Magnús Orri Schram

Í gærkvöldi birti Stöð 2 frétt um mætingu þingmanna á fundi Efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis. Þar kom fram að ég hafi mætt 7 sinnum á fundi nefndarinnar frá áramótum en 21 sinni kallað inn varamann og þannig var látið að því liggja að ég hefði illa mætt í vinnuna.

Skýringin á fjarvistum mínum er þessi:  Í janúar settist á þing varaþingmaðurinn Magnús M. Nordal. Nafni minn er að leysa af þingmanninn Katrínu Júlíusdóttur og því voru engin nefndarsæti laus við brotthvarf Katrínar. Hún var ráðherra og sat ekki í þingnefndum.

Um svipað leyti tók ég við formennsku í þingflokki Samfylkingar. Það þótti því tilhlýðilegt að ég gæfi eftir sæti í tveimur nefndum þingsins til nafna míns.

Hins vegar segir svo í starfsreglum þingsins að varaþingmaður geti ekki verið aðalmaður í nefnd. Því hef ég verið „skráður“ í nefndina, þrátt fyrir að hafa ekki tekið þátt í starfi hennar né mætt á fundi undanfarna mánuði. Magnús M. Nordal hefur sinnt því starfi af stakri prýði.

Þess vegna hef ég alltaf kallað inn „varamann“ – það er eina vinnulagið sem Alþingi heimilar okkur nöfnunum.

Þetta hefði auðveldlega mátt skýra út fyrir fréttamanni Stöðvar 2, hefði hann ómakað sig og heyrt í formanni þingflokks í gær.

Í þessu tilviki tókst fréttastofu Stöðvar 2 illa upp.

Nú hefur Alþingi samþykkt þingsályktunartillögu Ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur um að fækka ráðuneytum úr tíu í átta. Markmiðið er spara pening, auka skilvirkni, búa til stærri og öflugri einingar, bæta þjónustu og ákvarðanatöku.  Þessar breytingar eru í takti við niðurstöður Rannsóknarnefndar Alþingis.

Sérstaklega er ánægjulegt að nú hafa landbúnaðar-, sjávarútvegs- og iðnaðarráðuneyti  verið sameinuð í eitt Atvinnuvegaráðuneyti. Mikil samlegðaráhrif eru af því að hafa eitt ráðuneyti fyrir allra atvinnugreinar og nú eykst vægi þeirra greina sem eiga hvað mestu vaxtarmöguleika hér á landi s.s. hugverkageirans, kvikmyndagerðar, ferðaþjónustu og annara skapandi greina. Aukin áhersla verður núna á nýsköpun og frumkvöðlastarf en áður.

Þá sýnir nýtt Umhverfis- og auðlindaráðuneyti aukna áherslu á sjálfbæra nýtingu auðlinda. Ísland byggir afkomu sína á nýtingu auðlinda í meira mæli en aðrar þjóðir  og það er því grundvallarþáttur í velferð samfélagsins að tryggja nýtingu þeirra á sjálfbæran hátt.  Það er gert með nýju ráðuneyti.

Kostnaður vegna sameiningar ráðuneyta er á bilinu 125-200 milljónir króna sem falla til einu sinni. Áætlaður sparnaður  150 milljónir á ári.

Það hefur verið ríkisstjórn jafnaðarmanna sem náð hefur mestum árangri í að minnka báknið í íslenskri stjórnsýslu og minnka kostnað vegna yfirstjórnar.

Báknið burt er í boði jafnaðarmanna.

Það hefur verið gleðilegt að fylgjast með hvernig umsvif og afkoma í sjávarútvegi hafa aukist á síðustu árum. Þar hefur farið saman hátt afurðaverð í erlendri mynt, lágt raungengi krónunnar og góðar gæftir. Undanfarin ár hafa mörg af stærstu fyrirtækjunum notað til þess að grynnka á skuldum í stað þess að fjárfesta. Það var eðlileg ráðstöfun þar sem skuldir hækkuðu mikið við hrunið.

Lágt veiðigjald
Veiðigjald hefur verið lagt á útgerðarfyrirtækin síðustu árin. Gjaldið hefur verið fremur lágt síðustu 10 árin enda var afkoman á árunum fyrir hrun umtalsvert lakari en hún er í dag. Nú er staðan hins vegar allt önnur og framlegðin í greininni er nálega tvöfalt hærri mælt í íslenskum krónum. Þrátt fyrir stórbætta afkomu  hefur veiðigjaldið í greininni einungis numið 1-6 % af framlegð fyrirtækjanna. Þetta þýðir að fyrirtæki í sjávarútvegi hafa haldið eftir ríflega 94% af framlegðinni fyrir sig til að standa straum af fjármagnskostnaði, nauðsynlegri viðhaldsfjárfestingu, tekjuskattsgreiðslum af hagnaði og til arðgreiðslu. Veiðigjaldsgreiðslur hafa því ekki haft mikil áhrif á heildar afkomu fyrirtækjanna fram að þessu.

Hversu mikið?
Með núverandi frumvarpi er lögð til veruleg hækkun á gjaldinu og þess freistað að veita þjóðinni hlutdeild í arði auðlindarinnar. Ég hef ekki áhuga á því að ganga of nærri útgerðinni með innheimtu gjalda, en tel þó mikilvægt að þjóðin öll  njóti að minnsta kosti aukins hluta af viðbótararði auðlindarinnar. Frumvarpið leggur til að þegar útgerðin hefur staðið skil á kostnaði og tekið eðlilega arðsemi úr sínum rekstri,  eigi fyrirtækin að skipta því sem eftir stendur með almenningi. Fáir hagsmunaaðilar hafa tjáð sig um hvernig eigi að skipta arðinum á milli útgerðarmanna og almennings  það er; hvert sé eðlilegt veiðigjald. Áhugavert væri að heyra hugmyndir útgerðarmanna um hvernig mætti skipta arðseminni af fiskveiðunum á milli eigenda auðlindarinnar og þess sem nýtir hana.  Þær hugmyndir myndu varpa skýru ljósi á viðhorf LÍÚ til stöðu almennings sem eigenda auðlindar gagnvart þeim arði sem auðlindin gefur.

Meginhlutverk skatta er að afla ríkinu tekna til að standa undir velferðarkerfinu. Hagsmunir neytenda felast í því að skattkerfið sé einfalt, hlutlaust, gagnsætt og skilvirkt, enda er sá háttur til þess fallinn að stuðla að heilbrigðri samkeppni og bæta verðskyn neytenda.  Núverandi skipan vörugjalda uppfyllir ekki þessi skilyrði og byggir í mörgum tilvikum á afar veikum og handahófskenndum grunni.   Þegar Ísland gekk í EFTA 1970 og tollar voru afnumdir af fjölmörgum vörum, var ákveðið að setja á vörugjöld til að vernda innlenda framleiðslu í tilteknum vöruflokkum. Vörugjöldin hafa hins vegar ekki staðist tímans tönn og uppbygging þeirra er ruglingsleg og handahófskennd.

Betri hagur ríkissjóðs

Álagning vörugjalda færir ríkissjóði milljarða í tekjur á ári.  Þegar jafnaðarmenn tóku við rekstri ríkissjóðs var hallinn 220 milljarðar króna en á næsta ári mun skapast jafnvægi í rekstri ríkissjóðs og skuldasöfnun verður hætt. Það er mikilvægt markmið enda ótækt að sjötta hver króna af skatttekjum fari til greiðslu vaxta af skuldum.  Mikilvægasta verkefni jafnaðarmanna hefur því verið að stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs svo hægt sé að eyða peningunum í skynsamlegri hluti en vexti af skuldum.

Bætt staða ríkissjóðs skapar grundvöll til ýmissa breytinga á skattkerfinu. Til margra hluta ber að líta og þar á meðal álagningu vörugjalda.  Hingað til hafa jafnaðarmenn ekki viljað ráðast í umfangsmiklar breytingar á vörugjaldakerfinu enda ljóst að slíkt myndi líklega leiða til minni tekna ríkissjóðs til skemmri tíma.  En einföldun á álagningu vörugjalda mun hins vegar að öllum líkindum leiða til aukinna skatttekna til lengri tíma, enda mun verslun þá færast til landsins í auknum mæli.

Einfalt er best

Ýmsar misfellur eru í lögum um vörugjöld, þar sem svipaðar vörur bera mismunandi vörugjald.  Til dæmis bera sjónvarpsskjáir og tölvuskjáir með HDMI tengi 25% vörugjald en tölvuskjáir með  VGA eða Dvi tengi bera ekki vörugjald.  Íslenskir innflytjendur þurfa því að flytja inn eldri tækni til að forðast opinberar álögur.   Þá bera brauðristir ekki vörugjald en samlokugrill bera 20% vörugjald.  Ipod Nano er fluttur inn með 7.5% toll og 25% vörugjaldi á meðan Ipod Shuffle er fluttur inn án allra gjalda. Þannig virðist útvarpið ráða hvort varan ber vörugjöld.  Málið verður svo enn flóknara þegar Ipod tækin geta spilað myndbönd.  Flóknar og óskiljanlegar reglur um vörugjöld leiða einnig til þess að kaup eiga sér frekari stað erlendis. Í raun má segja að það sé ótækt að þeir sem hafi ráð á ferðalögum geti frekar keypt vörur ódýrar  en þeir sem ekki ferðast.

Í sumum löndum er lagt vörugjald á fáa vöruflokka s.s.  tóbak, áfengi, eldsneyti og bifreiðar til að tekjur ríkisins standi að einhverju leyti undir kostnaði samfélagsins af notkun varanna.  Sá háttur er í Danmörku og auk þess er þar lagt vörugjald á vörur sem innihalda meira en ákveðið prósent af mettaðri fitu eða sykri. Þannig liggja skýrar og gildar forsendur að baki álagningu vörugjalda.   Ísland á að horfa til reynslu Dana og breyta vörugjalda kerfinu í áföngum á næstu árum.  Nú hefur fjármálaráðherra Samfylkingar, Oddný Harðardóttir sett í gang vinnuhóp sem vinnur að endurskoðun á vörugjöldum þar sem markmiðið er að einfalda  reglurnar öllum til hagsbóta.  Mikilvægt er að stjórnmálaflokkar og atvinnulífið geti svo í framhaldinu sameiginlega mótað einfalt og skilvirkt kerfi vörugjalda.

Ný frumvörp um fiskveiðistjórnun hafa þrjú meginmarkmið.  Í fyrsta lagi eru gefin út nýtingarleyfi til kvótahafa. Þannig er skerpt á þeim skilningi að þjóðin eigi auðlindina en að gefin séu út leyfi til nýtingar hennar. Leyfið gildir til 15 ára og þannig er útgerðarmönnum veitt miklu meira rekstraröryggi en þeir búa við í dag. Í öðru lagi er settur upp pottur af aflaheimildum sem eiga að nýtast byggðunum og nýliðum sem vilja leigja kvóta. Þannig er reynt að mæta sjónarmiðum um jafnt aðgengi að auðlindinni. Í þriðja lagi er svo kynnt útfærsla á veiðigjaldi sem tekur mið af rekstrarafgangi útgerðarfyrirtækja. Hugmyndin af útfærslunni í frumvarpinu kemur frá útgerðarmönnunum sjálfum. Þegar þeir hafa staðið skil á kostnaði (laun, olía o.fl), og tekið til sín eðlilegan hagnað, ( 8-10% af starfseminni), mun í góðu ári eitthvað standa eftir og þeim sérstaka hagnaði er skipt með þjóðinni. Þannig verður aukaarðinum af nýtingu auðlindar deilt á milli þess sem á auðlindina og þess sem nýtir auðlindina.

Renta af auðlind

Auðlindarenta myndast í atvinnugrein sem byggir á sérleyfum til nýtingar náttúruauðlinda. Hún er sá umframarður sem eftir stendur þegar atvinnugreinin hefur greitt rekstrarkostnað og staðið undir eðlilegri ávöxtun þess fjár sem er bundið í greininni, með tillit til þeirrar áhættu sem í rekstrinum felst. Tilkall til auðlindaarðsins er því annað en hefðbundin skattlagning á rekstur.

Sterk staða sjávarútvegs

Gríðarlegur hagnaður sjávarútvegsfyrirtækja undanfarin ár er fyrst og fremst tilkominn vegna lækkunar á gengi krónunnar og hækkunar á verði afurða.  Á sama tíma hefur almenningur þurft að taka á sig auknar byrðar vegna gengisfallsins sem hefur lýst sér í verðbólgu og minni kaupmætti. Það er því ekki nema sjálfsagt að arður auðlindar létti undir með heimilum landsins og skapi grundvöll viðspyrnu í atvinnu-  og efnahagsmálum.   Ný frumvörp tryggja að arður af auðlindum renni m.a. til eflingar rannsóknarsjóða, mannaflsfrekra byggingarverkefna og til alvöru byggðastefnu. Þess vegna vill stjórnarmeirihlutinn samþykkja lög um fiskveiðistjórnun á þessu þingi.  Þau lög tryggja jafnræði, nýliðun, rekstraröryggi útgerðar og ekki síst – munu þau í góðu árferði gefa þjóðinni hlutdeild í arði sem hlýst af nýtingu auðlinda í eigu hennar.

Á síðustu misserum hefur orðið til mjög áhugaverður vaxtarsproti í íslensku atvinnulífi. Hér er um að ræða klasa eða klasasamstarf þar sem hópur ólíkra aðila, sem oft eru í harðri samkeppni, tekst að vinna saman  með aukna verðmætasköpun að markmiði.  Þannig tekst klasasamstarfinu að tvinna saman samkeppni og samvinnu til hagsbóta fyrir heildina.

Upphaf klasahugtaksins er rakið til tímamótaverksins The Competitive Advantage of Nations eftir dr. Michael Porter sem kom út árið 1990. Þar var hugtakið klasi skilgreint sem „landfræðileg þyrping fyrirtækja og stofnana á ákveðnu sviði, sem eiga sameiginlega hagsmuni og stuðningsnet. Með klasasamstarfi skapast ákveðin heild sem er mun sterkari en einstaka aðili einn og sér.“ Með öðrum og færri orðum: Saman erum við sterkari.

Klasahugmyndafræðinni hefur fleygt mikið fram á þeim tveimur áratugum sem liðnir eru frá því hún kom fyrst fram. Allar rannsóknir hafa sýnt að virk þátttaka atvinnulífsins í góðri samvinnu allra þeirra hagsmunaaðila sem að klasanum standa er nauðsynleg ef klasasamstarf og klasastjórnun á að ná árangri.

Fæst okkar ætla ríkisvaldinu það meginhlutverk að „skapa ný störf“ en stjórnvöld eiga að styðja við uppbyggingu atvinnulífsins og skapa því umgjörð svo fyrirtækin geti sjálf skapað verðmæti og þar af leiðandi störf.  Stuðningur við klasasamstarf er þannig góð leið fyrir hið opinbera að styðja við heilbrigt atvinnulíf.

Staða Íslands

Mikilvægt er að Íslendingar sæki fram á sviðum þar sem þeir hafa samkeppnislega sterka stöðu á alþjóðlegum mörkuðum. Þannig færum við verðmæti inn til landsins. En hvar liggur okkar sérþekking og sérstaða? Hvar getum við haft eitthvað til málanna að leggja ?

Íslendingar eru sérfræðingar í nokkrum greinum. Alþjóðleg fjármálaviðskipti eru ekki efst á þeim lista, eins og við héldum kannski um hríð. Við erum sterkust í því sem við þekkjum best: Orkurannsóknum, sjávarútvegi og menningu, svo nokkur dæmi séu tekin.

Klasasamstarf hér á landi er hvað lengst komið á vettvangi jarðvarmans.  Í nóvember 2009 hófst vinna á vegum dr. Michael Porter sem stjórnaði kortlagningu íslenska jarðvarmaklasans á vegum stofnunar hans í Harvard. Fyrsta árið fór í greiningu á framboði, þekkingu, eftirspurn og mögulegu forskoti í samkeppni sem væri að finna innan íslenska jarðvarmaklasans. Dr. Porter kynnti niðurstöður sínar á þúsund manna ráðstefnu í Háskólabíó 1. nóvember 2010.

Á grundvelli greiningar dr. Porters hófst vinna við að móta sýn til framtíðar á vettvangi jarðvarmans. Nokkrir lykilaðilar tóku höndum saman. Vinnustofur tóku til starfa og vel á annað hundrað sérfræðingar, úr öllum áttum innan greinarinnar, lögðu sitt af mörkum. 28. júní á síðasta  ári var svo haldinn stofnfundur klasasamstarfs íslenska jarðvarmageirans, og við sama tækifæri kom út skýrsla samin af ráðgjafafyrirtækinu Gekon með aðkomu dr. Michael Porter. Þegar að var gáð reyndust margir aðilar eiga hagsmuna að gæta – og þar með tilheyra íslenska jarðvarmaklasanum: Allt frá orkufyrirtækjum og fjármálafyrirtækjum til rannsóknarhópa, háskóla og ráðuneyta. Íslendingar búa yfir mjög verðmætri grundvallarþekkingu á sviði jarðvarma og orkurannsókna. Þar tala staðreyndir skýru máli.

Að sameina kraftana

Ég hef fylgst með af miklum áhuga hvernig uppbyggingu og kortlagningu íslenska jarðvarmaklasans hefur verið háttað.  Þar hefur ólíkum aðilum tekist að sameina krafta sinni með hagsmuni heildarinnar í fyrirrúmi. Á stofnfundinum 28. júní 2011 gerðust meira en 20 fyrirtæki, stofnanir og félög stofnaðilar, og skuldbundu sig með ýmsum hætti til að koma að starfinu en gert er ráð fyrir að niðurstöður með aðgerðaáætlun verði lagðar fram í lok þessa árs. Nú eru að störfum 10 vinnuhópar á ýmsum sviðum jarðvarmaklasans og þátttakendur eru um 140 einstaklingar sem allir hafa sitt fram að færa, allt frá vísindalegri sérþekkingu til fjármögnunar, alþjóðlegra sambanda og pólitísks frumkvæðis. Stofnaðilar eru núna tæplega 70 talsins og gangur vinnunnar er með miklum ágætum. Hér er verið að sameina kraftana í mikilvægri grein, þar sem Íslendingar eru leiðandi í heiminum.

Ég tel að þessi vinnubrögð séu til mikillar fyrirmyndar og geti verið leiðarljós fyrir klasasamstarf í öðrum atvinnugreinum þar sem möguleikar eru miklir. Má þar nefna ferðaþjónustu, upplýsingatækni, matvælaframleiðslu, hönnun og ýmsar skapandi greinar þar sem Íslendingar eiga mikla möguleika. Hið opinbera þarf að styðja frumkvæði af þessu tagi, taka þátt í umræðunni og – ekki síst – hafa heildarsýn á þeim nótum sem hér er lagt upp með.

Íslenski jarðvarmaklasinn er þegar orðinn öðrum atvinnugreinum fyrirmynd, og hefur vakið mikla athygli erlendis, enda byggður á grunni nútímavísinda úr þekktustu menntasmiðjum heims og íslenskrar sérfræðiþekkingar. Klasasamstarf er það sem koma skal.  Nú er mikilvægt að styðja við þetta starf með ráðum og dáð og hvet ég  lykilaðila innan annarra atvinnugreina að skoða þessa leið vandlega.  Samstarf, samvinna og samkeppni eru hugtök sem eiga að geta farið saman ef hagsmunir heildarinnar eru hafðir að leiðarljósi. Það gildir innan okkar sterkustu atvinnugreina, sem og innan stjórnmálanna.

Við endurreisn atvinnulífsins er mikilvægt að efla fjárfestingu en hún eykur verðmætasköpun og fjölgar atvinnutækifærum.  Við hrunið urðu 70% innlendra fyrirtækja gjaldþrota og því dró mikið úr fjárfestingum en nú horfir til betri vegar þegar endurskipulagning skulda fyrirtækjanna er að mestu lokið, hagvöxtur uppá 2,5% orðinn viðvarandi og eftirspurn neytenda er smátt og smátt að aukast. Sérstaklega er eftirsóknarvert að auka erlenda fjárfestingu en hún færir verðmæti inní landið og stækkar þannig þjóðarkökuna.

Einangrunarhyggja stjórnmálamanna

Fjölmargar hindranir eru hins vegar í vegi fyrir erlendri fjárfestingu á Íslandi. Starfshópur iðnaðarráðherra sagði í nýlegri skýrslu að óstöðugleiki í íslensku efnahagslífi, gjaldmiðilsáhætta og inngrip stjórnvalda og stjórnmálamanna, séu á meðal þeirra atriða sem erlendir fjárfestar setja helst fyrir sig.

Við jafnaðarmenn teljum frjáls viðskipti landa á milli séu eftirsóknarverð og því viljum við stuðla að erlendri fjárfestingu í íslensku atvinnulífi. Mikilvægt er að tryggja skýrt og einfalt lagaumhverfi sem atvinnulífið getur treyst á og kemur í veg fyrir afskipti stjórnmálamanna af einstökum verkefnum. Rétt eins og það er ekki stjórnmálamanna að „skapa störf“, heldur skapa umgjörð fyrir atvinnulífið til að skapa verðmæti og þannig störf, eiga stjórnmálamenn að skapa ramma um erlenda fjárfestingu og láta svo af afskiptum sínum af einstaka verkefnum.

Alltof oft hafa stjórnmálamenn spilað á strengi þjóðernishyggju, og varað við erlendum áhrifum í gegnum frjáls viðskipti, þegar í raun þeir tala fyrir efnahagslegri einangrun landsmanna.  Þannig nota stjórnmálamenn í dag nota sömu orðræðu og kollegar þeirra gerðu á síðari hluta 20. aldar þegar andstæðingar aðildar Íslands að EFTA og síðar EES samningnum sögðu vegið að efnahagslegu sjálfstæði landsins með afnámi hindrana í viðskiptum og fjárfestingum á milli landa.  Sagan segir aðra sögu. Samningarnir tveir mörkuðu þáttaskil í nútímavæðingu og efnahagslegri uppbyggingu Íslands.  Frekari opnun viðskipta landa á milli mun þannig styrkja atvinnu- og efnahagslíf Íslands.

Hvers konar fjárfesting?

Að mati jafnaðarmanna á erlend fjárfestingu að rýma við stefnu okkar í umhverfismálum. Erlend fjárfesting á að vera þekkingarmiðuð og byggjast á styrkleikum lands og þjóðar.  Hún á að bjóða uppá mikinn innlendan virðisauka þannig að mikil verðmæti verði eftir í íslensku samfélagi og hún á að skapa verðmæt störf,  leiða af sér nýja þekkingu og efla innlendar rannsóknir og þróun. Bein erlend fjárfesting  á einnig að geta leitt af sér möguleika fyrir innlend fyrirtæki sem birgjar eða þjónustuaðilar og hún á að skila miklum skatttekjum í sameiginlega sjóði okkar.  Hún á þannig að ýta undir fjölbreytileika atvinnulífsins og falla vel að ímynd landsins.

Sem dæmi um atvinnugreinar þar sem Ísland hefur samkeppnisforskot  og getur laðað til sín erlenda fjárfestingu má nefna í koltrefjum og efnaferlum, í minkarækt og við uppbyggingu risagróðurhúsa.  Þá eru miklir möguleikar í gagnaverum, tölvuleikjaframleiðslu og líftækni.  Nú er mikilvægt að Ísland geri bragarbót og freisti þess að laða til sín með markvissari hætti beina erlenda fjárfestingu.  Verkefni jafnaðarmanna næstu misserin er að ljúka gerð stefnu um beina erlenda fjárfestingu á Íslandi, einfalda lagarammann og minnka flækjustigið.  Þannig verði hægt að fjölga erlendum fjárfestingaverkefnum, færa  verðmæti inn til landsins og skapa áhugaverð störf.  Ef tekst að byggja upp fjölbreytt atvinnulíf í anda stefnu í umhverfismálum, á ekki að skipta neinu hvort fjármagnið til uppbyggingar sé í formi innlends eða erlends eiginfjár.

Einkenni núverandi heimskreppu er erfið skuldastaða einstakra ríkja.  Ekki er hægt að tengja kreppuna evrunni, heldur frekar að ákveðin ríki í Evrópu standa frammi fyrir erfiðleikum meðal annars vegna óráðsíu í rekstri og skuldasöfnunar, aðgerða til bjargar bankakerfi, og verðhækkana á eignum knúðum áfram af útlánaglöðum bönkum.  Þá var þess ekki gætt að halda í samkeppnishæfni  í alþjóðavæddum viðskiptaheimi.   Þetta þekkja Grikkir, Spánverjar og Ítalir.

Kreppan hefur á hinn bóginn sýnt frammá marga kosti myntsamstarfsins.  Í fyrsta lagi hefur sameiginlegt mynt komið í veg fyrir að einstök ríki bregðist við samdrætti með því að setja upp hindranir eða höft í viðskiptum sín á milli. Í öðru lagi kemur evran í veg fyrir að hægt sé að gengisfella myntir einstakra landa til að styrkja framleiðslu innanlands.  Þesslags  úrræði hafa í för með sér gríðarlega kjaraskerðingu neytenda, verðbólgu og skuldasöfnun og gengur því þvert gegn hagsmunum almennings til lengri tíma.  Í þriðja lagi hefur evran gert sameiginlegar aðgerðir mögulegar, þó að slíkt samstilling hafi tekið tíma og ekki verið þrautalaus.  Þannig hefur evran í raun mildað áhrif alvarlegrar heimskreppu, samhæft aðgerðir og komið í veg fyrir höft, viðskiptahindranir og gengisfellingar.

Vissulega hefur kreppan leitt fram galla á evrusamstarfinu.  Mikil vinna hefur verið lögð í að taka á þeim vandamálum.  Allt eftirlit hefur verið bætt, aukin samvinna er um stjórn fjármála ríkjanna og alþjóðlegt aðhald aukið.  Evran er því sterkari eftir kreppu en fyrir kreppu og verður áfram áhugaverður kostur fyrir Íslendinga.  Nánara samstarf um stjórn ríkisfjármála er ákjósanlegt fyrir Íslendinga sem hafa góða reynslu af utanaðkomandi aga á ríkisfjármál.

Samþykki þjóðin aðild að ESB getur hún strax gengið inní ERM2 samstarfið og um leið tengt krónu við gengi evru með stuðningi evrópska seðlabankans. Þannig næst jafnvægi í gengið og möguleiki gefst til afnáms hafta.  Evran er ákjósanleg fyrir heimili og fyrirtæki á Íslandi sem vilja stöðugleika, minni verðbólgu,  lægri vexti, og afnám verðtryggingar. Raunverulegar  kjarabætur fyrir íslensk heimili felast í upptöku nýrrar myntar.

EES samningurinn er 20 ára um þessar mundir og af því tilefni tóku Norðmenn nýlega saman ítarlega skýrslu um reynslu sína af samstarfinu. Niðurstöður skýrslunnar má að miklu leyti yfirfæra á íslenskan veruleika enda þjóðirnar tvær í sömu stöðu innan EES.

Skýrsluhöfundar segja ávinning Norðmanna af EES mikinn. Samningurinn hafi styrkt atvinnulíf Norðmanna, aukið viðskipti og bætt lífsgæði.  Þá dregur skýrslan fram að einn þriðja af norskum lögum megi rekja til samstarfsins við ESB og að yfir 7000 reglugerðir, tilskipanir o.fl.  hafi verið teknar upp í Noregi vegna samningsins.  Þá er dregið fram að Norðmenn hafa mjög lítil áhrif á þessi lög og reglugerðir sem taka þarf upp eftir óskum frá Brussel.   Þessi staða veikir óneitanlega undirstöður lýðræðisins í Noregi , því þjóðkjörnir fulltrúar á  norska þinginu koma lítið sem ekkert að þriðjungi þeirra laga  sem samin eru í Brussel og svo stimpluð í Noregi.

Þá segir skýrslan að Noregur hafi frá árinu 1992 tekið upp um 70% af öllum ESB gerðum. Það er meira en margir fullgildir meðlimir ESB hafa gert. Þannig hafi síðustu 20 ár markað „Evrópuvæðingu“ Noregs eins og komist er að orði.

Andstæðingar  aðildar Íslands að ESB hafa í málflutningi sínum lagt áherslu á að sjálfstæði þjóðarinnar sé  hætta búin við inngöngu í sambandið og því sé samstarf innan EES betri kostur.  Í ljósi norsku skýrslunnar er sú röksemd fallin um sjálft sig.  Norska skýrslan dregur það skýrt fram að lög þjóðarinnar eru að þriðjungi  ættuð frá ESB án þess að kjörnir fulltrúar hafi mikið um þau að segja. Væri landið á hinn bóginn aðili að ESB hefðu þingmenn miklu betri aðkomu að öllum þeim lögum sem í landinu gilda. Þannig má segja að sjálfstæði þjóðarinnar myndi standa miklu styrkari fótum væri landið hluti að ESB frekar en í núverandi stöðu innan EES samstarfsins.

Fyrir viku síðan var haldinn fjölmennur borgarafundur um verðtrygginguna í Háskólabíó. Þar voru dregin fram mörg dæmi um óréttlæti verðtryggingar fyrir húsnæðiseigendur sem horfa uppá lánin sín lítið breytast þrátt fyrir skilvísar greiðslur í mörg ár.

Það má segja að verðtryggingin sé herkostnaðurinn við að búa í litlu hagkerfi með eigin mynt. Verðtryggingunni var komið á fyrir rúmum 30 árum síðan til að tryggja sparifé landsmanna gegn rýrnun í mikilli verðbólgu. Þannig áttu 10.000 krónur lagðar í sparnað 1980 að vera ígildi 10.000 króna 2012, plús ávöxtun. Sparnaðurinn er m.a. ávaxtaður í húsnæðiskerfinu og til að tryggja hann gegn rýrnun eru húsnæðislánin okkar verðtryggð. Sá sem lánar peninginn vill ekki lána hann án þess að vera tryggður gegn verðsveiflum og hreyfingum á gengi krónunnar og því er verðtryggingin staðreynd.

Ef við viljum breyta kerfinu til frambúðar og koma í veg fyrir að börnin okkar upplifi sama óréttlætið, verðum við að loka hagkerfinu eða breyta myntinni. Öðruvísi verður ekki komist hjá sveiflunum. Lokað hagkerfi þýðir úrsögn úr EES  og mikil skerðing á möguleikum fólks og fyrirtækja innan Evrópu.  Þá er hægt að breyta um mynt – og það yrði gert með einhliða upptöku eða samstarfi um evru.  Einhliða upptaka er slæmur kostur því þá þyrfti að nota skuldsettan forða ríkisins af dollurum og evrum til að kaupa krónur af Íslendingum og koma svo verðlausu krónuseðlunum fyrir kattarnef. Það væri mikil sóun á fjármunum, þegar hægt væri að framkvæma umskiptin mun ódýrar ef farið yrði í samstarf á vettvangi evrunnar.   

Þannig er upptaka annarar myntar skilvirkasta leiðin til að losa fjölskyldurnar undan oki verðtryggingar. Hagsmunasamtök Heimilanna og aðrir sem stóðu fyrir góðum málfundi í síðustu viku, ættu þess vegna að koma með okkur jafnaðarmönnum og styðja við aðild að ESB og upptöku evru í kjölfarið.