Mas og meiningar

Ljóst er að (nú brottreknir) skipverjarnir á Erlingi, sem dæmdir hafa verið í undirrétti fyrir níðingsskap gagnvart 13 ára drengi, hafi aldrei gert sér far um að læra þá dýrmætu lexíu sem vistheimilamálin svokölluðu hafa fært landsmönnum. Þótt öllum megi ljóst vera hversu ólöglegt og ósiðlegt það er að beita börn líkamlegu ofbeldi og kynferðislegum bolabrögðum þá hikuðu þessir einstaklingar ekki við að níðast á 13 ára barninu og hugleiddu í engu alvarlegar afleiðingar af „gríni“ sínu og öfuguggahætti.

Dómurinn í málinu (sjá hér) lýsir ágætlega hvað ein hörmuleg sjóferð með ofbeldismönnum getur gert barni og varpar um leið ljósi á þær hörmungar sem mörg vistheimilabörnin urðu að þola. Í dómtextanum kemur fram mat sálfræðings á afleiðingunum fyrir drenginn sem varð fyrir ofbeldinu:

„… að sjóferðin hafi tekið verulega á drenginn. Hann hafi verið sjóveikur allan tímann og grín gert að honum vegna þess. Hann hafi verið niðurlægður með orðum og gerðum og hann hafi þurft að þola ýmsa áreitni sem hafi bæði meitt hann, niðurlægt og gert hann verulega hræddan, jafnvel um líf sitt. Hann hafi stöðugt þurft að vera á varðbergi og viðbúinn hverju sem væri, en það væru mjög kvíða¬vekjandi aðstæður. Hann hafi upplifað algert hjálparleysi þar sem hann hafi ekki ráðið líkamlega við skipverjana og verið hættur að búast við því að einhver kæmi honum til bjargar þar sem þeir hefðu allir brugðist honum að því leyti. Það að allir hafi brugðist honum hafi án efa verið særandi og erfiður lærdómur fyrir drenginn, að engum sé treystandi. Í tveimur tilvikum hafi drengurinn orðið verulega hræddur. Annars vegar þegar hann hafi haldið að honum yrði nauðgað og hins vegar þegar honum hafi verið haldið á hvolfi út fyrir borðstokk skipsins, en sú upplifun að trúa því eitt augnablik að maður sé hugsanlega að fara að deyja eða alvarlega limlestur geti haft langvarandi og alvarlegar sálrænar afleiðingar í för með sér. Sú upplifun sé t.d. forsenda greiningar áfallastreituröskunar.
Þá segir sálfræðingurinn í vottorðinu að eftir þrjú viðtöl sé ekki unnt að leggja mat á langtímaafleiðingar, en í viðtölunum hafi komið skýrt fram að meint brot hafi valdið drengnum mikilli vanlíðan og hann hafi upplifað mikil vonbrigði. Ekki sé gott að segja til um hvernig honum muni reiða af til lengri tíma og niðurstaða dómsmálsins gæti haft eitthvað um það að segja. Drengurinn sé á viðkvæmum stað í þroskaferli sínu, á unglingsárunum, þar sem sjálfsmyndin sé í mótun sem og viðhorf hans til sjálfs sín, annarra og tilverunnar almennt. Það séu því líkur á því að meint brot gætu verulega skekkt þá mynd sem sé í mótun hjá drengnum„.

Ofbeldismennirnir voru að sönnu ekki sakfelldir fyrir allt sem þeir voru ákærðir fyrir, en engu að síður er ljóst að þeir töldust sekir um mjög alvarleg brot á hegningalögum og barnaverndarlögum. Dómurinn felur og í sér brýn skilaboð, sem maður annars hélt að vistheimilamálin hefðu komið rækilega til skila; þú níðist ekki á börnum – ekki einu sinni í „gríni“. Svo er að sjá að viðkomandi skipverjar hafi ekki tileinkað sér slík sjálfsögð og eðlileg sjónarmið, heldur miklu fremur samskipta- og ögunaraðferðir Þórhalls Hálfdánarsonar, fyrrum forstöðumanns og ofstopamanns í Breiðavík.