Kveðið úr kútnum

Sjónvarpið er á breytingarskeiði.

Það er ekki nóg með að sjónvörpin séu orðin stór og flöt og þunn heldur er loftnetstengið á útleið.

Ég ólst upp við að sami aðili framleiddi innlent efni, flutti inn erlent efni og dreifði öllu saman. Það var ríkissjónvarpið sem átti stúdíóin og sjónvarpssendana. Nú eru þessi þrjú hlutverk orðin aðskilin.

Myndlyklar í dag hala niður videó eins og heimilistölvan gerir og eru tengdir sama nettengli. Hingað til hafa myndlyklar verið tengdir við einkanet Símans eða Vodafone og tengst efnismiðlurum þeirra en tæknilega er ekkert því til fyrirstöðu að þeir tengist sjálfu Internetinu án þess að Síminn eða Vodafone séu milliliður.

Þarna eru tímamót og best að fylgjast vel með.

Fyrirtækin Tivo, Apple, Google og Microsoft eru öll að undirbúa sjónvarpssendingar á internetinu og sölu á myndlyklum. Þau eru því á leið í samkeppni við Vodafone og Símann. Nýtt „Apple TV“ box kemur á markað í september. Boxið tengist iTunes netversluninni en þar eru bíómyndir til leigu. Sky TV er þegar í boði yfir Internetið í gegnum Microsoft XBOX sem er þegar komið inn í stofuna dulbúið sem leikjatölva.

Google er að koma með sambærilegan kassa fyrir sitt Google TV.

Þessir nýju myndlyklar munu líka nýtast til að heimsækja venjulegar vefsíður hvort sem þær bjóða uppá vídeó eða texta. Vefsíður eins og www.comedycentral.com, www.ted.com og www.youtube.com eiga fullt erindi við sjónvarpið í stofunni, og textavarpið er úrelt í samanburði við venjulegar vefsíður.

Möguleikar íslendinga til að kaupa þessa myndlykla og tengjast þessum erlendu efnisveitum aukast því Internet samband inn á heimilin verður sífellt betra.

Gagnaveitan býður uppá 100 MBit net með ljósleiðara, og Síminn hjálpar óvinum sínum með því að taka hið ódýra Breiðband úr sambandi en bjóða þess í stað uppá hraða nettengingu yfir gömlu koparvírana (þessi þjónusta kallast Ljósnetið og er eiginlega ADSL á sterum).

Það ætti að verða auðvelt að veita innlendum markaði aðhald.

Í dag þarf áskrift að Stöð 2 til að sjá „Simpsons“, þætti sem eru í ólæstri dagskrá í öðrum löndum. Stöðvar eins og „HBO“ og „National Public Radio“ í Bandaríkjunum eða „TV2″ í Danmörku eru ekki í boði hér né heldur „Sci-Fi channel“ eða „TNT“, samt eru þetta vinsælar rásir erlendis.

Ég er sjálfur með Breiðband símans, en horfi á 11 af 60 stöðvum þess. Þær eru samt í sitthvorum pakkanum svo ég enda á að borga fyrir pakkann sem heitir „Allt“. Ég er því síður en svo ánægður viðskiptavinur og það verður auðvelt að ginna mig.

Síminn er þessa dagana að slökkva á sínu ódýra Breiðbandi og rukka inn aftur myndlyklana sem tilheyrðu því. Notendur Breiðbandsins neyðast því til að fá sér myndlykil sem notar netsamband. Mamma mín sem var með Breiðbandið á enga tölvu en þarf samt að fá áskrift að netinu með tilheyrandi vefsíðuplássi og tölvupóstfangi. (Starfsmaður Símans benti henni á að fá sér örbylgjuloftnet).

Mamma tilheyrir hópi notenda sem vill bara sjá RÚV í sæmilegum gæðum og telur sig þegar hafa borgað fyrir áhorfið. Það vilja ekki allir borga 5-7 þúsund krónur í netaðgang til að geta horft á sjónvarp. Þessi hópur ætti að tengja sjónvarpið aftur við gömlu sjónvarpsgreiðuna uppá þaki eða kaupa sér örbylgjuloftnet eða gerfihnattadisk.

Svo er hópur fólks sem vill borga fyrir sjónvarpsgláp en mun ekki nauðsynlega vilja íslenskan myndlykil. Þessi hópur mun kaupa lykla sem fara beint á netið (Apple, Google) og fara fram hjá íslenskum dreifingaraðilum. Þeir munu horfa á bíómyndir af videóleigum iTunes eða Google og þætti frá youtube.com og comedycentral.com.

Svo er hægt að vera í báðum hópunum, horfa á innlent efni með loftneti en hafa myndlykil fyrir erlent efni.

Hver verður í þriðja hópnum sem kaupir áskrift að myndlyklum Vodafone og Símans? Hvernig munu fyrirtækin marka sér sérstöðu? Var þeim ætlað að vera efnisveitur eða bara dreifingaraðilar?

Gömlu myndlyklarnir frá Vodafone og Símanum eru „ókeypis“ enda borga neytendur fyrir þá með afnotagjaldinu. Það er því freistandi að vera með þá áfram. Það er samt ekki útilokað að Apple og Google bjóði líka uppá „ókeypis“ myndlykla og nái kostnaðinum inn með afnotagjöldum.

Ef ég þekki Ísland rétt verður verð á erlendu gagnasambandi hækkað þar til erlendir myndlyklar geta ekki borgað sig og samkeppninni þar með eytt. Þetta verður gert með einhverri óguðlegri reglugerð sem á að tryggja íslenskum fyrirtækjum samkeppnisgrundvöll. Þá verður komin enn ein ástæðan til að ganga í ESB en það er önnur saga…

Svo getur verið að íslensk fyrirtæki keppi í framboði og gæðum og fari með sigur af hólmi !?

Nokkrir púnktar í lokin:

Blöðin fylgjast lítið með þróun mála en mér sýnist póst og fjarskiptastofnun veita innlendum fyrirtækjum aðhald til að tryggja aðgengi að erlendum efnisveitum, enda hefur hún innleitt tilskipanir evrópusambandsins.

Framleiðendur sjónvarpstækja eru farnir að setja tölvur inn í sjónvarpstækin svo hægt sé að stinga þeim beint í samband við internetið. Breytingar eru svo örar að ég myndi ekki þora að kaupa slíkt sjónvarp. Mér finnst líklegt að eitthvað box verði við hliðina á sjónvarpinu áfram.

Ég get ekki séð að Blue-Ray spilarar eigi mikla framtíð fyrir sér í þessari framtíðarsýn, salan á þeim hefur verið mjög dræm og litlar líkur á að það breytist. Hvers vegna að kaupa bíómyndina útí búð ef hún er til á netinu, (löglega eða ólöglega)?

Ég ætla að hætta mér út á hálan ís. Brandararnir eru allir fengnir af vefsíðu þar sem Gyðingar halda sínum húmor til haga.

…

Gyðingaamman var á ströndinni með barnabarnið þegar holskefla reif það út á haf. Gamla konan bað til Guðs sem aldrei fyrr og fyrir kraftaverk skolaði alda barninu aftur á land. Gamla konan tók barnið í fangið. Eftir smástund horfði hún til himins og hrópaði: „Það var með hatt!“

…

Gyðingur fór örvinglaður í bænahús og bað til Guðs um hjálp því sonur
hans væri búinn að skipta um trú, ætlaði að gerast kristinn. Eftir
nokkra stund á hljóðri bæn heyrir hann rödd sem sagði: „Halló“. „Hver er þetta?“ spyr maðurinn. „Þetta er Guð. Ég er með sama vandamál“.

…

Mótmælendaprestur og tveir Rabbínar fengu sér göngutúr í skógi til að ræða trúarleg málefni. Þeir voru farnir að rífast um ákveðið smáatriði í trúmálum sem skiptir ekki öllu máli hvað var. Rabbínarnir voru báðir sammála, og á öndverðri skoðun við kristna prestinn sem ávarpaði Guð og sagði: „Sýndu þeim að ég hef rétt fyrir mér!“. Viti menn, elding úr heiðskíru lofti klauf tré við hliðina á þeim. Rabbínarnir voru nokkuð skeknir en svo sagði annar þeirra: „Jæja, nú eru tveir á móti tveim“.

…

Lúterskur prestur, Katólskur og Rabbíni báru saman bækur sínar: Hvenær hefst lífið? Sá katólski sagði: „Við getnað“. Sá lúterski sagði: „Við fæðingu“. Rabbíninn sagði: „Þegar krakkarnir flytja að heiman og húsið er greitt að fullu“.

…

Lúterskur prestur, Katólskur og Rabbíni báru saman bækur sínar: Hvernig skiptið þið fénu sem kemur í baukinn eftir messu? Sá lúterski sagði: „Ég dreg hring á gólfið og kasta peningunum upp. Það sem kemur niður innan hringsins fæ ég, það sem lendir utan hans tilheyrir Guði“.

Sá katólski sagði að hjá honum væri þetta öfugt, það sem kæmi utan hringsins fengi hann, það sem lenti innan hans fengi Guð.

Rabbíninn sagði: „Ég kasta peningunum upp. Það sem kemur niður aftur fæ ég“.

…

Í þorpinu þar sem þessir þrír bjuggu, var safnað fyrir nýjum sjúkrabíl
sem var vígður með athöfn á torginu þar sem sýnagógan og kirkjurnar voru til húsa.

Fyrst kom lúterski presturinn út úr sinni kirkju með sinn söfnuð og
blessaði bílinn með vígðu vatni. Næst kom sá katólski með sitt reykelsi og kórdrengi og gerði það sama. Síðastur kom rabbíninn, einn síns liðs en með járnsög. Han kraup fyrir aftan bílinn og sagaði 1 cm af púströrinu.

…

Í lokin er Zen gáta (Koan) sem gæti allt eins verið brandari, og sem á vel við í pólitíkinni hér heima.

Zen múnkur spyr lærlinga sína: „Þið eruð á leið til bæna þegar þið sjáið kött fastan uppi í tré. Eigið þið að mæta á réttum tíma til bæna og skilja köttinn eftir hjálparlausann, eða hjálpa kettinum og koma of seint“?

Eftir nokkra þögn sagði einn lærlingurinn: „Hvurn fjárann var kötturinn að vilja uppí tréið?“ Múnkurinn lét sér svarið vel líka. (Ég skil söguna sem svo, að menn eigi ekki að láta teyma sig í annaðhvort/eða umræður að ástæðulausu).

Fleiri Zen gátur má t.d. finna hér

Ég hef oft saknað þess að hafa ekki nöfn á fiskitegundum þegar ég er að kaupa inn erlendis.

Hér er listi sem ég bjó til með fiskaheitum á íslensku, frönsku og ensku.

(Taflan er geymd sem töflureikniörk í Google Docs. Ef ég breyti henni þar, uppfærist vefsíðan hér. Þetta er sniðugt!)

Ef þið hafið leiðréttingar eða viðbætur, látið mig vita!

Ég hef tekið eftir því að það er ekki nóg að hreyfa sig daglega því ég er fljótur að borða aftur þá orku sem ég brenndi á æfingunni.

Ég snaraði yfir á íslensku kynningu sem sýnir hvað er eðlilegt að innbyrða á dag, og hvað „venjulegir“ matarskammtar hafa stækkað með árunum.

Hér er kynningin

(Ég hýsi hana á Google Docs sem ég er að reyna að nota í stað Microsoft Office, gengur bara vel).

Í gær hjólaði ég framá slysið á Breiðholtsbraut við Mjódd þar sem 8 ára strákur hafði reynt að fara yfir á hjóli. Hann liggur á gjörgæslu þegar þetta er skrifað.

Vinur minn sem ég hitti á staðnum og sem sá slysið gerast sagði að litli strákurinn hafi staðið í vegkantinum Skemmuvegarmegin með hjólið sitt og horft yfir götuna en hjólað svo af stað yfir. Hann komst yfir fyrstu akgreinina en varð fyrir bíl á þeirri næstu.

Mér líður ennþá ferlega útaf þessu. Litla manneskjan átti ekki að reyna að fara yfir svona einskismanns land, það er ekki ætlað öðrum en bílum og allir sem reyna slíkt leggja lífið að veði.

Ég velti því fyrir mér af hverju hann hélt að hann þyrfti að fara yfir þetta beljandi bílafljót á þessum stað, hvort hann hafi bara verið flón?

Mig grunar að hann hafi kannski verið kominn í sjálfheldu þarna og talið sig verða að fara yfir. Hjólastígurinn (sem ég var sjálfur á) endar snögglega inn á bílastæði við Skemmuveg, þar leynast undirgöng en það verður að leita að þeim bak við stóra trukka sem leggja þar.

Samkvæmt hjólakorti er leiðin greið, hún er upp eftir gulu slóðinni vinstra megin og svo yfir Breiðholtsbraut eftir grænu slóðinni:

En eins og loftmyndin sýnir endar hjólastígurinn sem er merktur með rauðri pílu á bílastæði fyrirtækis við Skemmuveg:

Slysið varð þar sem rauði krossinn er. Hjólagöngin sem eru merkt grænni línu eru falin bak við barð gagnvart þeim sem koma hjólandi frá hægri.

Sennilega lendir þessi kafli á mörkum Kópavogs og Reykjavíkur, og sennilega tilheyrði landið eiganda verkstæðisins, þess vegna rann hjólastígurinn út í sandinn þarna.

Allt í einu varð þessi ágæta hjólaleið því stranglega bönnuð börnum.

Hjólastígur felur í sér loforð um að þar sé óhætt að vera á hjóli. Það er því ábyrgðarhluti að láta þá enda fyrirvaralaust á bílastæði fyrir þungavinnuvélar.  Ég veit ekki hvort strákurinn lenti í þessu, hann er ekki til viðræðna á þessu stigi.

Hins vegar þarf að leita uppi svona slysagildrur í hjólastígakerfinu og eyða þeim. Líti hver í eigin barm og spyrji hvernig hefði mátt afstýra þessu.

Ég keypti kaffikvörn í Danmörku í sl. mánuði fyrir 120 krónur danskar, sem gera 2400 krónur íslenskar. Ég sá þessa kvörn svo á útsölu í Byggt og búið í Kringlunni fyrir 3900 krónur í gær – það var útsöluverðið.

Ég á lítinn própangaskút fyrir útileguna frá því fyrir hrun, hann er ennþá verðmerktur 450 krónur.  Þessi kútur kostar núna 1900 krónur í Ellingsen, það er meira en fjórföldun á verði. Ég sá hann á 2900 krónur á N1 bensínstöð.

Garmin 305 GPS úr sem ég keypti fyrir hrun á 14 þúsund krónur (í N1 Búðinni) sá ég í Útilífi í gær á 49 þúsund krónur, meira en þreföldun á verði.

Kenwood Blender sem ég keypti á 14 þúsund krónur fyrir hrun sá ég í gær í sömu búð fyrir rúmlega 40 þúsund krónur.

Verðlag hefur ekki bara tvöfaldast eftir að krónan helmingaðist heldur virðist það hafa þre – eða fjórfaldast. Þetta er sennilega vegna þess að verslanir á Íslandi eru að velta hækkuðum afborgunum af lánum sem þær tóku í góðærinu út í verðlagið.

Það er skiljanlegt að þær geri það, en það væri betra fyrir neytendur ef þær fara á hausinn, held ég.   Það er synd fyrir verzlanirnar en neytendur eiga nóg með sitt þótt þeir borgi þær ekki út úr óráðsíunni.

Það er til máltæki á ensku sem á vel við þarna: „Lack of planning on your part does not justify an emergency on my part“.

Nú borgar sig sem aldrei fyrr að kaupa inn í útlöndum. Mér hafði óað við tvöföldu verði úti, en það er samt betra en fjórfalt verð hér.

Á fimmtudaginn tjölduðum við á Kirkjubæjarklaustri. Tjaldstæðið var með þeim betri sem ég hef séð á íslenskan mælikvarða. Það var greinilegt að þeir sem reka staðinn eru vandvirkir og metnaðargjarnir. Hins vegar hef ég ákveðnar hugmyndir um tjaldstæði frá ferðalögum erlendis og efni þessarar greinar er að flest tjaldstæði á Íslandi ætti ekki að kalla tjaldstæði.

Við tjöldum tjaldi, ekki húsbíl, tjaldvagni, fellihýsi eða hjólhýsi. Tjaldstæðið á Kirkjubæjarklaustri er „Trailer Park“ samkvæmt mínum skilningi.

Þeir sem „tjalda“ húsbílum og fellihýsum eru ólíkir viðskiptavinir með aðrar þarfir en við. Þeir þurfa aðgang að rafmagni og tengingu við vatn, við þurfum það ekki.

Þeir sem tjalda þurfa eftirfarandi:

• Snyrtilega grasflöt og jarðveg sem er góður fyrir tjaldhæla. Þetta var í lagi á Kirkjubæjarklaustri.
• Láréttan flöt. Þetta var ekki í lagi, allt tjaldstæðið hallaði meira eða minna enda er það staðsett í hlíð. Þeir sem hafa tjaldvagna geta lagfært hallann með tjökkum en það getum við ekki. Ég hefði viljað sjá tjaldstæðið jafnað út í einhvers konar „hillur“ eins og kínverska fjallahrísgrjónaakra.
• Skugga. Þegar sólin byrjar að skína hitnar hressilega í tjaldinu nema það sé í skjóli við tré. Þau voru til staðar hér og þar.
• Skjól. Blessunarlega blés vindurinn ekki því skjól var ekki að hafa, tjaldstæðið er geysistór berangur.
• Næði. Það var ekki til staðar. Tjaldstæðið er einn stór Ódáinsvöllur þar sem hægt væri að spila nokkra fótboltaleiki hlið við hlið. Draumatjaldstæðið er með bolla eða lautir þar sem fólk getur verið í næði. Það er ekki gaman að allir geti fylgst með öllum. Sumir ferðast í hópum og vilja hafa nokkur fellihýsi saman, aðrir vilja fá næði með sitt tjald og helst geta gleymt að þeir séu innan um annað fólk.
• Borð og bekki. Við sáum bara eitt stykki, stálumst til að ná í það og færa nær tjaldinu okkar. Ég hefði viljað sjá fleiri.
• Grill aðstöðu. Ég sá enga slíka í grennd, kannski var hún til staðar.
• Reglusemi. Blessunarlega var eintómt reglufólk á svæðinu, en samt eru alltaf nokkur börn sem fara upp í hlíð eftir miðnætti og góla af lífsgleði, öðrum til ama. Aðrir keyra inn á tjaldstæðið eftir háttatíma og byrja að grilla eins og ekkert sé sjálfsagðara. Þetta breytist ekki nema umsjónarmenn tjaldstæða framfylgi settum reglum.
• Rennandi vatn. Þá á ég ekki við heitt og kalt vatn í krana, heldur nágrenni við á eða læk. Ég fer í útilegu vegna þess að ég vil hitta náttúruna fyrir og rennandi vatn í læk er eitthvað sem ég sækist eftir.
• Eldivið og bál. Ekki til staðar. Ég hefði gjarnan viljað orna mér við eld um kvöldið. Mætti ekki bjóða upp á eldstæði og eldivið á vægu verði eða sameiginlegan bálköst? Þeir sem ferðast með fellihýsin fara inn í þau á kvöldin og kveikja á miðstöð en þeir sem eru með tjald gætu viljað sitja úti ef skjól og eld væri að hafa.
• Útsýni. Ekkert að því. Hægt er að sjá upp á hamarinn fyrir ofan Kirkjubæjarklaustur og út til Vatnajökuls.
• Öryggi. Ég upplifði tjaldstæðið sem öruggt, en ég skil ekki hvers vegna akstur er leyfður á tjaldstæðum. Það gerðist síðast í vor að fullur ólánsmaður keyrði yfir tjald á tjaldstæði. Mér varð hugsað til þess þegar ég lá í tjaldinu og hlustaði á einn og einn díseltrukk þaninn á stæðinu. Þetta eitt og sér ætti að undirstrika grundvallarmuninn á „Trailer Parks“ og tjaldstæðum.
• Aðgangur að þvottavél og verslun er æskilegur en ekki nauðsynlegur. Bæði var til staðar.

Þegar við vorum í útilegum í Bandaríkjunum voru sérstök tjaldstæði og sérstök stæði fyrir fólk sem ferðaðist um með „skuldahala“, sem kom sér fyrir með aftanívagninn tengdan í rafmagn og fór að grilla og horfa á sjónvarp.

Ég hef ekkert á móti tjaldvögnum og það getur vel verið að ég kaupi fellihýsi einhvern daginn en ég vildi að þeir sem bjóða upp á „tjaldstæði“ gerðu greinarmun á þessum viðskiptavinum.

Tjaldstæðið á Kirkjubæjarklaustri kostaði 900 krónur á mann. Fyrir það fengum við aðgang að vöskum með heitu og köldu vatni og klósettum, en ekkert annað. Sturturnar kostuðu sérstaklega. Ég get ekki sagt að það séu reyfarakaup því við hefðum verið hamingjusamari fjarri mannabyggðum.

Eins og ég sagði í upphafi nefni ég Kirkjubæjarklaustur sérstaklega vegna þess að þeir eru að gera allt rétt – ef ætlun þeirra var að gera „Trailer Park“.

Ég mun reyna að tjalda úti í náttúrunni eftirleiðis, fjarri íslenskum „tjaldstæðum“ en ég myndi líka vilja fá lista yfir tjaldstæði sem geta státað sig af því að höfða sérstaklega til þeirra sem eru ennþá með tjald.

Samkvæmt náttúruverndarlögum (Númer 44 frá 199) má tjalda mjög víða:

20. gr. Heimild til að tjalda.
Við alfaraleið í byggð er heimilt, sbr. þó 2. málsl. 1. mgr. 14. gr., að tjalda hefðbundnum viðlegutjöldum til einnar nætur á óræktuðu landi, en leita skal leyfis landeiganda eða annars rétthafa áður en tjaldað er nærri bústöðum manna eða bæ og ætíð ef um fleiri en þrjú tjöld er að ræða eða ef tjaldað er til fleiri en einnar nætur.
Við alfaraleið í óbyggðum, hvort heldur er á eignarlandi eða þjóðlendu, er heimilt að setja niður hefðbundin viðlegutjöld.
Utan alfaraleiðar, hvort heldur er á eignarlandi eða þjóðlendu, er heimilt að setja niður göngutjöld nema annað sé tekið fram í sérreglum sem kunna að gilda um viðkomandi landsvæði.
Á ræktuðu landi, sbr. [8. tölul. 3. gr.],1) má aðeins slá upp tjöldum með leyfi eiganda þess eða rétthafa.
Við tjöldun skal ætíð virða ákvæði 17. gr. um bann við akstri utan vega, svo og gæta fyllsta hreinlætis og varúðar á tjaldstað.
1)L. 140/2001, 5. gr.
21. gr. Takmarkanir á heimild til að tjalda.
Þegar sérstaklega stendur á getur eigandi lands eða rétthafi takmarkað eða bannað að tjöld séu reist þar sem veruleg hætta er á að náttúra landsins geti beðið tjón af.
Hafi eigandi lands eða rétthafi útbúið sérstakt tjaldsvæði á landi sínu er honum heimilt að beina fólki þangað og taka gjald fyrir veitta þjónustu þar.

Ef þið þekkið „tjaldvæn“ tjaldstæði á Íslandi megið þið gjarnan koma með athugasemdir.

Nærföt

Systir mín býr í Danmörku. Hún fór á flóamarkað í grennd við sumarhúsið og keypti þar nærföt á barnabörnin, þrjú stykki fyrir 200 krónur íslenskar. Fötin fóru í mjúkan pakka til dótturinnar sem býr í Reykjavík, pakkinn var merktur „gjöf“.

Pakkinn barst ekki heim að dyrum heldur kom bréf frá tollinum þar sem beðið var um verðmæti gjafar. Systir mín svaraði:

Skv. osk dottur minnar sem eg var ad senda gjof til (barnafot), er verdmaeti vorunnar 200 DKK.

Aftur var spurt um verðmæti gjafar, þar eð kvittun af flóamarkaðinum vantaði. Nú hefur systir mín sent annað bréf:

Godan dag Tollmidlun Póstsins,

Tilefni gjafar er tvöfalt afmæli barnabarna minna í september og október sl. (fædd 5.9.2008 og 15.10.2005) og loford til dóttur minnar tharadlútandi, th.e ad gjöfin kæmi thegar gott verd fengist á nærfötum og náttfötum.

Vinsamlegast tilgreinid hvada upplýsingar óskast í sambandi vid verdmæti vörunnar, thar ed barnafötin voru keypt á flóamarkadi uppi í sveit í Danmörku af sölumanni sem seldi 3 stk. á 10 DKK (svokalladur „restlager“, th.e. nýjar vörur sem ekki hafa selst og tharf ad rýma fyrir nýjum). Verdmæti/kaupverd er thví ríflega áætlad 200 DKK. Ef Tollmidlun óskar, mun ég senda ljosmyndir af verdskiltum flóamarkarkadssölumanna.

Vænti thess af ofangreindar upplýsingar nægi til tollafgreidslu, ef ekki mun ég leita frekari gagna á flóamarkadnum og senda Tollmidlun.

Þetta er allt í góðu ennþá, en ég held ég sé farinn að lesa ögn af kaldhæðni milli línanna í bréfaskriftum systur minnar. Þetta snýst ekki um toll og virðisaukaskatt af hundraðkalli lengur, heldur það andlega slit sem felst í að útskýra hvert einasta smáatriði sem maður gerir fyrir öðru fólki. Lesandinn getur ímyndað sér að ef systir mín sér önnur reyfarakaup á flónni, hendir hún þeim ekki í umslag til Íslands.

Varahlutir

Kunningi minn sem er búinn að opna ágætt hjólaverkstæði og verslun sagði mér í óspurðum fréttum að hann hefði pantað teina í gjörð frá Danmörku fyrir 2500 krónur vegna hjóls sem hann er að gera upp. Það tók 3 vikur og 4500 krónur fyrir hann að fá teinana tollafgreidda. Hann er ekki íslenskur og því óvanur svona verklagi. Hann segist ekki geta skilið að venjulegt fólk nenni að standa í því að eiga viðskipti við önnur lönd meðan landið er svona lokað, hann er ansi „disgusted“ yfir þessu.

Ég á ágætan prímus í geymslunni sem er bilaður. Ég veit hvað er að honum, og ég veit að varahluturinn fæst í Svíþjóð, en ég bara nenni ekki að útskýra fyrir tollinum að mig vanti þessa eina skrúfu í gamlan prímus.

Svo á ég ferðatösku sem vantara hespu á og hleðsluborvél sem þarf nýja rafhlöðu. Það er auðveldara að henda þessu og fara út í búð en að kaupa hespuna og rafhlöðuna.

Er þetta nokkuð yfir strikið?

Eftir því sem hlutir eru minni, hafa þeir hlutfallslega stærra yfirborð. Ísland hefur hlutfallslega mjög stórt yfirborð þegar kemur að samskiptum við útlönd. Fólk sem býr í stórum löndum getur keypt flesta hluti á innanlandsmarkaði og lifað ævina án þess að reyna að flytja hlutina inn sjálft. Á Íslandi þurfa flestir að panta hluti erlendis frá, varahluti, bækur og jafnvel bíldekk.

Ég held því fram, að toll embættið sé helsta orsökin fyrir háu vöruverði á Íslandi. Það er ekki upphæð tollgjaldanna heldur „núningurinn“ sem skapast við tollafgreiðsluna.

Ég keypti nýtt reiðhjól í Danmörku um helgina:

Focus reiðhjól

Hjólið er svokallað „Cross“ reiðhjól sem er með gróf dekk og fjallabremsur en er samt ekki með dempurum og frekar létt.  Ég hef átt sambærilegt hjól í 13 ár og er mjög sáttur við þessa samsetningu í bæjarumferðinni.

Ég borgaði 6.500 kr. danskar fyrir hjólið sem gerir 130 þúsund krónur íslenskar.  Virðisaukann fékk ég endurgreiddann með því að framvísa kvittun fyrir hjólinu úti á flugvelli við brottför.  Hjólið pakkaðist svo vel að það fór með öðrum ferðatöskum í skottið á bílnum sem reyndar var station bíll.  Ég borgaði 28 evrur fyrir flutning á hjólinu, en það er fastagjald hjá Icelandair, hjólið er ekki vigtað og þunginn dregst ekki frá öðrum farangri.

Svo borgaði ég 25% virðisaukaskatt og 10% toll úti á flugvelli við heimkomuna.  Heim komið kostaði hjólið því 160 þúsund.

Til þess að pakka hjólinu niður, tók ég bæði dekkin af og pedalana.  Ég sneri stýrinu í 90 gráður til hliðar og 90 gráður fram.  Ég  skrúfaði líka afturskiptinn af.  Loks pakkaði ég pappa utan um stangirnar og gaffalendana og tannhjólið að framan.  Síðast pakkaði ég hjólinu inn í plast og límdi utanum með málaralímbandi, plastið og límbandið keypti ég í málningarvöruverslun.  Það eina sem ég þurfti að taka með út var sexkantur og 15 mm lykill til að losa pedalana af með.

Ég keypti hjólið úti, fyrst og fremst vegna þess að úrvalið af hjólum í Kaupmannahöfn er mjög gott – Cross hjól fást ekki á Íslandi en ég held að þau eigi fullt erindi hingað.  Ég veit ekki hvort verðið varð hagstæðara með þessum hætti vegna þess að hjólið fæst jú ekki hér, ég læt öðrum að slá á hvort verðið sé hagstætt.

Vonandi erum við að fylgjast með síðustu tilraun til að nota hugmyndir John Keynes við að ráða bót á samdrætti.

Í fyrra reyndi Obama forseti að koma heiminum úr öldudal kreppu með stórri fjármagnsinnspýtingu. Sömu tuttugu ríkin og studdu aðgerðir hans í fyrra eru að snúast öndverð gegn þeim nú. Skuldir ríkja halda áfram að aukast og við verðum að fara að hugsa um langtímalausnir.

Svona innspýtingar sem hagfræðingurinn Milton Keynes mælti með, byggjast á fjórum hæpnum hugmyndum: Að þær væru nauðsynlegar til að koma í veg fyrir alheimskreppu, að stutt innspýting væri nóg til að hjól atvinnulífsins hrykkju aftur í gang, að það væri nóg að henda peningum í einfaldar byggingaframkvæmdir, og að skuldasöfnun almennings skipti ekki máli. Þessar hugmyndir hafa alltaf notið hylli enda hljómar alltaf vel að lækka skatta og eyða meiri pening.

Í fyrra var mikið um samanburði við stóru kreppuna 1929, en sagt að ráðamenn þá hefðu farið illa að ráði sínu, við kynnum betur að ráða við svona uppákomur núna. Það eina sem þyrfti væri öflugur stuðningur við banka og fjármagnsinnspýtingar. Fjárstuðningspökkum var böðlað saman í anda Keynes en mönnum láðist að athuga að Bandaríkin, Bretland, Írland, Spánn, Grikkland og fleiri lönd höfðu tekið gríðarleg lán í meira en áratug, svo minnkun á neyslu í þessum löndum var ekki undarleg hegðun, heldur eðlileg afleiðing sem þyrfti að sætta sig við.

Vissulega er mikilvægt að ríkið eyði meiri peningum þegar harðnar á dalnum. Hins vegar eru úrræði eins og styrkir til bílakaupenda og skattafríðindi fyrir húsnæðiskaupendur eyðsla á dýrmætum tíma og peningum. Með þessum úrræðum er gert ráð fyrir að smá stuðningur komi þjóðum aftur á hagvaxtaskeið neyslu og húsbygginga. Það er mjög vafasöm kenning, því þetta var nákvæmlega sama ferli og hrundi, það gekk ekki til lengdar.

Sumir töluðu um „grænan bata“, að neytendur myndu neyta minna, en að lönd myndu fjárfesta í vistvænum lausnum í staðinn. Þetta var og er góð hugmynd, en hún verður ekki að veruleika meðan pólitíkusar vilja henda peningum í auðveld verkefni þar sem þarf bara að taka grunn að enn einu húsinu. Við verðum að vinna að vistvænum lausnum, en það er verkefni til langs tíma, og ekki hægt að afgreiða það með einhverjum reddingum.

Þegar Barack Obama tók við völdum í janúar 2009 tók hann líka við stærstu ríkisskuldum sem Bandaríkin hafa nokkurn tímann þurft að greiða.  Hann hefur aukið þessar skuldir og nú eru þær orðnar hans en ekki bara forveranna.   Hann, og ráðgjafar hans eru að hunsa eina af mikilvægustu kenningum nútíma hagfræði, að það þarf að skoða í hvaða átt eyðsla og skattar stefna, ekki bara í hvaða hæðum þau eru núna.

Bandaríkin voru ekki í aðstöðu til að stofna til aukinna skulda vegna þess að það er engin ástæða til að halda að hægt sé að borga þær fljótlega. Bandaríkjamenn eru ekki með neinar hugmyndir um hvernig hægt er að koma þjóðarbókhaldinu í plús, og almenningur er algerlega á móti skattahækkunum. Þar að auki er hið opinbera ekki að fjárfesta í neinu af viti. Þess vegna er ekki hægt að byggja langtíma efnahagsbata á aukinni skuldsetningu nú.

Eftirspurn er lítil meðal neytenda í Bandaríkjunum og Evrópu, skuldir ríkja eru háar, neytendur vilja ekki taka lán og hið opinbera þarf að afskrifa skuldir í miklu magni. Ríkisstjórnir heims reyna nú að auka trúverðugleika sinn með gífurlegum niðurskurði. Þetta er líka vitlaus stefna. Það er ekkert vit í að fylgja fjáraustri síðasta árs eftir með skortsstefnu núna. Hér eru nokkrar tillögur:

1. Ríkisstjórnir ættu að hugsa innan lengri tímaramma þegar þær ákveða eyðslu, en byrja samt strax að eyða minni peningum svo hlutfall skulda  og þjóðarframleiðslu verði orðið viðunandi árið 2015.

2. Ríkistjórnir þurfa að útskýra fyrir þegnum sínum, og þeir þurfa að skilja, að þær geta lítið gert til að skapa góð störf með litlum fyrirvara. Góð störf verða til af því kennslan er góð, tæknin í landinu er fyrsta flokks, innviðir svo sem gagnaveitur og vegir eru góðir og  einkaaðilar eru tilbúnir að fjárfesta. Þetta gerist ekki á einum degi. Ríkisstjórnir þurfa því að styðja vel við bakið á menntakerfinu. Þær þurfa líka að passa vel uppá velferðarkerfið, að allir hafi aðgang að nauðþurftum og heilsugæslu, og endurmenntun í starfi.

3. Ríki þurfa að breyta áherslum frá neyslu til framleiðslu. Bandaríkin og Bretland þurfa að hugsa um útflutning á vörum sem eru framleidd þar, og öll ríki þurfa að hugsa um nýjar samgönguleiðir sem byggjast á vistvænni orku.

4. Í síðasta lagi þurfa þær og almenningur að krefjast þess að þeir ríku borgi meira til samfélagsins í formi tekju og fjármagnsskatta. Mjög miklu meira. Ójöfn skipting auðs á undanförnum árum hefur breytt heiminum í leikvöll hinna ofurríku. Pólitíkusar beggja vegna Atlantshafsins hafa brosað við þeim sem styrkja kosningasjóðina í skiptum fyrir loforð um lægri og lægri skatta. Leikvellir kosta peninga og það eru mjög ríkir menn sem leika sér á þeim.

Það eru engin fljótleg úrræði, bara hættan á fleiri bólum ef við eltumst áfram við skyndilausnir. Lausnarorðið er fjárfesting til framtíðar, ekki meiri innspýtingar.

Þýtt úr grein í Financial Times sem birtist 7.júní og er eftir Jeffrey Sachs hjá Columbia háskóla.