Gunnar Smárason

Þegar Geir Haarde var spurður að því af erlendum sjónvarpsfréttamanni hvaða lærdóm hann hefði dregið af Hruninu, svaraði hann: „It’s better to be a big fish in a small pond than a small fish in a big pond“ (það er betra að vera stór fiskur í lítilli tjörn en lítill fiskur í stórri tjörn)!

Þetta þóttu mér strax nokkuð sérkennileg ummæli. Sérstaklega frá forsætisráðherra þjóðar sem gengið hefur í gegnum einhverjar mestu hremmingar sem sögur fara af. Það er varla hægt að skilja þessi ummæli öðruvísi en sem söknuð. Söknuð yfir horfnum tíma þegar fámenn valdaklíka stjórnaði landinu og taldi sig hvorki þurfa að fara eftir skráðum né óskráðum reglum samfélagsins.

Þess vegna er ótrúlegt að horfa upp á þessa sömu valdaklíku sitja við skriftir núna við að endurskrifa söguna í þeirri vona að endurskapa nýja „litla tjörn“ með málflutningi um „vondu útlendingana“, dásemdir íslensku krónunnar, dýrkun alls sem íslenskt er og andúð á öllu sem snýr að Evru og ESB.

Hvort sem miðillinn heitir mbl.is, amx.is eða evropuvaktin.is, allsstaðar er sama propaganda-ið í gangi enda allt skrifað af sömu örfáu einstaklingunum.

Þeir ganga jafnvel svo langt að gefa út „smásögu“ með þeirra eigin útgáfu af skýrslu RNA!

Til að koma í veg fyrir þann endalausa klíkuskap sem ráðið hefur ríkjum alla tíð á Íslandi er bara um tvennt að ræða. Takmarka stærð fiskanna eða stækka tjörnina!

Eins og við var að búast hefur Morgunblaðið gagnrýnt eigendur 365 harðlega fyrir að upplýsa ekki að fullu hverjir eru eigendur félagsins. 365 hefur þó upplýst hverjir eru eigendur að þeim hluta hlutafjárins sem fer með atkvæðisrétt í félaginu.

Að sjálfsögðu ættu eigendur 365 að upplýsa að fullu um það hverjir eru eigendur að fjölmiðlasamsteypunni og fylgja þar með góðu fordæmi nýrra eigenda DV sem hafa lýst því yfir að þeir hyggist upplýsa um alla eigendur blaðsins á heimasíðu félagsins.

Morgunblaðið hefur á hinn bóginn ekki upplýst um hverjir eru eigendur blaðsins!

Á heimasíðu blaðsins má sjá að einkahlutafélögin Þórsmörk ehf. og Áramót ehf., eru sagðir eigendur. Þar er þó ekkert að finna um það hverjir eru eigendur einkahlutafélaganna.

Þegar tilkynnt var fyrir rúmu ári síðan, að Árvakur hefði skipt um eigendur var birtur listi yfir hluta þeirra sem stæðu að kaupunum en jafnframt látið fylgja með að sá listi kynni að breytast.

Síðan þá hefur ekkert verið gefið upp um eigendur blaðsins eða hverjir það eru sem leggja félaginu til rekstrarfé.

Í tilfelli Fréttablaðsins hefur verið upplýst um hverjir hafi staðið að innborgun nýs hlutafjár, sem var nauðsynlegt því augljóst er að allir prentmiðlar landsins hafa verið reknir með tapi undanfarin misseri.

Í tilfelli Morgunblaðsins er ekkert upplýst. Hvorki hvernig hluthafahópurinn er saman settur né hversu mikið nýtt hlutafé blaðið hefur þurft til að halda rekstrinum gangandi.

Ef Morgunblaðið vill láta taka sig alvarlega ætti blaðið að fara á undan með góðu fordæmi og birta allar upplýsingar um eigendur og rekstur blaðsins.

Fyrir skömmu sá ég ársreikning Intrum á Íslandi fyrir árið 2008. Þeir innheimtu tæplega 1.300 milljónir í innheimtukostnað á því ári og skiluðu tæplega 200 milljónum af því í hagnað fyrir afskriftir, skatta og fjármagnsliði.

Þetta eru ekki litlar upphæðir þegar litið er til þess að þarna er um óþarfan millilið að ræða og að þetta er fyrir utan lögfræðiinnheimtufyrirtæki þeirra, Lögheimtuna.

Sérstaklega er þetta orðin sérkennileg staða þegar ríkið er orðið aðal eigandi að þessu fyrirtæki í gegnum nýja Landsbankann.

Það er sem sagt ekki nóg með að ríkið ætli að láta almenning í landinu borga fullt verð fyrir lán sem keypt voru yfir í nýja Landsbankann á tæplega 50% af bókfærðu virði, heldur er ríkið líka að mjólka þá sem ekki borga á réttum tíma í gegnum Intrum.

Eins og ástandið er núna hlýtur það að vera eðlileg krafa að ríkið losi sig við þessa eign sem fyrst og skeri á öll tengsl á milli nýja Landsbankans og Intrum og reyni að lækka kostnað eins og hægt er við innheimtur. Ef bankinn ræður ekki við að innheimta skuldir viðskiptavina sinna þá er rétt að sú þjónusta sé boðin út. Þannig ætti að vera hægt að spara skuldurum töluverðar upphæðir.

Lilja Mósesdóttir, þingmaður, hagfræðingur og formaður viðskiptanefndar Alþingis heldur áfram að demba yfir þjóð og þing fullkomlega óábyrgum og vanhugsuðum tillögum til lausnar fjárhagsvanda heimila og fyrirtækja.

Fyrr í vetur setti hún fram tillögu um að gera fólki kleift að „skila lyklunum“.

Sú tillaga er algerlega vanhugsuð og eingöngu til þess að fallin að gefa mjög takmörkuðum hópi fasteignaeigenda falskar vonir um lausn. Í raun og veru myndi sú tillaga leiða til stóraukins vanda meirihluta fjölskyldna því hún myndi óhjákvæmilega leiða til lækkunar fasteignaverðs, lækkaðs lánshlutfalls og hækkunar á lántökukostnaði.

Í gær flutti Lilja svo tillögu á Alþingi um að drífa nú í því að keyra í gjaldþrot allt sem eftir er af lífvænlegum fyrirtækjum á Íslandi og koma þeim í hendurnar á þeim sem þingmaðurinn telur „best til fyrirtækjareksturs fallna“!

Lilja skrifar líka makalausan pistil á Smuguna þar sem hún fer yfir uppruna þess fjármagns sem fjárfestar í dag hafi til að fjárfesta í „lífvænlegum“ félögum. Það telur þingmaðurinn að sé til komið vegna skuldsettra yfirtaka sem hún telur undirrót alls ills í viðskiptalífinu.

Það er í sjálfu sér ekkert skrýtið því þingmaðurinn er uppfullur af ranghugmyndum um þá tegund viðskipta. Lilja segir:

„Skuldsett yfirtaka á fyrirtæki kallast það þegar fyrirtæki er keypt og lánsfé er notað að mestu til að fjármagna kaupin. Kaupandinn að hlutafénu er í flestum tilfellum einkahlutafélag sem fjárfestirinn stofnaði (t.d. fjárfestingafélagið Gaumur í eigu Jóns Ásgeirs Jóhannessonar og fjárfestingafélagið FI í eigu Hannesar Smárasonar). Í stað þess að nota allt lánsféð til hækkunar á hlutafé yfirtekinna félaga notuðu hinir svokölluðu íslensku útrásarvíkingar hluta þess til að greiða sér út arð.“

Þarna gleymir þingmaðurinn að í þessum viðskiptum er líka seljandi sem fær kaupverðið greitt og því beinlínis rangt að halda því fram að lánsféð geti verið notað til hækkunar á hlutafé!!

Skuldsettar yfirtökur er nauðsynlegur hluti af viðskiptalífinu. Án skuldsettra yfirtaka gætu ekki orðið kynslóðaskipti í fjölskyldufyrirtækjum og eðlileg hagræðing á markaði verður ekki án skuldsetningar.

Það er næsta víst að þeir fjárfestar sem nú eru að kaupa þau fyrirtæki sem bankarnir setja í sölumeðferð eru ekki að gera það eingöngu fyrir eigið fé. Lánsfé er að sjálfsögðu stærstur hluti þeirrar fjármögnunar.

Ég hugsa að flestir þeir fjárfestar sem nú eru að gera tilboð í þau fyrirtæki sem til sölu eru séu þeir sem seldu sín fyrirtæki í uppsveiflunni og hafa því hagnast vel á að til eru skuldsettar yfirtökur. Í mörgum tilfellum menn sem nýttu sér góðærið til að innleysa ávöxt af ævistarfinu.

Það er ábyrgðarhluti af þingmanni og formanni viðskiptanefndar Alþingis að stunda jafn óábyrgan málflutning sem einungis virðist fallinn til þess að skapa glundroða og óeiningu.

Í dag var tilkynnt um nýjan ritstjóra á Fréttablaðinu, Ólaf Þ. Stephensen, og eru það fínar fréttir. Mér fannst hann standa sig vel sem ritstjóri Morgunblaðsins.

Í dag eru líka nákvæmlega 12 mánuðir síðan nýjir eigendur tóku við Morgunblaðinu. Þeirra fyrsta verk var að reka Ólaf.

Það hefði því varla þurft að koma Jóni Kaldal á óvart að nýr ritstjóri tæki til starfa núna, hann þurfti bara að klára uppsagnarfrestinn hjá Morgunblaðinu!

Í tilefni af umfjöllun Kastljós um meðferð stjórnenda Milestone á bótasjóðum Sjóvá er áhugavert að rifja upp þessar fréttir frá 2005 & 2006, hér, hér og hér.

Á þessum tíma var Bjarna Ármannssyni mikill vandi á höndum. Einn stærsti hluthafi Íslandsbanka, Milestone, var nánast gjaldþrota, í það minnsta í verulegum fjárhagslegum vandræðum. Milestone átti á þessum tíma 12.5% í Íslandsbanka.

Lausn Bjarna fólst í því að selja Sjóvá til Milestone!

Þannig tókst honum að slá tvær flugur í einu höggi. Bankinn innleysti verulegan söluhagnað með tilbúnu kaupverði ca. 10 milljörðum hærra en bankinn hafði greitt fyrir félagið rúmu ári áður og Karl Wernersson fékk aðgang að bótasjóðum Sjóvá og gat þar með bjargað sér fyrir horn!

Í fréttatilkynningum frá þessum tíma leit þetta út eins og „eðlileg viðskipti“ en í raun var þetta nauðvörn Bjarna Ármannssonar!

Á miðvikudag skrifaði ég færslu þar sem ég benti á frjálslega meðferða fyrrverandi bankastjóra Landsbankans á staðreyndum í grein hans sem birtist í Morgunblaðinu sama dag. Þar benti ég á að það væri sérkennilegt að bankastjórinn kannaðist ekki við að hafa skuldað Seðlabanka Íslands „neina fjármuni“ þegar Landsbankinn leitaði eftir aðstoð Seðlabankans.

Í gær birti Seðlabankinn þessar tölur. Landsbankinn skuldaði Seðlabankanum 127 milljarða á þessum tímapunkti. Það er í fyrsta lagi sérkennilegt að bankastjórinn kannist ekki við þetta háa upphæð en ekki síður er merkilegt að ritstjóri Morgunblaðsins, sem ætti að þekkja þessar tölur sem fyrrverandi seðlabankastjóri, skuli ekki hafa bent Landsbankastjóranum fyrrverandi á þessa rangfærslu!

Í frétt í Viðskipablaðinu í gær eru birtar tölur yfir ástarbréfaviðskipti allra bankanna. Landsbankinn sker sig úr fyrir tvær sakir. Í fyrsta lagi vegna þess að þeir hafa náð að mjólka meira fé út úr Seðlabankanum en aðrir og í öðru lagi vegna þess að upp í lán til þeirra fæst ekki ein króna en upp í skuldabréf hinna bankanna fást þó nálægt 30%.

Þegar tekið er saman heildar tjón íslenska ríkisins, skattborgaranna, vegna Landsbankans, þe. Icesave uppá 130-150 milljarða, ástarbréf upp á 127 milljarða og greiðslur inn í peningamarkaðssjóði bankans, einnig upp á nærri 100 milljarða, samtals nærri 400 milljarðar, þá er með miklum ólíkindum að eigendur og stjórnendur Landsbankans skuli nánast hafa verið undanskildir allri umræðu um þeirra ábyrgð á þessu stjórtjóni.

Það er umhugsunarefni hvort aðkoma Landsbankans að bæði Fréttablaðinu og Morgunblaðinu sé ástæðan fyrir þessari þögn í kringum bankann. Bankinn hefur jú afskrifað milljarða af skuldum beggja blaða og spurning hvort þær afskriftir hafi verið skilyrtar á einhvern hátt?

Það má einnig spyrja sig hvort umfjöllun fjölmiðla stjórni því hverjir fá „heimsókn“ frá sérstökum saksóknara. Það vekur í það minnsta furðu að af öllum þeim sem voru hvað umsvifamestir fyrir hrun bankanna þá virðist sem sérstakur saksóknari hafi „heimsótt“ flesta eða alla nema fyrrverandi eigendur og stjórnendur Landsbankans (fyrrverandi eigendur Morgunblaðsins) og eigendur Fréttablaðsins!

Halldór J. Kristjánsson, fyrrverandi bankastjóri Landsbanka Íslands, birtir í Morgunblaðinu í morgun grein sem hann kallar „Yfirlýsing vegna umræðu um uppgjörsmál og lausafjárstöðu Landsbankans árið 2008″.

Greinin er öll skrifuð eins og ekkert hafi verið að í rekstri bankans og það eina sem hafi valdið þeim tjóni hafi verið hin alþjóðlega lausafjárkreppa.

Nokkur atriði vekja þó sérstaka athygli í „yfirlýsingu“ bankastjórans.

Í fyrsta lagi heldur hann því fram að innlánasöfnun bankans, Icesave, hafi einungis verið eðlilegur hluti af fjármögnun bankans!

Hið rétta er að bankinn átti ekki kost á neinni annarri erlendri fjármögnun allt frá árinu 2006. Þess vegna neyddist bankinn til að fjármagna sig með því að yfirbjóða aðra banka í samkeppni um sparifé Breta og Hollendinga. Enginn banki sem ekki er kominn að fótum fram býður allt að 7% vexti á óbundnum reikningum!

Í öðru lagi heldur bankastjórinn því fram að Landsbankinn hafi ekki skuldað Seðlabanka Íslands „neina fjármuni“ þegar leitað var stuðnings frá Seðlabankanum.

Hið rétta er að bankinn var búinn að sjúga á annað hundrað milljarða út úr Seðlabankanum. Það var gert með því að gefa út skuldabréf sem minni fjármálastofnanir fóru með í Seðlabankann og lögðu að veði fyrir láni sem síðan rann aftur til Landsbankans.

Í þriðja lagi heldur bankastjórinn því fram að bókhald bankans hafi verið til mikillar fyrirmyndar og „færustu erlendir sérfræðingar“ hafi komið að vinnslu uppgjöra bankans.

Hið rétta er að endurskoðendur vinna að mestu leyti með gögn frá bankanum sjálfum. Hvað kallar bankastjórinn það þegar stærstu eigendur bankans lána sjálfum sér hundruði milljarða án þess að það komi fram í reikningum bankans, eða þegar bankinn notar tugi eða hundruði milljarða af sparifé einstaklinga á Íslandi, Bretlandi og Hollandi til kaupa á eigin hlutabréfum í gegnum eignarhaldsfélög vinveitt eigendum bankans án þess að geta þess í uppgjörum!

Ef bankastjórinn hefði rekið Landsbankann eins og hlutafélag en ekki eins og prívat sparibauk stærstu eigendanna væru Íslendingar ekki búnir að vera í herkví Icesave í bráðum 16 mánuði.

Í gær var fjölmiðlum send fréttatilkynning um að Kvos hafi selt dótturfyrirtæki sitt, Infopress Group, og í morgun fjallar Morgunblaðið, að hluta í eigu sömu aðila og áttu Infopress Group, um söluna.

Það vekur sérstaka athygli að eigandi Kvosar og fyrrverandi bankaráðsmaður Landsbanka Íslands leggur sérstaka áherslu á að salan hafi engin áhrif á Kvos eða félag þess í Póllandi.

Þegar skoðaðar eru opinberar tölur yfir rekstur Infopress Group sést að félagið hefur síðan 2007 tapað öllu sínu eigin fé og síðasta sumar var staðan orðin það slæm að samkeppnisaðilar félagsins voru farnir að kaupa kröfur á félagið með það fyrir augum að keyra það í þrot og komast þannig yfir reksturinn.

Að sjálfsögðu er gott að náðst hefur að selja félagið áður en til þess kom að það færi í þrot en það er óhugsandi að það hafi verið án milljarða taps.

Kaupin og uppbyggingin á Infopress Group voru fjármögnuð af Landsbankanum frá árinu 2006. Á þessum tíma var eina fjármagnið sem Landsbankinn hafði aðgang að sparifé einstaklinga í Bretlandi og Hollandi, Icesave. Tugir milljarða voru lagðir í þessa fjárfestingu enda hæg heimatökin fyrir bankaráðsmann að útvega fjármagn til fjárfestinga í Rúmeníu, Búlgaríu og Ungverjalandi!

Í gær, þegar ég las fréttatilkynninguna um söluna á Infopress Group voru aðallega tvær spurningar sem vöknuðu. Í fyrsta lagi af hverju var nýji Landsbankinn að kaupa þessa eign af þrotabúinu og í örðu lagi hver ber tapið af þessarri fjárfestingu fyrst eigandi móðurfélagsins leggur svona mikla áherslu á að hann tapi engu?

Í þessu félagi liggja milljarðar af Icesave peningum og því eðlilegt að spurt sé hvernig eigandinn geti komist hjá því að bera tapið af fjárfestingunni!

Fyrir helgi tilkynnti Íslandsbanki um að tryggingafélagið Sjóvá, sem hefur nú aftur fengið nafnið Sjóvá-Almennar tryggingar hf. eftir að hafa í nokkra mánuði heitið SA tryggingar hf., hefði verið sett í „opið söluferli“.

Það er allt gott og blessað. Það hefði reyndar átt að selja félagið strax um haustið 2008 en það er önnur saga.

Það sem er sérstakt við þetta félag sem nú er verið að selja er hvernig það varð til. Það var ljóst að það var orðið gjaldþrota um haustið 2008 en var rekið áfram á undanþágu frá FME í nánast heilt ár þar til nýtt félag var stofnað í september 2009.

Hið nýja félag virðist ekki vera mikið heilbrigðara en það gamla! Morgunblaðið upplýsir í morgun að 35% af efnahag félagsins séu óefnislegar eignir!

Í stofngögnum félagsins kemur fram að stofnfé sé 16 milljarðar. Af þeim 16 milljörðum er ekki ein króna greidd með reiðufé heldur virðist frekar eins og Íslandsbanki og þrotabú Glitnis hafi tæmt úr ruslafötunum inn í hið nýja tryggingafélag.

Til dæmis þá greiðir Glitnir fyrir sinn hlut, tæpa 3 milljarða, með með 1. veðrétti í 54,9% kröfu í þrotabú Milestone!!

Eignarhaldsfélagið SAT eignarhaldsfélag hf. greiðir fyrir sinn hlut með 6,2 milljarða láni á 3% vöxtum frá ríkinu til Askar Capital. Lán með 3% vöxtum er ekki mikils virði í vaxtaumhverfi eins og verið hefur á Íslandi undanfarið. Það er samt metið inn sem hlutafé upp á rúmlega 6 milljarða!

Þeir bókhaldsfimleikar sem hafa verið í kringum þetta gamla tryggingarfélag eru með ólíkindum og ekki mjög traustvekjandi að eftirlitsaðilar og ríkissjóður spili með í svona æfingum!

Þetta hlýtur til dæmis að vera í fyrsta skipti í sögunni sem fjármálaeftirlit nokkkurs lands samþykkir kröfu gjaldþrota banka á þrotabú gjaldþrota viðskiptavinar sem stofnfé í nýju tryggingarfélagi!!

Í kynningu á sölunni er sagt að nýjir eigendur geti svo ráðið hvort að þeir kaupi þessar eignir með eða skipti þeim út fyrir aðrar eignir. Þar er sem sagt verið að bjóða upp á, enn og aftur, að nýjir eigendur fari í sömu fimleika og hafa undanfarin ár verið stundaðir með Sjóvá.

Það er ekki ólíklegt að þeir sem bjóði hæsta verðið í félagið séu þeir sem eigi eignasafn með óseljanlegum eignum sem þeir geta komið í skjól í bótasjóði nýjasta Sjóvá!