Freedomfries

Sigurður Líndal prófessor skrifar grein í Fréttablaðið um helgina sem er að mörgu leiti ágæt. Í greininni rekur Sigurður þær hættur sem lýðræðinu stafar af óheftu ráðherravaldi, og undrar sig yfir því að Sjálfstæðisflokkurinn skuli hafa ákveðið að gerast helsti talsmaður útþenslu framkvæmdavaldsins á kostnað dómsvalds, og löggjafarvalds.

En svo finnur Sigurður sig einhverra hluta vegna knúinn til að gæta jafnræðis og gagnrýna líka þá sem gagnrýnt hafa valdabrodda Sjálfstæðisflokksins fyrir þetta sama valdabrölt, nefnilega almenning þessa lands sem hefur mótmælt vanhæfni og ábyrgðarleysi stjórnvalda síðustu vikur og mánuði. Og þar lendir herra prófessorinn í alveg hreint stórfurðulegri rökflækju og -leysu:

En fátt stendur þó lýðræðinu meira fyrir þrifum en ofurvald afþreyingariðnaðarins. Áhrif hans birtast ekki sízt í firringu þannig að menn losna úr tengslum við umhverfi sitt og berast inn í sýndarveruleika. Nýjustu birtingarmyndir hennar eru pottlokaglamur undir stjórn rokkara og rappara, sem leyst hefur rökræðuna af hólmi og þá er stutt í að bareflin taki við af sleifunum. Með þessu er forsendum lýðræðisstjórnarhátta hafnað. Við þessu má bregðast með almennri upplýsingu sem stuðlað geti að gagnrýnni hugsun. …

Semsagt: Mótmæli síðustu vikna eru einhverskonar birtingarmynd firringar afþreyingariðnaðarins? Af hverju? Vegna þess að „rokkarar og rapparar“ „stjórni“ mótmælunum?! Ég geri ráð fyrir að Hörður Torfason sé „rokkarinn“ en hvaða „rapparar“ hafa „stjórnað“ þessum mótmælum? Mér er sagt að Erpur hafi komið fram á einhverjum fundi. Ætli Sigurður sé að vísa til þess?

Þar fyrir utan hafa þessi mótmæli öll helst einkennst af því hversu sjálfsprottin þau eru. Mótmælendum hefur ekki verið smalað, og hvað þá „stjórnað“. Hlutverk Harðar Torfasonar hefur verið það eitt að standa fyrir vikulegum mótmælafundum, og að halda því fram að hann hafi með einhverjum hætti „stjórnað“ mótmælunum er fráleitt og lýsir frekar algjöru skilningsleysi á ástandinu í samfélaginu. Ég get allavegana vottað að mér var ekki fjarstýrt af einhverjum rokkurum eða röppurum þegar ég mætti á mótmælafundi.

Firring prófessorsins er þó skárri en Ríkisfrelsisvarnarinnar sem ímyndar sér að Vinstri grænir hafi með einhverjum hætti „stjórnað“ mótmælunum.

Og þó. Kannski er munurinn á skilningsleysi þeirra ekki ýkja mikill, og jafnvel að prófessorinn komi verr út úr samanburðinum en bloggarinn, því það er þó örlítið trúverðugra að stjórnmálaflokkur gæti „stjórnað“ mótmælum að þessu tagi en að miðaldra popparar og ímyndaðir rapparar geti gert það.

En hvað um það. Það er löng og góð hefð fyrir því að menntamenn lýsi yfir áhyggjum af „afþreyingariðnaðinum“. Fræðimenn Frankfúrtskólans, og lærisveinar Adorno og Horkheimer töldu afþreyingariðnaðinn einmitt einhverja helstu ógn lýðræðisins, enda væri hann í grunnin fasistískur og andlýðræðislegur, svæfði lýðræðið og kynnti undir passívitet þegnanna sem létu sér standa á sama um alvarleg og mikilvæg samfélagsmál en gleymdu sér í yfirborðskenndri afþreyingu. Týndu sér í sýndarveruleika. En ógnin af afþreyingariðnaðinum, að þeirra mati, var sá að fólk yrði passíft og leyfði ríkisvaldinu að þróast í fasistískt kúgunartæki.

Mótmælin síðustu vikna sýna svo ekki verður um villst að íslenska þjóðin er ekki sofandi og lætur ekki allt yfir sig ganga þegjandi og hljóðalaust. Afþreyingariðnaðinum virðist því ekki hafa tekist að drepa áhuga íslendinga á lýðræðinu. Þar með hefur enn og aftur verið sýnt fram á að svartsýni Frankfúrtskólans hafi verið óþarflega mikil.

Svo er það þessi makalausa „og þá er stutt í að bareflin taki við“ röksemdafærslu? Með samskonar lógík gæti ég staðhæft að að „það sé stutt í gasklefana“ þegar lögreglan úði piparúða á mótmælendur, og þar með að viðbrögð lögreglunnar við mótmælendum „sanni“ með einhverjum hætti að ríkisstjórn Geirs H Haarde hafi stefnt að fasísku einræði á Íslandi. Nú, eða að „það sé stutt í svartlista, bókabrennur og hugsanalögreglu“ þegar virtir lagaspekingar og háskólaprófessorar fara að saka skemmtikrafta um að „stjórna“ mótmælum.

En auðvitað er Sigurður Líndal ekki að hvetja til þess að ríkisvaldið komi á hugsanalögreglu til að hafa nánar gætur á „rokkurum og röppurum,“ þó hann virðist telja slíka menn alvarlegustu ógnunina við lýðræðið, og auðvitað var Geir ekki að undirbúa fasískt valdarán, þó að lögreglan hafi stundum tekið full harkalega á mótmælendum.

Og AUÐVITAÐ var aldrei stutt í að mótmælendur legðu frá sér pottana og sleifarnar og tækju upp kylfur! Og það vita allir sem hafa fylgst með þessum mótmælum eða tekið þátt í þeim. Ruglið í Gísla Frey skýrist auðvitað af ídeólógískri blindni og flokkspólítískri vænisýki. Ég held að ruglið í Sigurði byggist frekar á firringu og þekkingarleysi á mótmælunum og raunverulegu ástandi í samfélaginu. Fílabeinsturninn hafi byrgt honum sýn niður á Austurvöll?

Sigurði segir nefnilega að með hávaðaframleiðslu sinni, pottaglamri, hafi mótmælendur hafnað forsendum lýðræðisstjórnarhátta sem eru að hans mati rökræða, byggð á almennri upplýsingu:

…pottlokaglamur undir stjórn rokkara og rappara, sem leyst hefur rökræðuna af hólmi og þá er stutt í að bareflin taki við af sleifunum. Með þessu er forsendum lýðræðisstjórnarhátta hafnað. Við þessu má bregðast með almennri upplýsingu sem stuðlað geti að gagnrýnni hugsun.

Sigurður virðist ekki skilja að almenningur í landinu fór ekki að berja potta fyrir utan Alþingishúsið fyrr en það var orðið ljóst að stjórnvöld hefðu engan áhuga á að upplýsa borgarana um ástandið, aðgerðir sínar eða fyrirætlanir og höfðu hafnað allri rökræðu. Nú, og jafnvel lýst því yfir á þóttafullan hátt að borgarar sem voguðu sér að mótmæla væru ekki fulltrúar þjóðarinnar.

Mótmæli almennings eru ekki ógnun við lýðræðið. Mótmæli almennings eru ógnun við þaulsetu ráðamanna í valdastólum, óheft vald stjórnvalda og áminning til þeirra að þau þiggja vald sitt frá fólkinu. Mótmæli eru birtingarmynd þess að almenningur í landinu er vakandi og gagnrýninn á stjórnvöld og láta ekki allt yfir sig ganga, og því sönnun þess að lýðræðið er ekki dautt með þjóðinni.