Ég er ekki viss um að allir átti sig fyllilega á því við hvað er átt þegar talað er um ofþyngd og offitu. Ég veit að ég gerði mér litla grein fyrir hvað þessi orð þýddu áður en ég fór að kynna mér málið. Auðvitað hafði ég sterka ímynd í höfðinu sem poppaði upp í hvert sinn sem rætt var um offitu. Hún var af sama toga og fylgir yfirleitt umfjöllun fjölmiðla um þessi mál: Risavaxið fólk að borða hamborgara, stórir magar og skvapaðir rassar, sem vagga letilega um skjáinn. Það kom mér þess vegna mikið á óvart þegar ég áttaði mig á því að fólkið sem raunverulega fyllir flokkana ofþyngd og offita er að langstærstum hluta bara ósköp venjulegt fólk sem fæstir myndu tengja við offitufaraldurinn ógurlega.

Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin skilgreinir ofþyngd og offitu á einfaldan hátt: Þyngdarstuðull (BMI) 25 og yfir þýðir ofþyngd og þyngdarstuðull 30 og yfir þýðir offita. Þyngdarstuðull er reiknaður með því að deila þyngd með hæð í öðru veldi (kg/m²). Það er ekkert annað sem þarf að koma til svo manneskja teljist of þung eða of feit, engar aðrar heilsufarsbreytur, líkamsástand eða önnur atriði sem þarf að taka með í reikninginn. Bara X mörg kíló miðað við hæð.

Til þess setja þetta í samhengi þá þarf maður sem er 180 cm á hæð að vera 98 kg til þess að teljast of feitur. Til þess að teljast of þungur þarf hann að vera 81 kíló. Þetta eru ekki sláandi tölur. Þegar ég fór að kanna þetta óformlega meðal vina og vandamanna kom í ljós að margir voru yfir kjörþyngd. Flestir karlmenn sem ég þekki eru t.d. of þungir samkvæmt stöðlum eða mjög nálægt því. Grannir eða meðalvaxnir menn sem enginn myndi segja að væru „of þungir“. Þeir sem voru í offituflokki voru yfirleitt fólk sem flestir myndu segja að væri þybbið eða dálítið þétt – ekki einu sinni feitt og alls ekki akfeitt. Venjulegir miðaldra menn með ístru og búttaðar konur. Ekki beinlínis fólk sem rúllar eftir gangstéttinni með tvöfalda steikarsamloku í annarri hendinni og tveggja lítra kók í hinni. En þetta er fólkið sem tölfræðin um „offituvandamálið“ byggir á að stærstum hluta.

Hlutfallið skiptist þannig að af þeim sem teljast yfir kjörþyngd eru flestir (2/3) í ofþyngdarflokki. Þetta er ekki fólk sem vekur athygli vegna líkamsstærðar sinnar og fæsta myndi gruna að þessi hópur væri hluti af opinberum tölum um „offituvandann“. Af þeim sem þriðjungi sem eftir er, fólki í offituflokki, hefur meirihlutinn þyngdarstuðul milli 30 og 35, sem þýðir væg offita. Við erum því yfirleitt ekki að tala um stórkostlega feitt fólk þegar rætt er um ofþyngd eða offitu.

Þegar fyrirsagnir birtast um að helmingur þjóðarinnar sé of þungur eða eitthvað álíka er þess vegna ágætt að hafa hugfast að hér er mestmegnis verið að tala um venjulegt fólk. Stærstur hluti þeirra sem liggja á bak við þessa tölfræði á ekki við alvarleg heilsufarsvandamál að stríða. Þetta er ekki einu sinni fólk sem væri talið sérstaklega feitt. Þetta er bara fólk eins og ég og þú, amma þín, maki, besti vinur eða bróðir.  Ef „offitufaraldurinn“ vísaði eingöngu til fólks sem lítur út eins og myndirnar sem venjulega fylgja fjölmiðlaumfjöllun af þessu tagi, þá værum við að tala um örlítið brot þjóðarinnar.

Á þessari heimasíðu má finna myndaseríu sem sýnir vel hversu skrýtnar þessar skilgreiningar um þyngdarflokkana eru og hvernig fólkið sem fyllir þessa flokka lítur út í raunveruleikanum: http://kateharding.net/bmi-illustrated/

Skelfilega grunnhyggin umfjöllun um holdafar og líkamsmynd birtist í DV í dag sem undirstrikar vel þá meinloku sem ríkir um þessi mál. Rætt er við Dr. Ársæl Arnarsson, dósent í sálfræði við Háskólann á Akureyri, sem greinir frá niðurstöðum rannsóknar sem sýnir að líkamsmynd íslenskra unglinga er ekki upp á marga fiska. Um 40% stúlkna í svokallaðri kjörþyngd eru í megrun eða finnst að þær ættu að vera í megrun og það sama má segja um 10% stúlkna sem eru „of léttar“ samkvæmt stöðlum.  Tvöfalt fleiri stelpur en strákar eru óánægðar með sig og því léttari sem þær eru, þeim mun ánægðari eru þær. Ársæll tekur fram að pressan um ákveðna líkamsþyngd skili sér ekki í neinu nema vanlíðan meðal ungmenna og þær aðferðir sem við erum að beita til að laga þetta séu ekki að virka. Þar hittir hann naglann á höfuðið.

Í beinu framhaldi af viðtalinu við Dr. Ársæl birtir DV ráð til foreldra feitra unglinga, þar sem fram koma á einu bretti allir helstu fordómar og neikvæðar staðalmyndir sem ríkja um feitt fólk í dag. Svo velta menn fyrir sér af hverju unglingar eru uppteknir af því að verða ekki feitir og fyrirlíta líkama sinn ef þar birtast hin minnstu merki um fitu. Hmm…

Fyrsta ráðið sem foreldrum feitra unglinga er gefið er að líta á líkama þeirra sem vandamál. Brýnt er fyrir foreldrum að vera ekki í neinni afneitun með þetta, ef börn eru feit þá er alltaf eitthvað að. Sú hugmynd að sumir geti verið feitir frá náttúrunnar hendi er víðs fjarri. Þvert á móti er undirstrikað að vandamálið (þ.e. líkami barnsins) muni ekki hverfa af sjálfu sér en lausnin sé til ef foreldrar bara bera sig eftir björginni. Ekki er minnst á að þrátt fyrir þrotlausar rannsóknir í meira en 50 ár hefur okkur ekki tekist að finna farsæla leið til þess að breyta feitri manneskju í granna. Hvernig það á því að gagnast feitum ungmennum og foreldrum þeirra að líta á líkama barnsins sem mistök sem þurfi að leiðrétta veit ég ekki.

Í annarri ráðleggingunni er gert ráð fyrir því að feit manneskja hljóti að eiga við einhver „dýpri“ vandamál að stríða og því þurfi að finna hvað „raunverulega býr að baki“ fitunni. Ég hef ekki rekist á þetta viðhorf lengi en það var algeng skoðun fyrir nokkrum áratugum að feitur líkami væri einskonar felustaður frá erfiðum samböndum eða lífsreynslu. Þess vegna væri það gefið að ef manneskja væri feit þá ætti hún við andleg vandamál að stríða og til þess að grennast þyrfti hún fyrst að leysa þessi vandamál. Þessi hugmynd hefur ekki reynst eiga við nein rök að styðjast og ekkert bendir til þess að feitt fólk glími frekar við geðræn vandamál en aðrir.

Þriðja ráðleggingin hefst á því að fíkn snúist um að deyfa tilfinningar. Þarna er gengið lengra með hugmyndina um fitu sem merki um undirliggjandi vandamál og gert ráð fyrir því allt feitt fólk sé matarfíklar. Þetta er algeng ranghugmynd en rannsóknir hafa þó sýnt að það er langt frá því að allir sem eru feitir stundi ofát. Margt feitt fólk lifir ósköp venjulegu lífi, borðar eðlilega og stundar hreyfingu en er samt áfram feitt. Neikvæð umræða um offitu í fjölmiðlum, þar sem hverri einustu umfjöllun fylgir mynd af feitri manneskju að borða, hefur hins vegar skapað djúpstæða ímynd í hugum okkar um feitt fólk sem hefur enga sjálfsstjórn gagnvart mat.

Líkamsmynd unglinga verður ekki slitin úr samhengi við þau viðhorf sem ríkja varðandi líkamsvöxt í okkar samfélagi. Það er útilokað að börnum og unglingum geti liðið vel í eigin skinni ef okkur þykir sjálfsagt að mismuna fólki á grundvelli líkamsvaxtar. Börn og unglingar eru mismunandi vaxin frá náttúrunnar hendi og til þess að sem flestum geti liðið vel í sínum líkama þá verðum við að búa til umhverfi þar sem fjölbreytileiki holdafars er virtur og neikvæð umræða um ákveðnar tegundir líkama er ekki liðin. Við þurfum að hætta baráttu gegn offitu og berjast í staðinn fyrir heilbrigðum lífsvenjum fyrir alla. Það er ekkert sem bendir til þess að neikvæð umræða um fitu og feitt fólk bæti neinu uppbyggilegu við það eina sem þarf að segja: Elskaðu líkama þinn og hugsaðu vel um hann.

Í kringum síðustu mánaðarmót ýtti forsetafrú Bandaríkjanna, Michelle Obama, úr vör herferð sinni gegn offitu barna. Lengi hefur tíðkast að eiginkonur forseta Bandaríkjanna sinni hugðarefnum sínum opinberlega með þessum hætti til þess að halda jákvæðri ímynd Hvíta hússins á lofti. Hver man t.d. ekki eftir Just Say No herferð Nancy Reagan? Í slíkar framkvæmdir fara iðulega miklir fjármunir og virðist ekki skipta öllu hvort baráttan sé líkleg til árangurs eða ekki, því hún er ekki síður hugsuð sem PR brella en samfélagsbetrun. Að minnsta kosti er óhætt að segja að Just Say No herferðin hafi mistekist. Vonandi verður herferð núverandi frúar Hvíta hússins, Let’s Move, ekki þekkt fyrir svipaða einfeldni og skilningsskort gagnvart þeim vanda sem hún á að leysa.

Það er vel þekkt strategía hjá þeim sem vilja ráða að hamra á ábyrgð einstaklinga þegar þeir eiga í höggi við illviðráðanleg samfélagsvandamál sem tengjast fátækt,  stéttaskiptingu og annarri ömurð. Það er hins vegar ekki hægt að horfa framhjá því að möguleikar fólks til þess að stýra eigin lífi eru æði misjafnir og þeir sem dvelja neðst í þjóðfélagsstiganum hafa oft lítið val um hvernig þeir „kjósa að lifa“. Það verður því spennandi að sjá hvort þeim 150 milljörðum dollara, sem verja á í offituherferð Hvíta hússins, verði varið á uppbyggilegan hátt til þess að brúa bilið milli ríkra og fátækra og skapa öllum skilyrði til heilbrigðara lífs óháð efnahag, eða hvort þessum peningum verður að mestu varið í ímyndarherferðir forsetahjónanna, hatursherferðir gegn feitu fólki og peningagjafir til megrunar- og líkamsræktariðnaðarins.

Við fyrstu sýn virðist Let’s Move áætlunin sett fram á skynsamlegum nótum. Markmiðin fjalla um að auka aðgengi að næringarríkum mat á viðráðanlegu verði, bæta hollustu skólamáltíða og auka hreyfingu meðal barna. Ekkert nema gott um það að segja. En það er sorglegt að þessar breytingar þurfi að byggja á fordómafullum (og fullkomnlega óraunhæfum) fyrirheitum um að „útrýma offitu“ meðal barna á einni kynslóð. Fjölbreytileiki í líkamsvexti er eðlileg staðreynd og okkur mun aldrei takast að koma í veg fyrir hann. Jafnvel þótt allir í heiminum lifðu heilbrigðu lífi yrðu sumir áfram feitir og aðrir mjóir, þótt líklega yrði minna um mestu öfgarnar. Það er einstaklega ógeðfellt, ef maður hugsar út í það, að ætla að útrýma þessum breytileika og ber vott um bæði umburðarleysi og mannfyrirlitningu. Það sem við ættum að gera í staðinn er að skapa öllum tækifæri til þess að lifa heilbrigðu lífi og taka burt hindranir á borð við tímaleysi, fjárskort, skömm vegna líkamsvaxtar, fitufordóma og annað sem kemur í veg fyrir að fólk  hugsi vel um líkama sinn. Það mun að sjálfsögðu ekki útrýma feitu fólki, en það mun gera okkur öll—grönn og feit—heilbrigðari og hamingjusamari.

Ekki er hægt að segja að herferð Obama fari sérstaklega vel af stað. Eitt af því fyrsta sem birtist í fjölmiðlum var viðtalvið forsetafrúna þar sem hún segir frá því að dætur þeirra hjóna hafi verið farnar að fitna en henni hafi sem betur fer tekist að grípa í taumana. Barak Obama hafði áður lýst því yfir opinberlega að yngri dóttir þeirra væri orðin ansi þybbin… Hefur þetta kallað á hörð viðbrögð átröskunar- og mannréttindasamtaka ytra sem gagnrýna áherslur hjónanna. Meðal annars birtist þetta bréf frá móður átröskunarsjúklings sem stofnaði foreldrasamtökin F.E.A.S.T., þar sem hún reynir að vísa frú Obama áleiðis til betri vegar. Baráttusamtök feitra í Bandaríkjunum, NAAFA, hafa einnig sent frá sér yfirlýsingu sem lesa má hér.

Ég verð að viðurkenna að framganga Obama hjónanna vekur engar sérstakar vonir um að hér fari fólk sem hafi skýran skilning á þeim vanda sem þau ætla að leysa. Fólk sem talar opinberlega um holdafar dætra sinna á neikvæðan hátt án þess að velta fyrir sér áhrifum þess á ungar stúlkur hefur að öllum líkindum takmarkaðan skilning á hugtökum eins og líkamsmynd eða líkamsvirðingu. Ekki virðist heldur mikill skilningur á því að stúlkur bæta oft á sig upp úr 8-10 ára aldri þegar líkami þeirra fer að undirbúa sig fyrir kynþroska. Það er slæmt að stúlkum sé kennt að líta á þessar eðlilegu breytingar neikvæðum augum og gefur eflaust tóninn fyrir því að konur líti á sín kvenlegu líkamssvæði (brjóst, maga, rass og læri) sem „vandamálasvæði“. Það er sorgleg staðreynd að ævilangt haturssamband margra kenna við líkama sinn hefst oft í kringum kynþroska.

Það er von mín að þessi vandræðagangur í upphafi Let’s Move herferðarinnar séu aðeins byrjendamistök en ekki ávísun á það sem koma skal. Það má ekki gleyma því að góð heilsa snýst um meira en bara mataræði og hreyfingu. Ekki er síður mikilvægt að líða vel í sjálfum sér og búa í umhverfi þar sem mannvirðing og umburðalyndi ríkja—því það er engin heilsa án geðheilsu.

Fyrir þá sem misstu af fréttatíma RÚV þann 8. október sl. er ágætt að rifja upp áhugaverða frétt sem kom þar fram. Rætt var við Margréti Héðinsdóttur, skólahjúkrunarfræðing hjá heilsugæslu Höfuðborgarsvæðisins, sem greindi frá þyngdarþróun meðal íslenskra barna síðustu áratugina. Mikið hefur verið rætt (eða öllu heldur æpt) um offitu barna undanfarið og því áhugavert að skoða hvernig þróunin hefur verið. Fólk ímyndar sér að það sé fyrst og fremst núna, síðustu árin og áratuginn, sem íslensk börn hafi verið að þyngjast. Að ofþyngd barna sé ört vaxandi nútímavandamál. Hið rétta er að börn á Íslandi byrjuðu að þyngjast mikið á áttunda áratug síðustu aldar og þyngdust jafnt og þétt næstu tvo áratugina. Þessi þróun hefur hins vegar að mestu stöðvast frá árinu 2000 og allra síðustu árin aðeins verið að ganga til baka.

Með öðrum orðum: Það ríkir ekki neyðarástand. Himinninn er ekki að hrynja. Í stað þess að rjúka af stað og setja börn á sérstaka matar- og hreyfikúra þá ættum við að halda okkar striki, bjóða öllum börnum, óháð þyngd, upp á heilbrigðar en öfgalausar lífsvenjur og hafa hugfast að það er engin heilsa án geðheilsu. Við gætum að geðheilsu barnanna okkar m.a. með því að leyfa ekki umhverfinu að kenna þeim að það sé eitthvað athugavert við líkama þeirra þrátt fyrir að þau uppfylli ekki þrönga staðla um „réttan“ líkamsvöxt. Líkamar mannfólksins eru margbreytilegir og heilsuefling á að snúast um hegðun. Punktur.

Í DV í dag er umfjöllun um fæðubótarefni sem enginn ætti að láta framhjá sér fara. Þessi bransi hefur vaxið ógnarhratt hér á landi og er nú orðinn svo stór og voldugur að hann hefur efni á því að heilaþvo fólk með auglýsingum, söluræðum dulbúnum sem heilsuupplýsingum og gylliboðum allan sólarhringinn. Maður vonar auðvitað að fólk geri sér grein fyrir því að það sem hljómar of gott til að vera satt, er yfirleitt ekki satt, en miðað við hversu vel þessar vörur seljast er það borin von. DV greinir frá því að um 600 tonn af fæðubótaefnum hafi verið flutt til landsins í fyrra – sem er líklega vanmat ef eitthvað er.

Allir ættu að kynna sér gagnrýna umræðu um þessi efni og almennt allt sem selt er undir því yfirskyni að það hafi undraverð áhrif á líkamann, lagi flestalla kvilla á svipstundu og – rúsínan í pylsuendanum – stuðli að betri línum og bættu útliti. Sérstaklega ættu foreldrar að vera vakandi fyrir neyslu barna sinna á þessum efnum, sem geta komið í ýmsu formi, s.s. drykkjum, töflum og dufti. Það eru þrjú atriði sem helst ber að hafa í huga varðandi fæðubótarefni og benda til þess að þau sé gagnslaus peningasóun – jafnvel heilsuspillandi – frekar en heilsubót:

1. Töframáttur. Varan á að stuðla að gríðarlegri vöðvauppbyggingu, hröðu þyngdartapi og laga allt frá hausverkjum til krabbameins.

2. Reynslusögur. Helsta auglýsingabragðið er að birta ummæli neytenda – sem enginn veit hvort eru sönn eða login – og geta auðvitað engan veginn talist dæmigerð. Engu að síður er þetta mikið notuð og áhrifarík sölutaktík.

3. Heilbrigðisstarfsmenn mæla ekki með vörunni. Að öllu jöfnu fást allt önnur svör hjá heilbrigðisstarfsfólki en söluaðilum og það eitt ætti að vekja tortryggni.

Sem sagt, ef þú ert að velta fyrir þér að kaupa vöru sem á að vera allra meina bót, en engar upplýsingar um áhrif eða árangur fást fyrir utan nokkur meðmæli neytenda, sem að öllum líkindum fá ágætis umbun fyrir, og hrósyrði seljenda og framleiðenda, þá skaltu hugsa þig tvisvar um.

Fullt af fólki hefur lent inni á spítala vegna ofneyslu á „heilsubætandi“ efnum. Mörg þeirra eru alveg stórvarasöm, sérstaklega ef þeirra er neytt í miklu magni. Vandinn er að flest fæðubótarefni eru auglýst með loforðum um stórkostleg áhrif, sem býður ef til vill upp á misnotkun, þar sem fólk keppist við að ná fram þeim áhrifum sem lofað var í auglýsingunni.

Sömuleiðis er gott að benda á að nikótín, kókaín og hass eru allt „náttúruleg“ efni því margir eru farnir að líta svo á að allt sem finnst í ómengaðri náttúrunni hljóti að vera heilsusamlegt en annað sé heilsuspillandi gervidrasl. Svona svart-hvítur hugsunarháttur gerir fólk að gagnrýnislausum neytendum heilsubótaiðnaðarins. Sem er akkúrat það sem bransinn vonast eftir.

Pjattrófurnar hvetja konur til líkamsvirðingar í síðustu bloggfærslu sinni. Gott hjá þeim! Sífellt fleiri augu eru að opnast fyrir því að löngunin til að líta vel út, vera heilbrigð og lifa góðu lífi hangir ekki á þröngri staðalímynd, heldur geta allir gert það besta úr því sem þeir hafa. Því fyrr sem við áttum okkur á þessu og förum að koma fram við líkama okkar af virðingu og vináttu, því fyrr fer okkur að líða vel með okkur sjálf. Raunveruleg sjálfsvirðing byggist nefnilega á því að elska það sem maður er – ekki það sem maður vildi verða. Hugsaðu þér hvað það væri lýjandi að eiga í endalausu stríði við einhvern nákominn, eins og systkini eða tengdaforeldra. Lífið myndi einkennast af stanslausum leiðindum og svekkelsi. En það verður enginn jafn náinn þér og þinn eigin líkami, sem er ferðafélagi þinn í gegnum allt lífið og þú losnar ekki einu sinni við hann þegar þú ætlar að eiga næðisstund með sjálfri þér og fara í bað.

Það er ömurleg mynd utan á Fréttablaðinu í dag. Þetta er mynd af uppstækkaðri bumbu þar sem verið er að klípa í magaspikið undir fyrirsögninni: Að losa sig við jólakúluna – einkaþjálfarar gefa góð ráð. Skilaboðin eru skýr: Það er ljótt að vera með magaspik og eitthvað sem þú þarft að losna við. Sorglegt að þetta hafi ratað á forsíðu blaðsins, eins og til þess að tryggja að enginn fari á mis við þessi brýnu skilaboð, ekki einu sinni ólæs börn. Það er einmitt svona sem fitufordómum er viðhaldið í íslensku samfélagi.

Af hverju finna fjölmiðlar sig alltaf knúna til þess að fjalla um líkamann af slíkri vanvirðingu – sérstaklega um þetta leyti? Það er eins og byrjun nýs árs skuli ávallt marka upphafið að sérstöku líkams-haturs tímabili, þar sem fólk sekkur sér í ófullkomnleika holdsins með skömm og sjálfsfyrirlitningu að leiðarljósi, iðrast þessara ímynduðu og uppblásnu synda yfir jólin (sem eiga nota bene að vera hátíð ljóss og friðar) og einsetja sér að gera stranga yfirbót á fyrstu vikum janúarmánaðar. Þetta sorglega ritúal er kaldrifjað markaðsplott megrunar- og líkamsræktargeirans og skammarlegt að fjölmiðlar skuli taka virkan þátt í þessu.

Þessi samanteknu ráð fjölmiðla- og líkamsræktarfólks ala á þeirri ranghugmynd að örfáir dagar af veislumat og konfekti - það er ekki nema ein vika milli jóla og nýárs - hafi dramatísk og langvarandi áhrif á þyngdina. Þetta gerir lítið annað en að viðhalda almennri taugaveiklun í sambandi við mat og þyngd þar sem fólk ímyndar sér að hvers lags undanlátssemi dragi alvarlegan dilk á eftir sér. Ég verð að viðurkenna að ég hef aldrei séð þessa gríðarlegu þyngdaraukningu sem á að eiga sér stað yfir jólin. Ég hef ekki tekið eftir því að fólk mæti áberandi bústnari aftur til leiks eftir hátíðirnar.

Auðvitað getur verið að einhverjir bæti á sig yfir jólin. Það eru kannski helst þeir sem fá bjúg af því að borða mikið unnin og saltaðan mat, þeir sem almennt lifa meinlætalífi og halda þannig þyngd sinni lægri en þeim er eðlislægt (líkamar sem búa við króníska fæðutakmörkun nota tækifærið og hamstra um leið og færi gefs) og síðan þeir sem haldnir eru einhverskonar át-truflunum. Alveg eins og hátíðirnar eru áhættutími fyrir þá sem þjást af alkóhólisma er hætta á því að þeir sem þjást af átröskun „detti í það“ yfir jólin.

En þessir hópar eru ekki meginþorri íslensku þjóðarinnar og það er ekkert sem segir að jólin hafi í för með sér markverða þyngdaraukningu fyrir meirihluta fólks. Ennfremur er ekkert sem segir að aðhald í mataræði eftir áramót séu réttu viðbrögðin fyrir þá sem þyngjast. Almennt ýtir fæðutakmörkun undir ofát og því klárlega ekki réttu viðbrögðin – heldur einmitt það sem heldur vítahringnum gangandi.

Svarið við óhófi felst í jafnvægi. Venjulegu, öfgalausu lífi.

Ég geri mér litlar vonir um að megrunar- og líkamsræktargeirinn, sem byggir afkomu sína á þeirri hugmynd að líkaminn sé ljótur, óheilbrigður og þarfnist endurbóta, snúi við blaðinu. En það er einlæg von mín að fjölmiðlafólk, sem hefur engra sérstakra hagsmuna að gæta við að upphefja neikvæðan áróður og fordóma um holdafar, sjái að sér fyrr en síðar. Finnst ykkur ekki kominn tími til þess að binda endi á þessa vitleysu? Ég hvet ykkur til að hjálpa fólki að leggja niður vopn í stríðinu við líkama sinn. Auðveldið fólki að ná sáttum í eigin skinni með jákvæðri og fordómalausri umfjöllun um heilsu og holdafar. Og hættið í eitt skipti fyrir öll að halda á lofti neikvæðum staðalmyndum á síðum dagblaðanna.

Ég rakst á þessa frásögn fyrir stuttu og fannst þetta ágætis lýsing á því öfgalífi sem margir eru tilbúnir til að lifa í skiptum fyrir grennri líkama. Eins og allir vita eru skyndikúrar gagnslausir og til þess að uppskera varanlegan „árangur“ þarf fólk að gera varanlegar breytingar á lífi sínu… sem þýðir oft að vera í átaki það sem eftir er ævinnar. Rétt upp hönd sem finnst þetta spennandi lífsmunstur?

Hanna Kristín leyfði Vísi að skyggnast inn í hennar líf í einn dag en hún er síborðandi og æfir stíft

„Ég vakna klukkan 06:00 og fæ mér hálfa skyrdós með hálfum banana. Tek síðan fullt af bætiefnum og brennsluaukandi efnum og fer á æfingu. Ég tek oftast svona 30 – 60 mínútur og er þá að brenna. Þetta geri ég þrisvar sinnum í viku.

Ef ég fer ekki á æfingu þá fæ ég mér aloa djús og haframjöl með lífrænt ræktuðum kanil, soyamjólk 1 msk af olívuoliu og eina skeið af plain próteini, pínu banana eða rúsínur eða stundum set ég hörfræ út í.

Milli klukkan 08:00 og 09:00 þegar ég kem heim fá ég mér sjeik með soyamjólk haframjöli appelsínudjús og og frosnum jarðaberjum, eina msk af olíu og smávegis banana og lúku af trefjum, vítamínum og andoxurum og omega.

Síðan blanda ég mér te og aloa blöndu og drekk svona 750 ml fram að hádegi og 2 – 3 vatnsglöðs á milli.

Tveimur tímum síðar fæ ég mér próteinstöng og rosa sterkt te og aðeins meira af brennsluaukandi efnum.

Klukkan 12:00 – 13.00 í hádeginu fæ ég mér salat með allskonar lituðu grænmeti, túnfisk, kjúkling og pínu af kotasælu og út á það set ég olíu og pínu feta. Mér finnst reyndar æði að fara á Culican og fá mér eitthvað af réttunum á þeim matseðli. Allt ferskt og réttar hitaeiningar og svo gott á bragðið.

Klukkan 15:00 – 16:00 fæ ég mér 1/2 kjúklingabringur, ríf hana niður með smá kryddi sem ég steiki daginn áður og eitthvað grænmeti sem mér finnst gott með og drekk vatn með. Með þessu fæ ég mér fíberbond sem tekur 30% af fitu í burtu.

Klukkan 17:00 fer ég aftur á æfingu og tek 60 mínútur þar sem ég brenni í svona 12 mínútur og lyfti í 45 mínútur þungt. Ég geri fáar endurtekningar og æfi þannig að ég kófsvitna og hitna vel af áreynslu.

Þegar ég er búin á æfingu þá smelli ég í mig léttan sjeik og vítamín og andoxara og omega og trefjar.

Þegar ég kem heim þá fæ ég mér léttan kvöldmat en þar sem að ég er ekki neitt rosa svöng þá vel ég. Annað hvort góða grófa samloku með próteinríku meðlæti. Ég borða svona hálfa eða fisk, kjúlla eða kjöt eða próteinríka súpu og grænmeti með og góðan slurk af vatni og fullt af vítamínum. Fyrir svefninn tek ég síðan B vítamín og omega og andoxunarefni.

En ég er örlítið slakari um helgar en þá borða ég kannski sjaldnar og minna og ekki alveg eins hollt. Þá fæ ég mér sósu með kjötinu og kannski aðeins betur af góðu grænmeti og góðan eftirrétt.“ (heimild: visir.is 8. september 2009).

Nú þegar árið er að renna sitt skeið er við hæfi að líta yfir farinn veg og skoða hverjir hafa haldið uppi merkjum megrunardýrkunar og líkamsþráhyggju í samfélaginu. Hverjir eru það sem helst halda að okkur þeim boðskap að til þess að vera falleg eða heilbrigð þurfum við að vera grönn og stælt? Hverjir eru það sem helst halda því að okkur að gildi okkar sem manneskja felist í því hvernig við lítum út? Að til þess að hafa sjálfsvirðinguna í lagi þurfum við að uppfylla þrönga útlitsstaðla? Auðvitað koma margir til greina og þessi listi verður aldrei tæmandi. Á honum ættu að vera flest, ef ekki öll, líkamsræktarfyrirtæki, margir matsölustaðir, fataverslanir o.fl. Engu að síður eru það þessi vörumerki og fyrirtæki sem standa upp úr í mínum huga:

Kellogg’s Special K

Auglýsingar þessarar vöru gera sérstaklega út á útlitsdýrkun og megrunarhyggju undir formerkjum heilsu. Sem er algeng brella. Special K er sífellt sett í samhengi við betri lífsstíl og heilbrigði og þannig er búið að heilaþvo fólk til að trúa því að þetta sé hollustuvara. Sykurmagn Special K er þó mun meira og trefjamagn mun minna en margra annarra morgunkorna, sem gera þó minna af því að tengja sig við heilbrigði.

Egils Kristall

„Það sést hverjir drekka kristal“ segir allt sem segja þarf. Þeim tókst samt að toppa sig í nýlegum auglýsingum sem sýndu unga konu með beran, rennisléttan og eflaust fótósjoppaðan maga undir orðunum: „Kristall plús… ræktin kl. 6:30.“ Veit fólkið hjá Agli Skallagrímssyni ekki hve margar unglingsstúlkur þróa með sér átröskun við að reyna að ná fram einmitt þessu útliti eða er þeim alveg sama?

Fitness Sport

Fyrirtæki sem selur nær eingöngu vörur til að næra líkamsþráhyggju, þar á meðal stórhættuleg fitubrennsluefni. Þarf að segja meira?

Extra tyggigúmmí

Hver hefur ekki séð auglýsingarnar „Tyggðu burt lystina“? Það að svala nagandi matarlöngun með því að tyggja tyggigúmmí er dæmigerð hegðun meðal þeirra sem þjást af átröskun. Sjokkerandi að söluaðilar skuli í alvöru hafa notfært sér það sem auglýsingaslagorð.

Detox Jónínu Ben.

Þetta fyrirtæki sérhæfir sig í öfgamegrun á okurverði. Það er ótrúlegt, með tilliti til þess sem sagan hefur kennt okkur um langtímaáhrif skyndikúra, að enn skuli finnast risamarkaður fyrir svona húmbúkk, en með tilliti til þeirrar örvæntingar sem ríkir varðandi mat og þyngd, er þetta auðvitað mjög borðliggjandi. Fólk sem fer í skyndimegrun missir mikið magn af vökva og massa úr vöðvum, beinum og líffærum. Svo þyngist fólk yfirleitt hratt aftur en situr eftir tugum þúsunda króna fátækari. Skamm, skamm, skamm.

Fyrir þau ykkar sem viljið glöggva ykkur betur á hugmyndaheimi og fræðum líkamsvirðingar, þá fer hér á eftir listi yfir nokkrar frábærar bækur, sem hægt er að panta sér á netinu á aðeins örfáum mínútum… Gleðileg jól!

Wake Up – I’m Fat! er alveg stórkostlega skemmtileg ævisaga leikkonunnar Camryn Manheim, sem margir ættu að kannast við úr þáttunum The Practice. Hún er töff, fyndin og frábær og ætti að snarbreyta þeirri neikvæðu ímynd sem margir hafa af þéttvöxnum konum. Klárlega ein af mínum uppáhaldsbókum.

Hér útskýrir Dr. Linda Bacon hugmyndafræðina á bak við Heilsu óháð holdafari (Health At Every Size) og greinir frá rannsóknum sínum á þessu sviði. Mjög góð lesning fyrir þá sem eru að kynnast þessari hugmyndafræði og vilja vita meira. Það eina sem ég set spurningamerki við er hve mikil áhersla er lögð á „rétt“ mataræði í bókinni, en margar ábendingarnar eiga þó vissulega rétt á sér.

Þessi bók er ekki fræðileg en hún er mjög skemmtileg. Hér er á ferðinni kona sem stendur framarlega í mannréttindabaráttu feitra í Bandaríkjunum með kímni og kaldhæðni að vopni. Glaðleg, litrík og ögrandi bók sem prýða ætti hvert heimili og höfðar jafnt til ungra sem aldinna – dóttir mín hafði til dæmis mjög gaman af Venus af Willendorf dúkkulísunni, sem er að finna í bókinni…

Shadow on a tightrope er sannkallað manifesto baráttunnar gegn holdafarsmisrétti og áhugavert barn síns tíma. Skrifuð af róttækum femínistum, oft og tíðum lesbíum, undir lok áttunda áratugarins. Frábær söguleg heimild, ekki aðeins um upphaf andspyrnuhreyfingar feitra, heldur einnig um stemmingu og baráttuþrek þessa tíma. Algjör yndislestur.

Rethinking Thin. Gina Kolata er fastur penni hjá New York Times og fer á kostum í skrifum um megrun og þyngdarstjórnun. Kolata fylgist með þátttakendum í viðamikilli megrunarrannsókn og blandar við frásögnina einstaklega fróðlegum pistlum um eðli þyngdarstjórnunar sem ættu að útskýra af hverju það er svona erfitt að breyta líkama sínum til langframa. Lipurlega skrifuð og skemmtileg.

Losing It. Laura Fraser er ung blaðakona sem hefur verið föst í vítahring megrunar og líkamsangistar frá því hún var unglingur. Hún er löngu búin að reyna það á eigin skinni að megrun virkar ekki en ákveður að kafa ofan í myrkviði megrunariðnaðarins til þess að finna svar við því af hverju bisness sem selur ónýta vöru er einn sá arðbærasti í heimi. Einkar áhugaverð lesning.

Margar aðrar spennandi bækur eru auðvitað til eins og sjá má hér til hægri á síðunni…