Friðrik Friðriksson

Lágpunkti er náð í blaðamennsku í dag þegar Stöð 2 og Fréttablaðið sameinast um skoðanakönnun þar sem spurt er hvort Jón Bjarnason eigi að hætta í ríkisstjórninni, lesist hvort almenningur telji að reka eigi ráðherrann.

Gleymum Jóni um stund og gefum okkur að í könnunni væri spurt þess sama um einhverja aðra einstaklinga sem eru umdeildir af störfum sínum, vegna tímabundinna aðgerða á sínum vinnustað eða almennt.  Hörður hjá Landsvirkjun, Björn hjá Landsspítalanum, bankastjóra stóru bankanna, Jón Gnarr, Karl biskup eða Ólaf Ragnar.

Það sér hver maður að spurningin er marklaus enda hefur almenningur enga forsendu til ganga út frá, hver er spurningin?  Í tilefni Ólafs Ragnars getur almenningur sannarlega haft skoðun þar hann sækir umboð sitt til hans beint.  Tölurnar í könnuninni sjálfri má túlka á annan veg en gert er í FB.  Þegar 35.7% aðspurðra segjast styðja viðkomandi stjórnmálamann þá telst það bara nokkuð gott og vel fyrir ofan meðallag ef mér skjátlast ekki um reglulegar kannanir er varða stuðning við einstaka ráðherra.

Spurning dagsins er ekkert annað en hannaður spuni í þágu ríkisstjórnarinnar til að búa í haginn fyrir brottrekstur Jóns úr ríkisstjórn. Hún er vond blaðamennsku og sýnir um leið hið rétta andlit þessara miðla. Þjónkun við ráðandi öfl er yfirþyrmandi.

En um hvað er eiginlega verið að spyrja. Er einhver sérstök ástæða fyrir því að Jón Bjarnason ætti að hætta sem ráðherra? Hann rændi ekki varasjóð Seðlabankans svo vitað sé og braut ekki heldur af sér í starfi.  Meira segja er því haldið fram að hann sé sérstaklega passasamur á að gæta íslenskra hagsmuna þar sem við verður komið.

Spunameistarinn lætur ekki staðreyndir þvælast fyrir sér og hannar fremur atburðarás. En spuni á ekki heima á fréttamiðli.  Almenningur á ekki beint erindi við Jón Bjarnason og hefur því ekki útfrá neinu að ganga í spurningu dagsins.

Öðru máli gegndi ef spurt væri: Á að reka Pál Magnússon útvarpsstjóra? Almenningur er í beinu viðskiptasambandi við Pál og greiðir til hans ríflega 3.000 milljónir á ári til að reka eina sjónvarpsstöð með kvölddagskrá og tvær útvarpsstöðvar.  Er þeim peningum vel varið? Ég tel reyndar svo ekki vera en nefskatt Páls borgum við með góðu eða illu og komust hvergi undan?    Almenningur á því bæði brýnt og beint erindi við Pál Magnússon svo dæmi sé tekið. Ef spurning Fréttablaðsins á morgun væri sú að leita álits almennings á því hvort Páll ætti að halda starfinu gerði ég engar athugasemdir við þá blaðamennsku.

Nú styttist óðum í HM í handbolta karla sem fram fer í Svíþjóð.  Athygli vakti og talsverða umræðu síðsumars 2010  þegar þau vondu tíðindi spurðust að keppnin yrði ekki sýnd í opinni dagskrá eins og ávallt. Keppnin verður sýnd á sportrás Stöðvar 2, eftir að 365 miðlar höfðu tryggt sér sýningarrétt á keppninni.  Sýningarréttur þeirra nær bæði til þessarar keppni svo og HM 2013.  Menntamálaráðherra sagðist af því tilefni vilja kanna hvort hægt væri að skylda Stöð 2 til að sýna leiki íslenska liðsins í opinni dagskrá.  Svo virðist sem ekkert hafi komið út úr þeirri skoðun enn sem komið er.

82% landsmanna horfðu á leik Íslendinga og Dana í EM í janúar í fyrra, áhorf sem er einstakt og á sér örugglega ekki hliðstæðu erlendis.   Það er samband þjóðarinnar við „strákana okkar“  og árangur þeirra á síðustu árum sem skýrir áhorfið.  Þetta vita allir og margir vilja meina að í einkennislagi liðins „í blíðu og í stríðu“ sé samofinn strengur við þjóðarsálina.  Forsenda þessa sambands við liðið er að allir geti horft á það á stórmóti, hvar á  landinu sem menn búa.   Sportrás Stöðvar 2, eins góð og hún er að öðru leyti,  nær til um 10-15% þjóðarinnar miðað við líklegan fjölda áskrifenda að stöðinni.  Sagt er að nokkrir leikir verði í opinni dagskrá,  sem breytir litlu að mínu mati.  Það er mótið í heild sinni sem þjóðin vill sjá.

Ég tel slys vera í uppsiglingu sem verður að koma í veg fyrir að gerist aftur.  Af því leiðir að fyrirkomulagið varðandi útsendingarnar verður hvorki 365 né handboltalandsliðinu til framdráttar,  þvert á móti.  Í húfi eru mikilvægir hagsmunir fyrir þjóðina, að hún geti sameinast í stolti af sínu besta landsliði í flokkaíþrótt sem handboltalandsliðið sannarlega er.

Í núgildandi útvarpslögum er heimild til að setja reglugerð um opið sjónvarpsaðgengi að viðburðum, á grundvelli  sérstakrar Evróputilskipunar.    Tilskipunin heimilar hverju aðildarríki EES að gera skrá um tiltekna þýðingarmikla viðburði sem senda skal út í dagskrá sem meginhluti almennings hefur aðgang að þó að sjónvarpsstöð sem selur sérstaklega aðgang að efni sínu hafi keypt einkarétt til sýningar á þessum viðburðum. Ástæðan fyrir þessu ákvæði er hugmyndin um upplýsingaþjóðfélagið.  Í tilskipuninni er lögð á það áhersla að afar mikilvægt sé að aðildarríkin geti gert ráðstafanir til þess að vernda rétt borgaranna til að fá upplýsingar og tryggi þeim víðtækan aðgang að sjónvarpssendingum frá innlendum og erlendum viðburðum sem hafi mikilsverða þýðingu fyrir viðkomandi þjóðfélag. Tiltekin eru dæmi eins og Ólympíuleikar, heimsmeistarakeppni og Evrópumeistarakeppni landsliða í knattspyrnu.  Við lagasetningu núgildandi útvarpslaga kom þessi tilskipun talsvert til umræðu enda var þá um nýmæli að ræða.  Meirihluti menntamálanefndar taldi í nefndaráliti að einkum þyrfti að uppfylla þrjú skilyrði til að beita þessari heimild. Í fyrsta lagi að um mjög þýðingarmikla viðburði sé að ræða, í öðru lagi að meginhluti þjóðarinnar, þ.e. a.m.k. 90%, hafi aðgang að viðburðunum í opinni dagskrá og í þriðja lagi að sýningarnar séu án sérstaks endurgjalds.

Fram á þennan dag hefur ekki verið talin ástæða til að nýta þessa heimild, en á því hlýtur nú að verða breyting. Þess má geta að Danir hafa einmitt sett slíka reglugerð og tilgreint HM í handbolta sem þjóðaratburð.  Um leið og ég harma að 365 hafi ákveðið að afstýra metáhorfi á HM í handbolta og skerða aðgang almennings vona ég að við hin afstýrum því að það gerist aftur.  Setning reglugerðar sem tryggir opið sjónvarpsaðgengi virðist óhjákvæmileg þegar handboltalandsliðið á stórmóti á í hlut.

(grein birt í Morgunblaðinu 5 janúar. Höfundur er framkvæmdastjóri Skjásins og fyrrverandi landsliðsmaður í handbolta)

Í frábærri fréttaskýringu Sindra Sindrasonar í gær á Stöð2 var hin dökka saga Icesave rakin í stuttu máli og myndum.   Þetta er hrollvekja, saga samfelldra og stórfelldra mistaka óhæfra forystumanna ríkistjórnarinnar. Viðhlæjendur í stjórnarflokkunum og  flokkur heimsenda spámanna í fræðasamfélagi, Seðlabanka og atvinnulífi bætast svo í hópinn.   Á þessu stigi málsins eru ansi margir taparar í Icesave.

En þjóðin sigraði síðustu lotu, eftir inngrip forsetans á ögurstund.  Við vorum einni undirskrift frá því að fá þetta allt í hausinn.

Á borðinu er nýr samningur, sem er mun hagstæðari en sá sem kýla á átti ofan í þjóðina með hótunum.  Það munar svo miklu að það er óþægilegt að tala um muninn, allt að 400 milljörðum króna. Þessi fjárhæð samsvarar fjárlögum heils árs. Fyrir muninn á samningunum má reka allt heilbrigðiskerfið í 5 ár eða menntakerfi landsmanna í 20 ár.  Fyrir þessa fjárhæð mætti velja að taka 40%  flatan niðurskurð á öll húsnæðislán.

Mér leist vel á Lee Bucheit sem formann nýrrar samninganefndar, en við kynningu á nýa samningnum í vikunni runnu hins vegar á mig tvær grímur.   Í fyrsta lagi stóð hann fyrir misvísandi samanburði á nýja og eldri samningnum, hvað þeir myndu kosta. Greinilega til að fegra hlut stjórnarinnar.  Samanburðurinn  sýndi  stöðu beggja samninganna 2016 . Þá gæti nýi samningurinn verið uppgreiddur, út frá tilteknum forsendum.  En þeim tímapunkti er á hinn bóginn rétt verið að byrja að borga af eldri samningnum og ekki tekið tillit til vaxta og vaxta vaxta yfir áratuga greiðsluferil.  Þetta er ill skiljanlegt.

Mun eðlilegri samanburður er að reikna heildarpakkann uppgerðan og þá munar ekki 100 heldur 400 milljörðum eins og fleiri hafa bent á. Í annan stað tók ég eftir að Lee var byrjaður að mæra Steingrím J, vinnuveitanda sinn.   Sem starfandi ráðgjafi veit Lee að það er regla númer eitt í ráðgjöf að leggja grunn að næsta verkefni, þegar dregur að lokum þess síðasta.  Ég skrifa útspil Lee á þessa kunnu staðreynd , en grefur um leið undan trúverðugleika hans.

Nýi samningurinn er betri, á því leikur ekki vafi, en staðreyndin stendur óhögguð að stór hluti þjóðarinnar vill ekki borga óreiðuskuld einkabanka, sem því ber ekki að gera lögum samkvæmt.

Athygli vekur að samninganefndin hefur aðeins áritað samninginn, en stjórnvöld ekki undirritað, eins og fyrri samninga.  Með því viðurkenna þau þá stöðu málsins að þau hafa ekki umboð til að ljúka málinu.  Skoðanir verða skiptari um þennan  samning í öllum flokkum, en þá fyrri.  Manni finnst  þó borðleggjandi að Icesave verði aðeins útkljáð í annarri þjóðaratkvæðisgreiðslu.

Um afglöp Jóhönnu og Steingríms Í Icesave hlýtur Alþingi að fjalla  í kjölfarið. Munu þau verða kölluð til  ábyrgðar á stórfelldum afglöpum í störfum sínum? Lifi Steingrímur J. Icesave af í pólitík , þá hefur hann svo sannarlega níu líf.

Kosning til stjórnalagaþingsins er fyrsta skref í rétta átt,  skiptir þar litlu í sjálfu sér lítil kjörsókn.  Enda var við því að búast.  Stjórnarskráin er ekki ofarlega í hugum Íslendinga, við þekkjum hana lauslega og hún hefur aldrei skipt hinn venjulega mann miklu máli, frá degi til dags.

Hafði ekki hugleitt hugtakið stjórnarskrárvitund mikið, en því má snara á ensku sem „constitutional awareness“.   Leitaði liðsinnið vina okkar hjá Google og þar er fullt af tilvísunum að finna. Skoðið sem dæmi þessa heimasíðu :  http://constitutionalawareness.org/.   Yfirskrift síðunnar er : Lesið, lærið og verjið stjórnarskrána.

Óska þeim velgengni sem náðu kjöri til stjórnlagaþingsins.  Ég bind vonir við að héðan í frá verði vitund okkar um stjórnarskrána meiri, skilningurinn dýpri og virðingin vaxandi.  Við tókum gott fyrsta skref í gær.

Hef nýlega lesið þrjár góðar bækur, sem ástæða er til að mæla með.  Höfundarnir Herman Koch frá Hollandi,  Robert Harris frá Bretlandi, og Jo Nesbö frá Noregi eiga það sameiginlegt að vera vel þekktir og skrifað margar bækur, en rata fyrst þýddir á Íslandsstrendur á allra síðustu árum.

Herman Koch skrifar áleitna skáldsögu  Kvöldverðurinn. Bókin kom út árið 2009 í Hollandi og nú í íslenskri þýðingu.  Hversu langt gengurðu til að verja börnin þín?, það er spurningin sem bókin fjallar um.  Sagan gerist í Hollandi þar sem bræðurnir Paul og Serge  ásamt konum sínum fara út að borða saman eina kvöldstund og framvinda bókarinnar þróast samhliða kvöldverðinum.  Paul er atvinnulaus en Serge einn af valdamestu  stjórnmálamönnum landsins og gæti verið á leiðinni með að verða forsætisráðherra innan tíðar.  En hræðilegur atburður setur allt á annan endann.  Synir bræðranna, strákar á menntaskólaaldri, fremja hryllilegan glæp sem vekur þjóðarathygli. Atvikið næst á eftirlitsmyndavél en strákarnir þekkjast hins vegar ekki af myndunum og glæpurinn er óupplýstur. En foreldarnir vita um glæpinn!  Virkilega spennandi bók.  JPV gefur út 2010.

Robert Harris á fjölbreyttan feril í blaðamennsku að baki og hefur gefur út margar bækur. Spennusagan  Pompei,  kemur nú loks út á íslensku, en hún kom fyrst út á ensku árið 2003.

Bókin lýsir á magnaðan hátt lífinu í hinni fornu borg Pompei og næsta nágrenni og hefst tveimur dögum áður en eldfjallið Vesúvíus sprakk árið 79 og lagði Pompei og nálægar byggðir í rúst.  Pompei er skáldsaga sem styðst við víðtækar rannsóknir höfundar á lífsháttum í Rómaveldi þegar þessir miklu atburðir urðu.  Ég las bókina reyndar á ensku áður en ég heimsótti Pompei nýverið, en langar til að lesa aftur eftir að hafa farið í þessa vettvangskönnun. Enda skynjar maður betur aðstæður eftir slíka ferð.  Það er stór upplifun að labba um götur Pompei, sem var um 20.000 íbúa borg fyrir gos. Askan frá Vesúvíusi pakkaði borginni inn í eiginlegri mynd og hún var týnd þar til fyrir um 300 árum, þegar menn byrjuðu að grafa hana upp.  Söguhetjan í  Pompei er verkfræðingurinn Attilius, veitustjóri vatnsveitu Pompei og nágrennis.  Það segir sína sögu um mikilvægi vatns og vatnsöflunar fyrir þróaðan lífstíl í Rómaveldi að vatnsveitustjórinn er aðalmaður sögunnar.  Vatnsveitan sem þjónaði hét Augusta (Aqua Augusta) og lá í stokkum 50-60 kílómetra leið upp í hlíðar og meðfram Vesúvíusi. Umhirða og eftirlit með veitunni í aðdraganda gossins er í bakgrunni, en saga spillingar og úrkynjunar yfirstéttarinnar sögð jafnhliða. Pompei er sérlega áhugaverð og spennandi bók um atburði sem settu mark sitt á söguna og allir þekkja frá sinni skólagöngu. Ugla gefur út 2010.

Jo Nesbö er þriðji höfundurinn sem við Íslendingar þekkjum frekar lítið. Merkilegt í ljósi þess að Nesbö er vel þekktur norskur höfundur og hefur skrifað fjölda bóka.  Hann hóf að skrifa bækurnar um lögreglumanninn Harry Hole árið 2000.  Átta bækur um Harry hafa komið út á frummálinu og við höfum nú fengið tvær þeirra þýddar. Ég hef nýlega lesið fyrri bókina Rauðbrystingur sem er mjög fínn krimmi.  Harry Hole er snjall, en breyskur. Drykkfelldur og frekar metnaðarlaus um eigin frama en leysir mál.  Framvindan í Rauðbrystingur er margslunginn og inn í bókina fléttast minni úr seinni heimsstyrjöldinni, því við sögu koma Norðmenn sem börðust með Þjóðverjum sem sjálfboðaliðar á austurvígstöðvunum í sókninni gegn Rússum.  Sé ekki betur en Jo Nesbö sé í fremstu röð norræna sakamálahöfunda og hlakka til að lesa ný útkomna bók Nemesis. Undirheimar og Uppheimar gefa þessar bækur út, Rauðbrystingur 2009 og  Nemesis 2010.

Ástrós Gunnlaugsdóttir stjórnmálafræðingur er í framboði og ber auðkennistöluna 5779.  Ástrós þekki ég ekki, en tek dæmi um einn úr hópi 522 einstaklinga, sem sýnt hafa nægilegan áhuga til að taka þá í kjöri til stjórnlagaþings. Lög frá Alþingi nr. 90/2010  fjalla um stjórnlagaþingið og eru þess virði skoða.

http://www.althingi.is/altext/138/s/0168.html

Við blasir að verið er að setja upp batterí fyrir 30 manns auka aðstoðarfólks, með aðstöðu, sem vinna skal á fullu kaupi í 2-4 mánuði og líklega lengur, á næsta ári.  Hópurinn á að gera tillögu um nýja stjórnarskrá, takið eftir ráðgefandi tillögu.  Alþingi sjálft ákveður málið.  Ekki er minnst á kostnað við stjórnlagaþingið frekar en gert vart varðandi þjóðfundinn. Það loðir lengi við Alþingi að umgangast fjármuni okkar frjálslega.  Fyrir liggur að þjóðfundurinn kostaði okkur yfir 100 milljónir.  Hann er þó smámál, huggulegur spjallfundur, sem örugglega var gaman að sitja fyrir þá sem þar voru.  Er viss um  að þessi pakki,  þjóðfundur og stjórnlagaþing muni kosti þjóðina 700 milljónir plús þegar upp verður staðið.  Þar er illa farið með fjármuni okkar sem nýta mætti í annað brýnna.

Mín skoðun er sú að báðir þessi  viðburðir skila engu fyrir þjóðina.  Það getur verið virkilega gaman að taka þátt,  en niðurstaðan er alveg fyrirsjáanleg og mun engin áhrif hafa á stjórnarskrána.  Ef og þegar stjórnarskráin verður endurskoðuð þá munu eðlilegar breytingar á henni koma í gegnum Alþingi.  Á þetta var bent í umræðum á Alþingi en allt koma fyrir ekki.  700 milljónirnar plús eru farnar.

Grunnhvatinn að þjóðfundi og stjórnlagaþingi er pólitískur spuni stjórnvalda, sjónhverfingar sem miða að því að beina sjónum manna tímabundið að því sem skiptir ekki máli.

Framkvæmd kosninganna til stjórnlagaþings eftir rúma viku er síðan sér kafli og fer í metabækur.  Framkvæmdinni og kynning á frambjóðendum er lýst í 96 síðna blaði, sem borið hefur verið í hvert hús.  Menn fá heimsendann æfingakjörseðil og eiga þá að kjósa eins og í prófkjöri, nema margfalt flóknari framkvæmd og tímafrekari á kjörstað.

Við blasir að þeir sem ná kjöri fá lágt hlutfall atkvæða og hending mun ráða úrslitum.   Ekki viljum við bara fræga fólkið á stjórnlagaþingið?  Og hvert er umboð þessara sem fáir kusu en römbuðu inn?  Einfaldara og kostnaðarminna væri bara að draga úr nöfnunum 522.  Niðurstaðan yrði ekki verri, né umboðið óskýrara.

Því miður fyrir framboð númer 5779 eins og hin framboðin þá er um sjónarspil að ræða.  Líklega vilja spunameistarar og yfirboðarar þeirra í ráðherraliði draga athygli frá stöðugum fréttum af dáðleysi ríkisstjórnarinnar í öllu því sem skiptir borgaranna máli.  Og sú „vonda“ frétt kann að berast innan tíðar að hefðu Steingrímur og Jóhanna ráðið för borgaði almenningur miklu miklu meira fyrir Icesave en nú virðist stefna í.

Þá getur verið gott að grípa til samkvæmisleika og þeir sem eru boðnir fá hentuga innivinnu næstu mánuði á góðu kaupi.

Harðorður pistill forsvarsmanna hagsmunasamtaka heimilanna frá í gær er þess virði að lesa. Afdráttarlaust uppgjör við vanhæf stjórnvöld landsins og ekki fær Alþýðusambandið heldur háa einkunn. Eftir tveggja vikna maraþon samráð um að finna lausnir á skuldavanda heimilanna eru menn patt.

http://eyjan.is/2010/10/16/hh-segja-stjornvold-hafa-dregid-sig-a-asnaeyrunum-varpa-abyrgd-a-asi/

Samráðsfundunum fjölgaði í síðustu viku, fleiri sóttu þá og svo fór að Þjóðmenningarhúsið var lagt undir, svo mikið lá við.  Gleymum ekki Jóhönnu Sigurðardóttir beint í kjölfar óeirðanna á Austurvelli.  Hún steig fram og tilkynnti landsmönnum, að þótt almenn skuldaniðurfærsla heimila hugnaðist ekki Alþjóða gjaldeyrissjóðnum, þá myndu hagsmunir fólksins ráða, hvað sem hver segði. Þetta var snaggaralegt og ólíkt henni, en eins og svo oft innistæðulaust, þegar til kastanna kom.  Minna fór því fyrir yfirlýsingu hennar á föstudaginn var,  þegar ljóst var orðið að hún og ríkisstjórnin höfðu gefist upp við verkefnið og stóru fyrirheitin um almenna niðurfærslu skulda voru gleymd. Verra er, að í vondri stöðu hjá svo mörgum að stjórnvöld skyldu vekja með þeim falsvonir um stórar lausnir.

Gunnlaugur Jónsson framkvæmdastjóri skrifar afar athyglisverða grein í Morgunblaðið 7.október, undir fyrirsögninni : Hugmynd að lausn á skuldavanda heimilanna.  Í kjölfarið heyrði ég í Gunnlaugi í útvarpsviðtali, en málflutningur hans má fara víðar.

Tillaga Gunnlaugs snýr ekki að kerfislægri lausn með aðkomu umboðsmanna skuldara né stjórnmálamanna, henni er á hinn bóginn beint til bankanna sjálfra.  Það er jú við þá að semja ef fella á niður skuldir.

Gunnlaugur gefur sér tvo útgangspunkta:  Hættið að taka húsnæði af fólki.  Hættið nauðungarsölum.

Hann leggur síðan  fram 7 tillögur, sem ég leyfi mér að endursegja lauslega:

1. Leyfið fólki að gera upp lán sín með húsum sínum og veðsettum eignum og takið við öðrum eignum ef þær eru   til staðar.

2.  Látið það nægja. Afskrifið afganginn ef einhver er, það er betra að taka tapið strax og fólk er leyst úr skuldaánauð.

3. Gerið langtímaleigusamning við fyrrverandi eigendur (ef þeir vilja, einnig mætti bjóða þeim minni íbúðir með lægri leigu, enda eiga flestir bankanna úrval eigna). Það er offramboð af húsnæði í landinu og bankarnir verða að leigja einhverjum.

4. Fái viðskiptavinirnir svigrúm til að koma fótunum undir sig aftur munu jafnvel sumir geta keypt fasteignirnar  til baka í framtíðinni.

5.   Bankarnir gerðu vel í að viðurkenna að líklega fá þeir ekki meira út úr þessum lánum þar sem vandinn er mikill en þessi tillaga gerir ráð fyrir. Því fyrr sem brugðist er við, því minni sársauki fyrir einstaklinganna.

6.     Bankarnir ættu að taka sig sama um uppgjör á þessum nótum, þá beita menn sömu aðferðum, en oft skulda menn fleiri en einum banka.

7.     Við þetta mætti bæta kauprétti til handa íbúa eignarinnar, sem nýta má t.d. innan 7 ára.

Gunnlaugur heldur því fram að framkvæmd þessara tillagna borgi sig fyrir bankanna og hún er jú í þeirra höndum.  Við þurfum fyrst og fremst frumkvæði og jákvæðan vilja til að leita lausna,  en ekki fleiri fundi með stjórnmálamönnum í Þjóðmenningarhúsinu. Líkurnar eru til muna meiri að eitthvað vitrænt gerist í að leysa skuldavanda heimilanna horfi menn til tillagna eins og þeirra sem Gunnlaugur Jónsson hefur sett fram.

Knattspyrnuliðið Liverpool á glæsta sögu en stendur á tímamótum, bæði innan og utan vallar.

Í síðustu viku gerðust þau tíðindi að meirihluti stjórnar Liverpool tók kauptilboði í klúbbinn upp á 300 milljónir punda, um 55 milljarða króna. Aðaleigendur þess frá árinu 2007, Hicks og Gillet höfðu á hinn bóginn verðlagt félagið á 800 milljónir punda og leggjast alfarið gegn sölunni  og segjast munu berjast gegn henni með öllum ráðum, þ.á.m í réttarsölum. Óháðir stjórnarmenn, með Martin Broughton stjórnarformann British Airways í forystu,  tóku sem sé fram fyrir hendur á þeim félögum og aðaleigendum klúbbsins. Umfjöllun um fróðlegt mál má sjá á :

http://news.sky.com/skynews/Home/Business/Liverpool-FC-On-Brink-Of-Being-Sold-After-Accepting-Two-Offers-One-From-Owner-Of (og öðrum fréttamiðlum)

Fram kemur í málinu að Royal Bank of Scotland  (RBS) hefur gegnt lykilhlutverki í fjármögnun félagsins að undanförnu og í næstu viku er gjalddagi á risaláni, sem meirihluti stjórnar sá engan möguleika á að mæta.  Þess má geta, að félagið hefur verið í söluferli um alllangt skeið.  Ef RBS gjaldfellur lánið til Liverpool er líklegt að félagið lendi í „gjaldþrotameðferð“ (administration), sem hefði það m.a. í för með sé að af því yrði dregin 9 stig í úrvalsdeildinni.  Það er því ögurstund hjá Liverpool.

Tvennt vekur athygli mína út frá viðskiptalegu sjónarhorni.  Annars vegar er það afstaða félaganna Hicks og Gillet sem eru frá Bandaríkjunum.  Þeir keyptu félagið með klassískum hætti, að skuldsetja það sjálft fyrir kaupunum og lögðu á það miklar byrðar, sem það stendur ekki undir og er aðalástæða þess vanda sem nú blasir við.  Hugmynd þeirra er þó einföld og sést í hnotskurn á þeirra eigin mati á viðunandi söluverðmæti Liverpool.  Það er jú langur vegur á milli 300 og 800 milljóna punda. Á þessum tímapunkti er bara enginn kaupandi á markaðnum með nálægt því sama  verðmat á félaginu og þeir félagar.   Hicks og Gillet treystu nefnilega á bjálfakenninguna svokölluðu,  „ the greater fool theory“. Hún gengur í stuttu máli út á að miklar líkur séu á að einhver bjálfi í viðskiptum verði til staðar og kaupi fyrirtækið á allt of háu verði þegar ákveðið er að selja.   En að þessu sinni sátu þeir eftir með svarta Pétur.  Könnumst við ekki við þessa lýsingu?   Skuldsett fyrirtækjakaup sem eru endurtekin 2-3 sinnum, með stórfelldri hækkun á viðskiptavild í hverri umferð, en án raunverulegrar verðmætaaukningar. Eignabóla án innistæðu var skýrð sem stór ástæða bankahrunsins hjá okkur, það var aldrei vera skortur á bjálfunum fyrir hrun.

Hitt vekur athygli, hversu röggsamlega RBS bankinn tók á málinu og kom málum þannig fyrir að aðaleigendur Liverpool Hicks og Gillet voru í raun sviptir forræði yfir því, eins og sést á því að meirihluti stjórnar er óháður og stjórnarformaðurinn hafði síðasta orðið um hvaða tilboðum yrði tekið.  Án þannig skilmála væri alveg eins líklegt að þeir félagar neituðu sölu með öllu og steyptu með því klúbbnum fram af brúninni.    Hjá okkur standa fjöldi fyrirtækja frammi fyrir fullnaðaruppgjöri.  Mikilvægt er að betur liggi fyrir undir hvaða formerkjum þau fara fram. Nær alltaf hefur bankinn mikið að segja um lyktir.   Hvaða fyrirtækjum er  bjargað og á hvaða forsendum? Gangsæið í þeim efnum er ekki nægilegt tel ég,  sem elur á tortryggni og raskar  samkeppnisstöðu annarra fyrirtækja í sömu grein.

Þótt undirritaður fylgi Manchester United að málum þá vona ég að hið glæsta félag Liverpool nái að rétta úr kútnum og að hinir nýju eigendur, sem einnig koma frá Bandaríkjunum, standi með allt öðrum hætti að fjármögnun félagsins.  Reyndar er það svo að Manchester United gæti vel ratað í sambærilega ógöngur á komandi tíð, enda skuldir þess komnar út úr korti, með tilheyrandi fjármagnskostnaði.  Þetta eru ekki rekstrarskuldir  heldur að stofni til langtímaskuldir sem bandarískir eigendur þess hafa steypt yfir félagið.