Í DV í dag er umfjöllun um fæðubótarefni sem enginn ætti að láta framhjá sér fara. Þessi bransi hefur vaxið ógnarhratt hér á landi og er nú orðinn svo stór og voldugur að hann hefur efni á því að heilaþvo fólk með auglýsingum, söluræðum dulbúnum sem heilsuupplýsingum og gylliboðum allan sólarhringinn. Maður vonar auðvitað að fólk geri sér grein fyrir því að það sem hljómar of gott til að vera satt, er yfirleitt ekki satt, en miðað við hversu vel þessar vörur seljast er það borin von. DV greinir frá því að um 600 tonn af fæðubótaefnum hafi verið flutt til landsins í fyrra – sem er líklega vanmat ef eitthvað er.

Allir ættu að kynna sér gagnrýna umræðu um þessi efni og almennt allt sem selt er undir því yfirskyni að það hafi undraverð áhrif á líkamann, lagi flestalla kvilla á svipstundu og – rúsínan í pylsuendanum – stuðli að betri línum og bættu útliti. Sérstaklega ættu foreldrar að vera vakandi fyrir neyslu barna sinna á þessum efnum, sem geta komið í ýmsu formi, s.s. drykkjum, töflum og dufti. Það eru þrjú atriði sem helst ber að hafa í huga varðandi fæðubótarefni og benda til þess að þau sé gagnslaus peningasóun – jafnvel heilsuspillandi – frekar en heilsubót:

1. Töframáttur. Varan á að stuðla að gríðarlegri vöðvauppbyggingu, hröðu þyngdartapi og laga allt frá hausverkjum til krabbameins.

2. Reynslusögur. Helsta auglýsingabragðið er að birta ummæli neytenda – sem enginn veit hvort eru sönn eða login – og geta auðvitað engan veginn talist dæmigerð. Engu að síður er þetta mikið notuð og áhrifarík sölutaktík.

3. Heilbrigðisstarfsmenn mæla ekki með vörunni. Að öllu jöfnu fást allt önnur svör hjá heilbrigðisstarfsfólki en söluaðilum og það eitt ætti að vekja tortryggni.

Sem sagt, ef þú ert að velta fyrir þér að kaupa vöru sem á að vera allra meina bót, en engar upplýsingar um áhrif eða árangur fást fyrir utan nokkur meðmæli neytenda, sem að öllum líkindum fá ágætis umbun fyrir, og hrósyrði seljenda og framleiðenda, þá skaltu hugsa þig tvisvar um.

Fullt af fólki hefur lent inni á spítala vegna ofneyslu á „heilsubætandi“ efnum. Mörg þeirra eru alveg stórvarasöm, sérstaklega ef þeirra er neytt í miklu magni. Vandinn er að flest fæðubótarefni eru auglýst með loforðum um stórkostleg áhrif, sem býður ef til vill upp á misnotkun, þar sem fólk keppist við að ná fram þeim áhrifum sem lofað var í auglýsingunni.

Sömuleiðis er gott að benda á að nikótín, kókaín og hass eru allt „náttúruleg“ efni því margir eru farnir að líta svo á að allt sem finnst í ómengaðri náttúrunni hljóti að vera heilsusamlegt en annað sé heilsuspillandi gervidrasl. Svona svart-hvítur hugsunarháttur gerir fólk að gagnrýnislausum neytendum heilsubótaiðnaðarins. Sem er akkúrat það sem bransinn vonast eftir.

Pjattrófurnar hvetja konur til líkamsvirðingar í síðustu bloggfærslu sinni. Gott hjá þeim! Sífellt fleiri augu eru að opnast fyrir því að löngunin til að líta vel út, vera heilbrigð og lifa góðu lífi hangir ekki á þröngri staðalímynd, heldur geta allir gert það besta úr því sem þeir hafa. Því fyrr sem við áttum okkur á þessu og förum að koma fram við líkama okkar af virðingu og vináttu, því fyrr fer okkur að líða vel með okkur sjálf. Raunveruleg sjálfsvirðing byggist nefnilega á því að elska það sem maður er – ekki það sem maður vildi verða. Hugsaðu þér hvað það væri lýjandi að eiga í endalausu stríði við einhvern nákominn, eins og systkini eða tengdaforeldra. Lífið myndi einkennast af stanslausum leiðindum og svekkelsi. En það verður enginn jafn náinn þér og þinn eigin líkami, sem er ferðafélagi þinn í gegnum allt lífið og þú losnar ekki einu sinni við hann þegar þú ætlar að eiga næðisstund með sjálfri þér og fara í bað.

Það er ömurleg mynd utan á Fréttablaðinu í dag. Þetta er mynd af uppstækkaðri bumbu þar sem verið er að klípa í magaspikið undir fyrirsögninni: Að losa sig við jólakúluna – einkaþjálfarar gefa góð ráð. Skilaboðin eru skýr: Það er ljótt að vera með magaspik og eitthvað sem þú þarft að losna við. Sorglegt að þetta hafi ratað á forsíðu blaðsins, eins og til þess að tryggja að enginn fari á mis við þessi brýnu skilaboð, ekki einu sinni ólæs börn. Það er einmitt svona sem fitufordómum er viðhaldið í íslensku samfélagi.

Af hverju finna fjölmiðlar sig alltaf knúna til þess að fjalla um líkamann af slíkri vanvirðingu – sérstaklega um þetta leyti? Það er eins og byrjun nýs árs skuli ávallt marka upphafið að sérstöku líkams-haturs tímabili, þar sem fólk sekkur sér í ófullkomnleika holdsins með skömm og sjálfsfyrirlitningu að leiðarljósi, iðrast þessara ímynduðu og uppblásnu synda yfir jólin (sem eiga nota bene að vera hátíð ljóss og friðar) og einsetja sér að gera stranga yfirbót á fyrstu vikum janúarmánaðar. Þetta sorglega ritúal er kaldrifjað markaðsplott megrunar- og líkamsræktargeirans og skammarlegt að fjölmiðlar skuli taka virkan þátt í þessu.

Þessi samanteknu ráð fjölmiðla- og líkamsræktarfólks ala á þeirri ranghugmynd að örfáir dagar af veislumat og konfekti - það er ekki nema ein vika milli jóla og nýárs - hafi dramatísk og langvarandi áhrif á þyngdina. Þetta gerir lítið annað en að viðhalda almennri taugaveiklun í sambandi við mat og þyngd þar sem fólk ímyndar sér að hvers lags undanlátssemi dragi alvarlegan dilk á eftir sér. Ég verð að viðurkenna að ég hef aldrei séð þessa gríðarlegu þyngdaraukningu sem á að eiga sér stað yfir jólin. Ég hef ekki tekið eftir því að fólk mæti áberandi bústnari aftur til leiks eftir hátíðirnar.

Auðvitað getur verið að einhverjir bæti á sig yfir jólin. Það eru kannski helst þeir sem fá bjúg af því að borða mikið unnin og saltaðan mat, þeir sem almennt lifa meinlætalífi og halda þannig þyngd sinni lægri en þeim er eðlislægt (líkamar sem búa við króníska fæðutakmörkun nota tækifærið og hamstra um leið og færi gefs) og síðan þeir sem haldnir eru einhverskonar át-truflunum. Alveg eins og hátíðirnar eru áhættutími fyrir þá sem þjást af alkóhólisma er hætta á því að þeir sem þjást af átröskun „detti í það“ yfir jólin.

En þessir hópar eru ekki meginþorri íslensku þjóðarinnar og það er ekkert sem segir að jólin hafi í för með sér markverða þyngdaraukningu fyrir meirihluta fólks. Ennfremur er ekkert sem segir að aðhald í mataræði eftir áramót séu réttu viðbrögðin fyrir þá sem þyngjast. Almennt ýtir fæðutakmörkun undir ofát og því klárlega ekki réttu viðbrögðin – heldur einmitt það sem heldur vítahringnum gangandi.

Svarið við óhófi felst í jafnvægi. Venjulegu, öfgalausu lífi.

Ég geri mér litlar vonir um að megrunar- og líkamsræktargeirinn, sem byggir afkomu sína á þeirri hugmynd að líkaminn sé ljótur, óheilbrigður og þarfnist endurbóta, snúi við blaðinu. En það er einlæg von mín að fjölmiðlafólk, sem hefur engra sérstakra hagsmuna að gæta við að upphefja neikvæðan áróður og fordóma um holdafar, sjái að sér fyrr en síðar. Finnst ykkur ekki kominn tími til þess að binda endi á þessa vitleysu? Ég hvet ykkur til að hjálpa fólki að leggja niður vopn í stríðinu við líkama sinn. Auðveldið fólki að ná sáttum í eigin skinni með jákvæðri og fordómalausri umfjöllun um heilsu og holdafar. Og hættið í eitt skipti fyrir öll að halda á lofti neikvæðum staðalmyndum á síðum dagblaðanna.

Ég rakst á þessa frásögn fyrir stuttu og fannst þetta ágætis lýsing á því öfgalífi sem margir eru tilbúnir til að lifa í skiptum fyrir grennri líkama. Eins og allir vita eru skyndikúrar gagnslausir og til þess að uppskera varanlegan „árangur“ þarf fólk að gera varanlegar breytingar á lífi sínu… sem þýðir oft að vera í átaki það sem eftir er ævinnar. Rétt upp hönd sem finnst þetta spennandi lífsmunstur?

Hanna Kristín leyfði Vísi að skyggnast inn í hennar líf í einn dag en hún er síborðandi og æfir stíft

„Ég vakna klukkan 06:00 og fæ mér hálfa skyrdós með hálfum banana. Tek síðan fullt af bætiefnum og brennsluaukandi efnum og fer á æfingu. Ég tek oftast svona 30 – 60 mínútur og er þá að brenna. Þetta geri ég þrisvar sinnum í viku.

Ef ég fer ekki á æfingu þá fæ ég mér aloa djús og haframjöl með lífrænt ræktuðum kanil, soyamjólk 1 msk af olívuoliu og eina skeið af plain próteini, pínu banana eða rúsínur eða stundum set ég hörfræ út í.

Milli klukkan 08:00 og 09:00 þegar ég kem heim fá ég mér sjeik með soyamjólk haframjöli appelsínudjús og og frosnum jarðaberjum, eina msk af olíu og smávegis banana og lúku af trefjum, vítamínum og andoxurum og omega.

Síðan blanda ég mér te og aloa blöndu og drekk svona 750 ml fram að hádegi og 2 – 3 vatnsglöðs á milli.

Tveimur tímum síðar fæ ég mér próteinstöng og rosa sterkt te og aðeins meira af brennsluaukandi efnum.

Klukkan 12:00 – 13.00 í hádeginu fæ ég mér salat með allskonar lituðu grænmeti, túnfisk, kjúkling og pínu af kotasælu og út á það set ég olíu og pínu feta. Mér finnst reyndar æði að fara á Culican og fá mér eitthvað af réttunum á þeim matseðli. Allt ferskt og réttar hitaeiningar og svo gott á bragðið.

Klukkan 15:00 – 16:00 fæ ég mér 1/2 kjúklingabringur, ríf hana niður með smá kryddi sem ég steiki daginn áður og eitthvað grænmeti sem mér finnst gott með og drekk vatn með. Með þessu fæ ég mér fíberbond sem tekur 30% af fitu í burtu.

Klukkan 17:00 fer ég aftur á æfingu og tek 60 mínútur þar sem ég brenni í svona 12 mínútur og lyfti í 45 mínútur þungt. Ég geri fáar endurtekningar og æfi þannig að ég kófsvitna og hitna vel af áreynslu.

Þegar ég er búin á æfingu þá smelli ég í mig léttan sjeik og vítamín og andoxara og omega og trefjar.

Þegar ég kem heim þá fæ ég mér léttan kvöldmat en þar sem að ég er ekki neitt rosa svöng þá vel ég. Annað hvort góða grófa samloku með próteinríku meðlæti. Ég borða svona hálfa eða fisk, kjúlla eða kjöt eða próteinríka súpu og grænmeti með og góðan slurk af vatni og fullt af vítamínum. Fyrir svefninn tek ég síðan B vítamín og omega og andoxunarefni.

En ég er örlítið slakari um helgar en þá borða ég kannski sjaldnar og minna og ekki alveg eins hollt. Þá fæ ég mér sósu með kjötinu og kannski aðeins betur af góðu grænmeti og góðan eftirrétt.“ (heimild: visir.is 8. september 2009).