Skuldavandinn og „millistéttaraular“
Karl Sigfússon skrifar góða grein í Fréttablaðið 10. nóv s.l.. Hann kallar hana „ég er kúgaður millistéttarauli“. Þar lýsir hann tilveru sinni sem margir finna samsömun með því að meira en 7000 manns „læka“ hana. Hann lýsir baráttu sinni við bankahrun á Íslandi. Afleiðingar þess er minni kaupmáttur og aukin útgjöld. Fasteignin hans hefur lækkað að virði og lánin snarhækkað.
Það er hafið yfir allan vafa að hann og mjög margir aðrir sýndu ábyrga hegðun í viðskiptum sínum. Mannkynssagan kennir okkur einnig að það sem er að gerast á Íslandi er marg endurtekin saga.
Sú breyta sem skiptir máli og veldur bankakreppum er skortur á peningum. Það er aldrei skortur á mannafla, hráefni eða tækni. Bankar framleiða peninga og þess vegna er orsakanna að leita þar.
Á Íslandi og mörgum öðrum löndum kemur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn til skjalanna. AGS bannaði heildstæða almenna lausn á skuldavanda einstaklinga og fyrirtækja. Sjóðurinn taldi að ekkert fjárhagslegt svigrúm væri til staðar enda talar hann máli bankanna. Hann gaf fyrirmæli um einstaklingsmiðaða meðferð í dómsölum landsins. Lesa má um þetta í samstarfssamningum Íslands og AGS á heimasíðu sjóðsins. Þar kemur skýrt fram að sjóðurinn hefur algjört vald til að ákveða allt sem við kemur fjármálum Íslands. Sú stefna sem rekin hefur verið á Íslandi er ekki hugafóstur einhverra stjórnmálahreyfinga á Íslandi. Samstarf við sjóðinn byggist eingöngu á því að hér séu stjórnvöld sem eru reiðubúin til að fylgja fyrirmælum hans og núverandi ríkisstjórn tók auðsveip við því hlutverki.
AGS lagði megin áherslu á að endurreisa bankana og kostnaðurinn við þá endurreisn lendir á öxlum almennra lántakenda og það er sú staða sem Karl er að lýsa. Síðan er blóðugur hanaslagur á bak við tjöldin við að þóknast bönkunum til að fá sérmeðferð. Þar ræður klíkuskapur örlögum manna og í þann klúbb er Karli og fleirum ekki boðið .
Annað sem skiptir máli er að hluti þjóðarinnar skuldar ekki neitt og virðist reiðubúinn að horfa á eftir samlöndum sínum í skuldafenið. Auk þess eru stuðningmenn núverandi ríkisstjórnar reiðubúnir til að leita uppi hvaða skýringu sem er til að samþykkja með sjálfum sér að jöfnuður og réttlæti felist í stefnu AGS.
Sagan kennir okkur einnig að til að breyta þessu ástandi þarf róttækar aðgerðir. Sú alróttækasta er mikil og almenn hugafarsbreyting hjá almenningi. Almenningur verður að taka afstöðu og til þess þarf hann að kynna sér málin. Það flækir stöðuna á Íslandi að hluti þjóðarinnar hugsar mikið um að koma Íslandi inn í ESB og á meðan hugsa þeir ekkert róttækt því það gæti ógnað ESB aðild. Hvernig svo sem það fer allt saman þá kennir sagan okkur að þegar við erum orðin nægjanlega svöng þá verður bylting. Það sem er virðingaverðast við skrif Karls er að hann er að reyna að höfða til vel menntaðrar og læsrar þjóðar í þeirri von að hún skilji hvað er að gerast en æði ekki út á torg síðar meir banhungruð og brjáluð þegar ekkert er eftir. Þá breytist reyndar margt en of seint því þá eiga lánadrottnar allar eigur okkar.
Gunnar Skúli Ármannsson
Lúðvík Júlíusson
06.01 2012 kl. 23:52 #
ef það er aldrei skortur á hráefni eru þá auðlindir heimsins óendanlegar á hvaða verði sem er?
Gunnar Skúli Ármannsson
07.01 2012 kl. 00:13 #
Sæll Lúðvík og takk fyrir innlitið,
ég var að ræða um hvað kemur af stað bankakreppum. Haustið 2008 vorum við að veiða fisk og verka. Við vorum að framleiða ál. Við vorum í ýmsum framkvæmdum. Við vorum með þjónustu. Það eina sem breyttist haustið 2008 var skortur á peningum og þess vegna varð kreppa. Það varð enginn skortur á öðrum þáttum framleiðslunnar. Það var þetta sem ég var að leggja áherslu á.
Rannsóknir hafa sýnt að í flest öllum bankakreppum er undanfarinn breytingar á magni peninga en ekki öðrum þáttum framleiðslunnar.
Hvort auðlindir séu takmarkaðar var ég ekki að ræða um. Það er nokkuð ljóst að auðlindir eru takmarkaðir og sérstaklega í núverandi fjármálakerfi þar sem allt er skuldsett og knýr sóun út í hið óendanlega.
Lúðvík Júlíusson
07.01 2012 kl. 00:19 #
það var gríðarlegur viðskiptahalli og skuldasöfnun árið 2008 þar til erlendir lánadrottnar hættu að vilja lána. Áttu við að viðskiptahalli og skuldastöfnun geti staðið endalaust yfir eða að innlendar bankastofnanir og Seðlabankinn eigi að taka við af erlendum lánadrottnum og prenta peninga?
Ef svarið þitt er játandi myndi krónan þá ekki hafa fallið gríðarlega þegar fleiri krónur(ferskir peningar úr bönkunum) færu að kaupa gjaldeyri sem væri í mun minna magni en áður?
Er þetta ekki eins og hundur að elta á sér skottið?
Ingimar S. Friðríks
07.01 2012 kl. 01:08 #
Millistéttin á Íslandi hefur verið höfð að fíflum.
Millistéttin borgar kreppuna niður vegna þess að millistéttin borgar hlutfallslega hæstu skattana, fær ekkert niðurfelt, fær engar vaxta- eða barnabætur, og borgar samviskusamlega alla sína reikninga og skuldir.
Millistéttin er hið berandi afl sérhvers samfélags. Millistéttin er hin vinandi stétt sem heldur heilu samfélögunum gangandi.
Ef millistéttin rís upp og gerir uppreisn, þá er millistétin eins og risa undiralda sem er óstöðvandi og grandar öllur sem fyrir henni verður. Rísi millistéttin upp, þá hrynur samfélagið.
Það er spurningin hvenær millistétin fær nóg hér á Íslandi, og rís upp.
Gunnar Skúli Ármannsson
07.01 2012 kl. 02:01 #
Sæll Lúðvík og takk aftur fyrir innlitið,
bankar hafa einkaleyfi á því að búa til peninga og stjórna magni þeirra í umferð. Það sem gerðist árið 2008 var að framleiðsla peninga minnkaði og það var ákvörðun bankanna en ekki almennings né fulltrúa hans. Flæði fjármagns stöðvaðist haustið 2008. Það var kallað að lánalínur þornuðu upp. Það er það sama og að framleiðsla peninga minnkaði.
Ástæðan er sú að bankarnir búa bara til pening sem lán, þ.e. skuld. Þess vegna er samansem merki á milli peningamyndunar og skuldar/lána. Þegar þú þarft pening þá færðu lán í banka og það sama á við um fyrirtæki. Ríkissjóður allra landa þurfa að taka lán hjá bönkum. Ríkissjóður gerir það með því að gefa út ríkisskuldarbréf. Ríkisskuldarbréf er bara skuldarviðurkenning. Ríkið lofar að endurgreiða bönkunum peninga til baka. Það eru samt bankarnir sem búa til peninginn, ekki ríkið.
Ef allir myndu borga upp lánin sín samtímis væri enginn peningur til því hann er allur búinn til sem skuld.
Peningur er verkfæri til að flytja verðmæti frá einum stað til annars. Kennarinn sem kennir alla daga getur ekki farið út í búð og borgað fyrir mjólk og brauð með því að segja að hann hafi kennt um morguninn. Þess vegna voru peningar fundnir upp og eru í raun dásamleg uppfinning.
Þess vegna eru peningarnir sem eru settir inn á bankabók kennarans millistig til að flytja verðmæti kennslunnar út í þjóðfélagið. Þegar kennarinn hefur fengið brauðið og mjólkina fyrir kennsluna þá hefur kennarinn fengið launin sín. Kennaranum hefur þar með tekist að skipta út verðmætum kennslu sinnar fyrir raunveruleg verðmæti. Peningranir voru bara millistig. Þess vegna eru peningar verðlausir í sjálfu sér. Vandamálið er að bankar hafa einkaleyfi á því að framleiða þá. Peninga á í raun og veru að framleiða án kostnaðar fyrir almenning.
Ef þú kaupir brauð með kjúklingi sem þú framleiðir þá er enginn fjármagnskostnaður í þeim viðskiptum. Ef þú kaupir brauðið fyrir 100 krónur þá þarftu fyrst að fá þér þessar 100 krónur í banka og sem lán-skuld. Þá þarftu að framleiða kjúkling til að borga brauðið og síðan þarftu að framleiða kjúkling til þess að borga 100 krónurnar sem þú fékkst að láni hjá bankanum.Kostnaður raunhagkerfisins af peningaframleiðslu bankanna er gífurlegur auk allra vaxtanna.
Ef bankarnir stjórni magni miðilsins sem ákvarðar hvort við getum skipts á verðmætum sem við framleiðum þá stjórna þeir öllu. Meðan sú staða er uppi er til lítils að velta fyrir sér mismunandi hagfræðikenningum hvað þá vinstri eða hægri pólitík.
Gunnar Skúli Ármannsson
07.01 2012 kl. 02:05 #
Sæll Ingimar og takk fyrir innlitið,
ég er sammála þér nema að þegar millistéttin rís upp þá hrynur ekki samfélagið heldur umbreytist og vonandi til hins betra.
Vilhjálmur Bjarnason Ekki fjárfestir
07.01 2012 kl. 03:41 #
Flott grein Gunnar Skúli. Hjó sérstaklega eftir þessu seinasta
„Það sem er virðingaverðast við skrif Karls er að hann er að reyna að höfða til vel menntaðrar og læsrar þjóðar í þeirri von að hún skilji hvað er að gerast en æði ekki út á torg síðar meir banhungruð og brjáluð þegar ekkert er eftir. Þá breytist reyndar margt en of seint því þá eiga lánadrottnar allar eigur okkar.“
Það er akkurat þetta sem ég hræðist sérstaklega og er ein aðalástæða þess að ég hef eitt núna rúmlega einu og hálfu ári í sjálfboðavinnu í stjórn og sem varaformaður Hagsmunasamtaka heimilanna. Þ.e. að reyna að koma okkur út úr þeim vítahring sem við erum föst í og gerir ekkert annað en soga í sig þær litlu eignir sem skuldugir landsmenn eiga eftir og geta komið höndum yfir á einhvern hátt. Til dæmis með því að selja allt það sem hægt er að selja eins og aukabíl, húsgögn eða sálu sína, fá lán hjá ættingjum eða taka út séreignarlífeyrissparnaðinn sinn til að borga í þá botnlausu hýt sem skuldir þeirra eru hvort sem er komnar í og ríkisstjórnin eða fjármálafyrirtækin ætla ekki að sleppa okkur úr. Það sem ég hef alltaf séð fyrir mér er að sá litli peningur eða eignir sem þessi 95 % eiga, sem er bara 5 % af eignum landsmanna miðað við að nánast 95 % af eignum landsmanna eru í eigu 5 % landsmanna, fari í botnlausa hýt þá er ekkert eftir til að lyfta okkur sem þjóð upp úr öldudalnum þegar okkur tekst að taka af alvöru á skuldavanda stökkbreyttra lána heimilanna og samtímis að afnema verðtrygginguna af lánum heimilanna eins og Hagsmunasamtök heimilanna hafa alltaf barist fyrir. Sammála þér líka með að „Þegar millistéttin rís upp þá hrynur ekki hagkerfið heldur umbreytist til hins betra“
Kveðja. Vilhjálmur Bjarnason. Ekki fjárfestir. Varaformaður Hagsmunasamtaka heimilanna.
Guðbjörn Guðbjörnsson
07.01 2012 kl. 09:21 #
Þakka góða grein!
Lúðvík Júlíusson
07.01 2012 kl. 09:46 #
Gunnar, ertu þá að segja að kreppan á Íslandi hafi ekki verið afleiðing neins sem hér var gert heldur afleiðing lánakreppunnar erlendis?
Útlán lánakerfisins jukust um 32% og útlán til innlendra aðila jukust um 48,6%.
Ertu viss um að það sé ekki brotaforðakerfið sem sé í eðli sínu óstöðugt og að bankakerfið hafi verið orðið of skuldsett og veðsett?
Hvers vegna haldiði að það sé endilega fjármálakerfinu að kenna að auðmenn safni auði hraðar en venjulegt millistéttarfólk? Þú veist af því að Alþingi veitti auðmönnum 30% afslátt af ríkisskuldabréfum í vor? Einnig hlýtur þú að vita að Alþingi veitir auðmönnum 15% afslátt af öllum fjárfestingum hér á landi svo lengi sem þeir borga með gjaldeyri í vörslu erlendis? Með þessu greiddu Samf., VG, Hreyfingin, Lilja og Atli atkvæði sitt. Er fjármagnið búið að kaupa þessa flokka?
En þú svaraðir ekki spurningunum mínum úr síðustu athugasemd.
Gunnar Skúli Ármannsson
07.01 2012 kl. 12:29 #
Sælir Vilhjálmur og Guðbjörn, takk fyrir innlitið og jákvæðar undirtektir.
Ég er sammála þér Vilhjálmur að mikil hætta er á að almenningur/millistéttin grípi of seint til viðeigandi aðgerða. Því miður er reynsla annarra sú að menn vakna allt of seint.
Pétur Örn Björnsson
07.01 2012 kl. 12:35 #
Enn og aftur takk fyrir þína góðu pistla Gunnar og dugmiklu baráttu til að fá fólk til að glenna upp augun og horfast í augu við nakinn sannleikann um ofurvald banka-auðræðisins og hvernig það með hjálp stjórnsýslunnar og stofnana hennar fær að valdníða og féfletta almenning purrkunar- og miskunnarlasut.
Gunnar Skúli Ármannsson
07.01 2012 kl. 12:47 #
Sæll Lúðvík og takk fyrir innlitið,
afsakaðu ef ég svaraði ekki spurningum þínum, reyni að bæta mig núna.
„það var gríðarlegur viðskiptahalli og skuldasöfnun árið 2008 þar til erlendir lánadrottnar hættu að vilja lána. Áttu við að viðskiptahalli og skuldastöfnun geti staðið endalaust yfir?“
Svar mitt er nei, það er ekki hægt að auka skuldsetningu út í hið óendanlega. Þessi þáttur núverandi peningakerfis mun eyða því að lokum.
Aftur á móti þegar bankakerfið sem heild snöggbremsar í lánveitingum fer allt um koll. Ef eitthvurt vit hefði verið í leiðréttingunni hefði hún átt að vera gerð mun hægar með hliðaraðgerðum en ekki neyðaraðgerðum.
„eða að innlendar bankastofnanir og Seðlabankinn eigi að taka við af erlendum lánadrottnum og prenta peninga?
Ef svarið þitt er játandi myndi krónan þá ekki hafa fallið gríðarlega þegar fleiri krónur(ferskir peningar úr bönkunum) færu að kaupa gjaldeyri sem væri í mun minna magni en áður?
Er þetta ekki eins og hundur að elta á sér skottið?“
Svar mitt var nei en get þó bætt við að bankar á Íslandi geta bara búið til íslenskar krónur og áhrif fjölda króna hefur viss áhrif á verðleika þeirra. Ef verðmæti eru á pari við magn peninga þá halda þeir verðgildi sínu betur. Skuldsetningin sem verður vegna framleiðslu peninganna hefur auk þess neikvæð áhrif á verðmæti þeirra.
Þetta með hundskottið er mjög góð lýsing á núverandi peningakerfi.
Lúðvík Júlíusson
07.01 2012 kl. 12:59 #
Krónan féll vegna þess að til eru miklu fleiri krónur á móti þeim gjaldeyri sem okkur stendur til boða að kaupa. Það er líka vísbending um að peningamagn er ekki á pari við þau verðmæti sem til eru.
Þess vegna skal ég viðurkenna að ég skila ekki hvernig innlend peningaprentun hefði átt að stuðla að einhverju öðru en verðbólgu.
En takk fyrir að taka þér tíma til að svara mér.
Gunnar Skúli Ármannsson
07.01 2012 kl. 13:12 #
Sæll Lúðvík aftur og ég er mjög sáttur við að rökræða við þig því það skerpir hugann og vil mjög gjarnan fá gagnrýnar spurningar af sömu ástæðu.
„Gunnar, ertu þá að segja að kreppan á Íslandi hafi ekki verið afleiðing neins sem hér var gert heldur afleiðing lánakreppunnar erlendis?“
Ég tel að Ísland hafi verið geðveikt dæmi af því sem var að gerast í kringum okkur. Ef hagstjórn Íslands hefði verið með allt öðrum hætti, þ.e. skuldsetning í algjöru lágmarki hefðum við ekki lent í þessum vandræðum. Skuldsetningin gaf höggstað á okkur. Vandamálið var að hluta að við trúðum því að einkafyrirtæki, bankarnir þrír, myndu axla sína ábyrgð án aðkomu skattgreiðenda. AGS sá um að mistök bankakerfisins lentu á okkur.
„Þú veist af því að Alþingi veitti auðmönnum 30% afslátt af ríkisskuldabréfum í vor? Einnig hlýtur þú að vita að Alþingi veitir auðmönnum 15% afslátt af öllum fjárfestingum hér á landi svo lengi sem þeir borga með gjaldeyri í vörslu erlendis? Með þessu greiddu Samf., VG, Hreyfingin, Lilja og Atli atkvæði sitt. Er fjármagnið búið að kaupa þessa flokka?“
Svarið er Já og auk þess eru sumir sem ekki skilja afleiðingar gjörða sinna að fullu.
„Ertu viss um að það sé ekki brotaforðakerfið sem sé í eðli sínu óstöðugt og að bankakerfið hafi verið orðið of skuldsett og veðsett?
Hvers vegna haldiði að það sé endilega fjármálakerfinu að kenna að auðmenn safni auði hraðar en venjulegt millistéttarfólk?“
Meðan bankar búa til peninga úr engu í eins miklu magni og þeir þurfa geta þeir keypt allt og alla til að fylgja sér að málum. Auk þess er einkaleyfi þeirra á peningamyndun sterkasta aflið í lýðræði okkar. Kreppan í ESB er lýsandi dæmi um vald bankanna, þeir hafa aldrei verið kosninr en taka allar ákvarðanir og kjörninr fulltrúar sitja og standa eins og þeir vilja. Ef við viljum að stjórnmálaskoðun/flokkur nái áhrifum, stjórnmálaskoðun sem hefur jöfnuð, réttlæti og sanngirni að leiðarljósi þá verður slík stefna að höndla valdið til peningamyndunar. Þeas, almenningur verður að hafa full yfirráð yfir peningamyndun. Meðan einkafyrirtæki út í bæ hefur valdið til að búa til peningana okkar þá kaupir það hvað eina sem verður að vegi þess og í vegi þess.
HB
09.01 2012 kl. 00:15 #
Þetta er óviðkomandi greininni en áhugavert engu að síður…
http://www.dv.is/frettir/2012/1/8/vilja-vold-til-ad-loka-erlendar-vefsidur/
http://www.youtube.com/watch?src_vid=_6Ye21JEOOo&feature=iv&v=JhwuXNv8fJM&annotation_id=annotation_43633