Allt um ekkert

Þeir sem ekki vildu breytingar á stjórnarskrá eða yfir höfuð vildu ekki stjórnlagaþing áttu nægt úrval fulltrúa til að greiða atkvæði sitt í kosningunum í gær. Þeir kjósendur gátu því þannig með skýrum hætti tjáð þá skoðun sína. – Vafalítið munu nokkrir „Skaftar Harðarsynir“ ná kjöri á stjórnlagaþing og ætlast til að þannig verði litið á að þeir séu þar fulltrúar þeirra viðhorfa sem þeir höfðu látið í ljós um „hógværarar“ breytingar á stjórnarskrá. – Nái þeir ekki kjöri stendur eftir sem áður eftir að þeir gáfu kost á sér og kjósendur ómökuðu sig ekki við að kjósa þá.

- Lítil kjörsókn getur ekki talist stuðningur við nein tiltekin sjónarmið um stjórnarskrána sjálfa þar sem í fyrsta sinn í sögu lýðræðis á Íslandi var enginn skortur á fulltrúum allra hugsanlegra sjónarmiða. Allir kjósendur höfðu nægra kosta völ til að tjá skýran vilja sinn um stjórnarskrána.

- Fyrst og fremst upplýsir lítil kjörsókn það sem við höfum lengi óttast, þ.e. að meirihluti kjósenda nenni ekki að kynna sér málin. Þegar kjósendur nú gátu ekki kosið nema að leggja talsvert á sig til að kynna sér frambjóðenur og þeirra mál þá völdu flestir þeirra að sitja bara heima.
Þröskuldurinn var of hár fyrir flesta — sama hvaða afsökun þeir svo finna sér.

Þrennt hefur mikið með kjörsóknina að gera og það að þröskuldurinn var flestum kjósendum of hár.

Það fyrsta er að kosningakerfið sem notað var er alltof flókið og ógagnsætt og því mikil mistök að nota það. – Það er hannað fyrir listakosningu (flokka) sem gefur færi á persónuvali við kjör 2-5 fulltrúa í kjördæmi. Og er hugsað til að tryggja flokki eða listanum öllum nýtingu á atkvæðum greiddum foringjanum. – Í hreinu persónukjöri þar sem engir flokkadrættir eiga að vera hefði verið einfaldast, eins og ég hef oft sagt áður, að hver kjósandi mætti greiða 3-5 atkvæði sem öll væru talin í einum potti og þeir 25 sem flest atkvæði fengju teldust einfaldlega kosnir.

Upplýsingar skiluð sér ekki til kjósenda svo dygði til að velja milli kosta. Í stað þess að RÚV undirbyggi lýðræðishlutverk sitt og skyldur við samfélagið með myndarlegri þátttöku í þessum stóra viðburði tímanlega og löngu fyrirfram, þannig að kosning til stjórnalgaþings Íslendinga hefði í það minnsta sama forgang í dagskrá Sjónvarpsins og helstu íþróttaviðburðir, þá mætti RÚV til leiks með hangandi hendi og fullkomlega óundirbúið og gerði ekki ráð fyrir neinni kynningu á frambjóðendum en reyndi að nota tækifærið til að hafa fé af frambjóðendum og bjóða þeim að kaupa auglýsingapláss.
Það var ekki fyrir en að frambjóðendum var misboðið og þeir fylktu liði upp í Efstaleiti að RÚV ákvað að gera eitthvað — en engri dagskrá Sjónvarps var riðlað neitt eins og sjálfsagt þykir þar fyrir stærri og minni íþróttaviðburði.

Loks leiðir kjörsóknin í ljós að meirihluti kjósenda nennir ekki að leggja á sig neitt sjálfir, sem er það sem þessi kosning krafðist, þó þeir þusi og röfli yfir stjórnvöldum og stjórnmálmönnum nenna þeir ekki að ómaka sig sjálfir. Þó RÚV og gegnsærra kosningakefi hefði getað auðvelda kjósendum þátttökuna þá afsakar það ekki leti kjósenda sjálfra. — Engin sjónarmið afsaka leti kjósenda þar sem gnótt valkosta var í boði fyrir öll sjónarmið.
Ekki er heldur afsökun fyrir að hafa setið heima að einhverjum hafi fundist þetta peningasóun því peningasóunin verður meiri með þátttökuleysinu, gildi þingsins minnkar og kjósandinn notar ekki tækifærið til að styðja sín sjónarmið með atkvæðinu. Fyrir utan að þau rök má nota um alla ferla lýðræðisins – í þeim skilningi er einræði ódýrast.
Það er heldur ekki gild skýring að vægi stjórnlagaþingsins væri ekki nægjanlegt þar sem ákvarðanir þess væru ekki bindandi fyrir Alþingi sem gæti hunsað það, því einmitt með þátttöku væri vægi stjórnlagaþingsins styrkt en þáttökuleysið veikir það. Þeir sem í alvöru vildu að það væru bindandi hefðu því framar öðrum átt að mæta til að styrkja gildi þess.

- Það er því ekkert eftir til skýringar nema leti kjósenda og of stór þröskuldur til að þeir nenntu að klifra yfir hann.

- Reyndar reikna ég með að summa alls þessa verði að nöfn sem hafa verið í umræðunni í mörg ár og áratugi og gáfu kost á sér nú fylli tölu þessarra 25 sem kjósa á. – RÚV/Sjónvarp, með vanrækslu sinni og kosningakefi þar sem fólk þarf svo marga til uppfyllingar, tryggir það. Allir fylla uppí töluna 25 úr hópi þeirra þekktu. Þannig myndu sumir þeirra þekktustu ná kjöri þó enginn ætlaði sérstaklega að kjósa þá. – Það er einn stóru gallanna við að láta kjósendur velja svona marga.