Því betur sem ég rýni í dóm Hæstaréttar um stjórnlagaþing, forsendur hans og lög sem um efni hans fjalla, því fráleitari virðist hann vera. Þ.e. sú niðurstaða hans að ágallar kosninganna leiði til þess að ógilda í heilu lagi kosningu allra fulltrúa til stjórnalgaþingsins án aðgreiningar og rökstuðnings um hvern og einn þeirra.
Með því gerði rétturinn ágalla kosninganna að stórfeldu tjóni og svipti bæði kjósendur og kjörna fulltrúa kosningum sínum og þjóðina stjórnlagaþingi.
Þetta er af nokkrum ástæðum meira en vafasöm niðurstaða og þá ekki bara vegna þess að ekki ber að ógilda kjör manns nema „ætla megi að ágallarnir hafi haft áhrif á úrslit kosninganna“ eins og segir í lögum um Alþingiskosningar, heldur ekki síður vegna þess að ekki verður séð að Hæstiréttur hafi haft vald eða umboð til að ógilda landskosningarnar í heilu lagi — og þá alls ekki án þess að greina áhrif ágalla kosninganna á kjör hvers og eins hinna kjörnu fulltrúa, þannig að sýnt væri að án ágallanna hefðu þeir hver um sig ekki náð kjöri.
Hæstiréttur fer langt út fyrir valdsvið sitt
Hæstiréttur sjálfur hefur marg oft áréttað í dómum að til ákvarðanna verði að liggja skýr lagafyrirmæli og ótvírætt umboð til allra ákvarðanna sem teknar eru.
Ég get ekki séð að Hæstarétti sé neinsstaðar veitt vald eða umboð til að ógilda þessar kosningar eða neinar aðrar í heild sinni. Hann gat ógilt kosningu einstakra manna á tilteknum forsendum sem fyrst og fremst lúta að kjörgengi þeirra og framboði þeirra sjálfra.
Í öllu tilviki er ekki hægt að sjá að rétturinn geti skotið sér undan því að rökstyðja í dómi sínum áhrif ágallanna á kosningu hvers og eins, sem landskjörstjórn lýsti rétt kjörinn og rökstyðja hvers vegna og hvaða atvik gerðu það líklegra en ella, að sá hefði ekki náð kjöri, hefðu atvik verið með „réttum“ hætti.
Þannig hefði rétturinn þurft að rökstyðja það, að þau atvik sem hann greinir, hefðu að meiri líkum en minni, leitt til þess að Þorvaldur Gylfason hefði ekki náð kjöri, ef t.d. skilrúmin hefðu verið hærri og engin strikamerki verið á baki kjörseðlanna og frambjóðendum hefði verið boðið að hafa fulltrúa sína viðstadda talningu atkvæða. Í tilviki Þorvaldar Gylfasonar verður það beinlínis að teljast fjarstæðukennt og fráleitt að þessir ágallar hafi valdið kjöri hans og hann hefði því ekki náð kjöri ef þeir hefðu verið með „réttum“ hætti.
Með sama hætti hefði rétturinn þurft að sýna fram á að meiri líkur en minni væru á að Salvör Nordal hefði ekki náð kjöri, ef þessi atriði hefðu verið með „réttum“ hætti, og þá ekki Ómar Ragnarsson, og þannig um hvern um sig og loks að sýna fram á hvers vegna meiri líkur væru en minni að sá sem síðastur náði kjöri, hefði ekki verið kjörinn ef ágallarnir hefðu ekki verið á kosningunni.
Hæstiréttur gat enn boðið endurtalningu að viðstöddum umboðsmönnum.
Bæði lög um sveitarsstjórnarkosningar og lög um kosningar til Alþingis gera ráð fyrir að atkvæðaseðlar séu að lokinni talningu innsiglaðir og varðveittir þar til allar kæruleiðir eru tæmdar. Hæstarétti hefði því verið í lófa lagið að bjóða frambjóðendum að fram færi endurtalning að viðstöddum umboðsmönnum þeirra.
Enginn ástæða er eða var því fyrir Hæstarétt að spekúlera neitt um hvort vafaatkvæði hefðu fallið á annan veg ef umboðsmenn hefðu verið viðstaddir talningu, því Hæstiréttur gat enn boðið eða krafist endurtalningar með eða án umboðsmönnum frambjóðenda eða eigin umboðsmönnum réttarins.
[í 120. gr laga um Alþingiskosningar segir:]
„Ef þeir gallar eru á framboði eða kosningu þingmanns sem ætla má að hafi haft áhrif á úrslit kosningarinnar úrskurðar Alþingi kosningu hans ógilda“
Í lögum um kosningar til sveitarstjórna hafa sýslumenn og innanríkisráðherra úrskurðarhlutverkið:
[ Þar segir í 94. gr: Laga nr. 5/1998 um kosningar til sveitarstjórna]
„94. gr. Gallar á framboði eða kosningu leiða ekki til ógildingar kosninga, nema ætla megi að þeir hafi haft áhrif á úrslit kosninganna.“
Hliðstætt umboð og hlutverk Hæstaréttar í lögum um stjórnlagaþingið er orðað svona:
„15. gr.
Ef kjósandi telur fulltrúa á stjórnlagaþingi skorta kjörgengisskilyrði, framboð hans hafi ekki uppfyllt skilyrði laga eða kjör hans sé af öðrum ástæðum ólögmætt, getur hann kært kosningu hans til Hæstaréttar sem sker úr um gildi hennar. “