við sig hjá frambjóðandanum þá var Vigdís alltaf viss um að færi hún í gegnum kosningabaráttuna þá væri það hennar sigur – hvernig svo sem úrslitin yrðu. Kosningabarátta hennar var glaðleg og haft var á orði að samkomur á vegum stuðningsmanna hennar væru skemmtilegar og þar réði ríkjum kátína, gleði og óformlegheit. Samt vitum við öll að Vigdís getur (gat) verið manna hátíðlegust  – svo mörgum þótti nóg um allt talið um ættjarðarástina, íslenskuna og allt það…. Þessu andrúmi virðist stuðningsmannahópur Vígdísar – og ekki síst hún sjálf – hafa náð að halda alla kosningabaráttuna.

Helsti keppinautur Vigdísar var Guðlaugur Þorvaldsson. Í hans herbúðum var komin upp sú staða í lok kosningabráttunar að Guðlaugur „varð að vinna“ – annað yrði skandall, ekki mátti hið samhljóma establisment tapa fyrir einstæðri móður með dularfulla fortíð. Óttinn tók völdin í herbúðunum Guðlaugs og á kosningadaginn sjálfan kom svo skammhlaupið – auglýsingin fræga í Morgunblaðinu (þá blaði allra landsmanna) þar sem talað var við kjósendur þannig: „Það er sama hvar þú setur krossinn á kjörseðilinn, þú ert annað hvort að styðja Guðlaug eða Vigdísi“. Þetta hleypti illu blóði í kjósendur hinna frambjóðandanna tveggja, þeirra Alberts og Péturs og mál margra kunnugra er að þetta hafi kostað Guðlaug forsetaembættið. Panikk á síðustu mínútunum, ótti við að öðlast ekki, ná ekki settu marki, mistök og háð – varð framboðinu að falli á síðustu metrunum.

Auðvitað er ég að einfalda en þetta er samt skemmtileg birting á því hvernig það að „verða“ að fá eitthvað … annars??? Oftast eitthvað hræðilegt… getur brenglað dómgreind færustu manna og orðið þeim að falli.

Að bíða eftir lausnum, að bíða eftir aðgerðum stjórnvalda, að bíða eftir að krónan styrkist, að bíða eftir ESB aðild, að bíða eftir betri tíð, er það sama og að deyja. Tímanum sem varið er í að bíða er því illa varið – alveg sama eftir hverju berðið er. Bæði er lífið alltof stutt til að bíða mikið og svo er ótækt að vera stöðugt lifandi dauður.

En það versta við biðina er að henni lýkur aldrei – það koma aldrei lausnir, það kemur aldrei betri tíð – nema - að maður skapi slíkt sjálfur og þá er maður auðvitað hættur að bíða og kominn í „action“ eins og sagt er.

Það er merkilegt hversu miklu maðurinn fær áorkað ef nauðsyn ber til og að sama skapi merkilegt hvað litlu hann kemur í verk ef lítið liggur við. Í biðinni þá liggur lítið við, í biðinni er framhaldið í höndum örlaganna – ekki mannsins sjálfs og lítið gerist.

Nú liggur mikið við og það þarf að koma miklu í verk út um allt samfélag. Þeir einstaklingar sem taka málin í sínar hendur og hætta að bíða, munu verða þeir sem standa eftir með pálmann í höndunum – í öllum skilningi.

Verkefni nútímans krefjast þekkingar umfram allt annað. Nútímasamfélög eru þekkingarsamfélög, fyrirtækin eru þekkingarfyrirtæki og starfsfólkið er þekkingarstarfsfólk. Peter Drucker hinn snjalli stjórnspekingur, sem reyndar er talinn faðir stjórnunarfræðanna eins og við þekkjum þau í dag, notaði þekkingarhugtakið til að aðgreina fyrirtækin í nútímanum frá framleiðslufyrirtækjunum, sem voru ráðandi á fyrri hluta 20. aldarinnar.

En hvað átti Drucker við þegar hann talaði um þekkingu? Að mínu mati var sá gamli fyrst og fremst að tala um hagnýta þekkingu – þekkingu sem drífur áfram hagkerfin, menninguna og ekki síst nýsköpun og framfarir, þekkingu sem beitt er af skynsemi og að vel ígrunduðu máli – og kannski ekki síst sjálfsþekkingu, sem var Drucker hugleikinn í tengslum við stjórnendur. Sérfræðiþekking var honum einnig hugleikinn og að vera þekkingarstarfsmaður þýðir samkv. Drucker, að viðkomandi býr yfir þekkingu sem vinnuveitandinn þarf á að halda en hefur ekki tök á sjálfur. Vinnuveitandinn verður að treysta þekkingarstarfsmanninum til að vinna af heilindum og með hagsmuni fyrirtækisins að leiðarljósi.

Menntunarstig hefur hækkað gríðarlega á Íslandi á undaförnum árum. BA, BS, MA og MS gráður þykja orðið sjálfsagður hlutur og doktorsnemum fjölgar ört. Fólk þyrpist í nám til að afla sér réttinda, þekkingar og fleiri tækifæra. Það er áhugavert að velta fyrir sér hvernig allri þessari þekkingu er beitt – hvernig þekkingin breytist í áætlanir, nýsköpun, verkferla, verk og niðurstöður? Hvernig berst þekking á milli manna? Hvernig er henni miðlað utan hins hefðbundna menntakerfis – t.d. innan fyrirtækjanna og á milli þeirra? Hvenær er þekking til þekkingarinnar vegna (sem einnig er mikilvægt og var e.t.v. hið upprunalega hlutverk háskóla) og síðan hvernig er þekkingunni umbreytt í athafnir og miðlað og kannski ekki síst hvenær er (sjálfs)þekking orðin reynsla?

Stundum líður mér eins og ég hafi gert eitthvað hræðilegt af mér þó alsaklaus sé. Vinkona mín segir mér að þetta sé meðvirkni og hina viðvarandi sektarkennd hafi ég borið með mér úr barnæskunni – ég eigi hana í raun ekki, heldur fullorðna fólkið sem var í kringum mig þegar ég var barn. Já, hún er skrítin þessi vinkona mín.

Svo er ég handviss um að ef ég sæti í fangelsi fyrir alvöru afbrot þá liði mér sem sárasaklaus væri, eins og flestum föngum og sakborningum (alla vega í bíómyndum). Hvað er í gangi? Er til einhver náttúruleg stilling á sektarkenndinni, sem gæti lýst sér þannig að ef einstaklingur fremur afbrot þá hefst upp rödd hið innra sem segir „ég er saklaus“ og ef viðkomandi er saklaus þá hjómar „ég hlýt að hafa brotið af mér“…. (meira bullið).

Nei – sennilega er þetta bara óöryggi, ótti, meðvirkni eða einhvern önnur leiðindi og á hinn bóginn eðlileg varnarbarátta.

Kannski er þetta veðrið – grátt, rigningarsuddi, þungskýjað og fáir á ferli – ég verð að komast burt syndromið – helst í sólina…

Ég er saklaus – hleypið mér „út“…