Lára Hanna

Þetta er stórmál. Eitt það stærsta í Íslandssögunni. Er ekki kominn tími til að slaka á og róa þessa umræðu og allt í kringum hana? Sýna svolítinn þroska og skynsemi og ræða saman á málefnalegum nótum? Mér finnst það nú eiginlega…

Pistill í vefritinu Smugunni – 1. nóvember 2010

Endur fyrir löngu sagði við mig ung kona, þá tiltölulega nýgift, að hún umgengist bara annað hjónafólk. Þó að ég hefði þekkt hana náið um langt árabil var ég ekki lengur inni í hennar lífsmynd af því ég var ógift. Nú var hún komin í visst lífsmynstur og ætlaði þá bara að umgangast fólk sem var í sömu aðstöðu og sama lífsmynstri og hún.

Þetta gekk eftir í nokkur ár en eftir því sem unga konan eltist og þroskaðist uppgötvaði hún að þessi stefna var erfið í framkvæmd. Vinkonur hennar skildu, urðu einstæðar mæður og ekki var hægt að vísa vinkonunum úr saumaklúbbnum þótt aðstæður þeirra breyttust. Þessi unga kona var ein af þeim heppnu – hún lærði af reynslunni og víðsýni hennar og þroski jókst. Því miður ber ekki öllum gæfa til þess.

Líkur sækir líkan heim, stendur einhvers staðar og er þar átt við samskipti mannanna. Að fólk sem hafi svipaðar lífsskoðanir og er í nokkuð líkri aðstöðu í lífinu sæki í félagsskap hvert annars. Það lokast inni í vissum reynsluheimi og lærir ekki af reynslunni eða þroskast sem neinu nemur. Slíkir einstaklingar bægja frá sér öllum sem eru öðruvísi en þeir sjálfir og hafa aðrar hugmyndir en þeir um lífið og tilveruna. Fordæma þá jafnvel fyrir að vera öðruvísi. Þannig fólk á það á hættu að verða einsýnt og jafnvel leiðinlegt til lengdar. Þröngsýnin ræður för.

Nú á ég ekki við að ekki sé eðlilegt upp að vissu marki að fólk laðist hvert að öðru á grundvelli þess sem sameinar það. Svipaðar lífsskoðanir tengja fólk vitanlega um leið og ólíkar lífsskoðanir eiga það til að sundra. Við hljótum mismikið umburðarlyndi í vöggugjöf og uppeldi og aðstæður í lífinu hafa einnig áhrif á hvernig við förum með það eins og svo margt annað. Eins og það er gaman að þekkja manneskjur sem eru líkir manni er alveg bráðnauðsynlegt að þekkja fólk sem er gjörólíkt manni. Það gefur lífinu lit og kryddar tilveruna.

Eitt af því sem mér finnst einna erfiðast að horfa upp á eru öfgahópar hvers konar. Fólk sem hópar sig saman um einstrengingslegar skoðanir og lokar sig inni í einhverri prívatveröld þangað sem engin rök eða staðreyndir ná um annað en það sem hópurinn hefur komið sér saman um að trúa.

Flestir láta sér eflaust detta í hug trúarbrögð, þ.e. guðstrú ýmiss konar, en fleira er trúarbrögð en trúin á guði og spámenn þeirra.

Á Íslandi eigast nú við tvær fylkingar um ESB – önnur með aðild, hin á móti. Undanfarna mánuði hafa báðar fylkingar haldið fundi og ýmsir verið kallaðir til að tala á þeim. Það sem mér hefur virst einkenna fundina er að fyrirlesarar eru ævinlega sömu skoðunar um ESB og fundarhaldarar. Fundirnir virðast vera haldnir til þess eins að styrkja fólk í fyrirfram gefinni afstöðu þess og engir andmælendur boðaðir til að kryfja þá afstöðu eða draga hana í efa.

Ég tek fram að ég hef ekki farið á neinn þessara funda, en gjarnan beðið eftir upplýsingum um þau skoðanaskipti sem þar fóru fram. Af þeim fer litlum sögum og ekki hef ég heyrt að fylkingarnar tvær hafi nokkurn tíma haldið sameiginlegan fund þar sem afstaða beggja hópa er rædd og fróðir menn kallaðir til svo svara megi ýmsum fullyrðingum á báða bóga. Öll umræða þessara hópa er mjög einhliða og hefur á sér trúarbragðablæ sem stundum er erfitt að meta á hvaða grunni er byggður.

Ég giska á að töluverður meirihluti þjóðarinnar hafi ekki tekið afstöðu til inngöngu Íslands í ESB en bíði þess að aðildarsamningur verði kynntur og gengið til þjóðaratkvæðagreiðslu um samninginn. Ég er einmitt ein af þeim og sakna málefnalegrar umræðu um þetta stórmál sem taka þarf afstöðu til innan tíðar. Mér finnst vanta einhvern vettvang þar sem sérfróðir og hlutlausir einstaklingar svara ýmsum fullyrðingum beggja fylkinganna með beinhörðum staðreyndum og rökum. Og spurningum okkar hinna sem óhjákvæmilega vakna þegar umræðan býður upp á þær.

Sýnu meiri ákafi og háreysti virðist vera í andstæðingum aðildar sem fara mikinn, kalla jafnvel hófsamasta fólk sem veit ekki í hvorn fótinn það á að stíga landráðamenn og þjóðníðinga og hóta landsmönnum eldi og brennisteini ef þeir taka afstöðu með aðild. Þar fara fremst í flokki ríkisrekin samtök bænda og útgerðarmenn sem auðguðust á sameign þjóðarinnar. Samtökin dæla peningum í blaðaútgáfu, auglýsingar og fleira sem á að sannfæra óákveðinn almenning. Engu skiptir þótt bændur hafi notið styrkja frá ESB um áratugaskeið og útgerðarmenn nýti heimildir sem EES veitir til að athafna sig á erlendum fiskimiðum. Það má auðveldlega loka augunum fyrir tvískinnungi þegar verja skal sérhagsmuni.

Hópurinn sem aðhyllist aðild fer oft líka í mikinn ham, kallar hina grjóthörðu andstæðinga ýmsum nöfnum, hæðist að þeim og gerir lítið úr skoðunum þeirra í hvívetna.

Það er þyngra en tárum taki að horfa upp á þennan sirkus. Þarna berst oft hið mætasta fólk á banaspjót og engin von virðist um að það tali saman og rökræði hlutina eins og siðað fólk gætt heilbrigðri skynsemi.  Fólk í báðum fylkingum skrifar hástemmdar greinar eða bloggfærslur og andstæðingarnir hella yfir þá óbótaskömmum í athugasemdum sem oftar en ekki eru rakalausar ásakanir um landráð eða þjóðrembu. Jafnvel er hraunað yfir bloggara vegna pistla sem koma ESB ekkert við og þeir ásakaðir um „dulinn áróður“ sem enginn sér nema viðkomandi athugsemdaskrifari. Enginn hlustar á rök og jafnvel þar sem staðreyndir eru borðleggjandi og augljósar kjósa trúaðir að loka skilningarvitunum og einblína á trúna einu sönnu.

Á milli fylkinganna bíður svo stærsti hópurinn, eins og áhorfendur á tennisleik, eftir skýringum, svörum og málefnalegri, upplýstri umræðu. Jafnvel með óbragð í munni yfir ofstæki og grímulausri og augljósri sérhagsmunagæslu öfgaaflanna.

Er ekki kominn tími til að róa sig og ræða málin af yfirvegun og skynsemi, fá svör fróðra og óvilhallra sérfræðinga við spurningum og fullyrðingum beggja fylkinganna? Hætta að afskrifa fólk sem hefur ólíka afstöðu til aðildar en maður sjálfur og sýna því lítilsvirðingu? Sýna svolítinn þroska, víðsýni og umburðarlyndi eins og unga konan, sem ég minntist á í upphafi pistilsins, bar gæfu til að gera?

*******************************************************************************