Lára Hanna

Það fór sem mig grunaði – enginn sagði neitt. Enginn varð vitlaus og enginn fjölmiðill hafði döngun í sér til að fylgja fréttinni eftir. Engum þeirra fannst þessir 10 milljarðar neitt til að æsa sig yfir. Reknir voru hljóðnemar framan í tvo ráðherra sem vísuðu að sjálfsögðu öllu á bug og málið var dautt.

Maður sér umfjöllun um Wikileaks-skjölin í öllum helstu fjölmiðlum heims, dag eftir dag eftir dag. Farið ofan í saumana á öllum lekunum. Erlendir ráðamenn hóta Wikileaks-mönnum aftökum, ákærum og hryðjuverkastimpli og telja uppljóstranirnar mjög alvarlegar.

En svo heyrði ég íslenska blaðakonu segja í Morgunútvarpi Rásar 2 sl. föstudag að „…bandaríska sendiráðið og starfsmenn þess hérna á Íslandi hafi í rauninni bara ekki haft neitt vit á Íslandi. Þeir hafi misskilið ráðamenn alveg ofsalega mikið í einhverjum partísamræðum þeirra á milli og hafi greinilega ekki vitað neitt rosalega mikið um íslenska pólitík. Allavegana er allt sem kemur fram í þessum skjölum…. það eru nú engar bombur, en þetta er svona ágætis innsýn inn í embættismannakerfi Bandaríkjanna og líka náttúrulega það að þeir eru greinilega að rugla eitthvað mjög mikið í sendiráðinu hérna á Íslandi. Já… eins og ég segi, misskilið allt sem var sagt við þá… Það er allavegana verið að bera allt til baka. Mér hefur heyrst að eiginlega allt sem hefur komið út úr þessum Wikileaks-leka og verið síðan borið undir fólk hér heima sem hefur átt hlut að máli segir bara ‘Nei, nei, nei, þetta er misskilningur. Ég var bara þarna í einhverju kokkteilboði…’“

Þetta virðast dæmigerð viðbrögð við Wikileaks-skjölunum á Íslandi, gagnstætt viðbrögðum annarra þjóða. Svo er keppst við að fjalla um einkamál forsprakkans eins og þau komi skjölunum nokkurn skapaðan hlut við.

Jamm, allt sem kemur frá útlöndum um Ísland er misskilningur. Útlendingar skilja bara ekki Íslendinga og snilld þeirra. Hélt fólk kannski að allir sem hlut eiga að máli og sendiráðsmennirnir tala um myndu játa allt og lofa að bæta ráð sitt? Auðvitað neita íslenskir stjórnmálamenn öllu og segja þetta misskilning. Það er hefðin og varla er brugðið út af henni – hvort sem satt er eða logið. Ekki hvarflaði að banka- og ráðamönnum að játa þegar erlendu skýrslurnar bárust um stöðu bankakerfisins á Íslandi. Það var allt einn stór misskilningur af því útlendingar skildu ekki hvernig kaupin gerast á eyrinni hjá snillingunum á Íslandi. Munið þið? Útlendingar hafa ekkert vit á Íslandi og Íslendingum. Eigum við ekki bara að trúa okkar mönnum eins og forðum – fyrir hrun – það er svo miklu þægilegra.

Þótt margt megi segja um Bandaríkin og Bandaríkjamenn er eitt á hreinu – þeim er alvara í utanríkismálum. Það hefur nú aldeilis sýnt sig undanfarna áratugi þar sem þeir hafa seilst til valda og áhrifa og þeir svífast einskis. Ég býst við að þeir séu með klárt fólk í utanríkisþjónustu, ekki tóma bjána sem misskilja allt og alla, þótt auðvitað slæðist einn og einn með eins og alls staðar. Ég sé enga ástæðu til að trúa öllu sem þeir segja – en ég sé heldur enga ástæðu til að trúa engu sem þeir segja. Og vitaskuld er sumt léttvægt, annað vegur þyngra og sumt jafnvel æði þungt. Fréttablaðið birti opnugrein með samantekt um skjölin og ESB á laugardaginn. Eru Bandaríkjamennirnir að misskilja mikið þarna, eða hvað?

En hlustum nú á svar Steingríms J. Sigfússonar í hádegisfréttum RÚV sunnudaginn 5. desember – daginn eftir að þessi pistill birtist.

Steingrímur J. Sigfússon um orkuskatt – Hádegisfréttir RÚV 5. desember 2010

Ekkert hæft í því að bandarískir sendiráðsfulltrúar hafi þrýst á að orkuskattur hafi ekki hækkað eins og til stóð. Samkomulag hefði náðst um að hækka tryggingagjald í staðinn. Þar höfðu Samtök Atvinnulífsins heldur betur hönd í bagga eins og sjá má hér. Ég skal einhvern tíma segja söguna af tryggingagjaldinu, hvernig þeim skatti er varið og hvernig sumir hópar í þjóðfélaginu eru þar jafnari en aðrir.

Auðvitað neitar Steingrímur að hafa farið eftir tilmælum eða látið undan þrýstingi erlendra ríkja í orkuskattsmálinu. Það hefði líklega liðið yfir mig ef hann hefði viðurkennt það. Hann á pólitískra hagsmuna að gæta – en það á aftur á móti ekki sendiráðsfulltrúinn sem fullyrðir hið gagnstæða. Hans frami og atvinna velta ekki á þessu máli og eflaust hefur hann lítil sem engin völd að verja. Takið eftir að Steingrímur nefnir orðið „jafnræði“ en skýrir það ekkert frekar – og er ekki spurður.

Nú skulum við líta á viðbrögð Katrínar Júlíusdóttur í fréttum sjónvarpsins þetta sama kvöld.

Katrín Júlíusdóttir um orkuskatt – Kvöldfréttir RÚV 5. desember 2010

Katrín segir aldrei hafa staðið til að setja hærri orkuskatta á álbræðslurnar. Því hafi bara verið slegið fram sisvona í greinagerð með fjárlagafrumvarpi til að menn sæju hvaða stærðir væri um að ræða. Bara verið að leika sér með tölur, kannski til að hjálpa fólki að reikna. (Ætli þetta séu algeng vinnubrögð við gerð fjárlagafrumvarpa?) Svo segir hún að álbræðslurnar séu varðar í samningum gegn sértækum skatti. En samt var hægt að leggja á þær sama orkuskatt og almenning – sem vissulega er sértækur skattur. Það mátti bara ekki leggja á þær hærri skatt en almenning. Hagsmunir almennings réðu þegar sértækur orkuskattur var lagður jafnt á orkufrekasta iðnað veraldar og heimilin í landinu af því það mátti ekki leggja hærri sértækan skatt á álbræðslurnar sem hefði getað skilað þjóðarbúinu 12 milljörðum króna!

Ætli þetta sé svokallað „jafnræði“ sem Steingrímur minntist á? Að gæta verði jafnræðis milli heimila og álfyrirtækja? Af hverju fæ ég þá ekki kílówattstundina á 2 krónur eins og álbræðslurnar? Eða gróðurhúsin? Hvaða jafnræði er í því að álbræðslur séu varðar með samningum gegn sjálfsögðum gjöldum, sköttum og skyldum gagnvart samfélaginu? Af hverju fæ ég ekki lánin mín afskrifuð eins og útgerðarmenn og aðrir auðmenn? Af hverju vegur atkvæði Bolvíkings miklu þyngra en atkvæðið mitt í kosningum til Alþingis? Hvers vegna fær gagnaver Björgólfs Thors, eins alræmdasta útrásarbófans, sérmeðferð og undanþágur ýmiss konar? Hvenær hefur verið gætt jafnræðis á Íslandi og í hverju?

Sama fréttakona var með bæði viðtölin, spurði einskis og lét gott heita.

Ég verð að viðurkenna að ég skil þetta ekki. Sé ekki lógíkina á bak við þetta. „Þess vegna voru þetta ekki hagsmunir álfyrirtækjanna sem réðu endanlegri upphæð,“ segir Katrín. Hvað réð því þá, annað en hagsmunir þeirra, fyrst farið var af stað í fjárlagafrumvarpinu með eina krónu en upphæðin lækkuð í 0,12 krónur? Og af hverju ætti bandarískur sendifulltrúi að ljúga til um aðkomu sína að málinu? Hvaða hagsmuni hefur hann af því? Hefur einhver fjölmiðill talað við hann og spurt? Hvaða hagsmuni hafa þessir íslensku ráðherrar af því að neita og segja hann ljúga? Skyldu þeir vita að enginn fjölmiðilll fylgir málinu eftir frekar en venjulega – þekkja sína menn?

Wikileaksmenn í Silfri Egils 29. nóvember 2009

Kristinn Hrafnsson, talsmaður Wikileaks, í Silfri Egils 12. desember 2010

Ég er orðin svolítið langeyg eftir að Wikileaks birti sendiráðspóstana um Ísland á vefsíðu sinni. Við fáum upplýsingarnar í smáskömmtum, matreiddar af misáhugasömum fjölmiðlamönnum og vitum ekki hvað snýr upp eða niður á málunum. Höfum ekki séð neitt með eigin augum. Ég varð mér því úti um þennan um orkuskattinn og birti hér að neðan. Því miður hef ég ekki haft tíma til að þýða þetta og birti því frumgerðina á ensku. En hér eru nokkrar skýringar á nokkrum skammstöfunum til að lesendur átti sig betur á því við hvern, hverja og hvað er átt:

CDA = Charge d’affaires = Sam Watson, sendiráðsfulltrúi
GOI = Government of Iceland = Íslenska ríkisstjórnin
FDI = foreign direct investment = erlend fjárfesting
Association of Icelandic Employers = SA = Samtök atvinnulífsins

Eins og sjá má á póstinum telur sendiráðsfulltrúinn sig hafa haft mikil áhrif á að orkuskatturinn á álbræðslurnar var lækkaður. Þótt dregið sé úr meintum áhrifum hans og hluti þeirra afgreiddur sem sjálfshól (sem er ekki endilega sanngjarnt) stendur heilmikið eftir. Hann talar bæði um símtöl við og fundi með ráðherrum, ekki partísamræður eða kokkteilboð. Slíkt hlýtur að geta fengist staðfest í ráðuneytunum. Ekki er tekin fram dagsetning á skjalinu, en „declassification“, eða afhjúpun leyndar, er 10. nóvember 2019. Gera má ráð fyrir að leyndin hvíli á í 10 ár og því sé pósturinn skrifaður 10. nóvember 2009 – enda var um að ræða fjárlög fyrir 2010 og lýsingarnar eiga við undanfara og gerð þeirra. Lögin um orkuskattinn voru síðan sett í desember 2009 og kölluð „Lög um umhverfis- og auðlindaskatta„. Mér vitanlega er þetta fyrsti sendiráðspósturinn sem birtist í þessum Wikileaks-leka. Smellið í læsilega stærð.

Wikileaks - orkuskattur

Viðtal við Kristin Hrafnsson í síðasta helgarblaði DV

Annað andlit Wikileaks - Kristinn Hrafnsson - DV 10. desember 2010