Gunnar Smárason

Lilja Mósesdóttir, þingmaður, hagfræðingur og formaður viðskiptanefndar Alþingis heldur áfram að demba yfir þjóð og þing fullkomlega óábyrgum og vanhugsuðum tillögum til lausnar fjárhagsvanda heimila og fyrirtækja.

Fyrr í vetur setti hún fram tillögu um að gera fólki kleift að „skila lyklunum“.

Sú tillaga er algerlega vanhugsuð og eingöngu til þess að fallin að gefa mjög takmörkuðum hópi fasteignaeigenda falskar vonir um lausn. Í raun og veru myndi sú tillaga leiða til stóraukins vanda meirihluta fjölskyldna því hún myndi óhjákvæmilega leiða til lækkunar fasteignaverðs, lækkaðs lánshlutfalls og hækkunar á lántökukostnaði.

Í gær flutti Lilja svo tillögu á Alþingi um að drífa nú í því að keyra í gjaldþrot allt sem eftir er af lífvænlegum fyrirtækjum á Íslandi og koma þeim í hendurnar á þeim sem þingmaðurinn telur „best til fyrirtækjareksturs fallna“!

Lilja skrifar líka makalausan pistil á Smuguna þar sem hún fer yfir uppruna þess fjármagns sem fjárfestar í dag hafi til að fjárfesta í „lífvænlegum“ félögum. Það telur þingmaðurinn að sé til komið vegna skuldsettra yfirtaka sem hún telur undirrót alls ills í viðskiptalífinu.

Það er í sjálfu sér ekkert skrýtið því þingmaðurinn er uppfullur af ranghugmyndum um þá tegund viðskipta. Lilja segir:

„Skuldsett yfirtaka á fyrirtæki kallast það þegar fyrirtæki er keypt og lánsfé er notað að mestu til að fjármagna kaupin. Kaupandinn að hlutafénu er í flestum tilfellum einkahlutafélag sem fjárfestirinn stofnaði (t.d. fjárfestingafélagið Gaumur í eigu Jóns Ásgeirs Jóhannessonar og fjárfestingafélagið FI í eigu Hannesar Smárasonar). Í stað þess að nota allt lánsféð til hækkunar á hlutafé yfirtekinna félaga notuðu hinir svokölluðu íslensku útrásarvíkingar hluta þess til að greiða sér út arð.“

Þarna gleymir þingmaðurinn að í þessum viðskiptum er líka seljandi sem fær kaupverðið greitt og því beinlínis rangt að halda því fram að lánsféð geti verið notað til hækkunar á hlutafé!!

Skuldsettar yfirtökur er nauðsynlegur hluti af viðskiptalífinu. Án skuldsettra yfirtaka gætu ekki orðið kynslóðaskipti í fjölskyldufyrirtækjum og eðlileg hagræðing á markaði verður ekki án skuldsetningar.

Það er næsta víst að þeir fjárfestar sem nú eru að kaupa þau fyrirtæki sem bankarnir setja í sölumeðferð eru ekki að gera það eingöngu fyrir eigið fé. Lánsfé er að sjálfsögðu stærstur hluti þeirrar fjármögnunar.

Ég hugsa að flestir þeir fjárfestar sem nú eru að gera tilboð í þau fyrirtæki sem til sölu eru séu þeir sem seldu sín fyrirtæki í uppsveiflunni og hafa því hagnast vel á að til eru skuldsettar yfirtökur. Í mörgum tilfellum menn sem nýttu sér góðærið til að innleysa ávöxt af ævistarfinu.

Það er ábyrgðarhluti af þingmanni og formanni viðskiptanefndar Alþingis að stunda jafn óábyrgan málflutning sem einungis virðist fallinn til þess að skapa glundroða og óeiningu.

Í dag var tilkynnt um nýjan ritstjóra á Fréttablaðinu, Ólaf Þ. Stephensen, og eru það fínar fréttir. Mér fannst hann standa sig vel sem ritstjóri Morgunblaðsins.

Í dag eru líka nákvæmlega 12 mánuðir síðan nýjir eigendur tóku við Morgunblaðinu. Þeirra fyrsta verk var að reka Ólaf.

Það hefði því varla þurft að koma Jóni Kaldal á óvart að nýr ritstjóri tæki til starfa núna, hann þurfti bara að klára uppsagnarfrestinn hjá Morgunblaðinu!

Í tilefni af umfjöllun Kastljós um meðferð stjórnenda Milestone á bótasjóðum Sjóvá er áhugavert að rifja upp þessar fréttir frá 2005 & 2006, hér, hér og hér.

Á þessum tíma var Bjarna Ármannssyni mikill vandi á höndum. Einn stærsti hluthafi Íslandsbanka, Milestone, var nánast gjaldþrota, í það minnsta í verulegum fjárhagslegum vandræðum. Milestone átti á þessum tíma 12.5% í Íslandsbanka.

Lausn Bjarna fólst í því að selja Sjóvá til Milestone!

Þannig tókst honum að slá tvær flugur í einu höggi. Bankinn innleysti verulegan söluhagnað með tilbúnu kaupverði ca. 10 milljörðum hærra en bankinn hafði greitt fyrir félagið rúmu ári áður og Karl Wernersson fékk aðgang að bótasjóðum Sjóvá og gat þar með bjargað sér fyrir horn!

Í fréttatilkynningum frá þessum tíma leit þetta út eins og „eðlileg viðskipti“ en í raun var þetta nauðvörn Bjarna Ármannssonar!

Á miðvikudag skrifaði ég færslu þar sem ég benti á frjálslega meðferða fyrrverandi bankastjóra Landsbankans á staðreyndum í grein hans sem birtist í Morgunblaðinu sama dag. Þar benti ég á að það væri sérkennilegt að bankastjórinn kannaðist ekki við að hafa skuldað Seðlabanka Íslands „neina fjármuni“ þegar Landsbankinn leitaði eftir aðstoð Seðlabankans.

Í gær birti Seðlabankinn þessar tölur. Landsbankinn skuldaði Seðlabankanum 127 milljarða á þessum tímapunkti. Það er í fyrsta lagi sérkennilegt að bankastjórinn kannist ekki við þetta háa upphæð en ekki síður er merkilegt að ritstjóri Morgunblaðsins, sem ætti að þekkja þessar tölur sem fyrrverandi seðlabankastjóri, skuli ekki hafa bent Landsbankastjóranum fyrrverandi á þessa rangfærslu!

Í frétt í Viðskipablaðinu í gær eru birtar tölur yfir ástarbréfaviðskipti allra bankanna. Landsbankinn sker sig úr fyrir tvær sakir. Í fyrsta lagi vegna þess að þeir hafa náð að mjólka meira fé út úr Seðlabankanum en aðrir og í öðru lagi vegna þess að upp í lán til þeirra fæst ekki ein króna en upp í skuldabréf hinna bankanna fást þó nálægt 30%.

Þegar tekið er saman heildar tjón íslenska ríkisins, skattborgaranna, vegna Landsbankans, þe. Icesave uppá 130-150 milljarða, ástarbréf upp á 127 milljarða og greiðslur inn í peningamarkaðssjóði bankans, einnig upp á nærri 100 milljarða, samtals nærri 400 milljarðar, þá er með miklum ólíkindum að eigendur og stjórnendur Landsbankans skuli nánast hafa verið undanskildir allri umræðu um þeirra ábyrgð á þessu stjórtjóni.

Það er umhugsunarefni hvort aðkoma Landsbankans að bæði Fréttablaðinu og Morgunblaðinu sé ástæðan fyrir þessari þögn í kringum bankann. Bankinn hefur jú afskrifað milljarða af skuldum beggja blaða og spurning hvort þær afskriftir hafi verið skilyrtar á einhvern hátt?

Það má einnig spyrja sig hvort umfjöllun fjölmiðla stjórni því hverjir fá „heimsókn“ frá sérstökum saksóknara. Það vekur í það minnsta furðu að af öllum þeim sem voru hvað umsvifamestir fyrir hrun bankanna þá virðist sem sérstakur saksóknari hafi „heimsótt“ flesta eða alla nema fyrrverandi eigendur og stjórnendur Landsbankans (fyrrverandi eigendur Morgunblaðsins) og eigendur Fréttablaðsins!

Halldór J. Kristjánsson, fyrrverandi bankastjóri Landsbanka Íslands, birtir í Morgunblaðinu í morgun grein sem hann kallar „Yfirlýsing vegna umræðu um uppgjörsmál og lausafjárstöðu Landsbankans árið 2008″.

Greinin er öll skrifuð eins og ekkert hafi verið að í rekstri bankans og það eina sem hafi valdið þeim tjóni hafi verið hin alþjóðlega lausafjárkreppa.

Nokkur atriði vekja þó sérstaka athygli í „yfirlýsingu“ bankastjórans.

Í fyrsta lagi heldur hann því fram að innlánasöfnun bankans, Icesave, hafi einungis verið eðlilegur hluti af fjármögnun bankans!

Hið rétta er að bankinn átti ekki kost á neinni annarri erlendri fjármögnun allt frá árinu 2006. Þess vegna neyddist bankinn til að fjármagna sig með því að yfirbjóða aðra banka í samkeppni um sparifé Breta og Hollendinga. Enginn banki sem ekki er kominn að fótum fram býður allt að 7% vexti á óbundnum reikningum!

Í öðru lagi heldur bankastjórinn því fram að Landsbankinn hafi ekki skuldað Seðlabanka Íslands „neina fjármuni“ þegar leitað var stuðnings frá Seðlabankanum.

Hið rétta er að bankinn var búinn að sjúga á annað hundrað milljarða út úr Seðlabankanum. Það var gert með því að gefa út skuldabréf sem minni fjármálastofnanir fóru með í Seðlabankann og lögðu að veði fyrir láni sem síðan rann aftur til Landsbankans.

Í þriðja lagi heldur bankastjórinn því fram að bókhald bankans hafi verið til mikillar fyrirmyndar og „færustu erlendir sérfræðingar“ hafi komið að vinnslu uppgjöra bankans.

Hið rétta er að endurskoðendur vinna að mestu leyti með gögn frá bankanum sjálfum. Hvað kallar bankastjórinn það þegar stærstu eigendur bankans lána sjálfum sér hundruði milljarða án þess að það komi fram í reikningum bankans, eða þegar bankinn notar tugi eða hundruði milljarða af sparifé einstaklinga á Íslandi, Bretlandi og Hollandi til kaupa á eigin hlutabréfum í gegnum eignarhaldsfélög vinveitt eigendum bankans án þess að geta þess í uppgjörum!

Ef bankastjórinn hefði rekið Landsbankann eins og hlutafélag en ekki eins og prívat sparibauk stærstu eigendanna væru Íslendingar ekki búnir að vera í herkví Icesave í bráðum 16 mánuði.

Í gær var fjölmiðlum send fréttatilkynning um að Kvos hafi selt dótturfyrirtæki sitt, Infopress Group, og í morgun fjallar Morgunblaðið, að hluta í eigu sömu aðila og áttu Infopress Group, um söluna.

Það vekur sérstaka athygli að eigandi Kvosar og fyrrverandi bankaráðsmaður Landsbanka Íslands leggur sérstaka áherslu á að salan hafi engin áhrif á Kvos eða félag þess í Póllandi.

Þegar skoðaðar eru opinberar tölur yfir rekstur Infopress Group sést að félagið hefur síðan 2007 tapað öllu sínu eigin fé og síðasta sumar var staðan orðin það slæm að samkeppnisaðilar félagsins voru farnir að kaupa kröfur á félagið með það fyrir augum að keyra það í þrot og komast þannig yfir reksturinn.

Að sjálfsögðu er gott að náðst hefur að selja félagið áður en til þess kom að það færi í þrot en það er óhugsandi að það hafi verið án milljarða taps.

Kaupin og uppbyggingin á Infopress Group voru fjármögnuð af Landsbankanum frá árinu 2006. Á þessum tíma var eina fjármagnið sem Landsbankinn hafði aðgang að sparifé einstaklinga í Bretlandi og Hollandi, Icesave. Tugir milljarða voru lagðir í þessa fjárfestingu enda hæg heimatökin fyrir bankaráðsmann að útvega fjármagn til fjárfestinga í Rúmeníu, Búlgaríu og Ungverjalandi!

Í gær, þegar ég las fréttatilkynninguna um söluna á Infopress Group voru aðallega tvær spurningar sem vöknuðu. Í fyrsta lagi af hverju var nýji Landsbankinn að kaupa þessa eign af þrotabúinu og í örðu lagi hver ber tapið af þessarri fjárfestingu fyrst eigandi móðurfélagsins leggur svona mikla áherslu á að hann tapi engu?

Í þessu félagi liggja milljarðar af Icesave peningum og því eðlilegt að spurt sé hvernig eigandinn geti komist hjá því að bera tapið af fjárfestingunni!

Fyrir helgi tilkynnti Íslandsbanki um að tryggingafélagið Sjóvá, sem hefur nú aftur fengið nafnið Sjóvá-Almennar tryggingar hf. eftir að hafa í nokkra mánuði heitið SA tryggingar hf., hefði verið sett í „opið söluferli“.

Það er allt gott og blessað. Það hefði reyndar átt að selja félagið strax um haustið 2008 en það er önnur saga.

Það sem er sérstakt við þetta félag sem nú er verið að selja er hvernig það varð til. Það var ljóst að það var orðið gjaldþrota um haustið 2008 en var rekið áfram á undanþágu frá FME í nánast heilt ár þar til nýtt félag var stofnað í september 2009.

Hið nýja félag virðist ekki vera mikið heilbrigðara en það gamla! Morgunblaðið upplýsir í morgun að 35% af efnahag félagsins séu óefnislegar eignir!

Í stofngögnum félagsins kemur fram að stofnfé sé 16 milljarðar. Af þeim 16 milljörðum er ekki ein króna greidd með reiðufé heldur virðist frekar eins og Íslandsbanki og þrotabú Glitnis hafi tæmt úr ruslafötunum inn í hið nýja tryggingafélag.

Til dæmis þá greiðir Glitnir fyrir sinn hlut, tæpa 3 milljarða, með með 1. veðrétti í 54,9% kröfu í þrotabú Milestone!!

Eignarhaldsfélagið SAT eignarhaldsfélag hf. greiðir fyrir sinn hlut með 6,2 milljarða láni á 3% vöxtum frá ríkinu til Askar Capital. Lán með 3% vöxtum er ekki mikils virði í vaxtaumhverfi eins og verið hefur á Íslandi undanfarið. Það er samt metið inn sem hlutafé upp á rúmlega 6 milljarða!

Þeir bókhaldsfimleikar sem hafa verið í kringum þetta gamla tryggingarfélag eru með ólíkindum og ekki mjög traustvekjandi að eftirlitsaðilar og ríkissjóður spili með í svona æfingum!

Þetta hlýtur til dæmis að vera í fyrsta skipti í sögunni sem fjármálaeftirlit nokkkurs lands samþykkir kröfu gjaldþrota banka á þrotabú gjaldþrota viðskiptavinar sem stofnfé í nýju tryggingarfélagi!!

Í kynningu á sölunni er sagt að nýjir eigendur geti svo ráðið hvort að þeir kaupi þessar eignir með eða skipti þeim út fyrir aðrar eignir. Þar er sem sagt verið að bjóða upp á, enn og aftur, að nýjir eigendur fari í sömu fimleika og hafa undanfarin ár verið stundaðir með Sjóvá.

Það er ekki ólíklegt að þeir sem bjóði hæsta verðið í félagið séu þeir sem eigi eignasafn með óseljanlegum eignum sem þeir geta komið í skjól í bótasjóði nýjasta Sjóvá!

Síðan forsetinn neitaði að skrifa undir ný Icesave-lög hefur mikið verið rætt og ritað um málstað Íslands. Síðast í morgun fjallar Staksteinaritari um að auðveldara verði að úrskýra „málstað Íslands“ eftir þær kosningar í Bretlandi og Hollandi sem framundan eru.

En hver er „málstaður Íslands“? Það virðist eingöngu fara eftir hentugleikum hverju sinni. Þegar Morgunblaðið fjallar um „málstað Íslands“ er það ævinlega á gamalkunnum nótum, „við borgum ekki skuldir óreiðumanna“!

Það er nokkuð sérstakur „málstaður Íslands“ þar sem í dag er enginn sem getur sagt með vissu að Íslendingar þurfi að taka á sig eina einustu evru vegna Icesave málsins! Það mun í fyrsta lagi koma í ljós eftir 3-5 ár hversu mikið, ef eitthvað, fellur á tryggingasjóð innistæðueigenda og þar með íslenska ríkið.

Fyrst þegar komin verður mynd á það hversu mikils virði eignasafn þrotabús Landsbankans er, er hægt að fara að tala um hvort Íslendingar vilji borga eða ekki. Þangað til er þessi málflutningur Morgunblaðsins og InDefence hópsins eingöngu getgátur og til þess fallinn að skapa úlfúð.

Í morgun birtist í Fréttablaðinu pistill eftir Einar Má Jónsson um það sem á frönsku kallast „politique du pire“. Þar fjallar hann um það hvernig de Gaulle beitti þessarri taktík til að koma nýlendumálum Frakka í óleysanlegan hnút og í framhaldinu koma sjálfum sér að völdum sem eina manninum sem leyst gæti hnútinn sem hann bjó til sjálfur.

Þetta hljómar kunnuglega! Ýmsir virðast nú eygja tækifæri til að koma Icesave í þannig hnút að vonlaust verði að leysa hann þannig að samningsaðilar geti sæmilega vel við unað. Sumir þeirra eru svo bjartsýnir á að þetta takist, og að í framhaldinu segi stjórnin af sér, að þeir eru farnir að gera því skóna að nýjar þingkosningar verði haldnar í apríl!

Það væri alveg til að fullkomna glundroðann að fá þingkosningar í apríl ofan í birtingu skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og yfirvofandi þjóðaratkvæði vegna Icesave!

„Málstaður Íslands“ hlýtur að vera að ná samningum vegna uppgjörs á tjóni sparifjáreigenda í Bretlandi og Hollandi. Tjóni sem þeir urðu fyrir vegna þess að þeir treystu því að íslensk stjórnvöld hefðu eftirlit með því að Landsbanki Íslands væri ekki bara gjaldþrota botnlaus hít.

Aðeins þannig er hægt að endurvinna orðspor Íslands.

Fátt er svo með öllu illt að ekki boði nokkuð gott stendur einhvers staðar. Það gæti átt við nú eftir að forseti lýðveldisins ákvað að senda Icesave málið í þjóðaratkvæði.

Í fjölmiðlum í gær kom fram að atkvæðagreiðslan kemur til með að kosta a.m.k. 160 milljónir. Því væri ekki óeðlilegt að reynt yrði að fá sem mest fyrir peninginn og spyrja um fleira en bara það hvort fólk vilji samþykkja eða ekki lögin frá 30. des.

Það væri td. hægt að bæta inn spurningu um það hvort þjóðin vilji fjárfesta 120 milljörðum í hlutafé í nýjum Landsbanka, NBI hf.

Það væri líka hægt að spyrja hvort allir séu sammála því að greiða hærri skatta eða hækkun á virðisaukaskatti.

Og fyrst búið væri að bæta auka spurningum á kosningaseðilinn væri ekki úr vegi að spyrja þjóðina að því hvort hún vilji að forseti Íslands segi af sér eða hvort leggja eigi niður forsetaembættið í núverandi mynd!

Þessi nýja staða bíður upp á ýmsa möguleika. Því miður er of seint að spyrja þjóðina hvort hún vilji taka á sig 350 milljarða skuld vegna gjaldþrots seðlabankans en ef þessu fyrirkomulagi hefði verið komið á fyrr hefði seðlabankastjórinn væntanlega orðið að spyrja þjóðina hvort hún vildi taka þátt í því áhættuspili hans.

Í ljósi uppákomunnar í gær þar sem forseti Íslands neitaði að staðfesta lög um ríkisábyrgð á lánum til Tryggingasjóðs innistæðueigenda er rétt að benda á það að ríkið hefur nú þegar óbeint ábyrgst að allt að 359 milljörðum skili sér í þrotabú Landsbankans og þar með til greiðslu Icesave.

Það gerðist 16. desember síðastliðinn þegar upplýst var að ríkisbankinn NBI hf. hefði keypt erlendar eignir af þrotabúi gamla Landsbankans fyrir 267-359 milljarða með útgáfu skuldabréfs til 10 ára.

Ef ég man rétt er þetta ca. helmingur af heildar skuldbindingum vegna Icesave!

Fyrstu 5 árin verða einungis greiddir vextir af þessu láni sem ganga þá væntanlega á móti vaxtagreiðslum vegna Icesave samningsins.

Það væri fróðlegt að vita hvort helstu hvatamenn þess að forsetinn neitaði að skrifa undir lögin hafi tekið þessar staðreyndir með í sína útreikninga!