Mig langar að hefja mál mitt á því að segja til hamingju Ísland með nýjan biskup,  enn eitt karlavígið er fallið, sem hlýtur að teljast merkilegur áfangi í jafnréttisbaráttunni á Íslandi.

Mörg karlavígi hafa fallið á undaförnum árum, ekki síst í stjórnartíð núverandi ríkisstjórnar.  Fyrsta konan gegnir nú embætti forstætisráðherra og fjármálaráðherra og karlavígið:  formaður fjárlaganefndar féll líka í stjórnartíð Jóhönnu Sigurðardóttur og fleira mætti telja.

Þetta hlýtur að teljast frábær árangur – en enn er margt óunnið í jafnréttisbaráttunni.

Launamunur kynjanna er þar svartasti bletturinn sem verður að finna markvissar leiðir til að vinna á.

Því tengt má nefna að launamat starfa -  þannig virðist það að höndla með peninga og lagaflækjur vera mun betur metið til launa en störf sem krefjast sambærilegrar menntunar og felast í því að vinna með börn, ungmenni og sjúklinga – þ.e. að vinna með fólk – en algengt er að konur hafi áhuga á þeim störfum og vinni þau.

Enn eitt atriði sem mig langar að nefna er orðræða og umræðuhefð – en þar hafa konur oft tamið sé aðrar venjur en hið fyrrum ráðandi karlkyn.

Í þessum ræðustól er t.d. of algengt að stórkarlalegar fullyrðingar fjúki, oft lítt rökstuddar, þar sem hjólað er í manninn en ekki málefnið.  Konur nota oft aðrar aðferðir í málflutningi sínum, vilja vega og meta rök, ræða málefni og hafa ekki þörfina fyrir að hafa mjög hátt og nýta sér oftágætlega  þá líffræðilegu staðreynd að maðurinn hefur tvö eyru en bara einn munn.

Fjölmiðlar virðast hafa meiri áhuga á aðferðum karlanna en kvenna og rata þeirra athugasemdir, hefðir og gildi því oftar í fjölmiðla.

Konur eru nú í mörgum valdastöðum í samfélaginu.  Þeirra gildismat og starfshættir þurfa að verða áberandi og gildandi í sama mæli.  Slíkt tekur auðvitað tíma en við þurfum að fara að sjá þess fleiri og fleiri merki víða í þjóðlífinu en verið hefur.

Ekki má gleyma því að margir karlar eru í góðu sambandi við sínar kvenlegu hliðar og til í breytingarnar með okkur.  Þjóðin er orðin leið á stórkarlalegu karpi, hún vil alvöru rökræður, samvinnu og lausnamiðuð vinnubrögð, að hætti kvenna.

En hvers vegna mátti ekki setjast niður yfir efni málsins – vilja Huang Nubo til að fjárfesta í ferðaþjónustugeiranum á Norðausturlandi?  Sala á stóru landsvæði í víðerni Íslands getur verið álitamál, en hefur umræðan um minna land, hugsanlegt samstarf við ríkið og aðra landeigendur, leigu á landi eða aðrar útfærslur innan íslensks lagaramma  farið fram?

Við þurfum sárlega á öðru fjármagni en lánsfé að halda inn í íslenskt atvinnulíf – við hljótum að taka því fagnandi að slíkt sé í boði.  Á hátíðarstundum tölum við um vaxtarbroddinn sem býr í ferðaþjónustunni – er engin innistæða á bak við þau orð?  Erlent fjármagn inn í annað en orkufrekan iðnað – var það ekki það sem við vorum að leita að?

Ný vinnubrögð þar sem leitað er lausna og nýrra leiða er hluti af nýju samfélagi sem við eigum að byggja upp, samvinna og samræður í stað endanlegra ákvarðana á einstaklingsgrunni og stórkarlalegar upphrópanir eiga að vera hluti af því nýja samfélagi. 

Ég vil byggja upp þannig samfélag á Íslandi, nútímalegt og opið, vel varið lögum og reglum en ekki lokað og læst af fyrirfram gefnum fordómum og hræðsluáróðri.  Þá getum við stolt tekið á móti góðum gestum sem vilja taka þátt í að byggja samfélagið með okkur, líka í víðerni Hólsfjallanna.

Umræðuefni okkar hér er, samkvæmt heimasíðu Alþingis : Staða mála eftir ákvörðun Alcoa að hætta byggingu álvers á Bakka.  Í fyrirsögninni kemur ákveðin mistúlkun.  Alcoa var ekki byrjað að byggja álver á Bakka við Húsavík .  Alcoa rekur nefnilega fyrirtæki á markaðslegum forsendum  og verður því að byggja framtíðarplön sín á öruggum forsendum en ekki á óskhyggju.  Þannig að breytingin við að Alcoa fari af vettvangi er sennilega helst og mest sú að allir vakna nú til fullrar vitundar um að það verður farið öðruvísi að við atvinnuuppbyggingu á Bakka því vegna eðlis jarðvarmavirkjana verður að byggja upp í áföngum, fyrsti áfangi atvinnuuppbyggingar verður því í takti við þau 200 MW sem Landsvirkjun er tilbúin til að tryggja á næstu misserum.

Það verður farið öðruvísi að en fyrir austan þar sem unnið var risaverk á skömmum tíma sem fyrst og fremst var unnið af  aðfluttu vinnuafli, því svæðið átti ekki til allt það vinnuafl sem til þurfti.  Aðflutt vinnuafl á allt gott skilið en ég verð að viðurkenna að að ég hefði gjarnan viljað að atvinnuuppbyggingin á Miðausturlandi hefði verið hægari og jafnari, þá væri margt öðruvísi þar í dag t.d. verkefnastaðan  hjá verktökum.

Atvinnuuppbyggingin á NA horninu verður vonandi þess eðlis að hún geti skapað stöðuga og fjölbreytilega atvinnu hjá stórum hópi fólks í langan tíma því byggð verða þar upp fleiri en eitt fyrirtæki og vinnan við orkuöflunina tekur líka langan tíma. Vinnufúsar hendur fá verk að vinna í langan tíma.

En orkuna á að nýta til atvinnuuppbyggingar á NA horninu, landsbyggðinni til heilla og við eigum að fara fram á verðlagningu hennar á markaðslegum forsendum þjóðinni allri til hagsbóta. 

 Við verðum að varðveita formgerð samfélagsins þarna með því að blóðsjúga ekki grunngerð þess í heilbrigðis – og menntamálum með hagræðingu þannig að kerfið beri ekki sitt barr eftir.

Svo eigum við að taka óskum erlendra aðila um að fá að fjárfesta í ferðaþjónustu á þessu svæði með opnum örmum ef þeir uppfylla eðlileg skilyrði, slíkt samræmist frábærri menningur -0g ferðaþjónustu á svæðinu.  Bíð spennt eftir því að fá að njóta víðernis Norðursins og norðurljósanna með erlendum bræðrum og systrum á íslenskum gæðingum,  í kjördæmaviku,  þegar farið verður um svæðið til að fylgjast með jafnvaxandi orkunýtingu og atvinnurekstri henni tengdri á svæðinu .

Lýðræðisleg umræða á fullan rétt á sér um umdeild mál – en ég tel það algerlega tímabært að tímamörk séu sett á umræður um þingmál og gengið sé til atkvæða að þeim tímafresti liðnum.  Þannig er hægt að halda störfum þingsins í eðlilegu horfi.

Ný lög um þingsköp voru samþykkt í vor.  Þar er áhersla lögð á aukið samstarf allra stjórnmálaafla á þingi, gert er ráð fyrir því að stjórnarandstaðan fái formennsku í nefndum og beri mun meiri ábyrgð á því  að ljúka þingmálum í nefndum og búa þau til afgreiðslu í þinginu.

Ég vona svo sannarlega að slík breyting breyti umræðuhefðinni á Alþingi og við færumst nær því að stunda samvinnustjórnmál en átakastjórnmál í takti við niðurstöðu rannsóknarskýrslunnar og þingmannanefndarinnar.

Þessir ungu einstaklingar eru örugglega jafn vel gerðir og meðalungmennið á Íslandi.  Þeir eru annaðhvort haldnir fíkn sem er óviðráðanleg án aðstoðar eða eitthvað í lífinu hefur verið eða er svo erfitt að ekki er hægt að horfast í augu við það vímulaust. 

Sjálfsmyndin hefur einhvers staðar á hinni stuttu lífsleið orðið veikari en eðlilegt er og léleg sjálfsmynd og lítið sjálfstraust getur svo auðveldlega leitt til flótta frá hinum blákalda veruleika.

Það er því grundvallaratriði að allir aðilar í kringum hvert barn taki höndum saman um að hjálpa því að koma auga á styrkleika sína og aðstoða það við að nýta þá til hins ýtrasta með öryggi heima fyrir, fjölbreyttu námsframboði, góðri ráðgjöf og eðlilegu frístundalífi. Í því felst hin eiginlega forvörn.

Þegar forvarnir bregðst er lykilatriði að bregðast fljótt við vanda og þá skiptir enn meira máli en áður að allir aðilar taki höndum saman um að finna þá lausn sem hentar í hverju tilviki.  Múrar milli stjórnsýslustiga, ráðuneyta og stofnanna verða að falla hratt og örugglega við meðferð neyðarmála þar sem framtíð og jafnvel líf ungmenna er í hættu. 

Það eru mörg góð úrræði í boði fyrir ungmenni í vanda á Íslandi en það er samt eitthvert en í gangi – og það er ekki bara það að ekki sé sett nægilegt fjármagn í málið, það snýst líka um það að úrræðin henta ekki alltaf.  Kerfið er kannski ekki nógu fljótt að bregðast við þeim breytingum sem verða stöðugt í unglingaheimum. Það er nauðsynlegt að ungt fólk og foreldrar með reynslu af málum séu höfð með í ráðum um úrræði svo þau séu örugglega sniðin að þörfum hvers tíma.

Þeir aðilar sem hafa opnað á þessa erfiðu en þörfu umræðu nú eiga þakkir skildar og ég trúi því að allir aðilar sem að málinu koma fylgi hinu góða fordæmi eftir, unga fólkið á Íslandi er of dýrmætt til að gera það ekki.

Beiskja og særð réttlætiskennd leita gjarnan að blóraböggli, Icesave er tilvalinn blórabögull fyrir slíkar tilfinningar, því Icesave er í eðli sínu vont mál og birtingarmynd græðgisvæðingar sem lék lausum hala á Íslandi fram að hruni.

Það sem hinn venjulegi Íslendingur vill er að lánin lækki, verðlag lækki, verðmæti eigna hækki og að næga atvinnu verði að fá.  Við verðum því að spyrja okkur gagnrýnið hvort það að segja nei við Icesave skili okkur þeirri niðurstöðu.

Íslenskir, breskir og hollenskir sparifjáreigendur skiptu í góðri trú við íslenskan banka.  Íslendingum voru tryggðar allar innistæður við hrunið, með neyðarlögunum. Icesavemálið snýst um að við samþykkjum að okkur sé sæmd að því að ábyrgjast lágmarkstryggingu fyrir breska og hollenska sparifjáreigendum í  sama bankakerfi, ekki að okkur beri lagaleg skylda til að borga heldur að við teljum eðlilegt að allir viðskiptavinir hins íslenska banka sitji allavega við borð þó hæpið sé að tala um sama borð.  

Mun það að neita sparifjáreigendum af öðru þjóðerni en því  íslenska um ábyrgð á lágmarkstryggingu skila okkur áleiðis til betra samfélags og aukinna lífsgæða?

Ég er sannfærð um að  svo er ekki.  Laskað efnahagskerfi landsins þarf á trúverðugleika og auknu fjármagni að halda til að geta haldið áfram í þeim uppbyggingafasa sem við erum í miðjum. Við þurfum á því að halda að aðrar þjóðir trúi því og treysti að við stöndum við orð okkar og skuldbindingar, nú sem aldrei fyrr. Það mun skila okkur lengra í þá átt að lækka lánin og verðlagið, auka verðgildi eigna og efla atvinnulífið en að neita Icesave.

Óvissa er vond, sérstaklega á erfiðleikatímum – með því að samþykkja þann samning sem liggur fyrir um Icesave eyðum við allavega einum óvissuþætti í íslensku efnahagslífi.  Samningurinn er ásættanlegur – notum því tækifærið og eyðum óvissu – segjum já við Icesave á laugardaginn.

Mig langar að ræða við hæstv. ráðherra um mikilvægi upplýsinga- og gagnamiðstöðva í skólastarfi 21. aldarinnar. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir því að leik- og grunnskólar eru á forræði sveitarfélaga en við megum ekki gleyma því að Alþingi setur lög um þessi skólasvið og mennta- og menningarmálaráðuneytið setur reglugerðir í formi námsskráa og sinnir líka eftirliti með framfylgd laganna. Því finnst mér að við eigum að ræða hér í þingsal Alþingis um stefnumarkandi atriði eins og stöðu upplýsinga- og gagnamiðstöðva grunnskólanna.

Ég veit að hæstv. ráðherra er sérstaklega umhugað um læsi í víðasta skilningi þess orðs og deili ég þeim áhuga með henni. Í frumvarpi til laga um fjölmiðla er t.d. talað um mikilvægi þess að efla fjölmiðlalæsi barna og unglinga og þannig enn frekar lögð áhersla á mikilvægi læsis. Þegar spara þarf og hagræða í skólastarfi virðist almennt ríkja sú vinnuregla að skera niður það sem ekki telst til hefðbundins bóknáms. Það virðist auðveldast og einfaldast en mér finnst við verða að spyrja okkur mjög ákveðið þeirrar spurningar hvort það sé örugglega það sem nýtist framtíðarborgurum landsins best.

Staðan er því miður þannig að í mörgum skólasöfnum grunnskóla landsins er til góður bókakostur sem stendur lítt notaður vegna þess að kennsla á söfnunum og kennsla um notkun þeirra, svokölluð skólasafnakennsla, er orðin afar takmörkuð og almennir kennarar telja sig hafa takmarkaða þekkingu og tíma til að setja sig inn í þau mál. Þannig er hjarta skólamenningarinnar sem skólasöfnin geta verið kippt úr sambandi og söfnin gerð að líflausu herbergi með bókum sem enginn starfsmaður sér um að gera aðlaðandi eða gera bækurnar og upplýsingarnar sem þær geyma að eftirsóknarverðum kosti til góðrar og fjölbreyttrar menntunar nemenda og starfsfólks.

Staðan í notkun tölva í skólastarfi virðist því miður vera á svipuðum slóðum. Tölvurnar eru annar lykill að upplýsingasamfélagi 21. aldarinnar en möguleikar þeirra eru ekki fullnýttar í menntuninni ef tölvukennsla minnkar stöðugt. Hið fjölbreytta námsefni sem til er á tölvutæku formi og á netinu er nú minna notað en áður. Það er alvarlegt mál því tölvan opnar fyrir marga nemendur nýjar víddir í námi, önnur færni nýtist en þegar bækur eru notaðar og umhverfi tölvanna er mörgum nemendum vel þekkt og öruggt og því tilvalið að nýta það til að örva þá til dáða í námi. Um leið búum við til þá einstaklinga sem við þurfum svo sárlega á að halda núna út í atvinnulífið. Einstaklinga með þekkingu á tækni og þor til að feta nýjar brautir og stuðla þannig að nýsköpun í tæknigeiranum.

Í flestum skólum er allt til staðar til að nýta skólasöfnin og tölvurnar. Menntaðir kennarar á þeim sviðum og góð efnisleg aðstaða. Það er því skelfileg skammsýni að nýta þann mannauð og efnisauð eins illa og niðurskurðarkröfur gera ráð fyrir.

Ég vona svo sannarlega að ráðherrann sé sammála mér um að búa þurfi til virkan samráðsvettvang ríkis, sveitarfélaga og fagfólks þar sem unnið verður að því að móta stefnu í þessum málaflokki þannig að við horfum öll í sömu átt, markvisst og til framtíðar, og að nemendur sem útskrifast úr grunnskólum landsins næstu árin verði lesandi og leitandi  einstaklingar sem við þurfum svo sárlega á að halda  í upplýsingasamfélagi 21. aldarinnar.

Alla umræðuna má skoða hér:

http://www.althingi.is/altext/hlusta.php?lidur=lid20110314T172205

Í umræðunni um þetta vonda en nauðsynlega úrlausnarefni hefur talsvert verið rætt um að nágrannar okkar hafi komið illa fram við okkur. Við hefðum svo gjarnan viljað fá meiri vinsemd og mýkri meðferð. Auðvitað er það skelfilegt að fá á sig hryðjuverkalög  og að lánsfjárfyrirgreiðsla sé í molum. Auðvitað gera þessi viðbrögð okkur sár og örg. En, sem sjálfsgagnrýnið og þokkalega greint fólk, verðum auðvitað að viðurkenna að sum þessara viðbragða eru skiljanleg. Við njótum ekki lengur sérstaks trausts hjá nágrönnum okkar því landar okkar hafa víða komið illa og ótrúverðuglega fram og slegið um sig með hugtökum eins og innstæðutryggingar og ríkisábyrgð til að auglýsa sig og sínar hugmyndir. Það er skelfilega óréttlátt að fáeinir einstaklingar geti haft þau áhrif sem raun ber vitni á efnahagslíf heillar þjóðar en það er raunveruleikinn sem við búum við og hluti af úrlausnarefni okkar að vinna íslenskri þjóð trúverðugleika á ný, ekki síst með því að ganga frá Icesave-samningunum og tryggja þeim sem á þá treystu hluta af sínum innstæðum. Þannig sýnum við ábyrgð sem þjóð meðal þjóða og getum staðið upprétt í því samfélagi því þótt við séum skuldug erum við búin að ganga frá okkar málum og getum barist fyrir rétti okkar og málefnum, laus við óvissu sem oft er fylgifiskur margra lausra enda. Í þeirri stöðu getum við farið að telja kjark í hvert í annað, getum treyst því að við séum búin að byggja grunninn að endurreisninni svo ríki, sveitarfélög og fyrirtæki geti aflað sér lánsfjár til að geta farið í stór og smá verkefni svo atvinnulífið blómstri með tilheyrandi velferð fjölskyldna og einstaklinga.

Við getum haldið áfram blómlegu samstarfi við þjóðir heims því við höfum sýnt að við vinnum í því að vera trúverðug og orðheldin og viljum bæta fyrir þann skaða sem unninn hefur verið á orðstír Íslands. Þannig höldum við opnum leiðum til að okkar unga fólk og fólk á öllum aldri nái sér í menntun og reynslu erlendis til að auðga alþjóðlegt samfélag og til okkar komi fólk og fyrirtæki sem veiti okkur af sínum margbreytilega auði og vonandi endurheimtum við fólk sem flutt hefur úr landi vegna óvissuástandsins sem hér ríkir.

Það er ljóst að sultarólin verður hert á Íslandi næstu ár. Til að slaka heldur á þeirri herðingu er nauðsynlegt að vera í góðu samstarfi við aðrar þjóðir og fá þær til að koma að endurreisnarstarfinu með okkur með þekkingu sinni og fjármagni. Þess vegna verðum við að ganga frá Icesave með samningum.

Við ræðum hér nýjan samning um Icesave, mun betri samning en þann sem ég samþykkti í desember 2009. Ég er afar þakklát og auðmjúk gagnvart þeirri vinnu sem fram hefur farið með tilstyrk stjórnmálaafla, fræðimanna og fagaðila til að vinna að þessum bætta samningi og betri heimtum eigna sem ganga upp í skuldina.

Ég hef alltaf verið sannfærð um að það væri best að semja við grannþjóðir okkar um þetta vandræðamál  þó ég sé heldur ekki í vafa um að lagaskyldan sé ekki fyrir hendi.

Mér finnst að siðmenntaðar þjóðar eiga að reyna samninga til þrautar áður en dómstólaleið er nýtt í deilum.

Þjóð í uppbyggingarfasa eftir hamfarir þarf sérstaklega á því að halda að varðveita orðspor sitt svo hún sé trúverðug í ýmis konar samstarfi t.d. um fjárfrek verkefni á Íslandi.

Ég ítreka að þessi samningur er um vandræðamál en hagsmunir okkar sem þjóðar vega í mínum huga það þungt að ég velkist ekki í vafa um að segja Já.

Það er sennilega ekkert mikilvægara í lífi manneskju en samskipti við aðrar manneskjur.  Grunnurinn að hæfninni til samskipta er lagður í frumbernsku, þróun máls, tals og skilnings fléttast saman í samskiptahæfni.

Það er því afar mikilvægt að grípa snemma til ráðstafana þegar grunur vaknar um að þessi þróun sé ekki eins og eðlilegt má teljast hjá barni til að reyna að lágmarka áhrif þroskaröskunarinnar.  Til að grípa rétt inn í málið þarf sérfræðiþekkingu til svo og gott samstarf allra aðila sem tengjast barninu. Sérfræðingur á sviði málþroska, talmeinafræðingur, þarf að greina vandann og gera áætlun um þjálfun.  Það er á fáum sviðum mikilvægara en á málsviði að vera afar meðvitaður um frávik til að grípa snemma inn í svo eðlileg samskipti við fjölskyldu, félaga og aðra skerðist ekki með tilheyrandi vandræðum. Fagna þarf því sérstaklega að nám í talmeinafræði á meistarastigi en nú hafið við HÍ en verulega hefur vantað talmeinafræðinga til starfa hér á landi.

Þroskuð málhljóð og hljóðavitund ásamt þáttum er varða minni og vinnslu eru grundvöllur lestrarnáms, lestrarfærni og lesskilnings.  Ekki þarf að fjölyrða um mikilvægi góðrar lestrarfærni og lesskilnings í samfélagi dagsins í dag þar sem stöðugt þarf að vera að vinna úr upplýsingum.  Ekki verður hér fjölyrt um áhrif  skerts málþroska á ritun og nám í erlendum tungumálum.

Heilbrigð samskipti byggja á gagnkvæmni, að hlustun og tal skiptist á í eðlilegu flæði.  Það liggur í augum uppi að ef þetta flæði getur ekki farið eðlilega fram er hætta á annars konar samskiptum til að koma sínum málum á framfæri  og ef ekkert er að gert geta þau auðveldlega orðið ofbeldisfull með tilheyrandi afleiðingum eða lítil sem engin svo einstaklingurinn lokast inni í sínum heimi.

Að framansögðu er ljóst að það er afar mikilvægt að greina vandann snemma og grípa til viðeigandi þjálfunar og kennslu og aldrei má gera lítið úr vanda barna á þessu sviði til þess er það of mikilvægt.