Í síðasta mánuði sögðu bandarískir fjölmiðlar frá því að háskóli þar í landi væri farinn að krefja nýnema, sem eru yfir ákveðnum þyngdarmörkum (BMI ≥30), um að léttast ellegar  standast sérstakt íþróttanámskeið, að öðrum kosti fái þeir ekki að útskrifast. Hafa þessar fregnir vakið heitar umræður um þær kröfur sem eðlilegt er að gera í tengslum við heilsu og þyngd. Hingað til hefur ekki tíðkast að íþróttir séu hluti af skyldunámi í háskóla, nema um sé að ræða námsbrautir sem sérstaklega beinast að íþróttum og hreyfingu.

Svo það má spyrja sig: Er eðlilegt að gerðar séu kröfur um líkamlega hreysti í háskólanámi, frekar en kröfur um reykleysi, hófdrykkju eða ábyrgt kynlíf? Hversu langt geta menntastofnanir teygt sig í því að heimta gott heilsufar af nemendum sínum? Og ef gera á slíkar kröfur, er réttlætanlegt að beina spjótum aðeins að afmörkuðum hópi með þyngdina sem viðmið? Hvað með þá sem lifa kyrrsetulífi á kóki og sígarettum? Hvað með þá sem eru í þyngri kantinum en eru í fínu formi? Ef fólk efast um að það sé hægt, þá má benda á að erfitt er að finna karlmann sem hefur einhvern vöðvamassa en er engu að síður í „kjörþyngd“. Kjörþyngdarbilið er varla nógu sveigjanlegt til þess að rúma stælta einstaklinga – sér í lagi karlmenn – sem verður til þess að margir lenda innan „ofþyngdarmarka“ og jafnvel innan „offitu“. Vigtin er lélegur mælikvarði á holdafar og enn lélegri mælikvarði á heilsufar. Svo af hverju skyldi vigtin vera notuð sem mælikvarði á það hverjir þurfa að taka heilsuna fastari tökum?

Þessi umræða hefur orðið til þess að átröskunarsamtök í Bandaríkjunum hafa tekið sig saman og sent út yfirlýsingu þar sem hvatt er til þess að horft verði til lífsvenja fremur en líkamsþyngdar við eflingu heilbrigðis. Bent er á að áhersla á holdafar ýti undir slæma líkamsmynd, fitufordóma og geti leitt til átraskana, þar sem fólk beiti ýmsum brögðum við að ná fram hinum „rétta“ líkamsvexti, sem mörg hver eiga ekkert skylt við heilsu eða vellíðan. Þá er bent á að barátta gegn offitu hafi því miður oft leitt til vanhugsaðra og varasamra aðgerða, sem gera lítið til þess að efla heilsu almennings, en valda hins vegar skaða á sjálfsmynd og virðingu þeirra sem eru yfir kjörþyngd. Þessu þurfi að bregðast við, því ekki er hægt að slíta líkamlega heilsu úr samhengi við andlegt og félagslegt heilbrigði.

Þrátt fyrir að óvíst sé að þyngdaraukningu undanfarinna áratuga megi rekja til vaxandi leti og ofáts meðal almennings hefur lítið dregið úr þeirri sannfæringu í þjóðfélaginu. Í stað þess að endurskoða afstöðu sína syngja margir sama sönginn áfram og benda á að aðeins örlitlar breytingar í mataræði og hreyfingu þurfi til að hrinda af stað mikilli þyngdaraukningu. Þessi rök eru síðan notuð til þess að hvetja fólk til að gæta enn betur að mataræði sínu þar sem jafnvel smæstu breytingar á orkuneyslu geti haft afdrifaríkar afleiðingar í för með sér. Þessu til stuðnings er gjarnan bent á hið fræga kökudæmi: Ef maður tekur upp á því að borða aukaklega 2-3 kexkökur á dag (120 hitaeiningar) mun hann þyngjast um rúm tvö kíló á hálfu ári, þar sem eitt kíló jafngildir 7.000 kaloríum. Skilaboðin eru því ekki aðeins að fólk eigi að geta stjórnað líkamsþyngd sinni heldur að gæta þurfi ýtrustu nákvæmni þar sem hvergi megi út af bregða til þess að fólk hlaupi í spik.

Hugmyndin um að þyngdarstjórnun megi líkja við einfalt reikningsdæmi milli innbyrtrar og eyddrar orku hefur verið lífseig meðal jafnt lærðra sem leikra. Hún felur í sér að líkamsvöxtur sé einna helst spurning um persónulegt val og að allir geti orðið grannir ef þeir bara minnka fæðuinntöku og auka orkueyðslu. Þetta sjónarmið er engu að síður talsverð einföldun á því flókna samspili þátta er ákvarða líkamsþyngd. Rannsóknir sýna svo ekki verður um villst að holdafar stjórnast að miklu leyti af erfðum og benda tvíbura- og ættleiðingarannsóknir til þess að allt að 70% af breytileika líkamsþyngdar megi rekja til erfðafræðilegra þátta. Jafnframt sýna rannsóknir að fólk hefur sterka tilhneigingu til þess að viðhalda ákveðinni líkamsþyngd þrátt fyrir breytileika í innbyrtri og eyddri orku. Þetta bendir til þess að stjórn fólks yfir eigin líkamsvexti sé mun minni en almennt er talið og að strangar líffræðilegar hömlur séu á því hversu mikið hægt er að hafa áhrif á líkamsþyngd til langframa.

Viðmiðsgildiskenningin (set point theory) er ein áhrifamesta kenningin um þyngdarstjórnun hin síðari ár. Samkvæmt henni hafa allir fyrirfram ákveðna kjörþyngd (viðmiðsgildi) sem líkaminn reynir að viðhalda. Gert er ráð fyrir líffræðilegu viðgjafakerfi í heila sem stillir matarlyst og efnaskipti í samræmi við fæðuinntöku til þess að halda líkamsþyngd stöðugri. Rannsóknir þessu til stuðnings sýna að líkaminn eyðir stórum hluta þeirrar orku sem hann innbyrðir umfram þörf en hleður ekki endalaust inn í forðabúr sitt, eins og margir virðast halda. Rannsóknir á áhrifum sveltis sýna jafnframt að þegar líkaminn fær minni orku en hann þarf gerist hið þveröfuga. Undir þeim kringumstæðum einkennist öll líkamsstarfsemi af gífurlegum orkusparnaði og hugarstarfsemi beinist að því einu að komast í æti. Matarlöngun vex í samræmi við þyngdartap og tekur ekki að réna fyrr en upprunalegri þyngd hefur verið náð, jafnvel þótt þúsundum hitaeininga sé neytt í hverri máltíð.

Margt bendir til þess að viðmiðsgildi feitra sé hærra en annarra. Til dæmis sýna rannsóknir á músum að efnaskipti feitra músa eru alveg jafn eðlileg og grannra. Þegar þyngd feitra músa er hins vegar þvinguð niður með orkuskerðingu verða efnaskipti þeirra mun hægari en náttúrulega grannra músa í sömu þyngd. Þetta bendir til þess að það sé feitum músum jafn eðlislægt að vera feitar og það er grönnum músum að vera grannar – og það sé afbrigðilegt fyrir þær að vega jafnt þeim grönnu. Svipaðar niðurstöður hafa fengist hjá mönnum. Í rannsókn Leibel og félaga frá 1995 urðu nákvæmlega eins breytingar á efnaskiptum feitra og grannra við þyngdartap og þyngdaraukningu. Báðir hópar juku brennslu sína álíka mikið við fitun og drógu jafn mikið úr henni við megrun. Þetta bendir til þess að líkamar feitra séu í jafnvægi þegar þeir eru yfir meðalþyngd og þeir sporni gegn þyngdarbreytingum með sama hætti og aðrir. Þessar niðurstöður samræmast ekki hinu hefðbundna viðhorfi um að þeir sem eru feitir hljóti að borða „meira en þeir þurfa“, eins og oft er haldið fram. Þvert á móti er vel mögulegt að þeir sem eru feitir frá náttúrunnar hendi borði einfaldlega það sem þeir þurfa til þess að viðhalda sinni náttúrulegu kjörþyngd.

Um daginn var fjallað um þyngdaraukningu undanfarinna áratuga og bent á að þrátt fyrir endurteknar upphrópanir um ofát og hreyfingarleysi sem helstu, jafnvel einu, orsakir þeirrar þróunar, þá byggja slíkar fullyrðingar á veikum grunni. Ekki er verið að halda því fram að mataræði og hreyfing hafi örugglega ekki átt neinn þátt í þeirri þyngdaraukningu sem orðið hefur, heldur frekar verið að benda á að ástæðurnar eru að mestu ókunnar. Engar skýringar hafa beinlínis verið staðfestar. Engu að síður hefur kerfisbundið verið einblínt á mataræði og hreyfingu þrátt fyrir að margar aðrar skýringar komi til greina. Í þessum pistli verður fjallað um þær.

Árið 2006 kom út grein í International Journal of Obesity eftir hóp fræðimanna sem hafa verið áberandi í offitustríðinu. Þeir halda því einmitt fram að þessar tvær mögulegu skýringar hafi fengið óhóflega athygli á kostað annarra, sem hafi þar af leiðandi ekki verið rannsakaðar eins vel. Vísindamennirnir benda á tíu aðrar mögulegar orsakir fyrir vaxandi þyngd almennings, sem hafa þó fengið takmarkaða skoðun. Meðal þeirra eru:

• Svefnskortur. Fólk sefur minna nú en áður og svefnvandamál hafa aukist. Rannsóknir sýna að þeir sem sofa minna hafa tilhneigingu til að fitna.
• Mengun. Vaxandi mengun getur haft áhrif á hormónastarfsemi líkamans, sem leikur lykilhlutverk við þyngdarstjórnun.
• Hitastig. Vegna hitastjórnunar (ofna og loftræstingar) innanhúss þarf líkaminn síður að brenna hitaeiningum til að hita sig upp eða kæla sig niður daglega.
• Reykingar. Fólk reykir mun minna nú á dögum en fyrir nokkrum áratugum. Reykingar draga úr matarlyst og auka brennslu (þetta getur hins vegar átt þátt í að skýra þá „þversögn“ sem við okkur blasir: Við höfum fitnað en lifum lengur).
• Lyfjaneysla. Mörg lyf hafa áhrif á líkamsþyngd og hefur lyfjaneysla stóraukist á undanförnum árum.

Margar af þessum skýringum koma vel til greina og eru eitthvað sem við ættum að skoða nánar í stað þess að einblína gagnrýnislaust á ofát og hreyfingarleysi. Þær benda á að ef til vill er ástæðan fyrir vaxandi þyngd meira tengd ýmsum umhverfis- og þjóðfélagsbreytingum sem orðið hafa á undanförnum áratugum en vaxandi leti og matgræðgi almennings, og þessar breytingar eru ekki endilega alslæmar þótt þær hafi ýtt undir einhverja þyngdaraukningu. Gott dæmi um það eru reykingar.

Ég tók samt eftir því að þarna vantar einn grunsamlegan sökudólg, sem virðist alltaf sleppa undan fránum augum offituvísindanna. Kannski er það af því að hann er á mála hjá sjálfu vísindasamfélaginu? Þessi sökudólgur er auðvitað megrun.

Fjöldi rannsókna sýnir að megrun tengist þyngdaraukningu þegar fram í sækir, frekar en þyngdartapi, og hafa megrunartilraunir reynst auka áhættu á offitu meðal unglinga. Hér er auðvitað aðeins um tengslarannsóknir að ræða, þar sem ekki er hægt að álykta um orsakir, en engu að síður hefur megrun reynst spá fyrir um ofát og átköst þegar fram í sækir, sem ýtir undir þyngdaraukningu, auk þess sem hún hægir á efnaskiptum líkamans. Margt bendir til þess að megrun ýti líkamanum út í einskonar sveltisástand þar sem hann aðlagar efnaskipti og notkun næringarefna með það að marki að missa sem minnst af fituforða. Á sama tíma breytist hugarstarfsemi þannig að viðkomandi verður sífellt sólgnari í mat, hugsar um mat öllum stundum og líkur á því að missa sig í ofát aukast. Þetta er meðal annars talin ástæða þeirrar hröðu þyngdaraukningar sem oft verður í kjölfar þyngdartaps.

Fleiri skýringar koma auðvitað til greina. Við erum alin upp við gríðarlega ytri stýringu á mataræði. Börn eru ýmist hvött til að klára matinn sinn eða bannað að fá sér meira, nammi er bara leyfilegt á laugardögum, matarauglýsingar og tilboð eru úti um allt í bland við megrunarboðskap heilsu- og líkamsræktargeirans og svo mætti lengi telja. Rannsóknir sýna að þeir sem fara eftir ytri skilaboðum (t.d. megrunarráðleggingum, hversu mikið er eftir á disknum eða nýjustu KFC auglýsingunni) um hvenær og hversu mikið þeir borða, eru almennt þyngri en þeir sem hlusta á skilaboð líkamans, hungur og saðningu.

Einnig má telja til þá staðreynd að við drekkum núna meira gos og áfengi en við gerðum. Mikil aukning hefur orðið í neyslu bjórs og léttvína á undanförnum árum og má gera ráð fyrir að fólk sé að taka inn fleiri hitaeiningar í vökvaformi. Ýmsar rannsóknir benda til þess að líkamanum gangi verr að stýra matarlyst og þyngd ef hitaeininga er neytt í fljótandi formi. Með öðrum orðum, ef við borðum máltíð sem inniheldur 500 hitaeiningar þá verðum við saddari heldur en ef sama hitaeiningafjölda er neytt í formi t.d. bjórs. Orka í vökvaformi virðist ekki „skrásetjast“ með sama hætti og matur í líkamanum – hugsanlega vegna þess að vökvi inniheldur oft ekki það sem helst ýtir undir seddutilfinningu, s.s. prótein, fitu og trefjar.

Lokaniðurstaða: Við höfum engar staðfestar skýringar á því af hverju við höfum fitnað að undanförnu. Óhóflega hefur verið einblínt á ofát og hreyfingarleysi sem helstu skýringar á þessari þróun þrátt fyrir takmarkaðan raunstuðning og hefur það ef til vill leitt til þess að viðbrögð okkar hafa gert illt verra.

Ég hef lengi velt fyrir mér hvenær risaskandall eigi eftir að spretta út í tengslum við þættina The Biggest Loser, eitt hryllilegasta sjónvarpsefni sem til er hvað varðar fituhatur og megrunarsýki. Nú eru kurlin smám saman að koma til grafar og sýna að það er síður en svo allt með felldu innan herbúða þáttanna. Þetta ætti auðvitað ekki að koma neinum á óvart sem séð hefur þessa þætti, en af því að þarna eru misþyrmingar og niðurlæging settar fram með brosi á vör, undir formerkjum heilbrigðis, þá telja áhorfendur sig vera að fylgjast með farsælum skrefum í átt til betra lífs. Þættirnir ganga jú út á að það sé heilsusamlegt að lifa í krónískri fæðutakmörkun, keyra sig út í ræktinni klukkutímum saman og leggja allt í sölurnar til að missa sem flest kíló á sem skemmstum tíma. Það er þó hvorki skynsamlegt né heilbrigt og aðeins tímaspursmál hvenær alvarlegur skaði hlýst af. Það er ágætis mælikvarði á okkar sjúka umhverfi að svona efni skuli vera sýnt í sjónvarpi, að mestu gagnrýnislaust, og ekki einu sinni bannað börnum.

Ég fór í bíó um daginn og tók eftir því að næstum ALLAR auglýsingar fyrir mynd og í hléi snérust um annað hvort mat, útlit eða megrun. Þarna voru Subway, Ruby Tuesday, Metro og allir helstu skyndibitastaðirnir. Síðan komu snyrti- og hárgreiðslustofurnar og svo loks öfgameðulin, fitubrennslu- og fæðubótarefni frá Fitness Sport og Detox Jónínu Ben. Úff.

Aftan á bíómiðanum mínum var svo 2000 kr. afsláttur á Hydroxycut.

Þetta er eitt lítið dæmi um hversu sjúkt umhverfi okkar er orðið varðandi mat, þyngd og útlit. Af hverju erum við hissa á því að átraskanir séu algengar meðal ungs fólks? Hvaða niðurstaða er önnur möguleg miðað við gefnar forsendur?

Í umræðu um vaxandi offitutíðni á Vesturlöndum er gjarnan hamrað á tvennu: Við borðum meira og hreyfum okkur minna. Þessi söngur hefur heyrst svo oft að hann er orðinn að sjálfsögðum sannindum í hugum flestra og því kann að koma mörgum á óvart hve lítill raunstuðningur býr þar að baki. Í besta falli ætti að líta á ofát og hreyfingarleysi sem einar af mögulegum skýringum hins meinta offitufaraldurs, frekar en sem sannreyndar orsakir, hvað þá einu orsakir, hans.

Vandamálið við rannsóknir á hreyfingu er að fáum datt í hug að fylgjast vel með hreyfingu almennings áður en fólk fór að fitna. Því liggja fá gögn til samanburðar við hreyfimynstur okkar nú á dögum og virðast staðhæfingar um aukna kyrrsetu oft meira vera byggðar á rómantískum hugmyndum um fortíðina en haldbærum gögnum. Vissulega hafa orðið breytingar á atvinnuháttum þannig að fleiri stunda kyrrsetustörf nú en áður og svo hafa menn tínt til aukna bílaeign til merkis um að fólk keyri meira og gangi minna. Það má vel vera rétt en við þetta bætist að fleiri taka nú þátt í skipulögðu íþróttastarfi og hreyfing í frístundum hefur aukist til muna, bæði meðal karla og kvenna. Áður fyrr tíðkaðist það hreinlega ekki meðal fullorðinna að hreyfa sig í frístundum. Það var lítt þekkt að venjulegt fólk færi í langa hjólatúra, gengi á fjöll eða færi í ræktina eftir vinnu. Margar konur voru heimavinnandi og ekki endilega hægt að ganga út frá því að þær hafi hamast þar við erfiðisvinnu. Öll helstu heimilistæki voru komin á markað löngu áður en þessi blessaði offitufaraldur hófst.

Úr æsku minni fyrir sirka 30 árum man ég eftir konum sem fóru oft í heimsókn til hverrar annarrar, drukku kaffi og reyktu.  Þær saumuðu og prjónuðu, snýttu börnum, löguðu til og elduðu matinn en stóðu samt ekki sveittar við það. Flestir menn sem ég þekkti unnu á skrifstofu og keyrðu í vinnuna. Yfirleitt man ég eftir fullorðnu fólki sitjandi. Það var horft á sjónvarpið á kvöldin, lesið eða saumað. En ég var náttúrulega borgarbarn. Það var meira um líkamlega vinnu í sveitum og sjávarplássum. Engu að síður finnst mér ekki ósennilegt að við höfum miklað fyrir okkur þá hreyfingu sem á að hafa átt sér stað í daglega lífinu í gamla daga.

Ég efast einnig um að mataræði okkar hafi versnað frá því sem áður var. Þegar fólk hugsar til baka man það helst eftir því að allir tóku lýsi og það var fiskur á borðum oft í viku. Annað hefur gleymst, eins og að í gamla daga var settur sykur út á allt. Það var sykurkar á hverju eldhúsborði sem stráð var úr yfir seríósið, hafragrautinn, slátrið, skyrið og stundum rúgbrauðið. Kaffitíminn haldinn hátíðlegur á hverjum degi og yfirleitt var bakkelsi á borðum. Sumir höfðu líka kvöldkaffi með smurðu brauði og kökum. Það voru engar fitu- eða sykurskertar matvörur til. Við borðuðum mikið af unnum kjötvörum (bjúgu, slátur, lifarpylsu og kæfu), Vilko súpur og franskbrauð með osti, súrmjólk með púðursykri, skyr með rjóma og grjónagraut með kanilsykri. Allt þetta þótti hollur og kjarngóður matur. Djús var blandað úr vatni og Egils þykkni. Allt var steikt upp úr smjörlíki og auka feiti var stundum sett út á matinn. Það voru hamsar með fiskinum. Það var ekki mikið um grænmeti og ávexti, fyrir utan kartöflur og ORA baunir. Jú, og kokteilávexti á sunnudögum. Með rjóma. Fullorðnir drukku kaffi og börn nýmjólk. Ég man ekki til þess að hafa drukkið eitt einasta glas af vatni í æsku.

Niðurstöður síðustu skýrslu Manneldisráðs staðfesta að mataræði þjóðarinnar hefur farið batnandi á undanförnum árum. Árið 1990 var vatn fjórði algengasti drykkur landsmanna, á eftir kaffi, mjólk og gosi. Árið 2002 var vatn hins vegar algengasti drykkur þjóðarinnar og kaffidrykkja hafði minnkað. Fæðumynstur landsmanna hafði almennt færst nær ráðleggingum um æskilegt mataræði, þótt enn væri ýmislegt sem mætti bæta, eins og óhófleg gosneysla og sykurát. En neysla harðrar fitu hafði minnkað og neylsa grænmetis og ávaxta aukist.

Í gær sagði RÚV frá nýrri skýrslu Krabbameinsstofnunar Bandaríkjanna sem þótti sýna að offita væri krabbameinsvaldandi.  Hafa þessar niðurstöður að vonum farið eins og eldur í sinu um veröldina, eins og aðrir heimsendaspádómar varðandi offitu. En hvað er hér á ferðinni?

Við höfum lengi vitað að offita tengist ýmsum heilsufarsvanda. Það sem við vitum ekki er hvort fitan valdi þessum vanda eða hvort orsakaþættirnir séu aðrir, eins og slæmt mataræði, hreyfingarleysi, streita, þyngdarsveiflur o.s.frv.  Sama vandamálið um tölfræðileg tengsl og orsakir. En jafnvel þótt það eigi eftir að koma í ljós að offita sé hinn raunverulegi orsakavaldur, þá breytir það ekki þeirri staðreynd að við höfum engar leiðir til að breyta feitu fólki í grannt fólk. Eftir þrotlausar tilraunir í heila öld erum við engu nær um hvernig við náum fram varanlegu þyngdartapi. Flestir sem grennast þyngjast aftur. Þannig er það bara. Og þyngdarsveiflur eru sjálfar tengdar við heilsuleysi og sjúkdóma. Svo hvað eigum við að gera?

Niðurstaðan er alltaf sú sama. Við einbeitum okkur að því að lifa heilbrigðu og ánægjulegu lífi, miðað við þær forsendur sem við höfum. Meira getum við ekki gert. Við höfum enga beina stjórn á líkamsþyngd okkar og þess vegna gerir hræðsluáróður, eins og að „offita valdi krabbameini“ lítið gagn. Við getum ekki bara ákveðið að hætta að vera feit þótt okkur sé sagt að það sé hættulegt. Þrátt fyrir að við hreyfum okkur og borðum hollan mat, þá verða sum okkar samt áfram feit.

Það er akkúrat þetta sem gerir offitu ólíka öðrum heilsufarsmálum, þar sem fræðsla getur skipt máli. Ef við heyrum af því að líkurnar á því að lifa af bílslys séu betri ef öryggisbelti eru notuð, þá er auðvelt fyrir okkur að bregðast við. Þessar upplýsingar gera það að verkum að við nennum að setja á okkur beltið, verknaður sem tekur um 3 sekúndur og kostar ekki neitt. Svipaða sögu má segja um notkun sólarvarna. Okkur er sagt að útfjólubláir geilsar sólarinnar séu skaðlegir fyrir húðina og því þurfi að verja hana með klæðnaði eða sólarvörn. Þessu er auðvelt að verða við. Kostar kannski smá, en miðað við hættuna á því að fá krabbamein virðist það lítil fórn. Reykingar eru öllu erfiðari. Það er mjög erfitt að hætta að reykja, en ekki ómögulegt. Reykingar eru hegðun og þess vegna eitthvað sem við getum haft stjórn á. Um leið og við erum búin að drepa í síðustu sígarettunni þá erum við hætt að reykja. Við þurfum ekki að tékka á því seinna hvort það hafi tekist. Ef við erum hætt, þá erum við hætt.

Holdafar er aftur á móti ekki hegðun. Holdafar er útkoma margra samverkandi þátta og við höfum ekki stjórn á öllum þeirra. Það þýðir að við getum gert allt rétt (borðað fjölbreyttan mat, hreyft okkur reglulega, sofið vel, minnkað streitu o.s.frv.) en samt ekki verið í „réttri“ þyngd. Þetta er ástæðan fyrir því að hræðsluáróður gagnast ekki. Við getum ekkert gert við þessar upplýsingar.

Það að vera stöðugt æpandi um skaðsemi offitu er svipað og að vera sífellt að núa karlmönnum því um nasir að lífslíkur þeirra séu minni en kvenna. Að þeir eigi frekar á hættu að fá ýmsa lífsstílstengda og arfgenga sjúkdóma, auk þess sem líkur á að meiðast og deyja í slysum séu meiri. Hvað myndi það gagnast ungum drengjum að alast upp við slíkan áróður? Það eina sem nokkur manneskja getur gert er að lifa heilbrigðu lífi í þeim líkama sem henni var gefinn. Hvort sem sá líkami er karlkyns eða kvenkyns, lágvaxinn eða hávaxinn, feitur eða grannur.

Ég heiti því að tala fallega um líkama minn.

Ég lofa að tala ekki um stærð læra minna, rassins eða magans, eða um það að ég verði að missa 5 eða 10 eða 20 kíló. Ég lofa því að kalla sjálfa (n) mig ekki feitt svín, ógeðslega (n) eða neinum öðrum sjálfsfyrirlítandi, niðurrífandi nöfnum.

Ég heiti því að vera góð (ur) við sjálfa (n) mig og líkama minn. Ég ætla að læra að vera þakklát (ur) fyrir styrk hans og fegurð, og læra að sýna mildi gagnvart ófullkomnleika hans.

Ég ætla að minna mig á að líkamar koma fyrir í öllum stærðum og gerðum, og hver sem stærð og lögun líkama míns er, þá verðskuldar hann góðvild, ást og umhyggju.

- Harriet Brown

Nýlega varð allt vitlaust vegna myndar af sjúklega grannri stúlku í auglýsingu frá Ralph Lauren. Myndin vakti heimsathygli fyrir grófa fótósjoppun enda var mitti stúlkunnar minna en höfuðið á henni og útlimirnir litu út eins og tannstönglar. Var Ralph Lauren harðlega gagnrýndur fyrir að halda á lofti óeðlilegum útlitskröfum í tískuheiminum og stuðla þannig að líkamsmyndarvandamálum meðal ungra stúlkna. En þar með var ekki öll sagan sögð.

Nú hefur komið í ljós að ekki var aðeins um ótrúlega myndbreytingu að ræða, þannig að horaður líkami stúlkunnar í auglýsingunni líkist á engan hátt raunverulegum, og mun lögulegri, líkama fyrirsætunnar sjálfrar, heldur hafði blessuð stúlkan í ofanálag verið rekin frá fyrirtæki Ralph Lauren fyrir að vera of feit! Með öðrum orðum, hafnaði fyrirtækið þessari gullfallegu stúlku á þeim forsendum að hún væri of búttuð, en ákvað engu að síður að halda áfram að nota andlit hennar í auglýsingaskyni – og hannaði bara nýjan líkama sem féll betur að hugmyndum þeirra um kvenlega fegurð. Ótrúlegt.

Jákvæðu fréttirnar eru þó þær að fólk tekur svona löguðu ekki lengur þegjandi og hljóðalaust heldur eru tískufyrirtæki í fyrsta sinn að finna fyrir neikvæðum viðbrögðum við svona rugli og kröfur til þeirra um ábyrga hegðun eru farnar að aukast.

Nokkrar greinar úr L.A. Times sem eru greinilega að herma eftir Newsweek. Ekkert nema gott um það að segja:

• Seeking fat acceptance
• Diets? Not for these folks
• Do extra pounds always equal extra risk?