Jónína Bjartmarz

  Það voru  margir sem gerður  góðar og gagnlegar athugasemdir við  pistil minn á dögunum   „Flýtimeðferð mála um lögmæti gengistryggingar“,    bæði hér á síðunni og með  tölvupósti.     Í sumum  þeirra gætti nokkurs „lögfræðilegs“  misskilnings, m.a. hjá ágætum og réttsýnum mönnum sem hafa leitt baráttuna fyrir jafnræði skuldara og  leiðréttingu höfuðstóls gengis- og verðtryggðra lána.  Því  tel ég þarft að hnykkja á nokkrum atriðum   og benda jafnframt á önnur er fram hafa komið,  sem ég vona að geti orðið málstaðnum til gagns. 

 Þar til skorið hefur verið úr um það í Hæstarétti hvor héraðsdómurinn „er sá rétti“  þá ríkir réttaróvissa og innheimtuaðgerðir lánastofnana, nauðungarsölur og gjaldþrotaúrskurðir halda áfram eins og ekkert hafi í skorist (með fyrirvara um tímabundið ákvæði um frestun nauðungarsölu, sem nú hefur verið ákveðið að framlengja um þrjá mánuði)   -  Í þessu samhengi skiptir engu máli hvað okkur kann að finnast ranglátt og  ósanngjarnt og heldur ekki hversu viss við erum um að seinni héraðsdómurinn, lántakanda  í vil,  verði staðfestur.   Hann   breytir engu um réttarstöðu annarra lántakenda gengistryggðra lána fyrr en hann verður staðfestur í Hæstarétti.

Ein athugasemdinn laut  að  því að það ,,þyfti“  að  flýta  meðferð allra  ágreiningsmála  er varði  öll lán vegna  banka- og gjaldeyrishrunsins, vegna ,,stökkbreytingu  lána, forsendubrest, ólögmæta viðskiptahætti,  markaðsmisnotkun“ ofl. 

- Þetta eru allt málsástæður sem skuldarar geta haft uppi,   en þar til fallist er á þær fyrir  dómi,  sem forsendu fyrir takmarkaðri greiðsluskyldu skuldara,  er ekki fyrir hendi grundvöllur flýtimeðferðar dómstóla byggðri á réttaróvissu!  -   Hitt er annað mál að þetta eru allt meira en fullgildar ástæður fyrir flýtiaaðgerðum  af hálfu stjórnvalda og þó fyrr hefði verið. 

Það er helst að Dómstólaráð geti upplýst,  hvort einhver slík mál  þar sem á þessar málsástæður reyni séu þegar til meðferðar hjá héraðsdómstólum.  

Lagasetning  um flýtimeðferð dómsmála um lögmæti gengistryggðra lánasamninga  veldur því ekki að það  komi „holskefla“   af slíkum málum,  né  að þjóðfélagið „leysist upp“  í málaferlum heldur þvert á móti.  -  Lögin yrðu til þess að   flýta því   að niðurstaða fáist hjá Hæstarétti  með dómi   sem sker úr um réttarstöðu  allra sem  eru skuldarar að sams konar/samhljóða lánasamningum.  Fordæmi Hæstaréttar  í einu máli   sparar öðrum að taka til varna eða höfða mál og  leita réttar síns.

 Viðskiptaráðherra  gerði  lítið úr  hagsbótinni  sem lántakendur ættu í vændum ef gengistryggðir lánasamningar þeirra  yrðu taldir ólögmætir.  Hann hélt þessu  fram í umræðu á Alþingi um seinni dóminn  með þeim rökum  að í stað gengistryggingarinnar myndu dómstólar dæma skuldara til greiðslu verðtryggingar og almennra vaxta þannig að heildarskuldin yrði svipuð þegar upp yrði staðið

Nú ætla ég ekki að gerast dómari í þessum málum en  leyfi mér þó að  hafa þá skoðun að ráðherrann  hafi  um þetta álitaefni rangt fyrir sér.  Ágreiningurinn  í þessum málum snýst  ekki um  ,,ósanngjarna“  lánaskilmála,   heldur um það hvort  skilmálarnir séu beinlínis ólögmætir.   Verði það niðurstaðan ber eigandi kröfunnar hallan þar af.  Ég fæ ekki séð að dómari geti dæmt  skuldara til að greiða verðbætur í staðinn.

En þá að pólitískri  og sérlega ánægjulegri hlið þessa máls.  Ég varpaði í  fyrri  pistlinum    þeim bolta yfir til allsherjarnefndar Alþingis, sem fer á vettvangi þingsins með  réttarfarsmál m.m.,  að nefndin tæki frumkvæði í þessu máli og flytti um það frumvarp.  Ástæðan var sú  að þingmál  sem nefndir flytja eiga að jafnaði greiðari  leið í gegnum þingið.  Það er  vegna áskilinnar samstöðu að baki þeim svo og  að  ekki ber að vísa þeim til nefndar eftir að mælt hefur verið fyrir þeim og síðast en ekki síst að örlög mála sem einstakir þingmenn/þingmannahópar flytja eru oftast þau að daga uppi í þingnefnd, sem þeim er vísað til eftir 1. umræðu.  – Einnig þau mál sem hvorki hafa fjárútlát í för með sér né endurspegla ákveðna flokkspólitíska stefnu, – fyrst og  fremst vegna þess að þau eru ekki borin fram af fulltrúum framkvæmdavaldsins. 

- Það fór allt á annan og ánægjulegri  veg með þetta mál,  því  rösk og dugleg þingkona Framsóknarflokksins greip tillögu mína á lofti, fékk til liðs við sig góðan hóp þingmanna úr öllum flokkum og lagði umsvifalaust fram frumvarp  um flýtimeðferð og frestun nauðungarsölu ( 392. mál).   

Hún hefur nú  þegar  mælt fyrir  málinu, í kjölfarið af framsögu  dómsmálaráðherra fyrir frv. um nýja  3ja mánaða frestun nauðungarsölu og  málunum var  vísað samhliða  til meðferðar allsherjarnefndar.   Að mér skilst í  anda samvinnu  stjórnar og stjórnarandstöðu um lausnir á þeim efnahagslega vanda sem þjóðin er í, -  báðum til hróss,  ráðherranum og þingkonunni.     

Guð láti gott á vita að þetta sé upphafið af nýrri og betri tíð fyrir kjósendur, auknu samstarfi er miði að lausnum  í stað átakastjórnmálanna, sem ráðið hafa ríkjum á Alþingi og utan þess síðustu misserin, – því aðgerða fyrir hinn breiða hóp skuldara er enn beðið með ört vaxandi óþreyju. 

Að lokum smáábending varðandi frumvarpið um flýtimeðferðina.    Það er samkvæmt orðanna hljóðan  ekki afturvirkt  í  þeim skilningi að verði það að  lögum hefur það   engin áhrif á hraða þeirra mála sem þegar hafa verið höfðuð  fyrir   héraðsdómi eða dæmd þar og áfrýjað til Hæstaréttar.   Að óbreyttu er því ekki að vænta dóms Hæstaréttar í því máli sem gekk skuldara í vil í héraðsdómi um daginn fyrr en væntanlega um næstu áramót. -  Huga þarf að þessu svo og því að flýtimeðferðin taki til allra hugsanlegra gengistryggðra lánasamninga – því form þeirra er trúlega afar  fjölbreytilegt.

Meðan það var og  hét var varnarliðssvæðið   ríki í ríkinu.  Atvinnu- og tekjuskapandi fyrir  sveitarfélögin á Suðurnesjum  og  ríkissjóð að nokkru leyti,  en utan lögsögu íslenska ríkisvaldsins   og  hvers konar stefnumörkunar stjórnvalda. 

Þegar varnarliðið  hvarf loksins  alfarið á braut hurfu tekjurnar  með því  en  eftir sátu fasteignir þess, í mismunandi ástandi,  til frjálsrar ráðstöfunar íslenska ríkisins. 

Markmið þáverandi stjórnvalda var að koma eignunum  sem fyrst í „skipuleg  hagfelld  borgaraleg not  með það að markmiði að jákvæð samfélagsleg áhrif verði sem mest og neikvæðum áhrifum á nærsamfélagið verði haldið í lágmarki“  eins og segir í samningnum, sem Þróunarfélag Keflavíkurflugvallar ehf. byggir tilveru sína á og er ætlað að starfa eftir.

Eðli málsins samkvæmt var ráð fyrir því gert að þeir sem „töpðu“ mestu, sveitar-félögin og íbúar nærsamfélags varnarliðsins, nytu umfram aðra  góðs af sölu og útleigu eignanna og  þeirrar atvinnuuppbyggingar sem þar væri hægt og hagkvæmt að koma fyrir.  

Það var þó  aldrei ætlunin  að þetta landsvæði yrði  áfram eins konar „fríríki“, utan  stefnumörkunar stjórnvalda,  fjárlaga og ráðstafana  ríkisvaldsins.  Þaðan af síður að þróunarfélaginu hafi verið falið að braska með eignirnar eða standa að því  að koma á fót atvinnurekstri í beinni samkeppni við ríkissjóð.

Þjónustusamningurinn sem gerður var við þróunarfélagið er fullkomlega skýr um hvað því er falið og heimilt og hvað ekki.

Allt annað er fullkomlega á huldu og  fréttatilkynning félagsins um fjármögnun endurbygginga  fasteigna og um fyrirhugaðan rekstur  einkasjúkrahúss vekur  ýmsar spurningar.  Ein er sú hvort núverandi stjórnvöld/ríkisstjórn  hafi veitt þróunarfélaginu heimildir til annarra ráðstafana eigna og tekna en (upphaflegi)  þjónustusamningurinn  gerði ?

Af  véfréttarlegum  svörum   fyrrverandi heilbrigðisráðherra má helst ætla að svo sé.   Bæði hann sjálfur og Ólína vinkona hans láta að því  liggja,  að fyrrum félagar ráðherrans í ríkisstjórn hafi af ásetningi eða gáleysi, með beinum aðgerðum eða tómlæti,   gert  þróunarfélaginu það kleift  að koma á fót fyrsta einkasjúkrahúsinu á Íslandi.  Fyrsta vísinum að tvöföldu heilbrigðiskerfi,  á vakt vinstri grænna í ríkisstjórn.

Á allra næstu dögum hlýtur þetta allt að koma á daginn, í takt við fyrirheitin um opna stjórnsýslu og gagnsæi stjórnarathafna.

En þetta mál og ýmsar yfirlýsingar því tengdar opinbera  líka annan vanda.  Þann sem stafar af því að landinu er skipt í sex kjördæmi  í stað þess að vera allt eitt kjördæmi  og treysta þingmönnum, líkt og  þeim sem fara með ábyrgð og forsjá á stórum heimilum, til að gæta bæði jafnræðis og þess að sinna sérstökum þörfum  hvers og eins.

Væri landið eitt kjördæmi myndum  við losna við hreppapólitíkina og  hið stórskaðlega kjördæmapot. -  Þann raunveruleika að  kjördæmin  metast og berjast innbyrðis, ota  kjörnum fullrúum áfram og oft á foraðið  í endalausri baráttu fyrir ætluðum sérhagsmunum hvers þeirra.  

Eitt hið versta sem hægt er að saka alþingismann um, er  að hann vinni gegn atvinnuuppbygging „á  landsbyggðinni“.  Eins og fyrrverandi heilbrigðisráð-herra   situr nú undir  frá   oddvita sjálfstæðismanna  í kjördæmi varnarliðssvæðisins.   -  Honum  er vissulega vandi á höndum því hann  og all flest flokkssystkini hans eru nú  þegar yfirlýstir andstæðingur nánast allra atvinnuskapandi framkvæmda sem til standa í því kjördæmi svo og allra virkjana, sem eru undirstaða flestra þeirra. 

Þetta ætla ég að sé megin ástæða þess að enn bólar ekkert á þeim upplýsingum um fjármögnun einkasjúkrahússins, sem heilbrigðisráðherrann fyrrv.  yfirlýsti á dögunum að hann ætlaði að „grennslast fyrir um“  og jafnframt ástæða þess að hann svarar öllum spurningum í hálfgildings gátum.

Það á við um þetta eins og annað í lífinu,  að það er ekki bæði hægt að geyma kökuna og eta hana.  Fyrrverandi heilbrigðisráðherra er vorkunn að vera í þessari stöðu, sem ég ætla að knýi hann að lokum til að velja  á milli mismunandi hagsmuna sem hann hefur talað fyrir, hverjum hann ætlar að bjarga og hverjum að fórna. 

Á hinn bóginn er ég viss um að mörgum verður  nánast bumbult yfir ásakanasöng oddvita sjálfstæðismanna í kjördæminu   í  garð heilbrigðisráðherrans fyrrverandi.  Hann hljómar alltof líkt þeim  sem peningavaldið  stjórnaði  allt fram að  bankahruni.   Þeir sem efuðust og óskuðu upplýsinga,  fundu ekki samhljóminn og sungu ekki með  bönkunum, útrásinni og stjórnvöldum voru einfaldlega úthrópaðir og sagðir  á móti  öllum  framförunum,  nýsköpuninni og  atvinnuuppbyggingu  í íslensku efnahagslífi, -  og svo fór sem fór.

Fréttatilkynning Þróunarfélags Keflavíkurflugvallar ehf.  vakti athygli mína.  Bæði það sem hún upplýsti  um þær fyrirætlanir félagsins að  hefja rekstur einkasjúkrahúss  á fyrrum varnarsvæði og svo hitt sem hún ekki svaraði; spurningum sem hljóta að vakna  bæði  um fjármögnun  endurbyggingar  gamla herspítalans og um   rekstrarforsendur einkasjúkrahússins.

–  Ég hef hvergi séð svör ráðherra málaflokksins – heilbrigðisráðherra – við þessum  spurningum, reyndar ekki heldur að hún hafi verið spurð að þessu,  en viðbrögð hennar eru þó upplýsandi að tvennu leyti.    Annars vegar bera þau þess vitni að fyrirætlanir þróunarfélagsins eru hvorki  unnar  í sátt né    samvinnu við forystu heilbrigðismála á landsvísu og hins vegar að ráðherrann telur að ef þær gangi eftir þá ógni þær afkomu þeirrar heilbrigðisþjónustu sem byggð  hefur verið upp fyrir skattfé almennings.

En hvað með fjármögnun  fyrirætlana þróunarfélagsins?  Af fenginni reynslu síðustu missera og ára af allra handa óhagkvæmum  fjárfestingum, sem almenningur er að súpa seyðið af, er það  þrátt fyrir allt ekki einkamál þróunarfélagsins.  Það varðar okkur öll ef veita á til þess opinberu fé og/eða  ef einkasjúkrahús ógnar faglegri og fjárhagslegri afkomu heilbrigðiskerfisins.  

Fyrrverandi heilbrigðisráðherra kveðst í pistli  á heimasíðu sinni ætla  að grennslast fyrir um hvernig opinberir aðilar taki þátt í fjármögnun verkefnisins. 

Það er vel og  verður fróðlegt  að fylgjast með hverju sú eftirgrennslan  skilar, en það er óþarfi fyrir fyrrv. ráðherrann að leita langt yfir skammt því félagið er  alfarið í eigu ríkisins, forsætisráðherra fer með hlutabréfið og þjónustusamningurinn frá því í des. 2006, sem tilvera þróunarfélagsins byggir á,  er á  forsjá og ábyrgð  fjármálaráðherra  svo og eftirlit með framkvæmd hans.   Almenningur og fjölmiðlar eiga  hins vegar  engan aðgang að upplýsingum um félagið, hvorki fjárhagslegum eða öðrum þar sem hlutafélagaformið sem félaginu var valið  undanþyggur það gildissviði stjórnsýslu- og upplýsingalaga.

Þjónustusamningurinn svarar þó spurningunum um fjármögnun að hluta, þó hann kveði ekki á um fjárhæðir. Ráðstöfunartekjur félagsins, sem ríkið skuldbatt sig til að tryggja,  eru  þóknun  á fjáraukalögum 2006 og 2007,   þóknun sem nemur   100% af söluverði fasteigna á varnarsvæðinu fyrstu tvö árin og loks  allar leigugreiðslur vegna útleigu fasteigna. 

Samningurinn er líka skýr um það  hvaða  verkefni og  ráðstafanir  eru félaginu heimilar, þ.e.  umsýsla, leiga og sala fasteigna, -  en lengri leigusamninga er því einungis heimilt að gera um tilteknar eignir „enda sé það hluti af  því að hámarka verðmæti eignanna þegar kemur að sölu þeirra á markaði.“ Samningurinn leggur síðan blátt bann við því að félagið standi sjálft „fyrir uppbyggingar- eða einkaframkvæmdaverkefnum á þróunarsvæðinu.”  

Ekki verður séð að  samningurinn heimili það frekar að  þróunarfélagið stofni sérstakt einkahlutafélag um endurbætur á fasteignum á svæðinu.   Hvorki um   gamla herspítalann eða annað húsnæði, líkt og félagið tilkynnti að ætlunin væri með   fasteignafélaginu  Seltún ehf.  Í tilkynningu þróunarfélagsins sagði  að það félag myndi  fjármagna endurbæturnar.   Þróunarfélagið er skv. hlutafélagaskrá  eini stofnandi Seltúns ehf. og hlutafé þess er aðeins kr. 500 þúsund, fjárhæð sem dugar sannanlega skammt í það fjárfreka verkefni sem um ræðir. 

 Það er vert að árétta í þessu samhengi að þróunarfélagið hefur fulla heimild til að selja gamla herspítalann í því ástandi sem hann er.  Ef einkaaðilinn   hefur þá miklu trú á viðskiptahugmyndinni sem  ,,áætlaður“  sjúklingafjöldi og hagnaðartölur gefa til kynna,  þá hlýtur  það  að hafa verið inni í myndinni  að hann kostaði sjálfur endurbygginguna.  

 Hvað rekstrarforsendur einkasjúkrahúss varðar þá minnist ég þess ekki að hafa heyrt af  trúverðugu  mati á því  hversu stór hún er  þessi auðlind, „erlendir sjúklingar sem hægt væri að selja heilbrigðisþjónustu fullu verði“.  Ég hef heldur ekki heyrt sannfærandi rök fyrir því að ætla  að við náum til landsins nógu stórum hluta þessa markaðar  til að standa straum af nýjum fjárfestingum til viðbótar þeim sem fyrir eru.     Í þeim liggja mikil verðmæti,  svo sem fasteignum og hvers kyns búnaði og síðast en ekki síst í mannauðnum,  sem er verðmætasta eign heilbrigðiskerfisins.

Heilbrigðisráðherra svaraði því   m.a. til,  þegar fyrirætlanir Þróunarfélags Keflavíkurflugvallar ehf. voru bornar undir hana að hún hefði „viljað sjá betri og heilbrigðari heildarsýn, nú þegar við erum við vannýttar skurðstofur víða um land“ og  að við „þurfum auðvitað að nýta bæði okkar mannafla og aðstöðu í því skyni að tryggja starfemi á skurðstofum. Ein leið til þess er að flytja inn sjúklinga, sem geta nýtt sér okkar öfluga heilbrigðiskerfi, og höfum við þegar hafið slíka þjónustu. Ekki veitir okkur af slíkri starfsemi hér á landi á þessum erfiðu tímum. Mér finnst því skjóta skökku við að opinbert félag ætli í samkeppni við okkur í þjónustu við erlenda sjúklinga“. 

Hún   hefur með höndum það  vandasama verk að tryggja sem mest jafnræði  notenda um allt land  og hugsa um hagsmuni heildarinnar. -  Smæð upptökusvæðis, fámennið og strjálbýlið á Íslandi þrengir alla kosti okkar í  því að   halda uppi gæðum og jöfnu aðgengi að  heilbrigðisþjónustu um allt land.   Til þess þarf að vera  tryggt, ekki bara húsnæði og búnaður, heldur allt það sérhæfða starfsfólk sem tiltekin þjónusta krefst.    Til þess að það fáist þurfa því að vera tryggð verkefni við hæfi, eins og sérmenntun hvers og eins segir til um  og í því magni og umfangi að fjárhagslegar  og faglegar forsendur séu fyrir  þjónustunni sem boðið er upp á.  

 Ein leiðin til þess að  skapa traustari rekstrargrundvöll undir heilbrigðisþjónustu við nærsamfélagið víða um land, í samstarfi Landspítala-háskólasjúkrahúss við aðrar heilbrigðisstofnanir,  er að   „fjölga sjúklingum“, fá  til landsins fullgreiðandi notendur heilbrigðisþjónustu erlendis frá.

——————- 

Ég reyni ekki að fara dult með  það að ég hef verulegar efasemdir um þjóðhagslegt gildi þess að koma á fót einkasjúkrahúsi/húsum  á Íslandi.  Meðal annars vegna þess að ég tel  það fyrirsjáanlega fyrsta vísinn  að tvöföldu heilbrigðiskerfi, - eins og ég fjallaði  nánar um í pistli mínum,   Einkasjúkrahús Ögmundar  hér á Eyjunni í októbermánuði í fyrra.  

Við  þær aðstæður sem nú hafa  skapast með hérðsdóminum, sem komst að þeirri niðurstöðu  að ákvæði lánasamningsins um gengistryggingu væri í raun ólögmæt verðtrygging þar sem lánið hafi verið veitt í íslenskum krónum,  er nauðsynlegt að Alþingi bregðist við.

Áður var genginn annar  dómur  í héraði þar sem komist var að gagnstæðri niðurstöðu að því er virðist í mjög svipuðu máli.  Því ríkir nú um þetta álitaefni fullkomin réttaróvissa.  Úr henni verður ekki skorið fyrr en með dómi  í Hæstarétti.   Af hálfu dómþola  hefur því þegar verið lýst yfir að málinu verði áfrýjað.   Það mun  að óbreyttu ekki verða dæmt í  Hæstarétti fyrr en  í fyrsta  lagi undir næstu áramót.    Nema Alþingismenn  taki sig taki til og setji  lög um flýtimeðferð Hæstaréttar á málum af þessu tagi, sem skipta mjög miklu fyrir allt samfélagið.

Sérlög  frá Alþingi,  sem hvorki snúa að efnislegri úrlausn máls/mála  eða meðferð þeirra fyrir dómi heldur grípa einungis inn í þá verklagsreglu réttarins að taka einkamál til meðferðar í þeirri röð sem þau berast og í takti við hefðbundna framvindu, ætla ég að löggjafarsamkundan eigi að geta sett  og teljist  ekki í bága við stjórnskipunarlög.

Hæstiréttur tekur  ekki við fyrirmælum um forgang mála, hvorki frá ráðherrum eða öðrum og einsýnt að rétturinn telji sér óheimilt að flýta málum þar sem reynir á lögmæti gengistryggingar, taka þau fram fyrir önnur í  röðinni nema samkvæmt  sérstökum lögum frá Alþingi.     

Þar sem gengistryggðir lánasamningar eru ekki allir af sama toga og þar með ekki sjálfgefið að nýi dómurinn hafi almennt  fordæmisgildi  er líka vert að að huga að heimild til handa héraðsdómi að flýta meðferð samkynja mála. 

Ákvæði einkamálalaga  (123. gr.) um  flýtimeðferð  taka  aðeins til mála, sem eru höfðuð  eru fyrir héraðsdómi vegna ákvörðunar  eða athafnar stjórnvalds …  en  áskilið er að aðili sýni fram á brýna þörf fyrir skjóta úrlausn, „enda  hafi hún almenna þýðingu eða varði stórfellda hagsmuni hans.”  

Hagsmunirnar af því að fá úr þessu skorið eru  bæði verulegir og varða  stóran hópa manna.  Gengistryggð bílalána  munu vera  um 40.000  og  húsnæðislán  a.m.k. 11%  af heildarinni. Að viðbættum lánasamningum fyrirtækja.

 Í ljósi réttaróvissunnar sem skapast hefur er ósanngjarnt,  óheiðarlegt og hættulegt fyrir sáttina í samfélaginu að þeir einstaklingar og fjölskyldur sem hlut eiga að máli þurfi  jafnvel að  að þola  nauðungarsölur  og gjaldþrot,  sem  hefði mátt aftra -  meðan beðið er úrlausnar Hæstaréttar.  -  Og hvað með þau greiðsluúrræði sem bankarnir eru að bjóða upp á?  – Hvernig horfa þau við  ef Hæstiréttur staðfestir héraðsdóminn? 

Með því að bregðast snöfurmannlega við getur  Alþingi lagt jákvætt að mörkum og dregið  úr  lamandi bið og örvæntingu  fjölmargra fjölskyldna.   Þingnefndir Alþingis geta átt frumkvæði að lagasetningu og efni málsins samkvæmt hefur boltinn verið gefinn til Allsherjarnefndar.

Það er að vísu oftast   spurt um stuðning við stórnmálaflokka. Sjaldnast málefni,  en  ef ég lenti í úrtaki skoðana-könnunar þar sem spurt væri  hvar hjarta mitt slægi örast í hinu málefna pólitíska landslagi á Íslandi í dag, þá  myndi ég játa Hagsmunasamtökum heimilanna  stuðning minn.   – Af hverju? -  Jú  vegna þess að baráttumál samtakanna  um leiðréttingu á höfuðstól  húsnæðislána skiptir  sköpum um  endurreisn íslensks efnahagslífs og fyrir  sáttina  í samfélaginu sem er megin  forsenda  endurreisnarinnar.  Ásamt  því að koma höndum yfir þá sem ábyrgð bera  á kerfishruninu og forsendubresti lántakenda.  

– Fjölmargir hafa sýnt fram á,  ekki bara   óhrekjanleg réttlætisrök  fyrir  því að orðið sé við kröfum samtakanna,  heldur jafnframt að það sé  bæði  gerlegt og óhjákvæmilegt fyrir  íslenskt samfélag og efnahagslif. -  Núna síðast rakst ég á pistil sem Egill Helga birti á Eyjunni sem sýndi fram á þær „afskriftaleiðir“ sem bankarnir eru að bjóða skuldurum húsnæðislána  væru ekki til þess fallnar að ná því markmiði sem félagsmálaráðherra mun hafa sagt að ætti að vera í forgangi   –   að koma í veg fyrir gjaldþrot sem  flestra.  – Auk þess sem siðferðilegra og samfélagslegra sjónarmiða sem kallað er eftir gætir vitaskuld hvergi í tilboðum þeirra.

Í  þessu samhengi er tvennt sem ég fæ  hvorki skilið né  sætt mig við:

Annað er  það að stjórnvöld komist upp með að hunsa kröfur samtakanna og  virða þau ekki  einu sinni viðlits.  Ekki einu sinni eftir að forsvarsmaður sjálfs  Alþjóðagjaldeyrissjóðsins  gerðist talsmaður málstaðar  þeirra  og lét hafa það eftir sér að hann teldi eðlilegast að  afskriftir lánasafna  bankanna eiga að ganga áfram að fullu til lántaka.

Ég minnist alfyrstu andsvara  2-3ja ráðherra i  núverandi ríkisstjórn við kröfum samtakanna.    Þau  voru öðru fremur til þess fallin að hræða skattgreiðendur.  Þeim var  sagt  að kostnaðurinn við leiðréttingu höfuðstóls húsnæðislána myndi lenda á þeim af fullum þunga með aukinni skattbyrði.    Auk þess sem  ítrekað er gefið  til kynna  að  þetta sé  allt óreiðufólk.  Þeir sem samtökin eru að berjast fyrir,  en ekki allur almenningur.   Líkt og stjórnvöld gerðu  á árunum  upp úr 1980 gagnvart fyrstu kaupendum fasteigna á verðtryggðum lánum, sem „lentu í því“ að  verðbólgan fór  í 3ja stafa tölu.   Slíkur málflutningur er fyrt og fremst til þess fallinn að sundra, því hann stillir fólkinu  upp í fylkingar sem látið er að liggja að eigi  ósamrýmanlegra hagsmuna að gæta.  - Þetta snýst, núna jafnt og áður um að stjórnvöld taki í verki afstöðu með skuldurum húsnæðislána, -  ekki  með fjármagnseigendum.  Um jafnræði skuldara.  Um að almenningur borgi ekki allan  brúsann, heldur axli gerendur  kerfishrunsins  ábyrgðina og hagsmunum  fjármagnseigenda sé vikið til hliðar.        

Sem mótvægi við hræðsluáróðurinn  hefði verið  ákjósanlegt og upplýsandi að fá fram  raunsannan  útreikning á því hver áætlaður kostnaður gæti orðið   af því að stjórnvöld verði  ekki við kröfum um almenna  leiðréttingu húsnæðis-lána.   Útreikninga þar sem allt væri  tekið inn í reikninginn, þar með talið kostnaður  okkar fámenna samfélags  af buguðum fyrirvinnum í  hundruða tali.

Hitt sem  ég   fæ  ekki skilið er að þrátt fyrir allt séu þó ekki fleiri en raun ber vitni sem hafi gengið til liðs við samtökin og þann málstað sem þau berjast fyrir.  Það er hægt að gera það á netinu og félagsaðild þarf  ekki að kosta neitt,  frekar en hver og einn vill.  Félagsgjöld eru ekki innheimt, en tekið er við frjálsum framlögum þeirra sem vilja/geta lagt að mörkum. 

Ég hef fært  nauðsynlegan stuðning við samtökin  í tal við marga og þeir jánka því allir að það sé ekki nema sjálfsagt að leggja málstaðnum  lið,   með því að  gerast félagi.   Hvort einhverjir þeirra   drífa í því í framhaldinu veit ég ekkert um,  heldur ekki hvort  félögum hefur fjölgað, – fyrir minn tilverknað og fjölmargra  annarra.  – Ég hef hins vegar ekki séð að þátttaka í  samstöðufundunum  sem  samtökin  hafa staðið fyrir hafi aukist. 

Það hefur sýnt sig  á liðnum mánuðum að það er tiltölulega auðvelt að smala saman fólki og ég leikur einn   að safna undirskriftum á netinu,  um nánast hvað sem er á móti ákv. málefnum og jafnvel einstaklingum.    Hitt sýnir sig að vera erfiðara að fá fólk með….að  ná samtöðu um að skapa málefnalegan   þrýsting á stjórnvöld um jákvæðar aðgerðir,  til hagsbóta fyrir allan almenning,  eins og Hagsmunasamtök heimilanna eru að berjast við .

 Málfutningur  þeirra  er málefnalegur, ábyrgur og lausnamiðaður.   Forsvars – og talsmenn samtakanna eru sannan-lega  í  sjálfboðinni vinnu og það eru engin  leynd markmið eða eignhagsmunir á bak við baráttu þeirra.  -  Þeir hafa líka gætt þess sérstaklega  að  trúverðugleiki samtakanna  gagnvart tengslum við stjórnmálaflokka verði  ekki dreginn í efa.  Talsmenn sem gerast yfirlýstir stuðningsmenn stjórnmálahreyfinga víkja úr forsvari.  

Kyrrstaða og doði einkennir íslenskt samfélag öðru fremur um þessar mndir Það eru  allir að bíða.  Eftir niðurstöðu i Icesave-fárinu,  sem á stærsta þáttinn í því að  nauðsynleg  þjóðfélagsumræða um önnur mikilvæg mál fer varla fram.   Eftir niðurstöðum rannsóknarnefndar Alþingis og rannsókna Sértaks saksóknara og eftir ákærum og dómum um sekt eða sýknu.  Allt  þetta dregst stöðugt á langinn  á meðan  aukin örvænting og vonleysi ríkir víða á heimilum.  Við þessar aðstæður,  að viðbættum  endalausum nýjum uppljóstrunum um svik og siðleysi magnast reiðin í samfélaginu og  umæðan,  aðallega í  netmiðlunum og á vettvangi stjórnmálamannanna  verður síellt illskeyttari,  ásakanir og brigslyrði ganga á víxl.   

Hagsmunasamtök heimila  hafa skapað farveg fyrir þá sem  vilja leggja sitt  af mörkum og hafa áhrif á stefnu og aðgerðir stjórnvalda.     Án þess að   bendla sig við pólitíska flokkadrætti og átakastjórnmálin sem riðið hafa húsum á Alþingi.  – Þeir eiga í gegnum samtökin þann kost að taka afstöðu með sjálfum sér og hver með öðrum,  þeim sem eru á sama eða svipuðum  báti, – öllum hinum skuldurum húsnæðislána.

Grein birt í Fréttablaðinu í dag:

Með breytingu á lögum um hlutafélög vorið  2006 samþykkti Alþingi  nokkur sérákvæði um  opinber hlutafélög, ohf., sem ætlað var að skapa aukið  gagnsæi og  aðhald um  rekstur og starfsemi þeirra (lög nr. 90/2006).  

 Meðal annars var lögleidd skilgreining á opinberum hlutafélögum,  þ e.  til hverra  hlutafélaga sérreglurnar tækju,  settar  voru sérreglur um  upplýsingagjöf stjórnarmanna og framkvæmdastjóra um eign í  félögum,  ákvæði um vissa upplýsingaskyldu  þessarar tegundar  hlutafélaga, sem eru  undanþegin bæði ákvæðum  stjórnsýslu- og upplýsingalaga, um  rétt  kjörinna fulltrúa, alþingismanna eða sveitarstjórnar-manna eftir atvikum,  til setu á aðalfundum og rétt sömu til  að bera fram fyrirspurnir og  um aðgang fjölmiðla og skyldu til að boða þá á aðalfundi.  –  Þegar frumvarpið að lögunum var lagt fram var sérstakt ákvæði um kyn stjórnarmanna sem hljóðaði svo: „Við kjör í stjórn opinbers hlutafélags skal gæta sérstaklega að lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla.”

 „Einungis að teknu tilliti til oddatölu stjórnarmanna“

Í meðförum þingsins kom í ljós allvíðtækur vilji til að kveða sterkar að orði um jafnan hlut kynjanna í stjórnum þessarar tegundar hlutafélaga og var meðal annars vísað til þess að ríkinu bæri að skapa fyrirtækjum í einkaeigu  fordæmi að þessu leyti auk þess að vera  sjálfu sér samkvæmt og þeim stefnumiðum sem Alþingi hafði ítrekað sett með jafnréttislögum. – Við lokaatkvæðagreiðslu reyndist meirihlutavilji á Alþingi fyrir þeirri breytingatillögu af tveimur sem lengra gekk og  kvað á um  að við  kjör í stjórn opinbers hlutafélags skuli tryggt   ,,að í stjórninni sitji sem næst jafnmargar konur og karlar.”   Í þessu felst að hlutur kynjanna skal vera  eins jafn og oddatala stjórnarmanna leyfir, þ.e. að stjórnir ohf. skuli skipa  sem næst jafnmargar konur og karlar  einungis að teknu tilliti til oddatölu stjórnarmanna, eins og skýrt kom fram í  umræðum á Alþingi og  í atkvæðaskýringu undirritaðrar, flutningsmanns breytingartillögunnar.

 Hvaða hlutafélög eru opinber?

Á þessum tíma, rétt fyrir þingfrestun  vorið 2006, reyndist undir  meðferð málsins ekki  hægt að fá upplýsingar um hvaða hlutafélög væru opinber skv. þeirri skilgreiningu sem Alþingi  lögleiddi og enn þann dag í dag er margt á huldu í því efni, a.m.k. er hvergi að finna yfirlit eða tæmandi talningu á ohf.    Þannig eru skv. nefndaráliti 1. minnihluta viðskipta-nefndar Alþingis, dags. 12. des. 2009, (Þskj. 426-71. mál)  - um frumvarp til laga um breytingu á hlutafélagalögum - opinber hlutafélög 5 talsins, en skv. upplýsingum sem ég hef aflað og finnast m.a. í ríkisreikningi eru þau 9 eftirgreind;  Flugstoðir ohf., Keflavíkurflugvöllur ohf., Matís ohf., Neyðarlínan ohf., Orkubú Vestfjarða ohf., Rarik ohf.,  Lánasjóður sveitarfélaga ohf., Suðurlindir ohf. og  Ríkisútvarpið ohf.   Samsetning stjórna þessara félaga sýnir  að vel  hefur tekist til að framfylgja ákvæðunum  um jafnan hlut kynjanna,   ef frá er talið Suðurlindir ohf. með aðeins eina  konu í  5 manna stjórn. 

  Skv. 2. málsgrein 1. gr. laga um hlutafélög merkir opinbert hlutafélag ,, … félag sem hið opinbera, einn eða fleiri hluthafar, á að öllu leyti, beint eða óbeint. Slíkum félögum einum er rétt og skylt að hafa orðin opinbert hlutafélag í heiti sínu eða skammstöfunina ohf. og má tengja orðin eða skammstöfunina heiti eða skammstöfun á hlutafélagi.”  Af þessari skilgreiningu er ljóst að hvorki ríki né sveitarfélög eiga val um hvort félög í þeirra eigu beri ohf. í nafni sínu, svo framarlega sem eignarhald þeirra er eins og ákvæðið lýsir.

 Hvað með öll hin félögin í „opinberri eigu“?

Hvað með önnur félög, sem líka er að finna í ríkisreikningi og hvað með öll nýju félögin sem hið opinbera, ríki og/eða sveitarfélög, eiga að öllu leyti, beint eða óbeint?  Hvað t.d. með nýju bankana og dótturfélög þeirra á meðan íslenska ríkið var eini hluthafinn?  Nú á þetta kannski aðeins við um nýja Landsbankann, sem heitir að ég held NBI hf.  Er það með vilja eða fyrir vankunnáttu og hyskni að skyldubundna ákvæðinu skv. skilgreiningunni í  hlutafélaga-lögunum  er ekki fylgt um þau félög.   – Eins og ég gat um í upphafi þá ná sérákvæði laganna til annars og fleira  en kynjahlutfalls  í stjórnum og því tel ég það forgangsmál á þessum síðustu og verstu tímum fyrir ríkisstjórn sem  kvaðst vilja  kenna sig við gagnsæa stjórnarhætti  og opna og lýðræðislega stjórnsýslu að tryggja að þessum lögum sé fylgt.  

 Sá réttur  sem lögin veita kjörnum fulltrúum  felur jafnframt í sér a.m.k. siðferðilega skyldu til eftirlits og aðhalds með opinberum hlutafélögum.  Því er það  eðlileg og sjálfsögð krafa til alþingismanna og sveitarstjórnarmanna,  þeir gangi á eftir réttri framkvæmd laganna og  byrji á því að tryggja að öll félög sem skilgreining  þeirra tekur til beri ohf. í heiti sínu.

 Hver ber ábyrgðina á framkvæmdinni ?

Engan  veginn  liggur í  augum uppi hvar ábyrgðin á þessari lagaframkvæmd liggur.  Er framkvæmdin  alfarið á ábyrgð viðskiptaráðherra eða fjármálaráðherra, sem að því ég best veit fer með hlutabréf ríkisins í þeim félögum sem ríkið á,  eða jafnvel félagsmálaráðherra,  a.m.k. hvað varðar ákvæðið sem lýtur að jöfnum hlut kynjanna?   Ber sá síðastnefndi, sem ráðherra sveitarstjórnamála  ábyrgð á lagaframkvæmd sveitarfélaga að þessu leyti,  hvað varðar hlutafélög í þeirra eigu?

 Það voru upp til hópa karlar sem komu okkur á þann efnahagslega kalda klaka sem þjóðin nú finnur sig á.  Sú staðreynd ein og sér,  að viðbættum ýmsum   rannsóknum, sem m.a. annars sýna meiri arðsemi fyrirtækja með stjórnum  skipuðum  jafnt konum og körlum,  ætti að duga stjórnvöldum  til að grípa í taumana, jafnvel þó lagaskyldan um jafnan hlut kynjanna væri ekki fyrir hendi. 

 Ímynd Íslands

Ástæða þess að ég fór að skoða þessi mál, eftir nokkuð hlé, var fyrirspurn sem mér var send,  af alþjóðlegum samtökum fyrir  auknum  efnahagslegum  árhrifum  og völdum  kvenna,  um hlut kvenna í  stjórnum íslenskra  fyrirtækja,  með sérstaka áherslu á opinberu hlutafélögin og reynsluna af  sérákvæði þeirra, – sem ekki hafði tekist að afla trúverðugra upplýsinga um úr  stjórnsýslunni. Þar til fyrir liggur  hver þau eru í raun, opinberu hlutafélögin skv. skilgeiningu hlutafélagalaga,  er engu hægt að svara  sannleikanum samkvæmt um hlut kvenna í stjórnum  íslenskra ohf.  – sem auk annars er afleitt fyrir ímynd  Íslands á margvíslegum vettvangi erlendis.

Ég botnaði  ekkert í afsögn Ögmundar.  Ekki  til að byrja með.   Óljósar skýringar hans með vísan  til samvisku sinnar  og Icesavemálsins ganga í mínum huga  ekki upp.  -  Ráðherra eður ei þarf hann fyrr eða síðar að taka afstöðu í Icesavemálinu í atkvæðagreiðslu á Alþingi og hann hefur jú sagt að hann styðji  ríkisstjórnina áfram.     Nema sá stuðningur hans  sé bundin einhverjum  leyndum skilyrðum sem ekki fást upplýsingar um, sem almenningi er ekki talin koma við, -   eða afsögnin hafi í raun ekkert með Icesave að gera.    

Skýringar formanns Ögmundar  og náins samstarfsmanns til margra ára  á afsögninni  hljómuðu  mun sennilegri og rökréttari í mínum  eyrum;  að  verkefnin í Heilbrigðisráðuneytinu hafi verið honum  ofviða.  Fréttin, aðeins nokkrum klukkustundum síðar,  um  undirritun viljayfirlýsingar um einkasjúkrahús í Mosfellsbæ renndu frá mínum sjónarhóli séð  sterkum  stoðum undir skýringu Steingríms fjármálaráðherra  á afsögn heilbrigðisráðherrans.   

Ég lái ekki Ögmundi Jónassyni,  í ljósi andstöðu hans  og stóryrða  á liðnum árum í nánast hvert skipti sem reynt hefur verið að ráðast  í aðgerðir til að styrkja skipulag og þróa  heilbrigðisþjónustuna,  að hann geti ekki horfst í augu við að að slíkt risaskref í átt að  einkavæðingu  sé stigið á hans vakt.  Loksins þegar hann hefur náð völdum og er í  aðstöðu til að fylgja hugsjónum sínum og sannfæringu eftir.   

Er þetta ekki  annars hið besta mál, að reisa einkasjúkrahús fyrir erlent fjármagn til að selja útlendingum heilbrigðisþjónustu?  Að afla erlends gjaldeyris og skapa atvinnu, 200 störf skv. einni frétt en 600-1000 skv. annarri.

Eða kann að vera að þetta þarfnist nánari skoðunar, að einhverjir gallar séu á gjöf Njarðar og aðrir kostir séu fyrir hendi, þjóðhagslega hagkvæmari.  

Annar  kostur  er vissulega til staðar,  að nýta betur það sem við þegar eigum.   Að skapa  Landspítala-Háskólasjúkrahúsi (LSH) þá aðstöðu að geta laðað til sín og veitt útlendingum heilbrigðisþjónustu. Nýta  mannauð  sjúkrahússins, dýran tækjabúnað og aðstöðu sem skattfé landsmanna áratugum saman hefur verið varið til að fjármagna og vega samhliða upp á móti mannfæðinni  á Íslandi með sjúklingum að utan. – Við eigum enn langt í land að ná þeim mannfjölda, eða einni milljón manna sem almennt er talið  lágmarks bakland hátækni- og háskólasjúkrahúss.

Með því því að gera LSH kleift að þjónusta útlendinga mætti tryggja betur rekstrargrundvöll stofnunarinnar  og um leið  sjúkrahúsanna utan höfuðborgarinnar, sem samstarf hefur verið með.  Samhliða þjónustu við nærsamfélagið á hverjum stað geta  þau  hér eftir sem hingð til sérhæft sig á ákveðnum sviðum heilbrigðis-þjónustu  og tekið þátt í því að þjónusta Íslendinga jafnt og útlendinga.

Kostnaðargreiningin, sem unnið hefur verð að árum saman, er liður í því  að skapa LSH þessa aðstöðu  og breytt  fjármögnun sjúkrhússins,  sem að hluta þarf að vera verktengd, er önnur forsenda.  Á  heildina litið eru það fyrst og fremst breytingar af skipulagslegum toga, sem þarf að hrinda í framkvæmd, breytingar  sem dægurþras stjórnmálanna  og  öfgaátök talsmanna hreins ríkisrekstrar annars vegar og   einkavæðingar hins vegar hafa jafnan  kæft í fæðingu á liðnum árum.   

Starfsmennirnir 400 sem  LSH  hefur kynnt að þurfi að segja upp vegna niðurskurðar gætu haldið vinnunni og  ef marka má áætlanir forsvarsmanna einkasjúkrahúss í Mosfellsbæ um atvinnusköpun þess að þjónusta útlendinga, gætu  nokkur hundruð störf  til viðbótar skapast  við LSH. 

Fyrirfram hefði mátt ætla að bankahrunið og kreppan hefði sýnt okkur fram á nauðsyn þess að  sníða okkur  stakk eftir vexti. Smæð íslensks samfélags, hagkerfis og  atvinnumarkaðar var meðal þess sem opinberaðist  með bankahruninu  og við verðum að draga lærdóm af  þeirri reynslu.    – Niðurskurður á LSH  mun valda því að sjúkrahúsið þarf að draga saman seglin,  m.a.  með fækkun  aðgerða og öðrum verkefnum  sem sérfræði- menntaðir starfsmenn  hafa sinnt.  Jafnvel þó niðurskurður kæmi ekki til þá er atgerfisflóttinn í sjónmáli.   Einkasjúkrahús mun augljóslega bjóða betri laun  og önnur kjör en LSH getur boðið,  líkt og föllnu bankarnir gerðu árum samana svo og allir nýju einkareknu háskólarnir, sem nú er leitað leiða til að sameina í því skyni að ná fram hagræðingu og mæta niðurskurði.  

Niðurstaðan getur því orðið sú að einungis læknar í einkarekstri sem vinna svokölluð „ferliverk“  með samningi við Tryggingastofnun ríkisins  um greiðsluþátttöku eða einkasjúkrahús geti boðið ákveðna þjónustu sem íslenskt samfélag þarf á að halda.

Samhliða hættir einkasjúkrahúsið að vera einungis fyrir fullgreiðandi útlendinga  heldur  neyðist ríkisvaldið til að semja við það um þjónustu  fyrir Íslendinga og um greiðslur úr almannatryggingakerfinu,   ella er meginsjónarmiðið  um jafnræði sjúklinga og jafnan aðgang  óháð efnahag fyrir borð borið.  – Að því ógleymdu að einkasjúkrahúsi er ekki stætt á því að takmarka þjónustu sína  á Íslandi  við útlendinga, slíkt fær ekki staðist innan EES-svæðisins. -   Þannig munu  þá þegar þeir  Íslendingar, sem efni hafa á að greiða fyrir aðgerðir úr eigin vasa, geta keypt þar þjónustu, meðan hinir sem þurfa á greiðsluþátttöku ríkisins að halda bíða á biðlistum Landspítalans.

Landspítali – Háskólasjúkrahús er og verður  endastöð íslenskrar heilbrigðisþjónustu, sjúkrastofnunin  sem engum  vísar frá, en er gert að reka sig á föstum fjárlögum án tillitis til  hvers kyns breytilegra aðstæðana s.s. stórslysa,  og án  tillits til magns og fjölda þeirra aðgerða og verkefna sem þar eru unnin  – en jafnframt er gerð sú krafa að hann veiti þjónustu og standi undir nafni sem hátækni- og háskólasjúkrahús.   

Árum saman hafa sterk öfl í íslensku samfélagi, bæði úr röðum fagfólks  og fjármagnseigenda,  þrýst á um markaðsvæðingu heilbrigðisþjónustunnar, séð í henni viðskiptatækifæri og hagnaðarvon. Auk þess hafa  margir læknar, krafist  aukins „atvinnufrelsis“, þ.e. að  geta hver á sínu sérgreinasviði valið á milli þess að starfa við ríkisspítalann eða í einkarekstri. -  Mörgum þeirra mun enn  finnst  að sér þrengt að þessu leyti,  þrátt fyrir þann fjölda aðgerða og læknisverka sem þegar hafa verið flutt af  Landspítalanum og falin einkarekstri þeirra á grundvelli verksamninga og greiðslna frá ríkinu. 

Þessi sjónarmið eru  jafn  góð og gild  og mörg önnur og enn frambærilegri  í stærra samfélagi,  en ég spyr hvers vegna við – að fenginni  biturri reynslu af óheftri einkavæðingu á öðrum sviðum – leitum ekki allra leiða til  að tryggja  að möguleg arðsemi af heilbrigðisþjónustu við útlendinga  nýtist þjóðinni allri,  í stað þess að hún renni í vasa  fjármagnseigenda og  e.t.v. nokkurra  fagmanna

Mannfæðin,  „smæð upptökusvæðisins“  eins og það heitir á fagmáli,   gerir það ein og sér  að við sem þjóð höfum ekki efni á að reka tvöfalt heilbrigðiskerfi. Við þurfum að standa vörð um gæðin og jafnan aðgang sjúklinga og taka almannahagsmuni fram fyrir einkahagsmuni.

………………………..

Það er sérkennileg staða sem við stöndum frammi   fyrir,   aðeins ári frá hruni bankanna.    Ríkisstjórn sem kennir   sig við vinstri og velferð fer með völdin,  áform um  markaðsvæðingu  heilbrigðisþjónustu  hafa  byr í seglin sem aldrei fyrr og ráðherra heilbrigðismála, sem varla hefur mátt heyra svo mikið sem einkarekstur nefndan án þess að rjúka upp í heilagri vandlætingu,   segir  sig frá  þeirri ríku  ábyrgð  sem honum var trúað fyrir.

 „Tveir látnir vegna skæðs lungnasjúkdóms í Kína“   sagði  í fyrirsögn  fréttarinnar  á Visir. is,    sem mig rak í rogastans yfir og ekki síður yfir  undirfyrirsögninni :  „Ógnvekjandi lungnasjúkdómur herjar nú á Kínverja“.  Sjúkdómurinn,  sem fréttin segir að hafi  dregið  tvo til dauða  í „norðvestur Kína“,  „er af sömu gerð og svarti dauði“,  ,,bráðsmitandi  og bannvænn“,   sem ég því  miður hef ekki ástæðu né efni til að draga í efa -  en það er  framhald fréttarinnar  sem vekur furðu í ljósi stóryrtrar fyrirsagnar, … heilt bæjarfélag sem telur 10 þús. manns hefur verið sett í einangrun.

- Það er ekki upp á íslenska fjölmiðla logið að alltof oft standa þeir ekki undir nafni,  né þeim skyldum  sínum að upplýsa almenning.   –   Hvað með samhengi hlutanna, s.s. íbúafjölda Kína, flatarmál landsins eða nánari staðsetningu bæjarfélagsins –  og hvað  með ættingja og vini þeirra Íslendinga sem búa í Kína eða eru  þar á ferð.  

Af tilefni þessarar fréttar og svo sem ýmissa annarra  svipaðra þar sem Kína á í hlut,  tók ég saman nokkrar fjöldatölur og hagstærðir,  sem vekja  ekki bara furðu flestra okkar  heldur kunna líka  að vera  upplýsandi sem grunnur fyrir fréttir,  eins og þessa um nýja ógn sem herji nú á KÍNVERJA.     

Frillur  Li Yuan keisara (618-626)  eru sagðar hafa talið 10 þúsund  þegar Wu, sem seinna varð keisaraynja ( 690-705) og eina konan í  sögunni  sem ríkti yfir keisaradæminu,   var   flutt til hirðarinnar  og  í   „kvennabúrið“, 12 ára gömul.       Í vandaðri og ljóðrænni heimildaskáldsögu  Shan Sa, þar sem keisaraynjan  er aðalsögupersóna sem  „Heavenlight“  segir m.a. frá því  þegar hún undir lok valdatíma Li Yuan sjálfs,  fer fyrir  pílagrímsferð hans á Tai, Fjallið Helga, með 100 þúsund manna  fylgdarliði.   Fyrir meira en 13 öldum síðan.  -  Nokkru fyrr en Ísland byggðist.  

Í Daily mail (11. ágúst í fyrra)  fjallaði blaðamaðurinn  Jeff  Powell  um opnunarhátíð Ólympíuleikanna í Peking  undir fyrirsögninni „China shaking a triumphal fist at watching world”.  – Mér fannst bæði fyrirsögnin og öll  umfjöllun hans bera þess merki  að honum stóð beinlínis ógn af glæsileikanum   og  þeim mikla mannfjölda, þúsundanna  sem fylltu leikvanginn aftur og aftur,  í hverju atriðinu á fætur öðru. 

 – Í mínum huga sýndi upplifun og skrif  Bretans  öðru fremur  að hann skynjaði ekki stærð kínversku þjóðarinnar  og samhengið við fjölda þeirra íþrótta- og listamanna sem þarna  tróðu uppi.  – Kínverska þjóðin telur jú skv. opinberum tölum ríflega  eitt þúsund og þrjú  hundruð milljónir manna,   rétt um helmingi fleiri en allir íbúar Evrópu,  að Rússum meðtöldum.   – Á  milli eittþúsund og þrjúhundruð og eittþúsund og fjögurhundruð milljóna manna -  heilar hundrað milljónir  manna til eða frá.

Ég  viðurkenni skammlaust  að ég  hvái  oft og þráspyr þegar ég tek við  upplýsingum um kínverskar  hagstærðir af ýmsum toga,  fjöldatölur og fjárhæðir.   Viðbrögð Kínverja eru vitaskuld  svipuð þegar  Ísland á í hlut.    Þeir eiga bágt með að setja smæð okkar  í samhengi við kínverskar stærðir og oft er eins og þeir telji að um einhvern misskilning sé að ræða eða  villu  í þýðingu, s.s. þegar þeim er sagt hver íbúafjöldinn á Íslandi er.

  -   Þó ekki í tilviki forseta kínverska þingsins þegar  þáverandi  forseti Alþingis,  Salome Þorkelsdóttir, svaraði  spurningu hans um íbúafjölda Íslands.  „Hvers vegna tókstu þá  ekki með í heimsóknina ?” –  á hann að hafa svarað um hæl. 

Áætlað er að Kínverjar væru 400 milljónum fleiri en þeir eru í dag ef þeir hefðu ekki sett þá reglu fyrir um 30 árum að hver kona mætti aðeins eignast  eitt barn. Tæplega 100 milljónum fleiri en íbúar Bandaríkjanna og það munar um minna í ýmsu samhengi svo sem gagnvart losun gróðurhúsalofttegunda.   Kínverjar halda  enda eins barns reglunni m.a. á lofti í alþjóðlegri umræðu um hlýnun jarðar, sem hluta af þeirra framlagi til takmörkunar á losun á heimsvísu.

Í framkvæmd  virkar  eins barns reglan  þannig   að leyfi stjórnvalda er áskilið fyrir því  að eignast  barn eða börn umfram eitt.  – Án tilskilins leyfis þarf  að greiða sekt, misháa eftir búsetu  því hún  nemur víðast 10 földum  meðalárslaunum viðkomandi svæðis.    Þannig er sektin sögð geta numið 10.000  Yuan í sveitum en meira en 200.000 í stórborgunum (200 þúsund til 4 milljónir ísl. kr.) -  Reglan  er  ekki einhlít,  því  bændum og öðrum  sem búa í dreifbýli  er heimilt að eiga  annað barn ef fyrsta barnið er stúlka, hjónum  sem  eru  búsett   í þéttbýli  og   bæði  eru  einkabörn foreldra sinna er heimilt að eignast  tvö og loks munu gilda sérstakar og rýmri reglur fyrir  þjóðernis- minnihlutahópa.

Sektarfjárhæðirnar eru vitaskuld engin hindrun fyrir þá auðugu  né heldur þá  sem tilheyra vaxandi  velefnaðri   millistétt  Kínverja.   Auk  þess  hefur  margt efnafólk líka keypt sig framhjá reglunum með því  að konan fer og  fæðir erlendis,  þar sem ekki þarf að framvísa leyfi  kínverskra stjórnvalda fyrir fæðingu barnsins. 

 Á tímabilinu 2001 til 2008 munu   78 þúsund  kínverskar konur  hafa  farið gagngert til  Hong Kong  í þessum erindum,  en  heildarkostnaður við þessa leið framhjá kínverskum lögum,  að meðtöldum lækniskostnaði,  nemur  í tilviki Hong Kong    um 1,5 milljónum íslenskra króna. 

Umræðan um eins barns regluna  eða fjölskyldustefnuna eins og reglan er kölluð i Kína  er nokkuð opin.  Opinskátt er fjallað um  hvernig hún mismunar fólki eftir efnahag, en á hinn bóginn fer  lítið  fyrir umfjöllun um aðrar afleiðingar hennar, tíðar fóstureyðingar eða  börnin  sem  fæðast þrátt fyrir allt,  aðallega í hinum dreifðari byggðum þar sem eftirlitið er takmarkað,  í leyfisleysi,  utan kerfis   og  allra skráninga.

 – Engar opinberar tölur er  að finna um áætlaðan fjölda „ólöglegra barna“.   Hins vegar rakst ég á dögunum á umfjöllun um  þann vanda sem farandverkamenn skapa eftirlitinu með framkvæmd fjölskyldustefnunnar og öfugt. – Þar sagði að farandverkamenn í Kína séu  taldir um 150 milljónir eða  11,5% þjóðarinnar (skv. þeim tölum er heildar íbúafjöldinn auðvitað nær eitt þúsund og sjö hundruð milljónum)   og konur þar í hópi séu um  54 milljónir.  56%  þeirra  eru sagðar giftar og á barnseignaraldri,  sem er lögbundinn við 20 ára aldur sem neðri mörk og 45 ára efri mörk.  Þessum konum,   sem taldar eru eignast um 65% allra „ólöglegra“  barna,   er eins og öðrum gert að framvísa reglulega vottorði um að þær séu ekki barnshafandi, en vegna vaxandi fjölda falsaðra gagna  er þeim sums staðar gert að ferðast heim um langa vegu til að gangast þar  undir þungunarpróf.  Ferðalagið   kann að vera mjög kostnaðarsamt   miðað við launin sem kona vinnur sé inn og eins kann það að kosta hana vinnuna að hverfa heim í  nokkra daga allt að þrisvar á ári. -   Ef hún virðir þessi fyrirmæli að vettugi  kann fjölskyldu hennar heima fyrir  að vera gert að greiða „innáborgun“ á sekt sem ekki fæst endurgreidd nema konan mæti til leiks  og geti fært sönnur á að hún sé ekki barnshafandi.    – Leyfi til að fæða barn fæst eingöngu í heimabyggð og persónuskilríki þaðan eru forsenda bæði fyrir atvinnu og því að geta tekið húsnæði á leigu utan heimabyggðar, hvar sem farandverkamenn setjast tímabundið eða varanlega  að.  Þar  af  leiðir að þau yfirvöld  sem hafa eftirlit  með fjölkskyldustefnunni á sinni könnu  hafa flest ráð farandverkakvenna í  hendi sér.

Áður en takmörkun   við barneignum  var komið á sátu kínversk stjórnvöld  undir linnulausu ámæli   alþjóðasamfélagsins fyrir  fólksfjölda og  -fjölgun og meiri  fæðuþörf  í bráð og lengd en þeir  og heimsbyggðin réði við.  Að utan heyrast eingöngu gagnrýnisraddir á þessa framkvæmd, sem halda því fram  að hún brjóti mannréttindi!

-Að sinni ætla ég ekki að taka  afstöðu til þeirrar einlitu umræðu,  en nefni í  þessu samhengi  að skv.  nýlegum upplýsingum „Fæðu- og landbúnaðarstofnunar“  Sameinuðu þjóðanna   býr  einn af hverjum sex jarðarbúum við hungur eða hungurmörk.  Eitt þúsund milljónir manna búa við hungur    og þeim hefur fjölgað um 100 milljónir frá síðasta ári. 

 Af þessum hópi  búa um 642 milljónir   í  Asíu.    Ekki er sérstaklega tiltekið   hve stórt hlutfall  Kínverja er,    en þó er ljóst að hlutur þeirra  er allnokkur. – Það segir sína sögu að  Kínverjar fara mjög vel með mat, þeir leifa ekki heldur klára allt „úr sinni skál“. 

… Vegna þess hve fjöldatalan  nálgast íbúafjölda á Íslandi þá tvílas ég fréttina sem sagði frá því  að allt að  400.000 Kínverjar biðu eftir kynskiptaaðgerð og   2000 hefðu þegar  gengist undir slíka aðgerð.   Fréttin kom frá  heilbrigðisráðuneytinu og sagði frá vinnu við gerð almennra reglna og skilyrða, sem stendur til að setja þeim  sem finna sig í röngum líkama og  óska læknisaðgerða og annarrar meðferðar til leiðréttingar á því.  – Um allt líkar reglur og áskilnaður og gildir hjá okkur heima og í nágrannalöndum okkar.  Nema sá áskilnaður, sem  harðast hefur verið gagnrýndur, að  lögregluyfirvöld geti átt síðasta  orðið með því   að vilyrði  þeirra fyrir  að breyta skráningu kyns á persónuskilríkjum þurfi að liggja fyrir áður en kynskiptaaðgerð  fæst gerð.

Ég hváði   líka einn ganginn enn  þegar ég heyrði frétt um fjölda kínverskra  eiturlyfjaneytenda,  sem skv. opinberum skráningum  telja eina milljón eitt hundrað og þrjátíu þúsund og  eru eftir  sömu heimildum 30 þúsund færri en á síðasta ári. -   Almennt er talið að raunverulegar tölur séu mun hærri enda hafi fjölda neytenda tekist að standa utan opinberrar skráningar sem slíkir.   Estacy-notendum hefur fjölgað mikið og sérstaklega er  til þess tekið hvað konum og unglingum hefur fjölgað í hópi þeirra.    – Eins telja  stjórnvöld sig sjá ýmis merki þess að  Kína sé að verða miðstöð á heimsvísu  jafnt um framleiðslu  og dreifingu  „manngerðra“ eiturlyfja  vegna   aukins innflutnings og verslunar  með hvers konar efni til þeirrar framleiðslu, sem uppvíst hefur orðið um.

 Og nú set ég punktinn við þessa samantekt,  vegna  flutnings íslensks fjölmiðils á  „frétt“ frá Kína, … um  tölur sem vekja furðu.

 Alþingi getur vitaskuld ekki einhliða ákveðið breytingar á lánskjörum sem samninganefnd fjármálaráðherra samdi um við Breta og Hollendinga. –  Aþingi getur hins vegar viðurkennt greiðsluskyldu ríkisins en hafnað lánskjörunum, sem Bretar og Hollendingar bjóða upp á.  Forsenda þess er að þingmenn trúi því,  þvert á það sem fjármálaráðherra hefur sagt,  að hægt sé að ná samningum um hagstæðari kjör á lánunum.    

 Í allri Icesave-umræðunni hefur  tvennu í raun óskyldu ítrekað verið  blandað saman.  Annars vegar greiðsluskyldunni og  hins vegar  lánskjörunum sem Bretar og Hollendingar áskilja sér. 

Í frumvarpinu um heimild til að veita ríkisábyrgð, sem nú er tekist á um á Alþingi, er þessu síðan tvinnað saman.  Með samþykkt frumvarpsins  verður greiðsluskyldan viðurkennd og jafnframt bundin við lánasamninga Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta við breska og hollenska ríkið frá 5. júní 2009.

Hvað  greiðsluskylduna varðar   þá eru sennilega enn  einhverjir sem halda því fram að um hana ríki  lögfræðileg óvissa, sem hægt sé að  fá úr skorið fyrir einhverjum dómstól eða gerðadómi- einhvern tímann  þegar fram líða stundir.  

Hinn kaldi raunveruleiki er hins vegar sá að við getum ekki undan henni vikist. 

Við skuldbundum  okkur með lögunum frá 1999,  sem innleiddu  tilskipun ESB  um samræmt  lágmark innstæðutrygginga,   til að ábyrgjast  lágmarksfjárhæðina, 20.887 evrur.  Í ofanálag marg gáfu íslensk stjórnvöld,   bæði fyrir og eftir hrunið s.l. haust,   fyrirheit um skil til  samræmis við þá skuldbindingu.  Þau   hétu  að veita  íslenska Tryggingarsjóðnum nægan  stuðning  til að standa skil  á lágmarksfjárhæðinni, bæði til hollenskra og breskra  innstæðueigenda. 

Að mínu viti er óhjákvæmilegt annað en að Alþingi viðurkenni greiðsluskylduna   og  veiti ríkissjóði heimild til að ábyrgjast  efndir hennar og sú afstaða  þarf að vera skýr og ótvíræð.   Trúverðugleiki okkar sem þjóðar er undir því kominn og þar með endurreisn íslensks efnahagslífs og annað uppbyggingarstarf eftir hrunið.  Öll lánafyrirgreiðsla sem okkur hefur verið heitin hangir bæði saman og   beint og óbeint á því að við viðurkennum greiðsluskyldu okkar á lágmarksfjárhæð innstæðutryggingarinnar.   

Lánakjörin  sem okkur eru boðin  eru síðan allt annað mál og  að mínu mati óásættanleg.    Óvissan er öll okkar megin og í raun er verið að fara þess á leit við Alþingi að undirrita  óútfylltan tékka.   Auk þess vafa sem leikur á því  hvort við ráðum við að endurgreiða lánið á þeim kjörum sem samningsaðilar okkar hafa viljað veita okkur.     

Ég er þess fullviss að hægt er að ná betri samningi en þessum, enda liggi fyrir að meirihluti á Alþingi vilji efna lagaskyldu okkar og standa við þau fyrirheit sem stjórnvöld ítrekað hafa gefið.   -  Því ber að viðurkenna greiðsluskylduna og lofa ábyrgð ríkisins á greiðslu lána sem þarf að taka til að efna skuldbindingarnar, en skilyrða það hagstæðari lánakjörum og meiri vissu um raunverulegan kostnað ríkissjóðs og skattgreiðenda, sem á endanum þurfa  að ósekju að bera allar byrðarnar.   

Fjármálaráðherra fylgdi frumvarpinu úr garði með  orðum eitthvað í þá veru að samkomulagið sem  samninganefndin undirritaði í júní tryggði bestu lánakjör sem völ væri á. – Afstaða þingmanna hlýtur að velta á því öðru fremur  hvort þeir taka orð hans trúanleg eða trúa hinu gagnstæða,  að við getum  í nýjum samningaviðræðum náð hagstæðari samningum.

Veigamikil rök og upplýsingar  hafa komið fram fyrir því, jafnt þær  sem sýna allt aðra og verri skuldastöðu íslenska ríkisins en lá fyrir við samningsgerðina svo og  um slælega frammistöðu og ónógan undirbúning samninganefndar okkar.  

Til þeirra alþingismanna sem ekki vilja taka afstöðu til þessa, en hengja sig  á „dómstólaleiðina“ verða að gera kröfu um rök fyrir því að sú leið sé fær svo og  að staða okkar innan alþjóðasamfélagsins  og  gagnvart aðstæðum í íslensku samfélagi þoli bið eftir niðurstöðu, einhvern tímann … í fyllingu hans.

Gott ef ekki var leitað afstöðu þóðarinnar  - með eða á móti  Icesave  í nýlegri skoðanakönnun.   Þingmenn  hafa stillt sér upp með eða  á móti Icesave og  fjömiðlar hafa stillt þeim upp á sama hátt og þannig leitast við að spá fyrir um afdrif frumvarps fjármálaráðherra.  Hvort það verði samþykkt eða fellt á Alþingi.

Þetta mál er  alltof stórt til þess að það sé forsvaranlegt gagnvart þjóðinni  að afdrif frumvarpsins ráðist af einu eða tveimur atkvæðum á Alþingi.   Fjárhagslegu byrðarnir sem Icesave-skuldirnar leggja á þjóðina, jafnvel þó flest  skipist og þróist á besta veg, eru alltof miklar til  að ráðherrum og þingmönnum  leyfist að  leggjast í pólitískar skotgrafir.

Hver hafi sagt hvað og hvenær, hver beri mesta sök á því hvernig komið er um skuldastöðu okkar og ásakanir á hendur ráðherrum um að hafa leynt skjölum og upplýsingum, sem virðast eiga við rök að styðjast,  eru allt góð og gild umræðuefni á Alþingi.  Bara  ekki eins og nú háttar í íslensku samfélagi.  Þjóðin hefur ekki efni á slíkri orðræðu og gerir því kröfu á hendur þingmönnum til ábyrgrar afstöðu.

Eftir því sem við á að skýr afstaða verði tekin til greiðsluskyldu okkar eða að gild lagarök séu fyrir því að einhvers konar dómstólaleið sé fær og þá farsælust eins og málum er háttað, svo og þess hvort líklegt sé að ná hagsæðari lánakjörum í nýjum samningaviðræðum við Breta og Hollendinga.

Nú sem aldrei fyrr er tími pólitískra sátta. 

Af hverju var ekki „leyndinni aflétt“ af Icesave skjölunum fyrr en deginum áður en frumvarpið um ríkisábyrgðina var lagt fyrir þingið? – Af hverju var ekki samningurinn ásamt öllum fylgiskjölum hans lagður á borðið og kynntur þingheimi um leið og  hann lá fyrir?    Af hverju var ekki samningsaðilum okkar gert það ljóst að annað væri óhjákvæmilegt?  Það  yrði að halda þinginu og þjóðinni upplýstri,  í ljós vantraustsins sem ríkir í samfélaginu og loforða ríkisstjórnarinnar um fullt gagnsæi um stjórnarathafnir.  Voru ekki viðbrögðin  við Icesave-samningnum öll fyrirsjáanleg,  að minnsta kosti  fyrir jafn reynda stjórnmálamenn og forsætisráðherra  og fjármálaráðherra? 

 Ef fylgiskjölin geyma óhrekjandi upplýsingar um að Alþingi eigi  ekki annarra kosta völ en að veita ríkisábyrgð,  hvers vegna er núna fyrst verið að „aflétta trúnaði“ gagnvart íslensku  samfélagi, sem undanfarnar vikur hefur logað stafnanna á milli vegna þessa máls?   – Hefði ekki mátt koma í veg fyrir öll stóryrðin og heitstrengingar á báða bóga og jafnvel skapa samstöðu um lausn málsins?   Hleypa stjórnarandstöðunni að borðinu.  Er það forsvaranlegt af ríkisstjórninni að leggja það á þjóðina,  að sitja undir ámæli, svikabrigslum  og heimsendaspám á báða  bóga?   Ofan á allt  vantraustið og vonleysið, sem virðist vera að festa rætur og er ein alvarlegasta afleiðing efnahagshrunsins.     

Félagsmálaráðherra hefur viðurkennt mistök ríkisstjórnarinnar að þessu leyti,  að  hún hafa ekki gætt gagnsæis í meðferð málsins,  en ég velti fyrir mér hvort að baki liggi  klár vanhæfni eða vilji og ásetningur.   -  Hvor ástæðan sem er, veit á vont.

Þjóðinni og þingmönnum er fyrir vikið stillt upp með eða á móti Icesave og ríkisábyrgðinni og hvergi ljáð máls á öðrum kostum.     Eins og sakir standa er allt óljóst um hvort frumvarpið verður samþykkt eða fellt í atkvæðagreiðslu á Alþingi, en hins vegar liggur í loftinu að það  standi eða falli jafnvel  á einu atkvæði.   Hvort sem verður  er með öllu óásættanlegt.   Að samþykkja ríkisábyrgð  á samninginn í óbreyttri mynd  eða Alþingi hafni því að fullu og öllu.

Mér finnst að þjóðin eigi þá kröfu vegna allra þeirra áfalla, sem yfir hana hafa dunið síðustu mánuði, að leitað verði allra leiða innan þings til að sætta andstæð sjónarmið og ná fram niðurstöðu sem  í það minnsta aukinn meirihluti  þingmanna getur sætt sig við.

Alþingi fer með fjárlagavaldið og  getur eitt  veitt ríkisábyrgð.  Þetta er einn varnagli stjórnskipunar okkar og framkvæmdavaldið getur því ekki skuldbundið þjóðina.  Með þeim fyrirvara, sem samningsaðilum okkar var ljós  eða mátti vera ljós,  undirritaði  samninganefndin samkomulagið við Breta og Hollendinga.   Þeim mátti og vera það ljóst að mjög skiptar skoðanir yrðu á Alþingi um málið og afdrif þess tvísýn.

Því er fráleitt að halda því fram að fyrrverandi fjármálaráðherra hafi,  sem fulltrúi ríkisstjórnar sem hafði meirihluta á Alþingi á bak við sig, getað skuldbundið þjóðina með því að skrifa undir samkomulag við Hollendinga eða að Alþingi hafi með neyðarlögunum  í október afsalað sér því valdi sem stjórnarskráin tryggir að er í höndum  löggjafarvaldsins. -     Það kann að duga sem afsökun  samninganefndar fyrir ófullnægjandi frammistöðu  að bera eftir á fyrir sig að þetta samkomulag hafi gert róður hennar þyngri.  Fjármálaráðherra getur hins vegar ekki  nýtt það til að stilla þjóð og þingi upp við vegg, því þá er hann óbeint að segja að meðferð Alþingis  á málinu nú sé aðeins til málamynda.        

Dómstólaleiðin  er pólitískt ófær og  vægast sagt hæpið að hún sé lögfræðilega fær.   Enginn þeirra  sem heldur því  fram, að vafi leiki á um greiðsluskyldu okkar og/eða að rétt sé að leita úrlausnar dómstóla um hana,  hefur einu sinni  treyst sér til að svara því hvar slíkt mál megi höfða.  Hvað þá að þeir hafi treyst sér til að spá fyrir um úrslit málsins.

Staða  okkar innan alþjóðasamfélagsins vegna bankahrunsins og vegna þess hve háð við erum viðskiptum við útönd leiðir til þess að  við eigum þess ekki kost að bíða úrlausnar  „einhvers“ dómstóls.  -   Meginatriðið er þó það að íslenskt samfélag þolir ekki frekari bið og óvissu.  Verkefnin sem bíða eru of stór og lausnir of margra mála  hanga á lyktum skuldbindinga okkar á Icesave-reikningunum. -  Okkur miðar ekkert áfram meðan þetta mál nær ekki í höfn og það eina sem  nær að vaxta og dafna er aukið  vantraust og vonleysi.  

Þriðja leiðin er fær og farsælust fyrir þjóðina.  Að  Alþingi samþykki  ríkisábyrgð  með skilyrðum og  „þaki“.    Greiðslu lágmarks innistæðutrygginganna  að því marki sem eignir tryggingasjóðsins duga ekki til,   en með öðrum  og betri kjörum  og minni  óvissu en fyrirliggjandi samningur felur í sér.  T.d. að árlegar greiðslur nemi ekki  hærri fjárhæð en ákveðið hlutfall af landsframleiðslu, ríkisábyrgðin taki aðeins til þess hlutar skuldarinnar sem tryggingasjóðurinn og eignir Landsbankans duga ekki fyrir og þær eignir nýtist jafnt til greiðslu vaxta og höfuðstóls  skuldarinnar sem eftir stendur. 

- Samhliða yrði nýrri samninganefnd fenginn vegvísir um gerð nýs samnings,  hagstæðari þjóðarbúinu  og með  færri óvissuþáttum.  

 Svokölluð pólitísk staða fjármálaráðherra  er vissulega  undir afdrifum Icesave-frumvarpsins komin, en hann getur einungis sjálfum sér um kennt að hún er eins þröng og raun ber vitni vegna  allra  „mistaka“  ríkisstjórnar í meðferð Icesave-málsins.         

„Þriðja leiðin“  þýðir  að  frumvarp fjármálaráðherra  nær ekki fram að ganga nema með breytingum eða nýtt frumvarp þarf að koma fram. – Hann þarf jafnframt að láta af því að hampa  „glæsilegri“ samningsniðurstöðu og  éta ofan í sig mikið af  þeim stóryrðum, sem hann hefur látið frá sér fara um að annarra kosta sé ekki völ en að samþykkja  frumvarpið.   – Loks þarf  fjármálaráðherra að  „fela“ einhverjum innan þings að leiða slíka vegferð  og koma fram með lausnir sem sátt getur  náðst um. 

Annars stendur þriðja leiðin eða fellur með þeim þingmönnum vinstri grænna,  sem lýst hafa  andstöðu við samninginn.  Standi þeir við sannfæringu sína og láta ekki buga sig,  verður formanninum ljóst að hann  verður að skipta um kúrs og leita samstöðu um lausnir málsins.