Íris Erlingsdóttir

Ég er að bíða eftir Stefáni Jóni Hafstein. Meðal þeirra sem nú  hafa boðið sig fram til embættis forseta er gáfað og glæsilegt fólk, en ég er dálítið vonsvikin að hafa ekkert meira séð um hugsanlegt framboð Stefáns en nokkrar fréttir í síðasta mánuði.

Sumir hafa sagt að Stefán Jón sé of „pólitískur“ til að geta verið forseti sem þjóðin gæti sameinast um. Þetta er bara vitleysa. Samanborið við Alþýðubandalagshjónaband Ólafs Ragnars eru Samfylkingartengsl Stefáns (í borgarstjórn frá 2002-2007 )* eins og gagnfræðaskóladeit á fimmtudagskvöldi. Stefán Jón vægir engum í skrifum sínum um Ísland undanfarinna ára.

Hvað er svona spes við Stefán Jón? Mér finnst afar mikilvægt að hér er maður sem hefur varið starfsævi sinni í að reyna að breyta þjóðfélaginu til hins betra fyrir aðra – fyrir samlanda sína, fyrir bláfátæka Afríkubúa - en ekki verið að eltast við framapot og auðsöfnun og ég held að hann búi yfir dýrmætum eiginleika sem er mjög sjaldséður í íslenskum stjórnmálum: integrity. (Nei, íslenska þýðingin heiðarleiki, ráðvendni nær ekki alveg yfir merkinguna: integrity: incorruptibility; strict adherence to a code of moral values).

Stefán Jón er sannkallaður renaissance man og heimsborgari – vel menntaður, frá Bretlandi (BA fjölmiðlafræði, London) og Bandaríkjunum (MA boðskiptafræði, Philadelphia); hefur alþjóðlega starfsreynslu frá  Bandaríkjunum, Evrópu og Afríku (hann hefur undanfarin ár starfað þar fyrir Þróunarsamvinnustofnun Íslands); er rithöfundur, sem auk bóka hefur skrifað fjölda greina um Ísland, greinar sem sýna gjört hve vel hann þekkir íslenska sögu og stjórnmál. Sú þekking er afar mikilvæg í forsetaembættinu og ég held að þar standi Stefán Jón framar flestum frambjóðendunum.

Forsetinn má ekki vera tengdur hinu rotna íslenska stjórn- og fjármálakerfi, en hann verður þó að vita hvernig það virkar til að geta tekið réttar ákvarðanir. Stefán Jón uppfyllir hvort tveggja, eins og fram kemur í skrifum hans og hann skilur fullkomlega í hve alvarlegar og miklar ógöngur stjórnmálastéttin hefur leitt þjóðina (Nýja Ísland, óskalandið, hvenær kemur þú?“ 28.12.2009).

Um Gamla Ísland (rányrkjubú): Það sem nú stendur yfir „er ekki uppgjör við ‘nýfrjálshyggjuna.’ Hún var aldrei annað en yfirvarp ráðandi hagsmunahópa til að stela eignum þjóðarinnar og færa undir lögmál klíku- og höfðingjaveldis í anda afrískra ættbálkastjórnmála. …umgjörð um sams konar spillingarkerfi og mörg nýfrjálsu afrísku ríkin komu sér upp meðvildarvinapólitík, klíkuveldi og kerfisbundnu ráni á auðlindum. i…Gamla Ísland var rányrkjubú. Þess vegna er orustan um Ísland svo hörð núna. Hver á að ráða bönkunum? Hver á að stjórna kennitöluflakki, afskriftum og valda reiti viðskiptalífsins? Hver fær að skammta gjaldeyri? Raða í stöður og skipa dómara, ákveða eftirlaun og skattfríðindi smásagnahöfunda?.“

Baráttan um Nýja Ísland: “Líkið af Gamla Íslandi er á börunum og erfingjarnir slást um það litla sem eftir er til að halda áfram að mergsjúga; vilja blása lífi í það og endurskapa í mynd þeirrar afdönkuðu veraldar sem þeir þekktu. Þess vegna fæst engin samstaða í nafni þjóðarinnar því enn á að ræna hana… „Ástæðan fyrir því að ekki er hægt að skapa  friðarferli um endurrreisn Íslands er sú að rifist er um dánarbúið.

„…Er hægt að semja um vopnahlé í íslenskum stjórnmálum meðan við hreinsum út?… Nei, því brýnir hagsmunir standa til þess að búa til heimabakað öngþveiti sem eignast sitt sjálfstæða líf og nærist á sjálfu sér… Fólk spyr: Hvernig er hægt að efna til svo mikils sundurlyndis að auðævum okkar og framtíðarmöguleikum er teflt í hættu með rifrildi?  Svarið er: Vegna þess að græðgin í völd, fé og metorð gefst aldrei upp. Auður okkar er svo mikill að einskis er svifist.“

Framtíðin: Stefán gerir sér  fullkomna grein fyrir hve miklir hagsmunir eru í húfi fyrir þjóðina (sem ég er ekki viss um að allir núverandi frambjóðendur geri). „Íslendingar eru ríkt fólk í samanburði við 99% af mannkyni. Við eigum auðlindir, vatn, orku, fisk og landgæði; mál og menningu; við eigum miklu meira en flest annað fólk sem nú lifir… 300 þúsund sálir sem sitja á gullkistu;…Hlutverk stjórnmálamanna er ekki nú að útfæra Nýja Ísland í þaula heldur greiða götur þeirra afla sem með þjóðinni búa. Nú verðum við að þora að ímynda okkur annað og meira en það lík sem bíður þess að verða vakið frá dauðum. Það þarf gríðarlegt pólitískt hugrekki til að ryðja þessa braut.“

Það mun koma í hlut forsetans að leiða þjóðina við þessa nýju sjálfsímyndarbyggingu og hvetja hana til dáða. Eða eins og segir á vefsíðu Stefáns Jóns: „Hugsum stórt, framtíðin er björt.“

„Stefán Jón Hafstein, hvenær kemur þú?“ Spyrjum hann að því.

ps: feitletranirnar eru mínar. íe      ps2: það er hakað í „leyfa ummæli“ í stillingunum, en það virðist ekki skila sér á síðuna; það stendur „lokað fyrir ummæli“ þar. Sorrí! :/ 

Snorri Guðmundsson eigandi íslenska markaðsráðsgjafa- og rannsóknarfyrirtækisins ICESTAT skrifar á vefsíðufyrirtækisins og segir í viðtali við Síðdegisútvarp Rásar 2: „Hugbúnaðarfyrirtækið ELEA hafði hannað gagnagrunn sem veitti yfirsýn yfir banka/fjármálastofnanakerfið í heild og í mars 2006 gerði grunnurinn kleift að sjá hrun íslenska hagkerfisins fyrir.

Á þessum tíma var ELEA, sem Snorri stofnaði með Valdimari Kristjánssyni, forritara, og Bjarna Kristjánssyni, gjaldeyrismiðlara, í viðræðum við FME um mikilvægi slíks kerfis fyrir stofnunina svo hún gæti fylgst með starfsemi fjármálafyrirtækja og greint yfirvofandi hættur. Kerfið var kynnt FME í ársbyrjun 06 og var vel tekið, en skyndileg lokuðust allar dyr. Engin skýring gefin nema að FME ætlaði að þróa sitt eigið kerfi, sína eigin lausn, ofan á Cognos kerfið sem stofnunin hafði nýverið fest kaup á.

Ábyrgðin á íslenska bankahruninu liggur hjá FME og það er sannanlegt. Skortur á gegnsæi og andstaða helstu eftirlitsstofnana (Seðlabankans, Fjármálaráðuneytis og Hagstofu) batt fyrir augu eftirlitsaðila svo ríkisstjórnin var grunlaus um að þjóðin stóð frammi fyrir fjárhagslegum hamförum. Eins og fyrr segir var þetta vitað mál í mars, 2006. Að horfa á Ísland færast nær og nær í átt að gjöreyðingu og vita að ráðamönnum í  opinberum eftirlitsstofnunum stóð á sama var hörmung. Að sjá þessa sömu einstaklinga enn í stöðum sínum, á kostnað skattborgara, er að nudda salti í sárin.“

Það sem ég vil vita eru nöfn. Hverjir ákváðu að „loka öllum dyrum“? Hvers vegna?

Ísland er ekki réttarríki. Sú spilling og stjórnarhættir sem leiddu til hrunsins og enn eru við lýði bera því vitni. Ég hefði þó ekki trúað því að óreyndu hve  réttlausir í raun íslenskir borgarar eru; hve erfitt – jafnvel ómögulegt – íslenskum almenningi er gert að leita réttar síns, fyrr en ég sá það með eigin augum í gegnum einfalt – eða sem hefði átt að vera einfalt – einkaréttarmál.

Það ferli sýndi í hverju skrefinu á fætur öðru, hve óhuggulega stórfenglegt inkompetens og spilling viðgengst hér á landi meðal lögmanna og í stjórnsýslunni. Ég rek hér aðeins eitt dæmi úr þessum langa  málarekstri og varðar það lögmann annars málsaðilans.

Sýslumannsembættið í umdæmi málsaðila átti að úrskurða um upphæð lífeyris til handa N, en úrskurðarupphæðin var svo lág, miðað við allar aðstæður – sem m.a. voru þær að N hafði greinst, á meðan málarekstrinum stóð, með alvarleg veikindi – að ástæða þótti til að skoða betur hvað í  málsmeðferðinni eða málflutningi lögmannsins hefði getað leitt til jafn fráleitrar niðurstöðu.

Í ljós kom að lögmaður N hafði hvorki sinnt um að afla gagna varðandi veikindin né að gera nákvæma grein fyrir fjármálum N.  Ættingjar N höfðu látið lögmanninn vita af veikindunum um leið og þau uppgötvuðust og höfðu einnig haft samband við fulltrúa sýslumanns, en tóku fram að vitanlega hefði aðeins N eða lögmaðurinn formlegt umboð til að leggja gögn um veikindin fyrir embættið.

En það eina sem lögmaður N hafði um veikindin að segja við sýslumannsembættið var þetta: „Ég var að fá af því fréttir að umbj. minn hefði greinst með illkynja [veikindi] og sé á leið í aðgerð. [Umbj. minn] má því ekki við neinu þessa dagana og vikurnar. Því bið ég þig um að senda [N]  ekki beint úrskurð þinn um framfærslu, heldur einungis mér.“

Ekki hvarflaði að N né ættingjum N að lögmaðurinn myndi láta hjá líða að afla læknisvottorða til að leggja fyrir sýslumann – að lögmaðurinn teldi að það að fá „illkynja [veikindi]“ eins og hún lýsti því sjálf væri ekki til þess fallið að hafa áhrif á aflahæfi (mikilvægt matsatriði í úrskurði sýslumanns) N – en hefði hins vegar rænu á að  biðja embættið sérstaklega um að senda aðeins úrskurðinn til sín en ekki til N!

Fulltrúi sýslumanns sendi lögmanninum tvær fyrirspurnir um hvort hún hyggðist ekki leggja fram gögn varðandi veikindin og veitti embættið óumbeðið vikulangan frest til gagnaöflunar, en lögmaðurinn sagðist „ekki óska eftir frekari fresti.“ Aftur sendi sýslumaður lögmanninum fyrirspurn, „ég … ítreka fyrirspurn um hvort óskað sé eftir frekari fresti vegna málsins til framlagningar gagna og frekari upplýsinga.  Sé svo er veittur [vikulangur] frestur…“

Lögmaðurinn svaraði stutt og laggott: „Ég var þegar búin að svara fyrirspurn þinni um þetta atriði. Ekki er óskað eftir frekari fresti.“

Lögmaðurinn útskýrði hins vegar fyrir úrskurðarnefndinni að ástæða þess að hún lagði engin læknisvottorð fyrir sýslumann væri að hún hefði „ekki [haft] undir höndum“ gögn um heilsufar N;  gögnin hafi „ekki [verið]… til staðar á þessum tíma.“ (Ef taka á lögmanninn trúanlega varðandi þetta er ljóst að hún stendur í þeirri trú að málsgögn presenteri sig af sjálfsdáðum á skrifborði hennar.)

Ástæða þess að lögmaðurinn hafði „ekki undir höndum“ gögn um heilsufar N er auðvitað ekki vegna þess að gögnin hafi „ekki [verið]… til staðar á þessum tíma,“ heldur vegna þess að lögmaðurinn bar sig ekki eftir þeim – hún beinlínis neitaði, eins og fram kemur í samskiptum hennar við sýslumann, að afla þeirra!

Það að fulltrúi sýslumanns hafi, ekki einu sinni, heldur tvisvar innt lögmanninn eftir því hvort hún hyggðist ekki leggja fram frekari gögn og það að fulltrúinn veitti óumbeðinn lengri frest til að afla þeirra hefði átt að gera lögmanninum ljóst að fulltrúinn taldi að gögn varðandi veikindin skiptu máli við úrlausn málsins.

En lögmaðurinn neitar tvisvar sinnum að gera nauðsynlegar ráðstafanir til að afla upplýsinga varðandi það sem hún sjálf lýsti sem „illkynja [veikindi]“ áður en sýslumaður kveður upp úrskurð um mál sem varðar afkomu umbjóðanda hennar!

N, sem greiddi lögmanni sínum hátt í eina milljón króna í málskostnað, kærði hana til úrskurðarnefndar LMFÍ. Nefndin tók sér nærri ár til að velta fyrir sér málinu og komst að þeirri niðurstöðu að lögmaðurinn hefði (hvorki varðandi þetta atriði né önnur sem N gerði athugasemdir við og sem ekki verða rakin hér) „ekki gert á hlut kæranda…“

Rök úrskurðarnefndarinnar (ég meina Samtryggingarnefndarinnar) eru svo hallærisleg að hægt væri að hlæja að þeim ef ekki væri um að ræða jafn alvarlegt réttarbrot. Þessi röksemdafærsla nefndarinnar fær lágkúruverðlaun #1: „Vel er þekkt að mjög tímafrekt getur reynst að afla læknisvottorða…“

„Vel er þekkt“? Virkilega? „mjög tímafrekt“? Nefndin taldi ekki ástæðu til að útskýra nánar hversu „vel þekkt“ tímafrekja í útgáfu læknisvottorða er, en greinilega er hér á ferðinni í heilbrigðiskerfinu alvarleg krísa sem ekki hefur hlotið þá athygli er skyldi og er þessu vandamáli hér með komið á framfæri. (Þar sem lögmaðurinn er vel tengd í pólitík ætti að vera smámál fyrir hana að láta viðkomandi ráðherra kippa þessum málum í lag. Það tók ættingja N reyndar 3 eða 4 daga að afla læknisvottorðanna og það um mitt sumar þegar heilbrigðiskerfið og flestar atvinnugreinar þjóðarinnar eru lamaðar af sumarleyfum).

Áfram vellur viskan úr Samtryggingarnefndinni: „… og mátti allt eins gera ráð fyrir því að læknar vildu ekkert fullyrða um það fyrr en kærandi jafnaði sig eftir fyrirhugaða aðgerð…“ Auðvitað mátti allt eins gera ráð fyrir því að þeir hefðu heilmikið um það að segja. En best að vera ekkert að hafa fyrir því að gá.

„…. og nýjum gögnum um heilsubrest mætti koma að á kærustigi..“ Nefndin taldi greinilega ekki ástæðu fyrir lögmanninn að standa í því veseni að reyna að ljúka málinu hjá sýslumannsembættinu, þar sem það var búið að liggja í nærri hálft ár, svo ekki kæmi til þess að þurfa að kæra það! Það fer einnig alveg framhjá nefndinni að lögmaðurinn sýndi enga viðleitni „á kærustigi“ til að koma að „nýjum gögnum um heilsubrest“ þegar hún kærði úrskurðinn til Dómsmálaráðuneytisins (þar sem málið fékk svo að rotna áfram í nærri eitt og hálft ár án þess að niðurstaða fengist).

N er nú fært að leita fyrir dómi ógildingar á úrskurði úrskurðarnefndarinnar, skv. 28. gr. lögmannalaga, 77/1998. En hvaða líkur eru á að þar verði málinu snúið N í hag?  Hvaða möguleika hefur íslenskur meðaljón í baráttu sem þessari við hæstarréttarlögmann sem, auk þess að gegna stjórnarembætti í einni mikilvægustu fjármálastofnun landsins, er í  innstu röð vænstuvinaklúbbs forsætisráðherra? Í héraðsdómi sitja líka Lögmannafélagssystkin lögmannsins, kannski skólasystkin hennar, bestu vinir eða félagar síðan úr lagadeildinni, fólk sem saman sósíalíserar í íslenska elítusamfélaginu.

Sú ákvörðun N að kæra lögmann sinn fyrir úrskurðarnefndinni mætti litlum eldmóði meðal vina N og fjölskyldu  – vegna þess,  eins og gamall skólafélagi, lögfræðingur í Reykjavík, orðaði það: „Það þýðir ekkert að kvarta við Lögmannafélagið – þeir sjá um sína.“

Einmitt. Það þýðir ekkert að eiga við íslenska höfðingjaveldið. Sama gamla Ísland: Klíkuveldi náhirðarháttarins. ■

Sannleikurinn fer í taugarnar á íslenskum dómstólum.

Í annað sinn á skömmum tíma hefur  Héraðsdómur Reykjavíkur ákveðið að fjölmiðlum sé óheimilt að birta óflatterandi staðhæfingar um einstaklinga, þó sannar séu og varði mál sem ætla má með réttu að eigi erindi til almennings.

Dómurinn dæmdi í síðustu viku Jón Bjarka Magnússon, blaðamann DV,  til sektargreiðslu (ásamt málskostnaði samtals nær 1,5 milljónir króna) fyrir að vitna, í fréttaskrifum sínum fyrir DV um nágrannaerjur, í dómsskjöl er vörðuðu dóm sem stefnandi hlaut árið 1989.

Í fyrra dæminu gerði rétturinn sama blaðamann DV ábyrgan fyrir ummælum viðmælanda blaðamannsins í grein varðandi forræðisdeilu.

Í báðum tilvikum: (1) vitnaði blaðamaðurinn í heimildir sem hann mátti ætla að væru áreiðanlegar (2) voru greinarnar um mál er fjölmiðillinn mátti með réttu ætla að ættu erindi til almennings (3) tók blaðamaðurinn (eða fjölmiðillinn) enga persónulega afstöðu til staðhæfinganna.

Í (flatterandi) fréttum er þetta helst

Hvað er það nákvæmlega sem rétturinn ætlast til að blaðamenn geri? Forðist að skrifa fréttir sem gætu hugsanlega dregið upp óflatterandi mynd af einstaklingum? Verður fjölmiðillinn að fleygja frétt um fótboltaleik, sem liðið tapar vegna skyssu markmannsins, vegna þess að fréttin gæti varpað skugga á orðstír markmannsins? Verður fjölmiðillinn að hætta að birta fréttir af réttarhöldum í refsimálum er nafngreina hinn ásakaða, þar sem ásökunin veltur á staðhæfingu einstaklings? Hvað með  löggjöf sem endanlega hefur þau áhrif að skaða hagsmuni almennings? Verður fjölmiðlum aftrað frá að birta nöfn þingmannanna sem samþykktu lögin, þar sem slíkur fréttaflutningur gæti rýrt álit þeirra í augum almennings?

Í umfjöllun fjölmiðilsins um forræðisdeiluna voru ummæli viðmælandans skýring, ekki réttlæting, á gerðum hennar.  Án ummæla móðurinnar myndi fréttin virðast fjalla um ólögmætt brot á  Haag-samningnum um brottnám barna. Með ummælunum horfir málið öðruvísi við: Hefðu íslensk stjórnvöld réttmæta ástæðu til þess að neita að senda börnin úr landi án þess að fram færi frekari rannsókn á málavöxtum? Umfjöllunin er ekki fullgerð án ummæla móðurinnar.

Reglan ætti að vera sú að fjölmiðill teljist hafa uppfyllt skyldu sína ef hann ef reiddi sig á að minnsta kosti eina áreiðanlega heimild og hafði ekki réttmæta ástæðu til að efast um sannleiksgildi þeirrar heimildar/heimildamanns eða nákvæmni upplýsinganna frá heimildamanninum, jafnvel þó upplýsingarnar reynist síðar vera ónákvæmar eða rangar.

Verndun lygi í verkahring dómstóla?

Nágrannaerjur eru uppsprettur endalausra safaríkra Gróusagna. Að slíkar erjur séu yfirleitt einkamál fólks er rétt hjá dóminum, en þegar deilurnar þróast úr orðaskiptum í ofbeldi verða þær mál sem erindi eiga til almennings. Við höfum lög – sett og framkvæmd af hinu opinbera, sem í lögunum tjá hinn opinbera vilja – sem banna og leggja viðurlög við slíkum brotum á almannareglu. Hin opinberu skjöl sem blaðamaðurinn vitnaði í gera lesandanum kleift að ákveða sjálfur hvor málsaðili sé líklegri til að segja sannleikann.

Sönn staðhæfing getur ekki skaðað mannorð einstaklings. Ef allir halda að X sé yndislegur faðir, en þeim er sögð sú sanna staðhæfing að hann misnotar börnin sín, mun mannorð X bíða tjón. En X  átti góða mannorðið aldrei til að byrja með. Ef allir lofa mannorð X vegna þess að þeim er ekki kunnugt um hinn óþægilega sannleika, er mannorð X  byggt á lygi. Að dómstólar skuli telja það vera í sínum verkahring að vernda slíka lygi er fráleitt.

Íslenskir fjölmiðlar brugðust alvarlega aðhaldshlutverki sínu á árunum fyrir hrun. Þeir létu hjá líða að rannsaka áreiðanlegar heimildir sem gáfu til kynna kerfisbundna misnotkun af hálfu bankanna, stjórnmálamanna og viðskiptageirans. Íslenskir fjölmiðlar stunduðu litla sem enga rannsóknarblaðamennsku; samkvæmt Rannsóknarskýrslu Alþingis áttu 4 af 5 fréttum um bankana og fjármál rætur sínar að rekja til bankanna og/eða fjármálafyrirtækjanna sjálfra.

Nú er sjálfstæð rannsóknarblaðamennska hins vegar nær ómöguleg vegna ákvæða hinnar andlýðræðislegu og harðneskjulegu ærumeiðingarlöggjafar, sem “engan veginn fást staðist nútímaleg mannréttindaviðhorf“ og „fá tæpast staðist stjórnarskrána eða alþjóðlegar skuldbindingar Íslands á sviði mannréttinda” eins og Eiríkur Jónsson lögfræðingur og dósent við Háskóla Íslands sagði í þingsályktunartillögu árið 2006.

Ein umræðutegund líðst

Ef þjóðin á að geta rætt mál sín opinberlega verður mönnum að vera heimil birting sannra staðhæfinga og sá sem telur að sér vegið vegna sannra staðhæfinga úr áreiðanlegum heimildum verður að leita uppreisnar æru sinnar hjá upphaflegum mælanda orðanna, ekki þeim sem birti þau.

Skoðana- og tjáningarfrelsisákvæði hins nýja stjórnarskrárfrumvarps segir alla „eiga rétt á að tjá hugsanir sínar” sbr. 14. gr frumvarpsins, en sá réttur er lítils virði ef hann nær ekki til tjáningar staðreynda sem þær hugsanir  byggja á.

Þriðja mgr. ákvæðisins segir að stjórnvöld skuli „tryggja aðstæður til opinnar og upplýstrar umræðu“ en umræða er ekki upplýst nema hún samanstandi af sönnum staðhæfingum – staðreyndum.  Akvæðið er því merkingarlaust skrúðmælgi hvað dómskerfið varðar.  Eina umræðan sem íslenskir dómstólar tryggja er sú sem ekki ertir elítískar smekkvísitaugar þeirra.■

Úr 2011 skýrslu OECD – Kostnaður íslenska ríkisins vegna bankahrunsins:

“Það sem vegur þyngst eru lán sem Seðlabanki Íslands ákvað – eftir áætlun sem virðist hafa gengið út á að “leggja allt undir” – að veita bönkunum á mánuðunum fyrir hrunið gegn vafasömum veðum. Tap vegna þessara lána og annarra skuldabréfa bankanna í eigu ríkissjóðs nam 13% af þjóðarframleiðslu – af því jafnvirðir tapið vegna lána Seðlabankans 11.1% af þjóðarframleiðslu).

Samanlagt er kostnaður íslenska ríkisins vegna hrunsins ‘so far’ um 20% af þjóðarframleiðslu. Aðeins Írland tapaði meiru í fjármálahruninu en Ísland.“

Bandaríski hagfræðingurinn og Nóbelsverðlaunahafinn Paul Krugman gagnrýnir í góðri grein í New York Times í dag þá pólitísku lömunarveiki sem hrjáir stjórnmálmenn beggja vegna Atlantshafsins þess dagana:“ Þrátt fyrir atvinnuleysi, hrörnandi lífskjör almennings og aukna fátækt er enginn pólitískur vilji til að taka á ástandinu. Allir eru hins vegar sammála um eitt – að það eina sem hægt sé að gera í stöðunni sé að skera niður, skera niður og þar með útiloka sköpun atvinnutækifæra.

Aðgerðum til að leysa úr skuldavanda heimila, sem hefðu getað bætt mikið úr ástandinu, hefur einfaldlega verið sópað af borðinu. Það litla sem gert hefur verið er algjört klúður; aðeins smáaurum hefur verið varið til að leysa húsnæðisvanda almennings.

Hvað er að baki þessarar trans-Atlantshafs lömunarveiki? Ég er æ meir sannfærður um að hún er viðbrögð við þrýstingi frá hagsmunaaðilum. Stjórnmálamenn, hvort sem það er af ásettu ráði eða ekki, þjóna nær eingöngu hagsmunum fjármagnseigenda, þeirra sem hafa miklar fjármagnstekjur, sem lánuðu mikla peninga fyrir kreppuna – oft óskynsamlega – en er nú verið að vernda á kostnað allra annarra.

Að sjálfsögðu minnist Verkjavaldaklíkan ekkert á þessar staðreyndir. Þess í stað er því haldið fram að efnahagurinn muni hrynja og brenna ef eitthvað er gert til að hjálpa atvinnulausum: vextir munu rjúka upp úr öllu valdi, sem og verðbólga o.s.frv. Gegn þessum ímynduðu áhættuþáttum er svo efnahagur sem er í stórkostlegri niðursveiflu á kostnað almennings og unga fólksins okkar. Hvernig getum við búist við bjartri framtíð þegar milljónum ungs fólks er neitað um tækifæri til að hefja starfsferla sína?

Þú færð ekki vitrænt svar við spurningunni um hvað liggur að baki kenningunni sem réttlætir að snúa baki við atvinnulausum. Verkjavaldaklíkan kokkar upp svörin jafnóðum, með síbreytileg rök fyrir sömu uppskriftinni. En þrátt fyrir síbreytileg rök eiga uppskriftir Verkjavaldaklíkunnar allar eitt sameiginlegt: Þær vernda allar hagsmuni banka og fjármagnseigenda. Ríkissjóður  gæti skapað atvinnutækifæri [í stað þess að sóa milljörðum í atvinnuleysisbætur], en það gæti skaðað hagsmuni skuldabréfaeigenda. Seðlabankar gætu bætt úr ástandinu, en þeir eru of uppteknir við að vernda hagsmuni fjármagnseigenda. Og auðvitað er tryllt andstaða við skuldaaðstoð til almennings, hverju nafni sem nefnist.

Hverjir eru þessir fjármagnseigendur sem ég er að tala um? Ekki duglegir, sparsamir smáfyrirtækjaeigendur og launafólk, þó það þjóni hagsmunum Verkjavaldaklíkunnar að láta sem svo að þetta snúist allt um að vernda „litla löghlýðna fólkið.“ Nei, þeir einu sem hagnast á stefnu Verkjavaldaklíkunnar eru fjármagnseigendur: bankar og auðugir einstaklingar.

Og það er ástæðan fyrir því að hagsmunir þeirra ráða stefnuferð stjórnvalda; ekki aðeins er þetta fólkið sem pumpar fjármagni í kosningasjóði stjórnmálamanna, þetta er fólkið sem hefur aðgang að pólitískum valdhöfum – sem margir fara úr embættum í gegnum hagsmunahringhurðina beint á launalista Verkjavaldaklíkunnar.  Þetta ferli þarf ekki að gerast í gegnum hreina og beina spillingu (þó það eigi sér líka stað). Allt sem þarf er tilhneiging til að ganga út frá því að það sem er gott fyrir fólkið sem þú verð tíma þínum með – einstaklingunum sem koma svo vel fyrir á fundum; hey,  þeir eru ríkir, virðast klárir og njóta þjónustu frábærra klæðskera – sé einnig gott fyrir efnahaginn og alla aðra.

En raunveruleikinn er akkúrat hið gagnstæða: hagsmunaþjónustan við fjármagnseigendur er að lama efnahagslífið og valda almenningi stórkostlegu tjóni. Þetta er leikur sem aðeins hefur eina útkomu, neikvæða. Eina leiðin inn á raunverulegan bataveg er að hætta að leika þann leik.“

Hvernig þrífst spilling, svindl og fjársvikastarfsemi eins og sú sem endaði í banka- og efnahagshruninu?

Það er ekki hægt að reka svikamyllur eins og íslensku „bankana“ og fyrirtækjabatteríin þeim tengd nema með aðstoð ráðandi stétta þjóðfélagsins og löggjafans.

Gagnlegustu tól fjárglæpamannanna úr verkfærakistu löggjafans eru lagaákvæði um bankaleynd, sem heimila fjárglæpamönnum og þjófum að halda svikastarfsemi sinni leyndri, og ærumeiðingaákvæði almennra hegningarlaga, sem krimmarnir nota til að hóta þeim sem rannsaka svikastarfsemi þeirra. Ákvæðin, sem eru smánarblettur á íslenskri löggjöf, heimila að henda fólki í fangelsi eða gera það eignalaust fyrir það eitt að spyrja óþægilegra spurninga opinberlega – fyrir að móðga nágranna sína. .

Hvorki hin svokallaða vinstri stjórn, sem hefur í tvö ár haft meirihluta á Alþingi, né þingmennirnir sem styðja hana hafa séð sóma sinn í að hreinsa þessi áhrifamestu glæpamannatól úr íslenskri löggjöf. Það er skömm og svívirða.

„Af óskiljanlegum ástæðum var margvíslegur áburður og uppspuni tekinn gildur af höfundum Rannsóknarskýrslu Alþingis,“ er haft eftir Kristrúnu Heimisdóttur, aðstoðarkonu efnahags- og viðskiptaráðherra, í DV í dag. Hvað á Kristrún við? Ég er forvitin, svo ég sendi henni fyrirspurn það varðandi núna rétt áðan. Skyldi hún hafa kvartað formlega yfir þessu við höfunda skýrslunnar? Umboðsmann Alþingis?

Og Björgólfur jr vill að „menn skoði vinnu rannsóknarnefndarinnar, aðferðafræði hennar og niðurstöður af fræðilegri gagnrýni.“ Aha. Hvern vill Björgólfur fá í það? Kannski einhverja eháeff-froðufræðimenn úr HÍ sem keyptir voru af „bönkunum“ (eða fjársvikakabalinu sem kallaði sig banka) til að spinna upp lygasögusalatið sem fjölmiðlarnir í eigu sama krimmakabalsins báru á borð fyrir landsmenn dag eftir dag? Sorrí, jr, það eina sem þarf að skoða nánar eru þau fjölmörgu atriði sem Skýrslan sjálf leggur til að verði skoðuð nánar, svo sem hlutur lífeyrissjóðanna, hlutur fagstétta eins og lögmanna og endurskoðenda, og síðast en ekki síst, hvað varð af þýfinu, en Alþingi Íslendinga hefur ekki enn druslast til þess að breyta löggjöf landsins svo slík rannsókn sé möguleg.

Það er ekkert skrýtið að Björgólfur jr sé ánægður að heyra ummæli Kristrúnar. Rannsóknarskýrsla Alþingis er nefnilega ekki bara heimildarit um bankahrunið. Skýrslan er saga um glæp. Glæpi. Það er ósköp eðlilegt að helstu persónur sögunnar vilji af fremsta megi reyna að endurskrifa hana og hvítþvo sjálfa sig í leiðinni. Sannleikanum er hver sárreiðastur.

Því miður held ég að þá íslenska stjórnmálamenn, sem lesið hafa skýrsluna, megi telja á fingrum annarrar handar. Maður verður að draga annað hvort þá ályktun eða þá að þeir séu nákvæmlega jafn siðvana og helstu sögupersónur glæpasögunnar. Það er nefnilega ekki hægt að lesa skýrsluna án þess að komast að þeirri niðurstöðu að íslenskt stjórn- og fjármálalíf er svo sjúklega spillt af græðgi, siðleysi og klíkuskap að grípa verður til stórkostlegra umbyltingaraðgerða til að forða þjóðinni frá algjöru niðurbroti. En það hefur lítið farið fyrir slíkum viðbrögðum meðal stjórnmálamanna. Þeir virðast ekki sjá neina ástæðu til að hreyfa við siðspillta klíkukerfinu sem óhjákvæmilega mun aftur draga þjóðina á asnaeyrunum til andskotans.