Kristján Björnsson

Ég er ekki einn um það að sjá dæmi þess að klíkuskapur og spilling þrífst í stjórnmálum og opinberri stjórnsýslu þar sem stjórnmálamenn geta haft puttana. Samt tel ég nauðsynlegt að minna samborgara mína á að nú er einmitt að koma upp heilmikið hættuástand í hverju bæjarfélagi landsins.

 Sveitarstjórnarkosningar eru í undirbúningi og þá þurfa sveitarstjórnarmenn á vinum sínum að halda. Þetta er nokkuð augljóst en samt leyfi ég mér að benda á þetta. Þetta eru engin geimvísindi en samt tel ég rétt að deila þessum hugsunum til umhugsunar hjá ykkur. Því miður er það þörf áminning en svona er mannlegt eðli. Það er vandi að velja hverjum á að segja upp; er hann væntanlegur kjósandi minn eða ólíklegur stuðningsmaður?

Það er líka grátlegt að sjá hvað alþingismenn eru þaulsetnir eftir að hafa orðið brotlegir við landslög. Vegna virðingar Alþingis ættu þeir jafnan að segja af sér ef þeir brjóta af sér. Það á ekki bara við þingmanninn sem braut hlutafélagalögin. Hann slapp ekki gegnum hreinsunareldinn fyrir þingmannanefndina. Það var ágætt að það kom upp á þeim tímapunkti.

Skásta leiðin til að velja grandvara menn á þing og í sveitarstjórnir ætti að vera sú að þeir fari í gegnum hreinsunareldinn á framboðstímanum. Ekki eftir að kjörtímabil er hafið. Það er því núna sem vinir skulu til vamms segja vegna sveitarstjórnarkosninganna. Leitt þegar fólk áttar sig ekki á því til hvers á að nota framboðsfrest og framboðstíma. Það er ekki til að gæla við von um eigin gróða og von um virðingarstöðu.

Fjölmiðlar ættu t.d. að fara ofaní spillingarmálin núna og kanna hvort þeir sem eru að koma sér á framfæri eru lögbrjótar eða vafasamir pappírar. Þar myndu þeir gegna mikilvægu hlutverki í þágu almanna hagsmuna.

Er ekki kominn tími til þess að sýna örlitla ráðdeild hjá þessari þjóð og hætta þessu óðagoti með þjóðaratkvæðið um ríkisábyrgðina vegna Landsbankans í Bretlandi? Nú þegar búið er að fresta atkvæðagreiðslunni til 6. mars verða ekki nema nokkrar vikur til sveitarstjórnakosninga í apríl.

Það mætti líka skoða þetta í ljósi þess að skýrsla rannsóknarnefndar hans Páls Hreinssonar verður ekki komin út fyrr en um mánaðarmótin febrúar/mars. Það er rétt um það bil sem þjóðinni er ætlað að greiða atkvæði um mál sem verður að teljast bein afleiðing af fylleríistúrum fjárglæframannanna okkar og fjármála- og vinatengslum við ráðamenn þjóðarinnar.

Í ljósi þess að það tekur ráðamenn iðulega einn til tvo mánuði að átta sig á því að þeir þurfa að segja af sér og koma því í verk yrði slík hreinsun varla komin til framkvæmda fyrr en í apríl. Í ljósi þess að ríkisstjórnin og oddvitar stjórnarandstöðunnar hafa verið að ræða möguleika á nýjum samningum eða sátt milli okkar og Breta og Hollendinga gæti frestun þjóðaratkvæðisgreiðslunnar verið til bóta.

Og svo kostar hátt í tvö hundruð milljónir að halda þjóðaratkvæðagreiðslu eina og sér, eða svipað og kostar að koma upp sömu aðstöðu fyrir sveitarstjórnarkosningarnar. Verum nú einu sinni skynsöm!

Það rifjaðist upp í spjalli í byrjun aðventunnar hvernig það er að hafa komið í fæðingarkirkjuna í Betlehem. Hún er stöku sinnum í fréttum, stundum af því að hún er á svokölluðum Vesturbakka Jórdanár (svo undarlega sem það hljómar með borg uppá hæðunum sunnan Jerúsalem). Oftast er það þó vegna þess að það er góð frétt að jólin eru haldin á fæðingarstað Jesú Krists. Og í þessu spjalli rifjaði ég upp eigin reynslu sem varð þarna fyrir 25 árum. Þá kom þessi hugleiðing, sem er næstum því sálmur:

Komið í fjárhúshelli

Að stíga í Betlehems steinþrepin niður

og standa í pílagrímsförum,

að lúta að stallinum lága, sem smiður,

lagfærði handtökum snörum,

að krjúpa við altari konu og sonar

og klappa á steingólfið gljáða,

það hefur upp manninn til helgustu vonar

svo heil verður sálin mín snjáða.

Það fyrirheit eilíft mér Frelsarinn setur

og frið sinn og sáttina hlýju

á hátíð sem guðsbörnin halda um vetur,

að helga þau kærleik að nýju,

að tilveran mín verði tandurhrein aftur

sem til hans í fjárhellinn gáði

og lán mitt svo fullnað, sem lifandi kraftur,

þá loforð Guðs sonar ég þáði.

Heimaey, á aðventu 2009

Kristján Björnsson

Guð gefi þér fagnaðarríka jólahátíð Frelsara okkar, Jesú Krists!

Það er átakanlegt að heyra bara sömu fréttina aftur og aftur lesna upp og ekkert hefur gerst í millitíðinni. Icesave fyllir fréttatíma án þess að nokkuð sé að frétta. Þetta er auðvitað ekki annað en hugsýki fjölmiðlafólks af því að það er ekkert að gerast. Meira að segja Indefence hópurinn er jórtraður upp aftur og aftur án þess að nokkuð hafi gerst frá því síðast var sagt frá undirskriftunum.

Halló, við erum búin að heyra þetta!

Ofan á alla þessa endurtekningu bætist svo hin ömurlega staðreynd að blaðamenn eru ekki að finna neinn nýjan vinkil á málinu. Helst að hafa tal af sifjðum alþingsmönnum. Eins og það sé frétt.

Með öllum þessum þráhyggjulega fréttaflutningi fer allur almenningur að biðja til Guðs að þessu máli fari bara að ljúka hvað varðar fyrrverandi viðskiptavini Landsbankans í Bretlandi og Hollandi.

Það er ekki einu sinni verið að tala við menn sem hafa ómögulega óíslenska skoðun á málinu, t.d. að það sé réttlætiskrafa að allir innistæðueigendur íslenskra banka sitji við sama borð og við hér heima í fyrrahaust. Það væri þó tilbreyting að heyra einhvern jaðra við landráð eða konfrontera heiladauða endurtekninguna í öllum fjölmiðlum.

Ég er enn í hálfgerðu sjokki yfir nýja heiti bankans míns. Ætli þeir hafi ekki vitað hvað þeir voru að gera í hinum óbærilega léttleika tilverunnar?

Búnaðarbankinn með tákni bóndans á sáningartíð var allra besta tákn fyrir banka. Það var varla íslenskt, svolítil skýrskotun til biblíusögunnar um sáðmanninn sem gekk út að sá, en vísaði líka til búmanna um allan heim sem horfa til komandi tíma – vænta uppskeru erfiðisins.

Nú erum við komin í lýruleikarann Aríon sem er frægastur fyrir björgun úr sjó hjá höfrungum sem Apollo sendi honum, eftir að Aríon hafði kastað sér fyrir borð á skipi sjóræningja. Þeir ætluðu að ræna Aríon verðlaunafé hans sem hann vann á Sikiley. Sannarlega er mikið af tilvitnunum í þessa mynd af Aríon á höfrungunum. Meira að segja Shakespear vitnar í hina grísku goðsögu um guðlegt hjálpræði Apollo þegar allar vonir um lífsbjörg hafa brugðist: “like Arion on the dolphin’s back, I saw him hold acquaintance with the waves.”

Aríon er þó þekktastur fyrir að semja óðaóð til dýrðar Díónysusi, guði vínsins. Með því skapaði hann hina ódauðlegu fyrirmynd að tylltum söngdansi ectasíunnar, en þann óminnissöng samdi hann fyrstur til dýrðar Díónýsusi.

Ætli við hefðum ekki haft þörf fyrir eitthvað meira og traustara? Eina jákvæða við þetta er björgunin. Ef menn eru enn að skála fyrir alþjóðlegri útrás gætu höfrungarnir einnig vísað til menningarheims Asíu, en í Kína og víða í þeim heimshluta, er höfrungurinn tákn fyrir velmegun, gróða og hamingju, allt sem manninn vanhugar um.

Megum við fá að heyra eitthvað íslenskt, eða bara eitthvað gamalt og gott?

Það hefur eðlilega verið rætt um breytingar varðandi prestsembætti í Selofssprestakalli vegna ákvarðana kirkjuþings. Stafar það sennilega af því að þar hefur kirkjunnar fólk verið að ganga í gegnum mjög erfiða tíma vegna mála fyrrverandi sóknarprests.

Niðurstaða kirkjuþings varð sú að nú verða tvö prestsembætti í Selfossprestakalli og kallið er um leið stækkað. Þetta gat gerst með því að sameina Hraungerðis- og Selfossprestakall. Eftir þessa sameiningu eru fjórar sóknir í Selfossprestakalli, Hraungerðis-, Laugardæla-, Selfoss- og Villingaholtsssóknir. Selfosssókn er fjölmennasta sókn á Suðurlandi og reyndar líka í hinu nýja sameinaða Suðurprófastsdæmi. Eftir sameininguna koma sóknarnefndirnar saman og kjósa sér valnefnd sem mun velja prest til þjónustu í hinu nýja prestakalli, en fyrir er sóknarpresturinn, sem áður var sóknarprestur í Hraungerðisprestakalli.

Þessi ákvörðun leiðir af sér hagræðingu því útilokað er talið að hægt verði að leggja Selfossprestakalli til annað prestsembætti á næstu árum vegna efnahagsþrenginga þjóðarinnar og aðhalds í þjóðkirkjunni, en fjöldi sóknarbarna er slíkur á Selfossi að það er sannarlega kominn tími til þess að þarna þjóni tveir prestar. Um leið var sú ákvörðun tekin að ekki verður lagt til prestssetur í hinu sameinaða Selfossprestakalli og mun það leiða til verulegs sparnaðar.

Hér er ein aðgerð af mörgum sem teknar voru til ákvörðunar á kirkjuþingi. Reyndar eru það mestu breytingar á prestakallaskipan á kirkjuþingi frá upphafi, en ákvarðanir um þessi efni voru á hendi Alþingis allt til 1997. Áveðið var að sameina prestaköll á átta stöðum á landinu þannig að 16 prestaköll verða að átta. Auk þess er lagt niður prestsembætti á Þingvöllum. Reglan er sú sama á öllum stöðum að sameiningin tekur gildi við starfslok annars sóknarprestsins. Í gamla Selfossprestakalli voru starfslokin afstaðin með tilfærslu sr. Gunnars Björnssonar úr embætti sóknarprests. Í Ólafsvík eru starfslok sr. Magnúsar Magnússonar að eiga sér stað þar sem hann hefur verið valinn sóknarprestur á Hvammstanga í Breiðabólsstaðarprestakalli. 

Á öllum þessum stöðum má segja að söfnuðurnir fái sóknarprest sem aðrar sóknarnefndir hafa valið. Eitt gengur yfir alla. Með því er ekki gengið á rétt sóknarbarna á Selfossi umfram aðrar sóknir landsins en þess má geta að þessi aðferð hefur verið notuð af kirkjuþingi oftast þegar sameinað er, nema þegar breyting á sér stað miðað við ákveðna dagsetningu. Það er sama aðferð og Alþingi hefur beitt alla 20. öldina við lagasetningu sína í þessum efnum, en umfangsmestu breytingarnar urðu trúlega árin 1907 og 1909 þegar prestaköllum fækkaði um nær helming í mörgum sveitum landsins.

Kirkjuþing 2009 hefst í fyrramálið, 7. nóvember. Það mun einkennast af niðurskurði og hagræðingu eins og hjá öðrum í þjóðfélaginu. Það er ekki undarlegt að innan kirkjunnar er tekist á við meira en 10% niðurskurð á öllum sviðum, sóknargjöldum og öllum öðrum framlögum. Þjóðkirkjan víkur sér ekki undan hagræðingarkröfu ríkisins heldur fellst á hana með sérstökum samningum. Fáum er eins vel kunnugt um fjárhagslega erfiðleika og kreppuna í þjóðfélaginu en einmitt þjónum kirkjunnar. Hjálparstarf kirkjunnar hefur beitt sér mjög vel með stuðningi fjölmargra aðila, söfnunum og framlagi. Prestar landsins veita daglega viðtöl við fólk sem leitar stuðnings, fjárhagslega og sálrænan stuðning. Aðstæður Íslendinga eru ekki góðar í þessum ytri efnum en trú, von og andlegur styrkur er mesti auður þjóðarinnar.

Fjölmörg mál eru á dagskrá kirkjuþings, jafnréttisáætlun, endurskoðun á viðbrögðum við kynferðisafbrotum, aukið lýðræði við kirkjuþingskosningar, breytingar á prestakallaskipan, lækkun rekstrarkostnaðar embættanna og fækkun prófastsdæma, svo nokkur dæmi séu tekin.

Ég hef grun um að þetta verði erfitt þing en samt er ég algjörlega tilbúinn í þau þjóðþrifamál sem taka þarf á, enda hefði ég ekki gefið kost á mér til þessarar starfa ef ég treysti mér ekki til þess.

Það má teljast næstum rétt hjá viðskiptaráðherra Gylfa Magnússyni að AGS stýri ekki Íslandi. Það hefur hins vegar komið skýrt fram í viðræðum við stjórnvöld að AGS andar ofaní hálsmálið á íslenskum ráðamönnum og þar með ríkisstjórninni. Þannig er hagræðingarkrafa fjárlaga 2010 kynnt í viðræðum við stofnanir þjóðfélagsins, að ekki verði undan 10% niðurskurði vikist af því að AGS krefjist þess. AGS krefst tiltekins niðurskurðar og ekki er hægt að komast hjá því.  

Þetta er því rétt bókstaflega séð, en það er gömul viska og ný að sá stjórnar sem lánar. Lánadrottinn er ekki innantómt orð. Við erum vissulega í þeirri stöðu sem ríki að við getum ekki annað en tekið lán og þá verðum við líka að horfast í augu við þá stöðu. Er það ekki réttast af öllu.

Það er mikið um upphrópanir vegna aðgerða stjórnvalda og fjármálastofnana. Óttinn virðist vera sá að enn sé óhreint mjöl í pokahorninu sem skemmi allan sekkinn. Ótti er einnig gagnvart því að unnið sé að því að ljúka máli eins fyrirtækis eða einstaklings á betri hátt en öðrum býðst. Svo kemur upp skiljanlegur ótti um afkomu fjölskyldu og heimila sem standa höllum fæti í atvinnuleysi, skertum tekjum og óskaplegum skuldum vegna húsnæðis og bíla. ´

Það hlýtur að auka þrýsting á stjórnvöld og fjármálastofnanir – Seðlabankann þar með – að skýra betur hvaða leiðir er verið að fara til að laga gengið og ná niður verðlagi. Með bata neysluvísitölunnar og verðlags koma þær aðstæður upp sem næstum sjálfkrafa ættu að laga afborganir og höfuðstól íbúðalána og bílalána. Afskriftir og lækkun afborgana eru hálfgert neyðarúrræði en það sem lagar vísitölunnar er úrræði til framtíðar.

Því miður hefur gengið aðeins styrkst lítilega en þó hefur verið margt gerst sem hefði átt að laga gengis- og verðlagsþróun til hagsældar fyrir Ísland. Í mínum huga er ótrúlega margt í gangi en ekki er enn komið í ljós hversu mikil áhrif það hefur. Þar má nefna umsóknina í ESB, samningana um innistæðutryggingar í Englandi og Hollandi, samninga við AGS og samninga við kröfuhafa ríkisbankanna. Stöðugleikasáttmálinn á vinnumarkaði er líka mjög mikilvægt atriði sem þarf helst að haldast. Ekki er betra að horfa upp á verkföllin á Englandi núna hjá póstinum og flugfélögum og uppsagnir tuga þúsunda launþega þar í landi.

Ég vil trúa því að stjórnvöld séu á réttri leið en það á eftir að koma í ljós. Ef spá um betri stöðu á miðju næsta ári á eftir að rætast (það sjáum við á miðju næsta ári) þá er þess virði að halda stöðugleika og halda sönsum, koma bönkunum á lappir og fórna öllu því sem felst í grindhoruðum fjárlögum 2010 og framtíðarplani um viðreisn efnahagslífsins. 

Til þess að fólkið sé með í þessari baráttu þarf endanlegt markmið að vera hátt á lofti. Annars tekst þetta endanlega markmið ekki og skipsstjórarnir komast ekki á miðin með sársvanga áhöfn þjóðarskútunnar.