Eftir því sem kirkjunnar menn tjá sig oftar og meira þessa dagana þeim mun meiri hrollur fer um mig. Það er nánast algjört línulegt samband þar á milli. Afstaða til trúnaðar og barnavendarlaga, fagráð um kynferðislegt ofbeldi og viðbrögð kirkjunnar manna við vafasamri og ógeðslegri hegðun innvígðra hafa því miður vakið athygli mína.
Margar fagstéttir vinna þannig vinnu að trúnaður er algjört lykilatriði. Læknar, hjúkrunarfræðingar, prestar og sálfræðingar svo einhverjar séu nefndar. Það sér það hver heilvita maður að nauðsynlegt er fyrir skjólstæðinga fagmanna innan þessara stétta að geta treyst því að það sem hann treystir fagmanninum fyrir fari ekki lengra. Hver vill mæta á húð og kyn til að láta tékka með kynfæravörtur ef hann á það á hættu að sjúkdómsgreiningin sé komin á facebook status hjá doksa?? „Jói bassaleikari í XXX kom til mín i dag, sá dansaði með kellingunum, vörtur bara út allan félagann“ Hver vill segja sálfræðingum sínum frá framhjáhaldi ef hann er líklegur til að hringja í eiginkonuna til að láta hana vita hvers konar graðnagli eiginmaðurinn er? Eftir að hafa unnið á spítala og verið virk í Sálfræðingafélaginu í 5 ár átta ég mig á því að hjúkrunarfræðingar, læknar og sálfræðingar eru ansi meðvitaðir um þetta. Þeir í raun heita trúnaði um leið og þeir hefja störf, það er innifalið í ráðningasamningum sem og lögverndaða starfsheitinu.
Fagmenn innan þessara stétta átta sig líka á því trúnaður gengur ekki yfir allt, bara alls ekki. Meira að segja eru lög þessa lands þannig að ríkari skyldur eru settar á herðar þessara stétta (líka presta, kennara o.fl.)að brjóta trúnað ef í trúnaðarsamtali kemur í ljós að heilsa og velferð barns sé í hættu. Á þeim tíma sem ég hef verið í Sálfræðingafélaginu hef ég oft tekið þátt í umræðum meðal félagsmanna einmitt um þetta – hvenær ber að brjóta trúnað? Í þessu efnum eins og öllum öðrum eru grá svæði sem sálfræðingar vilja helst að sé sem minnst og þess vegna ræða þeir þessi mál sín á milli, leggja upp ímyndaðar aðstæður og skeggræða um hvernig skuli leysa þær að teknu tilliti til trúnaðar og laga. Í þessum umræðum hef ég aldrei heyrt neinn ræða um það að trúnaður væri absalút, hann gengi yfir allt. Ef einhver kollegi minn hefði viðrað þá hugmynd hefði mér fundist það álíka absúrd og viðkomandi hefði haldið því fram að Ísland væri ekki eyja. Af hverju…. jú nokkur dæmi held ég að skýri af hverju mér þykir svona absúrd að telja að trúnaður eigi að vera absalút – ganga yfir allt.
a) Maður kemur og trúir fagaðila fyrir því að hann hafi nauðgað dóttur sinni ítrerkað frá 5 til 10 ára aldurs og hafi hug á að gera það áfram þar til hún verður fullorðin.
b) Kona kemur og segist vera búin að plana að myrða nágrannakonu sína. Hún lýsir því hvernig hún ætlar að fremja og komast upp með glæpinn. Fagaðili metur konuna mjög liklega til að myrða nágrannakonuna.
c) 6 ára stúlkubarn treystir fagaðila fyrir því að pabbi sé að stinga typpinu sínu inn í pjölluna hennar og henni þyki það vont. Barnið biður samt fagaðilann að segja engum frá því þá muni pabbi gera ljóta hluti við mömmu.
Ég held að maður þurfi ekki að hugsa mjög mikið til þess að átta sig á að í þessum dæmum er eðlilegt og nauðsynlegt að rjúfa trúnað. Förum samt til öryggis yfir af hverju.
a) Heilsa og velferð barns er í hættu. Það er verið að brjóta alvarlega gegn því og nauðsynlegt er að koma barninu úr þeim aðstæðum sem það er í. Maðurinn á einnig við alvarlegt vandamál að stríða og nauðsynlegt er að hann fái viðeigandi aðstoð. Sú aðstoð getur ekki átt sér stað á sama tíma og hann er nauðga barninu. Nú svo segja landslög til um það að svona atriði eigi að tilkynna. Sama hvaða fagstétt maður tilheyrir þá getur maður ekki valið hvaða lögum þessa lands maður fer eftir.
b) Líf manneskju er í húfi. Það að reyna að gera ekki það sem í valdi manns stendur til þess að stöðva manndráp varðar við lög….. og enn ráða fagaðilar engu um það hvaða lögum þeir fylgja og hvaða lögum þeir fylgja ekki. Algjörlega óháð þeirra sannfæringu. Sannfæring fagaðila kemur málinu í raun bara ekkert við.
c) Heilsa og velferð barns er í hættu eins og í dæmi a) sömu rök eiga þvi við.
Segja þessi dæmi ekki allt sem segja þarf um trúnað og algildi hans? Ég hélt það….. þar til ég las umræður frá kirkjuþingi. Fjöldi presta er bara á því að trúnaður eigi að vera algildur og því myndu þeir ekki rjúfa trúnað í dæmunum hér að ofan. Til dæmis segi Séra Geir Waage Presturinn er sálusorgari og það sem hann heyrir í skriftum má ekki, undir neinum kringumstæðum, fara lengra. Samkvæmt þessu myndi Séra Geir Waage í allri sinni guðlegu sannfæringu horfa á konuna úr dæmi b labba út vitandi að hún ætlaði að klára ætlunarverk sitt. Svo myndi hann þegja þunnu hljóði þegar löggan myndi setja allan sinn mannafla í að reyna að upplýsa morðið. Aldrei að vita nema hann myndi spyrja konuna hvernig hefði gengið ef hún myndi banka upp á hans dyr stuttu síðar……. eða ég get bara alls ekki skilið hans orð á annan hátt. Bið bara Geir að leiðrétta mig ef ég er að misskilja hann eitthvað. Ég get heldur ekki betur skilið en að Geir myndi halda algjöran trúnað við mann í dæmi a). Myndi líklega svo klappa stúlkunni á kollinn þegar hún kæmi til hans í fermingufræðsluna. Aftur bið ég Geir um að leiðrétta mig ef ég er að misskilja eitthvað eða leggja of mikið út af hans orðum.
Geir hefur notað sem rökstuðning við afstöðu sína að algjör trúnaðar hjálpi til við meðferð. Nú bara spyr ég, hvaða meðferð veita Geir og hans kollegar og hvaða meðferðarmenntun hafa þeir? Ég geri mér fulla grein fyrir því að prestar veita fólki í erfiðleikum stuðning og sá stuðningur hefur eflaust verið ómetanlegur fyrir fjölda fólks og ég ætla alls alls ekki að gera lítið úr þvi. En aðrar stéttir eru sérmenntaðar til þess að veita fólki meðferð. Nefni geðlækna og sálfræðinga. Ef prestur telur að sóknarbarn hans þurfi á meðferð að halda, en ekki einungis stuðningi, ætti hann að beita sér fyrir því að sóknarbarnið fengi meðferð hjá fagaðila. Nú þætti mér fróðlegt að vita hvort að Geir telji sig til þess hæfan að veita barnaníðingum, svo dæmi sé nefnt, meðferð…. af orðum hans að dæma virðist hann aðallega veita þeim fullan stuðning……..óhjálplegan stuðning. Í þessu samhengi finnst mér einnig mikilvægt að nefna það að andlegir sjúkdómar, eins og þunglyndi og kvíði, geta verið alvarleg heilsufarsleg vandamál. Nokkuð vel er vitað hvað virkar og hversu vel gegn þessum krankleikum. Því miður er stuðningur hjá prestum ekki á topp 10 listanum þar.
__________
Annað sem hefur fengið mig til að klóra mér í hausnum samhliða hrollinum er sú staðreynd að kirkjunnar menn telja nauðsynlegt að hafa fagráð um kynferðislegt ofbeldi. Bíðið nú við. Ef einhver telur einhvern hafa beitt sig kynferðislegu ofbeldi og lætur vita af því er þá ekki bara réttast að málið fari fyrir þar til gerð yfirvöld? Ef læknir eða sálfræðingur misnotar barn í starfi þá fer það bara til löggunnar og barnaverndar. Ef ásakanir eiga svo við rök að styðjast myndi ég ætla að málið færi fyrir landlækni og viðkomandi myndi fá áminningu eða missa starfsleyfið, í samræmi við eðli málsins. Er eðlilegt að málið færi fyrst fyrir fagráð sálfræðinga / lækna um kynferðisofbeldi? Ég held að prestastéttin þurfi nú aðeins að athuga sinn gang ef hún telur nauðsynlegt að hafa fagráð um kynferðislegt ofbeldi. Það er eitthvað mjög rotið hjá kirkjunnar mönnum.
Hafrún Kristjánsdóttir
Ummæli (20)
Anna Benkovic // 20.8 2010 kl. 23:59
takk…þetta er hrollvekjandi með „kirkjuna“ og lýsandi dæmi um „stofnun“ sem vill halda völdum, en er að missa þau!
Margrét St. Hafsteinsdóttir // 21.8 2010 kl. 00:45
Frábær pistill og ég tek heilshugar undir skrif þín.
Lena Hákonardóttir // 21.8 2010 kl. 00:52
Þjóðkirkjan er ,,himinhrópandi tímaskekkja,, og til skammar.
Anna Benkovic // 21.8 2010 kl. 01:14
http://www.mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=1069158
Gunnar Rúnar // 21.8 2010 kl. 01:20
Þakka góðan pistil. En það er ekki rétt hermt upp á kirkjuna í honum. Kirkjan hefur skýrar reglur um meðferð kynferðisbrota (sjá http://www.kirkjan.is/kynferdisbrot) sem tiltaka skilyrðislausa tilkynningarskyldu í tilviki barna og kirkjuþing hefur enn áréttað það með ýtarlegum siðareglum. Sr Geir á sér ekki marga fylgjendur og mér er næst að ætla að hann standi nú einn. Aðalfundur prestafélagsins, þar sem margtilvitnuð ummæli þriggja presta féllu árið 2007 tók ekki heldur undir með honum þó tiltekin breyting á siðareglum, breyting sem sérstaklega áréttaði tilkynningarskylduna, væri ekki sett inn. Í umræðum varð það nefnilega ofan á að óþarft væri að setja sérstaklega inn það sem skýrt væri í landslögum. En ég tek undir með inntaki hugleiðingar þinnar. Sr Geir má ekki komast átölulaust upp með þetta óskammfeilna upphlaup sitt.
Varðandi þagnarskyldu presta hef ég annarstaðar kommenterað eftirfarandi og læt fylgja hér með: Þagnarskyldan er vissulega dýrmæt en hún má ekki verða til að viðhalda skaða á minnnmáttar frekar en ef prestur verður áskynja um ætlan einstaklings til að myrða annan eða sjálfan sig, þá þegir prestur ekki heldur vinnur með ábyrgum aðilum til að verja lífið. Sama á við um brot gegn börnum og þar eru að auki ófrávíkjanleg lög landsins sem krefja prestinn um það. Ef að prestur verður í sálgæslu áskynja um eitthvað sem ber að tilkynna skv barnaverndarlögum, þá ber honum að upplýsa viðkomandi um það og tilkynna. Þannig er það og þannig starfa prestar.
habbakriss // 21.8 2010 kl. 01:41
Það er ansi fínt að þú Gunnar skuli hafa svona skýra og heilbrigða afstöðu hvað varðar trúnað. Ég þykist viss um að margir þinna kollega eru sammála þér.
Ég veit ekki alveg hvort ég kom pælingum mínum varðandi fagráðið skýrt til skila. Ég velti fyrir mér hvað sé í gangi í stétt sem telur nauðsynlegt að hafa slíkt fagráð. Ég veit ekki til þess að aðrar stéttir hafi talið nauðsynlegt að hafa slíkt ráð. Hvort ástæðan fyrir því að þetta fagráð sé stofnað innan kirkjunar sé út af því að kynferðisbrotamál séu þar algengari enn annarstaðar eða vegna þess að kirkja er að ganga fremst í flokki með góðu fordæmi skal ég ósagt látið.
Mér þætti samt gaman að vita hvaða afstöðu þú tekur til þess hvernig biskupinn þinn hefur tekið á málum Ólafs bæði í fortíð og nútíð. Ég held að það sé ljóst að pöpullinn er ekki alveg að dansa með honum þar. Væri fróðlegt að vita hvað hinum almenna presti þætti um framgöngu hans
Þá er ég aðalega að tala um ummæli Karls um það að engin mannlegur máttur geti dæmt Séra Ólaf og við eigum ekki að dæma. Ég tel mig geta dæmt Ólaf á líkum. Mér þykir ólíklegt að allar þessar konur séu að ljúga þessu upp á manninn sem og organistinn. Auk þessa þá man ég eftir ömurlegri hegðun hans gagnvart þroskaskertum manni sem ekkert gerði á hlut séra Ólafs. Það mál kom upp þegar ég var unglingur og ég man að hugmynd mín um að allir prestar væru fullir að kærleik fór fyrir lítið. Það var augljóslega eitthvað brotið í manninum. Út frá þessu öllu afhverju er ég og aðrir mannlegir ekki færir um að draga þá ályktun (dæma) að allar líkur séu á að hann hafi brotið alvarlega af sér? Annars þótti mér alveg vanta hja´fréttamanninum sem tók viðtalið við Karl að spyrja hann af því að fyrst að þetta væri svona hvaða afstöðu hann bæri til dómstóla bara svona yfir höfuð.
Anna Benkovic // 21.8 2010 kl. 02:18
þAÐ FALLEGA VIÐ BOÐSKAP ESÚM ER ALLTAF AÐ ENGRAR „kirkju“ ER ÞÖRF
Gugga M. // 21.8 2010 kl. 06:44
Frábær grein, en áreiðanlega rétt hjá Gunnari að Geir
Waage sé nokkuð einn ef ekki aleinn um sína kreddu.
Hvað varðar ummæli biskupsins, sem fara fyrir brjóstið á fleirum en þér, þá virðist mér að þú áttir þig ekki alveg á rétttrúnaðinum í þessu. Maður dæmir eða fordæmir ekki persónu, aðeins verknað hennar. Maður fyrirgefur persónunni, ekki verknaðinn. Karl tekur ekki afstöðu gegn forvera sínum í embættinu, aðeins – og það af hálfvelgju, finnst mér – því sem hann gerði.
Þegar kemur að fyrirgefningu eftir á er þetta ekki alveg út í hött en reynist vægast sagt hæpið þegar taka þarf skýra afstöðu gegn óhæfuverkum dags daglega.
Skýrasta dæmið úr seinni tíma sögu er afstaða þýsku
kirkjudeildanna til Hitlers. Þær fordæmdu ekki nasistana, og þar með lögðu þær óbeina blessun sína yfir ofsóknir þeirra gegn gyðingum, kommum, hommum og veit ekki hverjum – og gátu ekki eftir á sagt að þær hefðu ekki vitað af þeim. Þetta er hryllingssaga sem ekki verður skilin nema út frá þróun kristindómsins.
Svo máttu blogga oftar! Ekki bara af því þú ert kona. Þessi faglega sýn þín í þessari færslu er sko ekki aldeilis daglegt brauð.
Sigmundur Guðmundsson stærðfræðingur // 21.8 2010 kl. 07:07
http://www.vantru.is/2010/08/20/12.00/#comments
Það er afar einfalt að skrá sig úr ríkiskirkjunni, nauðsynleg eyðublöð fást hér
http://www.fmr.is/pages/1037
Gunnar Rúnar // 21.8 2010 kl. 07:29
Sæl aftur Hafrún
Varðandi pælingar þínar um Fagráð þá velti ég fyrir mér hvort þú ætlar því annnað hlutverk en það hefur. Fagráð er ekki rannsóknarráð á nokkurn hátt, því er ætlað að styrkja og efla þann sem telur sig hafa orðið fyrir kynferðisbroti af hvaða tagi sem er innan kirkjunnar af hendi launaðra þjóna sem annarra sem hafa formlegt hlutverk í starfi safnaða kirkjunnar. Því er ætlað að hjálpa þolandandum til að koma umkvörtun sinni á framfæri þar sem viðkomandi kýs, fyrir dómstólum eða fyrir úrskurðarnefnd kirkjunnar ef viðkomandi er tilbúinn að koma opinberlega fram með kvörtun sína. Það er forsenda þess að hægt sé að grípa formlega inn í og taka á málum viðkomandi geranda.
Þú kannt að spyrja enn hvort þetta sé nauðsyn – þú hefur þitt frelsi til þinna skoðana hvað það varðar en að mínu viti er þetta heiðarleg tilraun til að vinna á vandaðan hátt, hátt sem ætlað er að styrkja og efla þann sem veitktur hefur verið og einnig til að sporna við fótum og koma í veg fyrir að mál séu þögguð. Við þekkjum bæði að þöggun á sér stað hvar sem er í litlu samfélagi okkar, við viljum sporna við henni.
Við sækjum fyrirkomulag okkar til systurkirkna í bæði USA og i Skandinavíu. Þar hefur þetta fyrirkomulag reynst vel. Ég vona að hér eigi þetta eftir að styrkja þennan málaflokk.
Innan kirkjunnar kveða reglur skýrt á um að umkvartanir um kynferðisbrot megi aldrei afgreiða heimafyrir eða í nærumhverfi til að stemma stigu við að málum sé ýtt til hliðar eða sussuð á einhvern hátt.
Munum þá líka að Fagráð hefur þá einungis með mál fullorðinna þolenda að gera og fullorðnir þolendur ráða ferðinni sjálfir, farvegi máls og hvert þau leita til stuðnings. Við hvetjum til að mál fari í sem formlegastan farveg eftir því sem viðkomandi treystir sér til. Fagráð á að styðja, ekki dæma.
Varðandi mál Sr Ólafs þá er engin spurning að það var ekki tekið vel á þeim málum þegar þau komu upp og við eins og aðrir hópar höfum þurft að taka til og betrumbæta. Þess vegna var Fagráð sett á stofn og skýrar reglur settar sem nota má til aðgerða. Bendi ég í því tilviki á mál prestsins á Selfossi sem dæmi. Þar hafði málið farið fyrir dóm og viðkomandi sýknaður af ákærum. Málið var þá tekið upp innan kirkjunnar, þegar barnaverndar og dómskerfisíhlutun lauk, og viðkomandi var færður úr sóknarprestsstarfi sínu.
Pétur Maack // 21.8 2010 kl. 07:52
Gunnar Rúnar:
Í sjálfu sér má að einhveru leiti jafna hlutverki fagráðsins við hlutverk siðanefnda hjá öðrum stéttum. Það að kirkjunar mönnum finnist nauðsynlegt að setja á stofn sérstakt fagráð um meðferð kynferðisbrota vekur satt að segja upp fleiri spurningar en það svarar í mínum huga.
Þá get ég ekki skilið ákvæðið um talsmann sem neitt annað en tilburði kirkjunnar til að halda brotamálum innan sinna veggja:
„Talsmaður
Talsmaður er sérstaklega tilnefndur aðili sem veitir meintum þolanda áheyrn, metur efni umkvörtunar um kynferðisbrot í samráði við meintan þolanda og veitir faglega ráðgjöf um málsmeðferð, í samráði við fagráð.
Talsmaður hefur háskólamenntun og reynslu af að vinna með þolendum kynferðisbrota.“
Prestur eða annar starfsmaður kirkjunnar sem ekki vísar meintum brotaþola rétta leið – þ.e. til lögreglu eða barnaverndaryfirvalda – hindrar eða í það minnsta tefur framgang réttvísinnar.
Jenný Anna // 21.8 2010 kl. 09:38
Takk kærlega fyrir þennan fróðlega og málefnalega pistil.
Alveg kýrskýr og tæmandi.
Gulla // 21.8 2010 kl. 10:55
Frábær pistill Habba!
Baldur Kristjánsson // 21.8 2010 kl. 11:29
Góður pistill. Svona pistlar, ræður, eru hins vegar daglegt brauð á prestaþingum. Varðandi síðasta hlutann. Prestar líta fyrst og fremst á það sem hlutverk sitt að vísa fólki á meðferðaraðila. Prestar eru upplýst stétt vel menntuð og fagleg. Kv. B
Kristín Björg // 21.8 2010 kl. 15:19
Takk fyrir frábæran pistil!
Gunnar Rúnar // 21.8 2010 kl. 21:56
Pétur Maack
Það er alltaf ástæða til meta hluti í ljósi reynslunnar og endurskoða aftur reglur kirkjunnar og framsetningu þeirra. Það á hins vegar að vera algerlega skýrt að málum barna er vísað til barnaverndaryfirvalda skv lögum. Reglur kirkjunnar um meðferð kynferðisbrota taka aðeins til fullorðinna. Og þar hvetur Fagráð og talsmenn þolenda skýlaust til að kæra mál ef tilefni er til þess. En þolandinn verður að ráða.
Ómar Torfason, sjþj. // 21.8 2010 kl. 22:47
Þakka faglega nálgun. Feginn að sjá eitthvað annað en stór- eða gífuryrði.
Nú bíð ég eftir að Geir Waage svari ofangreinum dæmum.
Biðin gæti orðið löng.
Kirkjan hefur ekki þurft að takast á við mál sem þessi af þessum þunga fyrr, en vel tímabært.
Nýir tímar fyrir rótgróna kirkju.
Það getur verið sárt.
Einar Jón // 22.8 2010 kl. 05:19
Góður pistill.
Hvað ætli myndi gerast ef einhver nægilega „líklegur til ofbeldisverka“ myndi tala um B) við Geira, en hóta honum sjálfum eða prestaþingi?
Jóhanna Ella // 22.8 2010 kl. 07:56
Vel skrifað Hafrún!
Svanur Sigurbjörnsson // 22.8 2010 kl. 23:34
Fín skrif Hafrún og gott hjá þér að benda á að prestar eru ekki fagfólk í geðhjálp (þó að þeir hafi lært svokallaða sáluhjálp). Það skýtur skökku við við prestar séu á launum hjá ríkinu en klínískir sálfræðingar eru úti í kuldanum. Þá 5 milljarða sem mætti spara með því að slíta á tengsl ríkis og kirkju mætti nota í uppbyggingu mun betri geðhjálpar þar sem sálfræðingar væru inní tryggingakerfinu.
Rita ummæli