Guðrún Karlsdóttir

Nú þegar völvurnar setja saman áramótaspár sínar og við lítum um farinn veg er ekki úr vegi að skoða hvernig árið 2011 hefur leikið kirkjuna eða hvernig við höfum farið með árið.

Árið sem brátt er liðið var að mörgu leyti erfitt en kannski var allur sársaukinn sem kirkjan gekk í gegnum forsenda þess að hún gæti haldið áfram á þroskabrautinni. Kirkjan er fólkið, við sem henni tilheyrum. Hún er því hvorki sterkari né veikari en við. Tímarnir eru erfiðir og sársaukinn í samfélaginu mikill. Það væri því undarleg kirkja sem stæði keik á meðan samfélagið allt og meðlimir hennar ganga í gegnum sársaukafullar breytingar. Það væri varla lifandi kirkja.

Er við lítum yfir farinn veg er hægt að bregðast við erfiðleikum ársins sem er að líða með því að kveinka sér og kenna öðrum, svo sem borgaryfirvöldum og fjölmiðlum. Við getum jafnvel kennt konunum, sem aldrei gátu þagað yfir ofbeldi fyrrum biskups Íslands, um erfiðleikana.

Liðið er margt erfitt en einnig margt gott. Sumt tregum við en erum fegin að vera laus við annað. Við getum litið yfir árið sem er að líða og séð erfiðleikana sem byrjunina á einhverju góðu, auknum þroska kirkju sem vill ganga í takt við tímann og með fólkinu sínu. Við eigum konunum sem ekki létu þagga niður í sér margt að þakka. Kirkjan hefur tekið sig á í öllu því er hefur með viðbrögð við kynferðisofbeldi og kynferðislegri áreitni að gera. Skýrsla kirkjuþings um viðbrögð kirkjunnar fólks við ásökunum á hendur Ólafs Skúlasonar fyrrum biskups kom út síðastliðið sumar og það er gott. Við erum rétt að byrja að bregðast við henni og okkur mun vonandi takast að vinna úr þeim upplýsingum sem hún hefur að geyma.

Nú þegar við stöndum á þröskuldi nýs árs liggur fyrir að nýja árið verður ár tækifæra. Það verður spennandi að fylgjast með því hvort kirkjunni takist að grípa þessi tækifæri og nýta þau vel.

Guði sé lof fyrir fyrirgefninguna, fyrir það að við fáum að kveðja hið gamla og heilsa hinu nýja. Guði sé lof fyrir reynslu og hefðir. Guði sé lof fyrir breytingar.

Sé kirkjunni alvara í því að verða lýðræðislegri hreyfing en hún hefur verið þá mun kirkjuþing vonandi ganga enn lengra á næsta ári í því að gefa fleirum kost á að kjósa kirkjuþingsfulltrúa og biskupa. Sé kirkjunni alvara með að verða enn réttlátara samfélag verða jafnréttismál sett í forgrunn, ekki síst þegar við veljum biskupa.

Lof sé Guði fyrir allt sem við höfum lært. Lof sé Guði fyrir tækifærin sem eru rétt handan við hornið.

Fyrir nokkru lá fyrir að tvennar biskupskosningar yrðu næsta sumar. Upp úr áramótunum verður væntanlega farið að ræða nánar hvernig biskup við viljum og hvernig biskup kirkjan þarf á að halda einmitt nú. Ég vona að við komumst að niðurstöðu sem leiðir til biskupskosninga sem verða farsælar fyrir kirkjuna.

Gleðilegt ár óska ég þér kæri lesandi. Megi blessun Guðs og friður fylgja þér á ári nýrra tækifæra!

Pistillinn birtist einnmit á tru.is

Prédikun flutt í Borgarholtsskóla á aðfangadagskvöld 2011:

Eitthvað sameiginlegt
Loksins er hann hér! Loksins er hann hér dagurinn sem við höfum undirbúið svo lengi, hlakkað til og kannski kviðið fyrir er runninn upp. Enn eitt árið höfum verið dugleg og gert okkar besta og allt er til reiðu. Við höfum fundið jólagjafir handa hvert öðru, verslað inn í desember-mannþrönginni ásamt öllum hinum. Maturinn er að verða tilbúinn, jólakortin komin í póstinn eða farin á veraldarvefinn og jólaboðin undirbúin.

Hver fjölskylda og vinahópar halda í sínar hefðir sem verða sérstaklega mikilvægar á jólum því þær bera vitni um það sem við eigum sameginlegt, fjölskyldutengsl, arfleifð eða vináttu.

Og hér í Borgarholtsskóla í hvöld mætast hefðirnar okkar. Við sem erum samankomin hér eigum nefnilega eitthvað sameiginlegt. Það er kannski ekki alveg skýrt hvað það er og ekki svo auðvelt að koma í orð. En það að við viljum deila þessari stuttu stund saman hér í þessum menntaskóla, sem við í kvöld höfum breytt í kirkju, og hlusta á jólaguðspjallið, sem við höfum heyrt svo oft, sameinar okkur á þessu aðfangadagskvöldi.

Jólahátíðin er tími tilfininga. Hátíð þess sem við þekkjum svo vel. Við höfum heyrt söguna um fæðingu þessa sérstaka en um leið venjulega barns, hundrað sinnum í það minnsta.

Við erum búin að vera að byggja um stemmingu allan desembermánuð með því að opna glugga jóladagatalsins, leita að jólagjöfum handa þeim sem við elskum og viljum gleðja hvernig sem efni okkar eru. Við leggjum þetta allt saman á okkur vegna þess að við eigum öll eina sameiginlega ósk. Við óskum þess öll að þessi jól verði gleðileg og friðsæl.

Væntingar og vonbrigði

Sum okkar búast þó hvorki við friði eða gleði þessi jól. Jólahátíð margra einkennist af kvíða, einmannaleika, sorg og vonbrigðum. Á hátíð sem er jafn tilfinningaþrungin og jólin verður einmannaleikinn enn þyngri að bera þegar allt snýst um fjölskyldu og hefðir. Þjáningin í heiminum hverfur ekki á aðfangadagskvöld eða á jóladag. Það blæðir ekkert minna úr sárum heimsins í kvöld en önnur kvöld.

Kannski er það einmitt vegna þess að jólin eru hátíð gleðinnar, vonarinnar og kraftaverksins mikla sem gleðin verður vandfundnari en þegar við væntum hennar ekki.

Kannski kannast þú við það að finna til tómleika í lok aðfangadagskvölds þegar búið er að ganga frá umbúðunum utan af jólagjöfunum, vaska upp og lesa jólakortin. Þegar ekkert er eftir af verkefnum desembermánaðar annað en að njóta og slappa af.

Ég held að væntingarnar sem við höfum til jólahátíðarinnar, þessar blendnu og jafnvel andstæðu tilfiningar tilhlökkunnar og kvíða, vona og vonbrigða snúist um svo miklu meira en hvaða gjafir við fáum, hvernig maturinn bragðast eða kröfuna um að við finnum öll einlæga gleði í hjarta.

Jólin eru tími minninga. Um hver jól söfnum við saman minningum og tilfinningum frá fyrri jólum lífs okkar, frá fjölskyldustundum eða einmannaleika fyrri tíma. Æskujólin eru með okkur og blandast jólum þessa árs. Jólin bera okkur fyrirheit og drauma sem ýmist verða uppfylltir eða verða að engu.

Þegar jólagjafirnar liggja enn undir trénu, innpakkaðar og fínar, á meðan við enn bíðum eftir þeim sem við unnum og ætlum að eyða jólahátíðinni með og bíðum þess að aðfangadagskvöldið muni byrja, þá eru enn svo miklir möguleikar fyrir hendi, væntingar í loftinu. Óvæntir hlutir geta enn gerst og allt getur farið svo vel. Einmitt eins og lífið, lífið sjálft séð með augum barnsins.

Guð kemur á óvart
Kannski var nóttin þessi fyrir rúmum 2000 árum ekki svo fullkomin heldur. Kannski varð María sjálf fyrir vonbrigðum yfir því að geta ekki boðið barni sínu öruggt umhverfi við sjálfa fæðinguna, hrein rúmföt og fallegt heimili.

Kannski urðu þau sem væntu frelsarans vonsvikin yfir því að hann kom í heiminn sem varnarlaust lítið manneskjubarn en ekki sem mikil vera á skýi með sverð í hönd og tilbúin til að reka allt illt burt úr heiminum í einum hvelli.

En til þess að upplifa vonbrigði verðum að hafa átt væntingar, vonir, trú eða óskir.

Vonir og drauma eigum við öll. Væntingar og vonir um betri tíð voru jafn raunverulegar í útihúsum fyrir tvöþúsund árum og í raðhúsi eða blokk í Grafarvogi í dag. Vonin um að allt muni fara vel og að vandamálin muni leysast er jafnstór hluti af veruleikanum hvernig sem við búum, hvort sem við höfum vinnu eða ekki, eigum fjölskyldu og vini eða erum ein á báti.

Vonin er það sem skiptir öllu máli.

Vonin verður hvergi eins áþreifanleg og við fæðingu barns sem á allt lífið framundan. Allir þessir möguleikar, áhyggjur, framtíðardraumar og vonir um bjarta framtíð – ekkert af þessu er í meðvitund litla barnsins en því meira í fólkinu sem umlykur það.

Litla barnið er svo varnarlaust og berskjaldað fyrir hættum heimsins og um leið svo hættulaust sjálft, að við sem erum eldri þorum að brjóta gat á eigin varnarmúra, þorum að láta vopnin falla og tökum áhættuna á að opna hjörtu okkar og elska.

Ég tel líklegt að Guðsmynd okkar flestra sé oft kraftmikil mynd af karllegri veru svo sem valdamiklum föður, kletti eða konungi. Fyrir þannig Guði getum við valið að beygja okkur fyrir í ótta eða að fela okkur fyrir svo að við þurfum ekki að mæta honum. Þetta passar einnig vel við myndina af Guði sem ríkir, sigrar, dæmir og stríðir. Þannig hlýtur Guð að vera og þannig Guð er auðvelt að hafa skoðanir á eða tilfinningar til.

Það er svo miklu erfiðara með Guð sem er allt öðruvísi. Guð sem kemur óvænt inn í hjörtu okkar eins og lítið barn, svo klókt, svo róttækt og öðruvísi. Gagnvart þeim Guði verðum við að læra að halda hjörtum okkar og hugum opnum fyrir hinu óvænta, læra að vænta þess að hvað sem er geti gerst. Fæðingasagan fallega sem við heyrðum í kvöld gefur ekkert í skyn um valdamikinn og sterkan Guð sem bjargar öllu í einum hvelli. Hún snýst um eitthvað allt annað. Hún snýst um eitthvað sem gerist í hjörtum okkar. Og í kvöld gerist hið stórkostlega. Guð mun koma okkur öllum á óvart. Því Guð er ekki eins og við gerum ráð fyrir.

Öðruvísi Guð:
Það var aðfangadagskvöld í Þýskalandi í seinni heimstyrjöldinni. Fólk var komið til kirkju, alveg eins og við nú. Allt var eins og það átti að vera. Fólk söng jólasálmana og jólagleðin ríkti í kirkjunni. Þrátt fyrir allan hryllingin sem átti sér stað í umhverfi fólksins sem sat í kirkjunni þetta kvöld þá tókst þeim að skapa fallega jólastemmingu inni í kirkjunni þetta eina kvöld. Presturinn lagði út af jólaguðspjallinu og stytturnar af hinni heilögu fjölskyldu stóðu á sínum stað í kirkjunni. Alveg eins og þetta hafði alltaf verið.

Presturinn hafði rétt byrjað að leggja út af jólaguðspjallinu þegar hurðin opnaðist og inn gekk kona með tvö börn. Hún reyndi að láta lítið fara fyrir sér og settist á aftasta bekk. Á barmi þeirra allra lýsti gula Davíðsstjarnan sem allir gyðingar voru neyddir til þess að bera.

Presturinn þagnaði og horfði illilega á öftustu bekkina. Hmmm ræskti hann sig. Konan og börnin hjúfruðu sig upp að hvert öðru.

”Út með alla gyðinga”, hrópaði þá presturinn hátt. Þegar hann sá að þau hreyfðu sig ekki, hrópaði hann enn hærra: ”Út með alla gyðinga”. Konan og börnin byrjuðu að gráta hljóðlega og reyndu að láta sem minnst á sér bera. Fólkið í kirkjunni var farið að horfa á þau pirruð á svip og presturinn var orðinn reiður og öskraði eins hátt og hann gat: ”Allir gyðingar út”.

Þá gerðist hið óvænta. Í fjárhúsinu reis styttan af Jósefi á fætur og tók í hönd Maríu. ”María” sagði hann, ”það er best að við förum. Við erum ekki velkomin hér”. Hann hjálpaði henni varlega upp á asnann og með Jesú vafinn reifum gengu þau hægt og rólega út úr kirkjunni.

Árið 2012 verður ár biskupakosninga. Biskup Íslands og vígslubiskup Hólastiftis hafa báðir tilkynnt að þeir muni láta af biskupsþjónustu á næsta ári.

Áður en við förum að nefna nöfn þarf að fara fram málefnaleg umræða um það hvernig biskupa við viljum. Þetta á sérstaklega við um embætti biskups Íslands.

Munum við standa upprétt eftir þessar kosningar sem kirkja sem gengur með þjóðinni, meðlimum sínum, inn í framtíðina? Eða verðum við skilin eftir og yfirgefin af þjóð sem hrópar á breytingar?

Mörg okkar telja mikilvægt að kona veljist sem næsti biskup Íslands. Ég er ein þeirra þó ég muni heldur velja karl sem setur jafnréttismál á oddinn (feminista) en konu sem ekki mun vinna að því að jafna stöðu kvenna og karla í kirkjunni. Eins og staðan er nú situr engin kona biskupafund og það þarf að lagfæra með því að velja konu að minnsta kosti í annað embætttið næsta sumar.

Ég tel ekki nauðsynlegt að taka fram að guðfræði biskupskandídatsins sé afar mikilvæg sem og sýn hans á manneskjuna.

Þrjú atriði önnu tel ég að gott sé að hafa í huga þegar næsti biskup Íslands verður valinn.

Í fyrsta lagi þarf biskupsefnið að vera manneskja sem ljóst er að muni gera það sem í hennar valdi stendur til þess að jafnréttislögum og jafnréttisstefnu Þjóðkirkjunnar verði fylgt. Það er löngu kominn tími til að jafna stöðu kynjanna þegar kemur að vali á prestum, bikupum, kirkjuþings- og kirkjuráðsfulltrúum og fulltrúum í nefndir og ráð kirkjunnar.

Í öðru lagi þarf biskupsefnið að vera manneskja sem ber virðingu fyrir stjórnsýslulögum og fylgir þeim. Biskupinn á ekki að vera þræll stjórnsýslunnar en verður að gera allt sem í hans valdi stendur til þess að lögum og reglum sé fylgt s.s. við val á prestum og djáknum.

Í þriðja lagi er afar brýnt að í embætti biskups Íslands veljist manneskja sem hefur til að bera góða félagsgreind og þroska í samskiptum við annað fólk. Hún þarf að vera diplómatísk þegar svo ber undir en ákveðin og óhrædd við að taka ákvarðanir þegar aðstæður kalla á það. Hún þarf að vera auðmjúk og samstarfsfús og hafa til að bera það sjálfsöryggi sem gerir henni kleift að leyfa öðrum að njóta sín.

Ég óttast ekki að okkur skorti biskupsefni meðal presta sem hafa alla þessa kosti til að bera og marga til viðbótar en ég er hrædd um að mörg þeirra veigri sé við að gefa kost á sér. Ég geri mér grein fyrir því að það hefur ekki verið auðvelt að vera biskup undanfarin ár og mikið hefur mætt á embættinu og persónunni. Ég tel þó að ef sú manneskja sem velst sem næsti biskup verður dugleg að nýta sér allt það greinda og hæfileikaríka fólk sem er að finna í presta- og djáknastétt og meðal óvígðs fólks í kirkjunni þá þurfi hún ekki að óttast.

Því má ekki gleyma að biskupinn þjónar ekki einn. Biskup þjónar með Guði og öðru fólki.

Megi Guð gefa okkur góðar biskupakosningar og leiða okkur í vali á yfirmönnum og hriðum okkar!

Þessi pistill birtist fyrst á tru.is.

Svar ellefu Þjóðkirkjupresta við grein sr. Kristins Jens Sigurþórssonar (Í Fréttablaðinu 29. október 2011)

Síðastliðinn fimmtudag birtist grein í Fréttablaðinu eftir sr. Kristin Jens Sigurþórsson þar sem hann fjallar um reynslusögu Guðrúnar Ebbu Ólafsdóttur. Í greininni segir:

„Það hlýtur að vekja spurningar með öllum þeim sem lesa um minningar Guðrúnar Ebbu hvernig hægt sé að gleyma áratugslangri kynferðismisnotkun og ofbeldi jafn rækilega og hún segist hafa gert.“

Sr. Kristinn Jens ræðir um fákunnáttu fagmanna sem leiði skjólstæðinga sína á villigötur og telur að eftir lestur um falskar minningar sé

„erfitt að verjast þeirri hugsun að Guðrún Ebba sé eitt fórnarlambið í viðbót.“

Okkur sem þetta ritum þykir miður hvernig greinin er sett fram og nefnum þrenns konar ástæður. Þau sem gera upp minningar af kynferðisafbrotum og sifjaspellum upplifa mikla höfnun og sársauka þegar orð þeirra eru sögð marklaus og þau dregin í efa. Við teljum að veigamiklar ástæður þurfa að liggja til grundvallar því að véfengja slíkan vitnisburð.

Í öðru lagi teljum við að þær „hugsanir“ sem sr. Kristinn Jens fær vart varist um að sálfræðingurinn Ása Guðmundsdóttir hafi gert fórnarlamb úr skjólstæðingi sínum nálgist atvinnuróg.  Að okkar mati þarf gild rök til að kasta rýrð á greiningar sálfræðings með þeim hætti sem hér er gert. Við álítum að umræða um sálfræðigreiningar þurfi að fara fram á faglegum nótum af til þess bærum sérfræðingum.

Í þriðja lagi er saga Guðrúnar Ebbu Ólafsdóttur sögð í skugga mistaka ýmissa kirkjunnar þjóna í kynferðisafbrotamálum tengdum nafni Ólafs Skúlasonar og sem eru tilgreind í skýrslu Rannsóknarnefndar Kirkjuþings. Þjóðkirkjan sem stofnun hefur misst traust sem hún áður naut. Því teljum við særandi að starfandi prestur í Þjóðkirkju Íslands skuli draga reynslu Guðrúnar Ebbu í efa í blaðagrein. Þjóðkirkjan þarf að endurvinna traust með faglegum vinnubrögðum og af nærgætni við það hugrakka fólk sem opinberar reynslu sína af kynferðisafbrotum. Við teljum grein starfsbróður okkar ekki gott veganesti á þeirri vegferð.

Auður Inga Einarsdóttir, Bjarni Karlsson, Guðmundur Örn Jónsson, Guðrún Karlsdóttir, Hólmgrímur E Bragason, Íris Kristjánsdóttir, Jóna Lovísa Jónsdóttir, Kristín Þórunn Tómasdóttir, Sigfinnur Þorleifsson, Sigríður Guðmarsdóttir, Svanhildur Blöndal.

Höfundar eru prestar í Þjóðkirkju Íslands

Prédikun flutt í Grafarvogskirkju 16. október:

Lúther, Blár og Jesús Kristur

Ertu frjáls?

Hvað er það að vera frjáls?

Þegar stórt er spurt er oft lítið um svör. Frelsi getur þýtt svo margt.

Lúther sá er við kennum kirkjudeildina okkar við hafði mikinn áhuga á frelsinu og skrifaði meðal annars árið 1520 litla bók sem nefnist ”Frelsi Kristins manns”. Bókin hefst á þessum þversagnakenndu orðum:

”Kristinn maður er frjáls herra allra hluta og engum undirgefinn. Kristinn maður er auðmjúkur þjónn allra og öllum undirgefin”

Þessu orð Lúthers vöktu mikla athygli og blésu mörgum í brjóst hugrekki til þess að brjótast út úr kúgun og ofríki. Þetta merka rit um frelsi og ánauð, var þó Lúther dýrkeypt því tveimur mánuðum eftir útkomu þess var hann bannfærður af Leó tíunda páfa. Þetta voru sannarlega aðrir tímar en þeir sem við lifum á þar sem hver sem er getur sagt hvað sem er nánast hvar og hvenær sem er.

Fleiri reyndu að þagga niður í Lúther og dæma hann rétt-dræpann og útlægann en allt þetta fár og allar þessar bannfæringar valdafólksins gerðu frelsisritið hans enn þá áhugaverðara og trúverðugra í hugum almennings.

Í stuttu máli hvetur Lúther okkur, í þessu merka riti, til þess að taka ákvarðanir, fylgja sannfærinu okkar, til þess að velja hvernig við viljum haga lífi okkar, hverjum við viljum fylgja.

Frelsið felst aldrei í því að fylgja straumnum og halda öllum möguleikum opnum, að vera sammála síðasta ræðumanni og taka aldrei afstöðu.

Kristin manneskja sem hefur tekið afstöðu og valið að fylgja Jesú Kristi hlýtur þá um leið að verða þjónn þeirra er minna mega sín. Hún hlýtur þá að verða tilbúin að leggja ýmislegt í sölurnar fyrir mannréttindi.

Kristin manneskja er kannski fyrst frjáls þegar hún er bundin fólkinu í kringum sig í kærleika en af frjálsum vilja.

Franska kvikmyndin Blár eftir Krzystof Kieslowski  fjallar m.a. um frelsið. Hún segir frá konu er missir mann sinn og dóttur í bílslysi. Hún er nú frjáls til þess að gera það sem hana langar. Hún er engum háð lengur. Hún getur tekið upp ástarsamband við aðstoðarmann manns síns ef hana langar. Það fer þó svo að þegar hún hefur öðlast þetta mikla frelsi og er engum bundin lengur þá áttar hún sig að að hún er í raun ekki frjáls því hún er bundin af minningum og sorg, söknuði og sektarkennd. Hún kemst að því að þrátt fyrir allt hafi hún verið frjálsari þegar hún var bundin manni sínum og barni.

Þessi niðurstaða er ekki ólík niðurstöðu Lúthers.

Jesú Kristi og höfundum Nýjatestamentisins er frelsið hugleikið. Dæmi um það er t.a.m. að finna í pistli dagsins sem hefst á þessum orðum ”Til frelsis frelsaði Kristur oss”. Jesús Kristur talar um það í Jóhannesarguðspjalli að sannleikurinn muni gera okkur frjáls.

Hvert er þá þetta frelsi og hver er þessi sannleikur?

Þýðir þetta að ef þú segir alltaf satt þá ertu frjáls?

Nei, ég held ekki. Ég held að oft megi satt kyrt liggja. Ég held líka að sannleikurinn sé sjaldan einfaldur og oft ekki einn eða einfaldur. Það sem er satt fyrir mér er kannski ekki satt fyrir þér.

Sannleikssögur
Nú ætla ég að segja þér hvaða sannleikur það er sem ég held að geti gert okkur frjáls. Þessi sannleikur tengist bæði því sem Lúther skrifaði í kverið sitt um frelsið og því sem kvikmyndin Blár birtir okkur.

Sannleikurinn sem gerir okkur frjáls held ég að sé fólginn í því að lifa sönnu lífi þ.e. að finna kjarkinn til þess að losa okkur undan því er heftir okkur og um leið að segja frá því.

Þegar við segjum sannleikann um líf okkar, tilfinningar, mistök og breyskleika þá hjálpum við öðrum til þess að gera slíkt hið sama. Þá hjálpum við öðrum til þess að brjótast undan ánauð og fjötrum svo þau geti sagt sannleikann og þar með orðið frjáls.

Í síðustu viku heyrðum við tvær sannleikssögur af þessum toga. Sögur þar sem sögukonurnar komu til dyranna eins og þær eru klæddar, án ráðlegginga lögfræðinga, nefnda eða ráða. Þessar konur sögðu sögur sem snertu okkur vegna þess að þær eru sannar og vegna þess að þær voru sagðar af virðingu og ótrúlegum kjarki.

Þetta voru sannleikssögur sem ég er sannfærð um að gerðu sögukonurnar frjálsar og opnuðu leið til þess að aðrar manneskjur geti sagt sínar sögur.

Fyrri sagan er saga Guðrúnar Ebbu dóttur Ólafs Skúlasonar fyrrum biskups yfir Íslandi. Guðrún Ebba sagði frá því hvernig faðir hennar misnotaði hana frá unga aldri og allt fram á unglingsár. Hann kom meira að segja fram vilja sínum við hana og braut á henni eftir að hún varð fullorðin kona.

Guðrún Ebba sagði sögu sína af kjarki og einlægni, manneskju sem þekkir sannleikann um sjálfa sig og umhverfi sitt. Hún sagði hana líka af virðingu fyrir fólkinu sem tengist henni. Hún hefur ekkert að fela lengur því hún er búin að segja okkur allt sem við þurfum að vita og allt sem hún þurfti að segja til þess að verða frjáls.

En Guðrún Ebba sagði þó ekki sögu sína eingöngu til þess að hún öðlaðist frelsi heldur til þess að við gætum lært af henni. Hún sagði hana til þess að við skildum að svona lagað getur átt sér stað á ótrúlegustu stöðum, í kirkjunni eins og annars staðar.

Við vitum að saga Guðrúnar Ebbu sem kom fram í sjónvarpsviðtali fyrir viku og sem birtist í bókinni hennar ”Ekki líta undan” hefur hjálpað mörgum til þess að opna fyrir sínar sögur. Aðsókn í viðtöl hjá Stígamótum jukust til muna eftir þetta viðtal. Það er gott.

Önnur saga var sögð í Kastljósinu síðastliðið föstudagskvöld. Það var gríðarlega erfið saga og mörgum okkar hefur eflaust langað til að líta undan fremur en að heyra og sjá.

Þessa sögu sagði kona sem hefur tekið að sér syni systur sinnar en þeir misstu báða foreldra sína með 18 mánaða millibili. Faðir þeirra tók líf sitt eftir að hafa reynt að drepa móður þeirra. Móðir þeirra lifði af þessa morðtilraun en stuttu síðar greindistt hún með krabbamein sem dró hana til dauða á aðeins nokkrum mánuðum.

Konan sem sagði þessa harmsögu um kynbundið ofbeldi í hjónabandi, kúgun og misnotkun sem að lokum leiddi til morðtilraunar og sjálfsvígs, sagði sannleikssögu. Hún sagði hana vegna þess að hún þarfnast fjárhagslegrar aðstoðar eftir allar þessar hörmungar og eftir að hafa gengið drengjum systur sinnar í móðurstað en hún sagði hana líka til þess að öðlast frelsi. Svona sögur eiga ekki að vera leyndamál því ofbeldið þrífst þar sem leyndin ræður ríkjum.

Titill bókar Guðrúna Ebbu ”Ekki líta undan” er ágengur. Hann knýr okkur öll til þess að horfast í augu við sannleikann, að líta ekki undan þegar við höfum minnsta grun um að farið sé illa með barn, konu eða karl. Hún knýr okkur til þess að hlusta á þessar erfiðu sögur sem hrista upp í tilfinningalífinu þó stundum séu þær næstum óbærilegar.

Saga Guðrúna Ebbu og saga systurinnar eru ekki sagðar í þeim tilgangi að gefa okkur tækifæri til að velta okkur upp úr raunum annarra. Þvert á móti eru þær sagðar til þess að brýna okkur til þess að vera vakandi fyrir umhverfi okkar og fólkinu sem við mætum. Sögurnar krefjast þess að við losum okkur við þá fordóma sem segja okkur að það sjáist utan á fólki hvort það beiti ofbeldi og að það sé aðeins ákveðin manngerð sem verði fyrir misnotkun og ofbeldi.

Þá spyr ég aftur ertu frjáls?

Ef frelsið felst í því að eiga sannfæringu, láta sig líðan og réttindi fólks varða, að segja sannleikssögur sem frelsa okkur sjálf og gefa öðrum kjark til þess að segja frá, að hætta að líta undan, ertu þá fráls?

Við svörum þessari spurningu hvert fyrir sig.

Mitt svar er stundum jákvætt og stundum neikvætt og þitt er það sjálfsagt einnig. Við erum nefnilega að vinna í þessu alla okkar ævi. Við verðum ekki frjáls í eitt skipti fyrir öll því frelsisskrefin okkar eru misjafnlega stór og stundum fara þau jafnvel aftur á bak en ekki áfram.

Þetta er lífstíðarverkefni.

Til frelsis frelsaði Kristur oss.

Eitt er þó nauðsynlegt til þess að hægt sé að segja frelsissögur eins og þessar tvær sem ég hef rakið hér á undan. Það er ekki nóg að eignast kjark og þor. Ástin hlýtur að vera forsenda þess að þetta sé mögulegt. Ef þú finnur þig um vafða kærleika og þegar þú finnur kærleika í garð annarra fylla brjóst þitt þá er kjarkurinn nær þér en annars.

Allir textar þessa sunnudags fjalla um frelsi, sannleika og ást. Þeir segja okkur allir, hver á sinn hátt, að þó reglur geti verið ágætar þá eru þær ekkert án kærleikans, sannleikans og frelsisins. Þegar þú ert rígbundin lögfræðifrösum, trúarkenningum eða öðrum reglum og gleymir því að ástin er sterkari þessu öllu þá ertu ekki frjáls.

Guð, gefi okkur ást sem frelsar okkur.
Guð, gefi okkur ást sem fyllir okkur kjarki svo að við getum sagt sannleikssögur.
Guð gefi okkur ást sem hindrar okkur frá því að líta undan og gefi okkur kjark til þess að heyra sannleikssögur.
Guð, þú sem ert sannleikurinn, frelsið og ástin, gef okkur trú á þig.
Amen.

Fleiri prédikanir á tru.is

Ég er sem lömuð eftir eitt sterkasta sjónvarpsviðtal sem sýnt hefur verið í íslensku sjónvarpi og hlýtur að hafa snortið öll þau er á horfðu. Í sögu Guðrúnar Ebbu er að finna mikinn fjársjóð og hugrekki. Sagan hennar er einstök en um leið saga margra og hún mun án efa gefa fleirum hugrekki til þess að segja sannleikann. Fyrir það ber okkur að þakka.

Takk Guðrún Ebba, fyrir að veita þetta viðtal, fyrir bókina og fyrir hugrekki þitt sem mun án efa hjálpa öðrum þolendum kynferðisofbeldis. Þetta mun vonandi líka hjálpa kirkjunni sem er svo mikið meira en nokkrar breyskar manneskjur. Brátt líður að kirkjuþingi og þá vænti ég að yfirstjórn kirkjunnar muni bregðast við rannsóknarskýrslu kirkjuþings með enn skýrari hætti en hún hefur hingað til gert.

Á fimmtudaginn hefst næsta “Að ná áttum og sáttum” námsekið í Grafarvogskirkju. Fyrsta kvöldið verður boðið upp á opinn fyrirlestur um hjónaskilnaði, orsakir og afleiðingar. Í framhaldi verður boðið upp á samfylgd í hópum í fimm skipti.

Stór hluti af daglegu lífi í söfnuðum landsins gengur út á að ganga með fólki sem hefur misst. Þetta á jafnt við um fólk sem hefur misst vegna andláts og skilnaðar. Bæði er unnið með fólki í einstaklingsviðtölum og í sjálfshjálparhópum en það form hefur reynst vel þegar kemur að sorgarúrvinnslu. Í sorgarhópum og sjálfstyrkingarhópum fyrir fráskilda gefst einstaklingum tækifæri til þess að kynnast öðrum sem hafa svipaða reynslu að baki, deila reynslu sinni og styðja hvert annað í því að ná áttum og sáttum.

Munur á sorg vegna dauðsfalls annars vegar og skilnaðar hins vegar getur falist í afleiðingum og viðbrögðum umhverfis. Við fráfall maka fær eftirlifandi jafnan samúð og umhyggju. Sá eða sú sem lést er horfin/n að eilífu. Við dauðsfall eru fyrir hendi skýrar reglur og hefðir um það hvernig hinn látni eða hin látna er kvödd. Það undirstrikar missinn og veitir farveg fyrir sorgarúrvinnslu og samúð til eftirlifandi. Oft verða margir til þess að veita hjálparhönd, bæði fagaðilar, ættingjar og vinir.

Við skilnað geta viðbrögð umhverfis verið afar breytileg. Mörg mæta skilningi og hlýju, önnur geta mætt andúð og jafnvel fordæmingu. Sum missa samband við fyrrverandi tengdafjölskyldu og vini, jafnvel börn sín. Mikill söknuður og sorg getur fylgt í kjölfarið. Það að horfa upp á fyrrverandi maka með nýjum lífsförunaut getur valdið óbærilegri þjáningu. Sorgin og sorgarferlið verður oft blandið reiði og höfnunartilfinningu sem erfitt getur reynst að vinna úr og jafna sig á. Þetta getur leitt af sér beiskju og einmanaleika. Þá getur þjóðfélagsstaða og efnahagur breyst mikið og skipting eigna raskað fjárhag illilega.

Samfylgdinni í hópunum lýkur síðan með gönguferð, sameiginlegri máltíð og sáttarguðsþjónustu þar sem við kveðjum það sem liðið er, tökum á móti hinu nýja með mikilvæga reynslu í farteskinu.

Haustið er ekki i uppahaldi hjá mér þó vissulega sé það rómantískt. Bjartir dagar en nógu dimm kvöld fyrir kertaljós. Leifar af sumarseyðingnum lita hversdagsleikann sem hægt og rólega tekur yfir.

Haustið boðar reglufestu og öryggi, er fullt af vonum og góðum fyrirheitum.

Þó er það svo að rétt áður en ágúst mætir september lendi ég alltaf í tilfinningalegri glímu. Ég vil ekki að sumarið taki enda en um leið finnst mér haustið lokkandi. Mig langar að lifa svolítið lengur i ábyrgðarleysi sumarleyfisins en þyrstir um leið í bitastæð verkefni að glíma við. Að lokum sleppi ég krampakenndu taki á sumrinu og leyfi nýrri árstíð að taka yfir. Og það var ekki eins erfitt og ég hafði gert mér í hugarlund.

Haustið gerir ekki ráð fyrir sumarsandölunum. Það vill hafa okkur í sokkum. Gæsahúðin á berum leggjunum kallar á sokkabuxur, sólbrúnkan fölnar og gráhvíti liturinn kallar á púðraðar kinnar.

Þegar sáttum við nýja árstíð er náð fer ég að njóta hennar.

Eitt af því besta við haustið eru fermingarbörnin sem streyma í kirkjurnar. Nú eru kirkjur landsins smám saman að fyllast af þrettán ára, misjafnlega spenntum, unglingum sem á vormánuðum munu játa og staðfesta frammi fyrir fjölskyldu og vinum að þau vilji leyfa Jesú Kristi að hafa áhrif í þeirra lífi.

Það eru forréttindi að fá að deila stórum hluta vetrar með þrettán ára unglingum og fá að horfa á lífið og Guð með þeirra augum. Það er sannarlega ekki alltaf auðvelt en það kennir mér alltaf aðeins meira um lífið að vera kippt niður á jörðina nokkrum sinnum í viku og neyðast til að útskýra fyrir gagnrýnum hópi hálf fullorðins fólks, hvers vegna ég trúi á Guð. Það er það sem fermingarfræðslan að stórum hluta gengur út á; að segja frá og sýna að, ég trúi á Guð og hjálpa þeim að eiga gott samband við Guðs sem lætur sig vandamál þeirra varða hversu stór eða smá, merkileg eða ómerkileg þau eru. Guð sem skilur áhyggjur unglingsins af bólu á kinn.

Birtist einnig á tru.is

Nú ber svo við að ég get fengið 10% afslátt í IKEA í tvo daga vegna þess að ég er kona.  Ég gat einnig fengið afslátt í Hagkaupum  í einn dag og kannski á fleiri stöðum. Allt VR að þakka.

Hugmyndin er ekki vitlaust ef hún er sett fram sem argasta kaldhæðni þ.e. að konur versli á lægra verði vegna þess að þær eru minna metnar sem starfskraftar.

Það undarlega er að nokkrar verslanir taka þátt og segja að það sé vegna þess að þær styðji átakið. Ég get ekki sagt að þetta auki áhuga minn á eða velvild i garð þessara verslana. Ef verslanirnar styðja þetta átak þá gera hljóta þær að gera með því að greiða starfsfólki sínu sömu laun fyrir sambærileg störf áháð kyni. Það hljóta þær að gera með því að setja ekki titla á strákana til þess að geta greitt þeim svolítið meira.

Ég hlýt að líta svo á að þessar verslanir séu ekki að standa sig, viti upp á sig skömmina og í stað þess að leiðrétta þetta þá gefa þær bara öllum konum 10% afslátt í einn eða tvo daga og þurfi síðan ekki að hafa áhyggjur af þessu meir. Eða hvað? Ekki eru þær að gefa mér afslátt vegna þess að þær eru með sitt á tæru? Þá þyrftu þær ekki að taka þátt.

VR á heiður skilinn fyrir að taka þetta ljóta vandamál alvarlega. Eða réttara sagt; Það er sjálfsagt að VR taki þetta ljóta vandamál alvarlega. Sjónvarpsauglýsingin þeirra er ágæt að mörgu leyti. Hún er ljót en misrétti er ljótt. Hún er reyndar ótrúlega gamaldags þar sem nýfæddur drengur klæðist bláu og nýfædd stúlkan bleiku. Ég er nokkuð viss um að fæðingardeildir séu hættar að merkja börn eftir kyni við fæðingu.

Ég hélt reyndar að formaður VR hefði ætlað að hjóla í fyrirtækin og krefjast launaleiðréttinga en ég hef misskilið þetta eitthvað. Þetta vekur auðvitað meiri athygli og getur mögulega gefið fyrirtækjunum sem taka þátt að aukna auglýsingu og meiri viðskipti.

Annars ég er með hugmynd að næstu auglýsingu. Hún sýnir konur á besta aldri, vankaðar með kúlu höfði eftir að hafa rekið sig harkalega í glerþakið.

Úr prédikun sunnudagsins í Grafarvogskirkju:

Mig langar til að segja ykkur svolítið í tilefni af því að við lásum hér einn útbreiddasta texta Bilíunnar, Óðinn til kærleikans. Ég sló þennan texta inn í leitarvél google og á broti úr sekúndu komu um 13 500 000 vísanir í ýmislegt sem tengist þessum texta á netinu. Hann hefur gagnast sem innblástur í skáldskap, kvikmyndir, leikrit, tónverk svo ekki sé minnst á Biblíu og textarannsóknir og sjálfsagt margt fleira.

Þannig er að ég les þennan fallega texta um kærleikann gjarnan þegar ég gef saman hjón. Að undanförnu hefur þó læðst að mér efi um að orðin sem ég les séu viðeigandi. Hvað ef samband hjónanna einennist af ofbeldi og kúgun. Heimilisofbeldi er algengara en við gerum okkur flest í hugarlund. Fleiri konur á aldrinum 15-44 ára deyja eða verða örkumla vegna ofbeldis en samanlagt vegna krabbameins, bílslysa, stríðsátaka og malaríu. Stór hluti þessa ofbeldis fer fram innan veggja heimilis eða er beitt af nánum fjölskyldumeðlimi. Hvað ef brúðurin er nú reglulega lamin af brúðgumanum? Hvernig skilur hún orðin um að kærleikurinn breiði yfir allt, trúi öllu, voni allt og umberi allt?

Þýða þessi orð að hún á bara að láta þetta yfir sig ganga, vona það besta og halda áfram að meika yfir marblettina? Eru þetta skilaboð um að kirkjan, presturinn, muni ekki koma til hjálpar ef hún vill rjúfa þögnina.

Hvernig skilur ofbeldismaðurinn orðin um að kærleikurinn breiði yfir allt, trúi öllu, voni allt og umberi allt. Hann situr þarna í kirkjunni og sér eftir öllu saman. Hjarta hans er fullt af kærleika til elskunnar sinnar. Hann ætlar aldrei að leggja á hana hendur aftur. En hann veit einhversstaðar innst inni að það er ekki satt. Hún mun aftur æsa hann upp þar til hann missir stjórn á sér. Hann veit líka að ef hún elskar hann þá fer hún aldrei. Hún mun meika yfir allt. Ástin meikar yfir allt.

Það er kannski ekkert fallegt að hugsa svon á meðan ég er að gefa saman fólk enda er ég nú ekkert að velta þessu fyrir mér í smáatriðum og gefa þessum hugsunum allt of stórt rými. En þetta hvarflar stundum að mér vegna þess að um 23 – 27 000 kvenna á Íslandi hafa einhverntíma á lífsleiðnni orðið fyrir ofbeldi í nánu sambandi. Ég þekki margar og það gerir þú eflaust líka þó ekki sé víst að þú vitir af því. Þetta þýðir einnig að mikill fjöldi íslenskra barna og unglinga hefur orðið vitni af ofbeldi á heimili eða orðið fyrir því sjálf.

Svo stend ég þarna í kirkjunni og segi vð fólkið að kærleikurinn breiði yfir allt, trúi öllu, voni allt og umberi allt.

Getur verið að Páll hafi verið að hvetja til meðvirkni og kúgunnar? Hann var nú ekki dyggur talsmaður kvenfreslsis. Getur verið að það sé undir okkur sem lesum komið, hvernig við túlkum þetta? Að þinn sannleikur og minn sé ekki endilega sá sami.

Biblían, eins og önnur trúarrit, hefur í gegnum tíðina verið notuð til þess að kúga og berja á fólki og hafa nokkrir textar Páls postula, höfundar Kórintubréfsins, nýst sumum vel í þeim tilgangi.

Biblían er þó engin ofbeldisbók nema í þeim mæli sem hún lýsir lífi manneskjunnar, sem stundum er ofbeldisfullt.

Kærleikur og ótti
Það hvarflar ekki að mér að Páll hafi ritað þessi kraftmiklu og fallegu orð um kærleikann með kúgun og niðurlægingu í huga. En það sem við skrifum eða segjum er ekki alltaf meðtekið á þann hátt er við hugsuðum okkur.

Lesa áfram hér.