Freedomfries

Matt Yglesias skrifaði í gær bráskemmtilega færslu um ástand efnahagsmála og hvað Lily Allen hefur um það mikilvæga mál að segja. Þetta fannst mér sniðugt, bæði vegna þess að tónverkið „The Fear“ er bara helvíti gott, bæði lag, en þó ekki síður ljóð – með betri gagnrýni á fjölda- og neyslusamfélagið í mainstream popptónlist, og líka vegna þess að Yglesias er að vanda nokkuð klókur.

Þar sem ég hef ekki haft tíma til að standa í miklu bloggi undanfarið finnst mér því tilvalið að nota þetta tækifæri til að prómótera hagfræðipælingar og þjóðfélagsgagnrýni þeirra Allen og Yglesias:

Allen, speaking for the American people, is in a conflicted mood. “I want to be rich and I want lots of money,” she says, ignoring the fact that holding her savings as money rather than investing in higher-risk higher-yield assets is undermining the goal of wealth accumulation. Worse, she’s also spurred by instincts toward rapacious consumerism: “I want loads of clothes and fuckloads of diamonds.” Were she to achieve her aspiration of clothes-and-jewelry purchases, the economy would get moving again via employment in the relevant manufacturing and retail sectors. But in the real world, Allen is liquidity-constrained and her desire to stockpile cash prevents her from engaging in stimulative consumption. Once upon a time this wasn’t a big issue, as she sings there’s the debt option: “it doesn’t matter cause I’m packing plastic / and that’s what makes my life so fucking fantastic.”

Today, though, she’s “being taken over by the fear.” Prudent people have become concerned about the future and are attempted to transform as much of their income as possible into safe, highly liquid assets. This is causing a general glut of goods and services. What’s more, “the fear” affecting wealth holders is preventing the less-prudent from securing credit to finance their consumption or investment activities—that kind of lending, after all, is neither safe nor highly liquid. As a knock-on consequences of this, the inflation rate has been dropping and the price level is well below its expected destination. Due to money illusion, this is confusing people who “don’t know what’s right and what’s real anymore” distracted as they are by nominal prices.

The developed world’s population has not, however suddenly become lazy or indolent (”I’m not a saint and I’m not a sinner”), the problem is that elites have betrayed the population by failing to respond adequately to the rise of the fear. The excess desire for money can be met by printing additional money. The excess aversion to risk can be met with guarantees. Unfortunately, both congress and the Federal Reserve are themselves afflicted by the fear. Hence our current predicament.

Ég ætla nú ekki að vera að taka þátt í undarlegri Egils Helgasonar þráhyggju AMX, (sú þráhyggja er reyndar fyrst og fremst spaugileg), en færsla hans um „fyrirbyggjandi löggæslu„ í morgun vakti mig til umhugsunar um þetta undarlega mál:

Það getur ekki verið svo ýkja slæmt að lögregla hafi auknar rannsóknarheimildir til að fylgjast með glæpastarfsemi af þessu tagi.

Ég held ekki að neinn ætli að fara að setja upp lögregluríki á Íslandi, hvað þá að koma á fasisma. Ég hef enga trú á að almenningur sem kemur í mótmælaaðgerðir þurfi að hafa áhyggjur af þessu. En einhver fer að stunda hér peningaþvætti eða mansal, stofna glæpahring, eða ætlar jafnvel að sprengja upp Alþingishúsið – þá er gott að hafa einhvern pata af því eins fljótt og auðið er.

Ég held ekki að þetta sé rétt, ég held einmitt að almenningur sem tekur þátt í mótmælaaðgerðum þurfi að hafa miklar og þungar áhyggjur af „fyrirbyggjandi löggæslu“ sem á að felast í hlerunum og njósnum um þá eða öðrum rannsóknum og skýrsluhaldi um skoðanir þeirra og athafnir. Og innanríkisnjósnir án tilefnis eða dómsúrskurðs eru ósköp einfaldlega eitt af helstu stoðum lögregluríkja og fasisma. Með því að taka upp innanríkisnjósnir án dómsúrskurðs er ótvírætt og óumdeilanlga verið að taka stórt og afdrifaríkt skref í átt að fasisma og lögregluríki. Hér er ekki á ferð „slippery slope“. Hér er verið að taka afdráttarlaust skref í átt að lögregluríki.

Munurinn á hugmynd Rögnu að fá að banna tiltekin félagasamtök, t.d. glæpasamtök á borð við Hells Angels, og þessari hugmynd hennar að fá að stunda njósnir um fólk, er sá að ákvarðanir um að banna félagasamtök þarf að taka opinberlega: Borgarar landsins og meðlimir félagasamtakanna sem eru bönnuð geta mótmælt ákvörðuninni og fengið henni hnekkt fyrir dómstólum. Leynilegar innanríkisnjósnir eru annars eðlis. Sá sem verður fyrir þeim veit ekki að það er verið að njósna um hann, hann hefur engin tök á að verja sig fyrir dómstólum, áfrýja yfirgangi ríkisvaldsins.

Til þess að hafa hemil á tilhneygingu ríkisvaldsins og lögreglunnar til að troða á borgurunum þarf almenningur að geta veitt ríkisvaldinu og lögreglunni aðhald. Til þess þarf ríkisvaldið og lögreglan að starfa fyrir opnum tjöldum og borgararnir að hafa tækifæri til að verja sig og hafa eftirlit með ríkinu. Þegar ríkisvaldið heimtar heimildir til að fá að starfa í leyni geta borgararnir ekki veitt þetta aðhald.

Það er líka athyglisvert að sjá hverju Egill hefur áhyggjur af: Því að einhver ætli sér að sprengja í loft upp Alþingishúsið. Ef innanríkisnjósnadeild lögreglunnar sem þessi fyrsta vinstristjórn í sögu Íslands, ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna, ætlar sér að koma upp, fer að stunda fyrirbyggjandi aðgerðir til að koma í veg fyrir að Alþingishúsið verði sprengt í loft upp, hverjir heldur Egill að verði rannsakaðir? Múslimar á Íslandi? Nei, það er líklegra að það verði einmitt almenningur sem tekur þátt í mótmælum gegn ríkisvaldinu.

Kannski ekki fólk sem mætti á einn laugardagsfund eða hefur sótt einn borgarafund. En hvað með þá sem hafa skipulagt fundi? Eða þá sem hafa mætt á fleiri en einn og fleiri en tvo fundi, fólk sem hefur verið virkt í mótmælunum frá fyrsta degi og veitir ríkisstjórninni enn aðhald með því að skipuleggja undirskriftasafnanir gegn einkavæðingu orkuauðlinda eða stendur fyrir framan Seðlabankann til að mótmæla lögbrotum stjórnvalda í gengismálinu? Hvað með umhverfisverndarsinna? Fólk sem hefur staðið fyrir utan heimili spilltra stjórnmálamanna? Hvað með „nímenningana“, aðstandendur þeirra eða stuðningsmenn?

Reynslan hefur sýnt að stjórnvöld og lögregla hafa mjög einkennilega afstöðu til borgara sem voga sér að mótmæla framgöngu þeirra. Miðað við hysterísk viðbrögð stjórnvalda við mótmælum, t.d. dæmalaust aulalega ákvörðun Hrannars Bé að siga lögreglunni á konu sem var að mótmæla fyrir framan stjórnarráðið, og ótrúlega fautalega framkomu lögreglunnar við aðstandendur nímenninganna og annan almenning sem hefur viljað fylgjast með dómsmáli nímenninganna, er engin ástæða til að ætla að yfirvöld muni ekki fara að beita mótmælendur „fyrirbyggjandi löggæslu“.

Heimskuleg framkoma Hrannars Bé við konu sem gaf mávum brauð í mótmælaskyni, dæmalausar yfirlýsingar forseta Alþingis, Ástu Ragnheiðar um dómsmál nímenninganna og sérkennilegar tilraunir hennar til að stýra umræðu um það mál, svo ekki sé talað um fantalega framkomu lögreglunnar gagnvart mótmælendum gerir að verkum að ég ber nákvæmlega ekkert traust til lögreglunnar eða stjórnvalda þegar kemur að því að virða mannréttindi mótmælenda. Miðað við þessa reynslu er nánast gefið mál að meðal þeirra fyrstu sem fá að njóta þess heiðurs að þola „fyrirbyggjandi löggæslu“ þessarar sögulegu vinstristjórnar verður fólkið sem kom henni til valda, íslenskur almenningur sem stóð í fremstu víglínu búsáhaldabyltingarinnar.

Rök Björgvins Vals eyjubloggara gegn hugmyndum dómsmálaráðuneytisins um að sett verði lög sem banna samtök á borð við Hells Angels eru athyglisverð. Hann segir:

Þið fyrirgefið mér vonandi, en mér þykir vont að heyra af fyrirhugaðri löggjöf dómsmálaráðherra sem veita mun lögreglu heimild til að leysa upp félagasamtök sem gætu verið ólögleg eða haft annarlegan tilgang og gera lögreglunni jafnframt kleift að njósna fyrirhafnarlaust um þegna þessa lands.

Löggjöfinni mun beint gegn Vítisenglum en auðvitað verður hún notuð, meira að segja misnotuð, hvenær sem stjórnvöldum eða lögregluyfirvöldum, þessum og komandi, mun þurfa þykja.  Við verðum hleruð og mynduð sem aldrei fyrr.

Það er bara svoleiðis.  Þannig hefur það alltaf þróast þar sem lög hafa verið sett sem heimila yfirvöldum að njósna um borgarana.

Ég er sammála því að borgararnir eigi að hafa áhyggjur af þeirri þróun í átt að stöðugt víðfeðmara eftirlits og lögregluríki sem hefur gert vart við sig um öll vesturlönd. Persónulega hefur mér þótt framganga lögreglunnar og annarra yfirvalda gagnvart mótmælendum á Íslandi með þeim hætti að það sé full ástæða til að óttast. Málaferlin gegn nímenningunum sýna að íslensk stjórnvöld eru jafnvel fullfær um að beita dómskerfinu í pólítískum tilgangi. Þetta er þó auðvitað ekkert nýtt, og á tímum kalda stríðsins stóð ríkið í umfangsmiklum símhlerunum.

Það er því full ástæða til að hafa áhyggjur.

Á sama tíma má ekki gleyma því að lögreglan hefur mikilvægu hlutverki að gegna, þ.e. að hafa hendur í hári glæpamanna, og að það þarf að hafa lög til að stöðva og uppræta glæpastarfsemi. Hvað þá skipulagða glæpastarfsemi. Auðvitað er alltaf hægt að sjá fyrir sér eitthvað „slippery slope“ þar sem ríkisvaldið seilist ævinlega örlítið lengra og áður en við vitum af er búið að hneppa allt samfélagið í fjötra: Steingrímur orðinn allsherjar ritskoðunar og netlögga og Ragna búin að banna öll samtök sem ekki hafa fengið sérstakan stimpil félagasamtakaskrifstofu ríkislögreglustjóra.

En þýðir það að við þurfum að standa í vegi fyrir allri löggjöf, bara vegna þess að það sé kannski hægt að misnota hana eða að hún sé fyrsta skrefið á einhverju slippery slope? Sem ábyrgir borgarar eigum við að veita stjórnvöldum aðhald – og þar sem við búum í upplýstu lýðræðissamfélagi getum við gert það bæði með beinum pólítískum aðgerðum, mótmælum eða kosningum, nú eða með upplýstri umræðu. Með því móti getum við séð til þess að löggjafinn fari ekki fram úr sér og eðlileg lög sem banna mönnum að stofna félög um glæpastarfsemi verði ekki beitt gegn Félagi frímerkjasafnara. Það geta allir verið sammála um að hið fyrrnefnda eigi að banna, en það geta varla margir viljað banna áhugamönnum um frímerkjasöfnun að hafa með sér félagsskap. Og engin hætta á að það gerist nema borgararnir sofni allir á verðinum, gefist upp og hætti að sjá ástæðu til að berjast gegn ofbeldi og glæpum, hvort heldur það er ríkið sem þá stundar eða glæpamenn.

Og hér komum við aftur að Björgvin Val, því hann lýkur færslu sinni með þessum orðum:

Og það er of seint að koma í veg fyrir skipulagða glæpastarfsemi í landinu; hún hefur þrifist hér lengi og olli hruninu.

Hér gerist Björgvin Valur sekur um eina alvarlegustu synd sem upplýstur borgari getur drýgt, að gefast upp: Það sé of seint að reyna að gera nokkuð. Það er aldrei of seint að berjast gegn glæpastarfsemi eða óréttlæti. Auðvitað eru þessi orð skrifuð af ákveðinni kaldhæðni, en ef marka má athugasemdir við frétt Eyjunnar og facebook skrif virðist þetta vera nokkuð útbreidd afstaða: Ísland sé svo gerspillt og maðkétið af skipulögðum glæpasamtökum jakkafataklæddra lögfræðinga og viðskiptafræðinga að það sé  ástæðulaust að vera að gera veður yfir því að glæpamenn í leðurjökkum sem keyri á mótorhjóli en ekki Landrover eigi sín eigin félög og klúbba.

En mér finnst samt alveg ótrúlegt að sjá yfirlýstan jafnaðarmann á borð við Björgvin Val draga þennan sögulega lærdóm af hruninu. Er ekki lærdómur hrunsins frekar sá að rót vandans sé hugsunarháttur uppgjafar og aðgerðarleysis, þessi hugsun að það sé „of seint“ að gera neitt, og best bara að leyfa glæpahyski að vaða uppi?

Undanfarið hafa spunnist miklar umræður um hvort múslimar í New York megi koma sér upp félagsmiðstöð og bænahúsi í byggingu sem stendur tvær húsaraðir frá „ground zero“. Umræður er kannski ekki rétta orðið. Það væri réttara að segja að hægrisinnaðir ofstopamenn og svo vindbelgir, vindhanar og lýðskrumarar repúblíkanaflokksins, hafi haldið uppi háværri grenju og gargherferð gegn moskunni.

Rök þeirra eru að moskan sé skelfileg móðgun við Bandaríkin og fórnarlömb hryðjuverkaárásanna 11 september 2001, að til standi að byggja „megamosku“ við eða í rústum tvíburaturnanna, þaðan sem skeggjaðir og andfúlir ofstækisklerkar geti galað í gjallarhorn „Ahalallallal, Durka Durka, Mumahammed Durka“ til þess eins að niðurlægja sannkristna Bandaríkjamenn og græta Baby Jesus. Eða eitthvað álíka.

Sarah Palin hefur krafist þess að „friðsamir múslimar í New York“ stígi fram til þess að „refudiate“ (Palinspeak: repudiate+refute=refudiate) þessar fyrirætlanir, meðan „hugsuðir“ flokksins, fólk eins Newt hafa sett fram flóknari rök um að það sé óhæft að leyfa múslimum að njóta fulls trúfrelsis of nálægt „ground zero“ vegna þess að í Sádí Arabíu sé trúarofstækisstjórn og ekki ekki fullt trúfrelsi.

Skynsamara fólk hefur á móti bent á að það sé varla viðeigandi að Bandaríkin taki sér Sádí Arabíu til fyrirmyndar, og að herferð Gingrich, Palin og annarra gegn moskunni sé varla hægt að túlka sem annað en ílla dulbúna andúð á múslimum. Í Bandaríkjunum ríki trúfrelsi og að það sé ekki hægt að banna trúarsöfnuði að koma sér upp bænahúsum á þeirri forsendu að trú þeirra sé einhverra hluta vegna óásættanleg, eða að það sé ekki hægt að leyfa fólki af ákveðnum trúarsöfnuðum að reisa sér bænahús nema á einhverjum tilteknum stöðum og ekki öðrum.

Aðrir hafa bent á að með herferð sinni gegn þessari mosku séu Gingrich og samferðarmenn hans í raun að ganga erinda Osama bin Laden og annarra hættulegra íslamista sem Gingrich þykist vera að berjast við. William Saletan benti á þetta í Slate fyrir helgi:

In the years since 9/11, Osama Bin Laden has issued more than 20 audio and video statements to spread his view of the conflict between the United States and al-Qaida. According to his worldview, the U.S. represents Christianity, al-Qaida represents Muslims, Christians won’t protect Muslims, the West hates mosques, peaceful coexistence is a fraud, and the „war on terrorism“ is really a war on Islam. By spreading this message, Bin Laden works to turn Muslims against the U.S. and rally them to al-Qaida.

Now Bin Laden has an ally in this propaganda campaign: Newt Gingrich.

Over the past two weeks, in a series of articles and speeches, Gingrich has declared a religious war that suits al-Qaida’s agenda almost perfectly. While denouncing „Islamists“ rather than Islam, Gingrich has blurred the distinction by selecting as his initial target the construction of a mosque near Ground Zero. Everything Bin Laden says about the U.S., Gingrich validates. All you have to do is read their statements, side by side. … 

Saletan ber síðan saman yfirlýsingar Gingrich og bin Laden. bin Laden hamrar á því að Bandaríkin og Vesturlönd hatist við íslam sem trúarbrögð – og að allt tal um „stríð gegn hryðjuverkum“ sé lýgi og lélegt yfirvarp. Raunveruleg markmið Bandaríkjanna og annarra krossfararbandamanna þeirra sé að drepa múslima, enda séu Bandaríkin í stríði við sanntrúaða og Íslam. Það geti aldrei verið neinn friður milli múslima og kristinna því allt tal kristinna um umburðarlyndi sé fals. Gingrich tekur undir þetta með því að harma hvað eftir annað að það sé talað um „stríð gegn hryðjuverkum“ þegar Bandaríkin séu í stríði við „radical Íslam“, það ætti að kalla hlutina sínum réttu nöfnum, hér væri á ferð átök tveggja menningarheima þar sem Vesturlönd þyrftu að leggjast á eitt um að sigrast á þessu „radical Islam“. Niðurstaða Saletan: 

Several astute writers—Robert Wright, Jeffrey Goldberg, Blake Hounshell, Andrew Sullivan—have explained the idiocy of the anti-mosque campaign. By opposing the mosque, Gingrich, Sarah Palin, Rudy Giuliani, and other Republicans think they’re standing up to Bin Laden. But Bin Laden isn’t fighting for Islam. He’s fighting to transform a war of terrorists against civilization into a war of infidels against Islam. He’s fighting to persuade Muslims that they belong on his side, not on ours.

And you’re helping him, Newt. You’re giving him exactly the fight he wants. Nice going.

Þetta er auðvitað rétt. En ástæðan er auðvitað ekki sú að Gingrich vilji hjálpa bin Laden: Ástæðunnar er að leita mun dýpra í hugarheimum bandarískra íhaldsmanna, því víða á hægrivængnum ríkir mjög djúpstæð andúð á bandarísku samfélagi og bandarískri menningu – eða í það minnsta því bandaríska samfélagi og þeirri bandarísku menningu sem einkennist af umburðarlyndi, fjölmenningu og frelsi. Í hugum þessara íhaldsmanna, Palin og Gingrich fylla þennan flokk, er munur á „alvöru Ameríku“, real America, smábæjum miðvesturríkjanna og suðursins og svo borganna á ströndunum. Steve Benen rifjar í þessu sambandi upp skrif eins af „hugsuðum“ repúblíkana og talsmönnum þess að Bandaríkin heyji einhverskonar hnattrænt siðmenningarstríð gegn Íslam, Dinesh D’Souza: 

Dinesh D’Souza, for example, wrote an entire book devoted to arguing that terrorists are right about the problems with American culture. Osama bin Laden and other dangerous Islamic radicals believe the U.S. is too secular, too permissive, too diverse, too free, and too tolerant — and D’Souza concluded that they’re absolutely correct. Indeed, D’Souza went so far as to argue that liberal Americans are to at least partially to blame for 9/11 — the left invited the attacks by reinforcing the beliefs al Qaeda had about the United States.

Og sömu leiðis áhyggjur Glenn Beck af hnignun siðgæðis:

Around the same time, Glenn Beck came to the same conclusion: „More and more Muslims now hate us all across the world, and it really has not a lot to do with anything other than our morals. The things that they were saying about us were true. Our morals are just out the window. We’re a society on the verge of moral collapse. And our promiscuity is off the charts. Now I don’t think that we should fly airplanes into buildings or behead people because of it, but that’s the prevailing feeling of Muslims in the Middle East. And you know what? They’re right.“

Auðvitað eru þeir Beck og D’Souza í aðra röndina klassískir „heimur versnandi fer“ þusarar. Þessháttar fólk finnst í öllum flokkum. Á hægrivæng bandarískra stjórnvalda hefur þessi hugmynd hins vegar runnið saman við andúð á vinstrimönnum og ummyndast í allsherjar fyrirlitningu og hatur á öllu því sem vinstrimenn hafa barist fyrir – jafnvel hlutum sem maður hefði haldið að allir gætu verið sammála um, þar á meðal umburðarlyndi, mannréttindi og nú síðast trúfrelsi. Það sem er eiginlega skelfilegast er að á síðustu árum hefur þessi andúð á öllu sem einhvernveginn lyktar af vinstrimennsku breyst í hatur á öllum arfi upplýsingarinnar.

Og það er þar sem Gingrich og bin Laden mætast.

Brother Steve Winter hefur nokkrum sinnum poppað upp víðsvegar um veraldarvefinn, eða veraldartúburnar eins og Ted Stevens, öldungadeildarþingmaður frá Alaska vildi meina, eins og frægt er orðið, tjáð hér í teknórímixi. Í vor skrifaði ég stutta færslu um tónlistarmyndband Steve Winter „Obama-Muslim 911″ (Sounds like a muslim to me“. Hrein snilld.

En hver er þessi snillingur? Í gær vísaði Boing Boing á tvær skemmtilegar úttektir á Winter. Úttekt The Awl á tónlistargáfu Winters, sem lýsir The Winterband þannig: „the most disturbing Christian rock band since, well, since ever.“

If you’re a geriatric, hobo-wizard, Jesus freak with a dirty mop-head hanging from your chin, it’s probably not the best idea to be too critical of others. But that doesn’t stop WinterBand’s namesake, Steve Winter, from attacking Catholics, Muslims, democrats, women and countless others for the intolerable sin of being outside his confusing comfort zone.

Dangerous Minds er jafn heillað af Winter og ég, Boing Boing og The Awl:

Winterband are an Apostolic Pentecostal rock group led by a ZZ Top-looking religious zealot and badass named Steve Winter. A fire and brimstone nutjob… Winter makes Jimmy Swaggart seem like the voice of reason. His hatefilled diatribes against other religious sects, his extreme and bizarre views on Christian doctrine, his appalling attitude toward women, his dozens of wacky internet sites, and numerous lawsuits against anyone who questions his legitimacy as a religious prophet, portray a man who is operating in the void left by Jim Jones, David Koresh and Marshall Applewhite (Heaven’s Gate cult). Within the Pentecostal community, Winter has accrued an enemies list so long it makes Nixon’s look like a haiku.

Visit his website and you’ll get a glimpse into the brain of one angry and ugly Bible thumper, seething with self-righteous disdain for virtually every sentient being on the planet.

Winter’s a third-rate hustler, a pious three-card Monty player on the backstreets of holy salvation. The Steve Winter FAQ provides an interesting insight to the nature of his internet spamming and scamming. Google the dude. He’s everywhere, even appearing on religious-themed dating websites.

Clearly, this guy gives me the creeps and that’s why I find him so compelling. His particular strain of holier-than-thou sermonizing coupled with shitty apocalyptic hard rock is far more doom-laden than most Christian rock. His 70s style riffage and uber right wing politics make him the perfect opening act for teabaggin’ asswipe Ted Nugent.

Tónlist Winter er auðvitað hreint brilljant, sbr:

En biblíuskýringar og predíkanir hans eru ekki verri. Meðal annars þessi, sem fjallar um yfirburði skeggsins og velþóknun almættisins á skeggjuðum mönnum. NB: Guð hatar ekki skegglausa menn – bara þá sem raka sig af „kvenlegum ástæðum“.

Það virðast allir vera að tala um Runólf Ágústsson í dag. Sem er skiljanlegt, því það er ekki á hverjum degi sem pólítískar spillingarráðningar ganga til baka á Íslandi. Og þar sem ég hef þegar skrifað um mál Runólfs finnst mér í lagi að bæta við örfáum orðum um makalaust viðtal hans í Kastljósi í gær.

Viðtalið er athyglisvert, og ég hvet alla sem ekki hafa séð það að horfa á það, því í þessu viðtali kristallast eiginlega flest við þann hugsunarhátt sem keyrði Ísland í þrot haustið 2008: Hroki, yfirlæti, dómgreindarleysi og gengdarlaus sérgæska Runólfs eru þeir eiginleikar sem urðu þessu landi að falli. Rúnólfur glotti og hló, skók sér í sætinu og lýsti því yfir að þetta „yrði sérkennileg lína í CV-inu sínu“…! Sem lýsir líklega betur en nokkuð annað viðhorfi hans til þess mikilvæga embættis sem hann þóttist geta sinnt. Runólfur var að sækjast eftir þægilegri innivinnu og flottri línu á CV-ið.

Skuldarar þurfa alla vegana ekki að sjá á eftir Runólfi sem talsmanni sínum!

Karlmennið Runólfur

En hvað um það. Það var tvennt sem vakti helst athygli mína í viðtalinu. Í fyrsta lagi sló það mig hversu ókarlmannlega Runólfur kom fram. Í stað þess að viðurkenna mistök, viðurkenna að hann hafi ekki gert sér fyllilega ljóst hversu ílla viðskiptasaga hans myndi líta út og að það væri kannski ekki viðeigandi að fyrrverandi misheppnaður hlutabréfabraskari, kúlulánaþegi með hundruð milljóna króna afskriftir, afskriftir sem lenda á skattgreiðendum og viðskiptavinum bankakerfisins, skuldurum, skuli ætla sér að vera sérstakur „talsmaður skuldara“ – í staðinn fyrir að viðurkenna mistök og biðjast afsökunar brigslar Runólfur vini sínum Árna Pál, félagsmálaráherra, um ódrengilega framkomu og talar um að það hafi „ekki verið mikill mannsbragur“ á framgöngu Árna Páls í þessu máli!

Runólfur og Árni Páll eru einhverskonar fóstbræður, gamlir félagar og samherjar. Ef Runólfur kynni karlmannlega framkomu hefði hann fallið á vopn sín, og fórnað sér í þessu máli fyrir Árna Pál félaga sinn – mann sem er ekki bara ráðherra, heldur framtíðarleiðtogi í öðrum stærsta stjórnmálaflokki landsins. Með því hefði Runólfur verndað velgjörðarmann sinn og vin, sýnt drengskap og hollustu, drengskap og hollustu sem honum hefði vafalaust verið hægt að launa síðar. Það koma ábyggilega feitir bitlingar á eftir þessum.

En þess í stað finnst honum viðeigandi að væla.

Viðskiptasiðfræðingurinn Runólfur

Hitt sem mér þótti athyglisvert, og kannski athyglisverðara, eru viðhorf Runólfs til viðskipta. Runólfur tók nokkrum sinnum fram að hann hefði engin „óeðlileg eða ólögleg viðskipti“ átt, eða að það hefði í það minnsta ekkert komið fram um að hann hefði átt óeðlileg eða ólögleg viðskipti, og að öll þau viðskipti sem hann hefði stundað hefðu verið „óskop eðlileg og hefðbundin á þeim tíma“ sem þau áttu sér stað. Runólfi fannst ekkert óeðlilegt við þá lánafyrirgreiðslu sem hann fékk! Hún var í „alla staði eðlileg“, því fyrirtækjum hafi almennt staðið lánafyrirgreiðsla af þessu tagi til boða. Runólfur virtist hins vegar ekki gera sér grein fyrir því að þesskonar lánaviðskipti hafi akkúrat verið rót vandans, og að það hafi þar fyrir utan alls ekki staðið öllum til boða að stofna eignarhaldsfélög utan um hundruða milljóna króna veðlaus og afskrifanleg kúlulán.

Runólfur bauðst hins vegar til að greina vanda samfélagsins fyrir okkur, því seinna í viðtalinu setti hann sig í fræðimannsstellingar og lýsti því yfir að hann hefði afhjúpað eitt alvarlegasta samfélagsmein okkar, en það væri að nú væri litið á „öll viðskipti“ sem óeðlileg, tortryggileg. Hann vildi sérstaklega vara við þessu og benda okkur óþvegnum almenningi sem ekki skiljum bissness að þetta væri mjög slæmt: „í dag erum við komin í þá stöðu að öll viðskipti eru litin hornauga“ og „litið á þau eins og afbrot“. Þetta þótti Runólfi semsagt “ekki hollt fyrir samfélagið“ og algjörlega óásættanlegt.

En þetta er bara alls ekki rétt hjá Runólfi. Almenningur lítur ekert á öll viðskipti sem tortryggileg afbrot. Almenningur lítur hins vegar svo á, réttilega, að viðskipti á borð við þau sem Runólfur stundaði séu óeðlileg: Því Runólfur stundaði aldrei venjuleg heiðarleg „viðskipti“. Runólfur stóð í hlutabréfabraski fyrir lánsfé í gegn um eignarhaldsfélög sem hann svo losaði sig við korteri fyrir hrun.

Bara svo það sé á hreinu: Hlutabréfaviðskipti upp á hundruðir milljóna fyrir lánsfé heita brask. Runólfur stóð ekki í viðskiptum. Hann stóð í braski og ómerkilegri spákaupmennsku.

Það eru þesskonar viðskipti sem settu fjármálakerfið á hliðina, og almenningur gerir sér það fyllilega ljóst. Runólfur virðist hins vegar ekki átta sig á þessu, ekkert frekar en aðrir fjármálasnillingar og stórathafnamenn góðærisins sem flestir virðast líta á sig sem einhverskonar fórnarlömb ósanngjarns umtals. Það er skiljanlegt að almenningur líti þá framkomu hornauga og telji hana til marks um slaka siðferðiskennd. 

Runólfur lagði líka margsinnis þunga áherslu á að öll þessi viðskiptin hans hefðu öll verið „að frumkvæði bankans“. Icebank og sparisjóðirnir komu semsagt til hans til hans með hlutabréf í Icebank, sem er í eigu sparisjóðanna, og beinlínis báðu hann um að kaupa bréfin og buðust til þess að lána honum fyrir viðskiptunum. Sambærileg viðskipti Kaupþings og lykilstarfsmanna bankans eru nú til rannsóknar hjá sérstökum saksóknara.

Lærdómur þessa máls er einfaldur: Almenningur og samfélagið hefur áttað sig á því að allra handa viðskipti sem voru álitin „eðlileg og hefðbundin“ á tímum góðærisins eru þegar öllu er á botninn hvolft siðferðilega vafasöm og óeðlileg og að menn sem þau stunda eru ekki athafnamenn sem eigi að líta upp til eða hlusta á, heldur ómerkilegir braskarar. Það er kominn tími til þess að braskararnir átti sig á þessu.

Eitt af því merkilegasta við Afghanistanleka Wikileaks er hversu litla umfjöllun hann hefur í raun fengið hjá bandarískum fréttaskýrendum.

Svo virðist sem skjalalekinn hafi haft einhver áhrif á umræðuna í Washington, þar sem andstæðingar stríðsins í þinginu og innan Hvíta hússins hafa unnið á. New York Times greindi frá því á mánudag að Wikileaks skjölin hafi sett „increased pressure on President Obama to defend his war strategy.“

On Capitol Hill, a leading Senate Democrat said the documents, with their detailed account of a war faring even more poorly than two administrations had portrayed, would intensify Congressional scrutiny of Mr. Obama’s policy.

“Those policies are at a critical stage, and these documents may very well underscore the stakes and make the calibrations needed to get the policy right more urgent,” said Senator John Kerry, a Massachusetts Democrat who is the chairman of the Foreign Relations Committee and has been an influential supporter of the war.

The disclosures landed at a crucial moment. Because of difficulties on the ground and mounting casualties in the war, the debate over the American presence in Afghanistan has begun earlier than expected. Inside the administration, more officials are privately questioning the policy.

Talsmenn stjórnarinnar sem NYT ræddi við viðurkenndu að forsetinn ætti stöðugt erfiðara með að verja stefnu sína í Afghanistanstefnu:  

Administration officials acknowledged that the documents, released on the Internet by an organization called WikiLeaks, will make it harder for Mr. Obama as he tries to hang on to public and Congressional support until the end of the year, when he has scheduled a review of the war effort.

Skjalalekinn hefur hins vegar vakið minni athygli eða endurskoðun meðal stjórnmálaskýrenda og dálkahöfunda, sérstaklega þeirra sem flokkast undir „the Beltway elite“ – æðstupresta álitsgjafastéttarinnar, þeirra manna sem eru í fullri vinnu við að framleiða og endurtaka „the conventional wisdom“. Viðbrögð álitsgjafaelítunnar hafa verið að yppta öxlum og lýsa því yfir að það sé „ekkert nýtt“ í skjölunum.

Eitt langbesta dæmið um þessi viðbrögð er grein Richard Cohen frá því á þriðjudag.

The news in that massive data dump provided by the dauntingly mysterious Wikileaks … is no news at all. We already knew that the war in Afghanistan was not going well. We already knew — or, in the words of the New York Times, „harbored strong suspicions“ — that Pakistan’s military spy service was aiding the Taliban (with friends like this . . .) and we already knew that Afghanistan’s army and police would be reformed and able to stand up to the Taliban some time around when pigs fly or Washington balances the budget. No need to wait by the phone.

Semsagt: Ekkert nýtt. Booooring.

Stuttu seinna bætir Cohen þessu við:

Indeed, what would have been major news is if these documents supported any optimism. That would have been a stunning reversal of what is fast becoming conventional wisdom: The war in Afghanistan cannot be won as winning is now defined – defeat of the Taliban, eradication of al-Qaeda and the preservation of a functioning central government run by someone like our close friend and cherished ally, Hamid Karzai. This is not going to happen.

En bíðum nú aðeins við! Það er beinlínis rangt að halda því fram að „allir“ hafi vitað þessa hluti! Bandarísk stjórnvöld og bandarískir fjölmiðlar, þar á meðal Washington Post, hafa verið dugleg við að leggja áherslu á bjarta punkta í stríðinu og þá hugmynd að það sé ástæða til að halda því áfram. Ástæðan fyrir því að það hefur ekki verið þyngri þrýstingur á stjórnvöld að draga herinn frá Afghanistan, og þar með helsta ástæðan fyrir því að herinn  er enn í Afghanistan, er einmitt sú staðreynd að almenningur hefur ekki vitað þessa hluti!

Það fyndna er að Cohen virðist tilbúinn til að viðurkenna þetta:

The Obama administration will go through the motions of hunting down the leaker and denouncing the leaks, as it should. (Government is entitled to some secrets; it needs them to protect us.) But after taking a deep breath, it may conclude that Wikileaks has done it a favor — speaking the unspeakable, and not in the allegedly forked tongue of the mainstream media but in the actual words of combat soldiers. This will make the inevitable decision easier. Barack Obama, an unemotional man, will wind down the war in Afghanistan — not just because he wants to but because he has to. This, like the news from Wikileaks, is not news at all.

Þessi málsgrein er hreinn gullmoli, og klassískur Cohen. Eins og fjölmiðlarýnirinn Jason Linkins á Huffingtonpost bendir á:

I’m not even sure this qualifies as thought. If I read it correctly, after the Obama administration embarks on a fruitless, time-wasting quest to unearth the leaker(s), they will finally turn their attention to the war and discover that the non-newsworthy (in Cohen’s opinion) WikiLeaks disclosures have actually „done it a favor.“ From there, the administration will finally „wind down the war…because he has to.“ But if, at this moment, Obama „has to“ end the war, why isn’t the media writing stories with the headline: „Obama Has To Wind Down The War, There Is No Reason For Optimism?“ Oh, it’s because they speak in „forked tongues.“

So, WikiLeaks in one breath, has no news value. In the next breath, it is the best hope for winding down the war In Afghanistan. But, ho hum, this is all stuff everyone should already know!

It really is a wonder that no one’s talked about how bad the war is going until now. It’s almost as if the press just naturally assumed the rest of us were as bored with the war as they were.

Linkins bendir á að þetta sé alvarlegt vandamál: Stjórnmálaskýrendurnir og fjölmiðlaelítan eru of cynical til að segja almenningi sannleikann! Þó menn eins og Cohen viti – og viðurkenni að þeir viti – að Afghanistanstríðið er óvinnandi eru þeir ekki tilbúnir til þess að tala fyrir því opinberlega að endir verði bundinn á stríðið. Cohen hefur þvert á móti skrifað langar greinar um mikilvægi þess að Obama sýni á alþjóðavettvangi að hann sé harður í horn að taka…

Í dag veit Cohen semsagt allt um að Afghanistanstríðið sé óvinnandi og er þeirrar skoðunar að það séu svo augljós sannindi sem allir allstaðar viti að það sé algjörlega óþarft að vera að flytja af því fréttir.  Fyrir þá sem hafa fylgst með Cohen eru það hins vegar fréttir að hann hafi þessar skoðanir! Ágætt dæmi um fyrri skrif Cohen má finna í grein frá því í október í fyrra. Þá skrifaði Cohen grein sem hét: “Does Obama have the Backbone?“ sem gekk út á að Obama væri í raun ekkert annað en sýndarmennska og stór loforð – hann skorti hins vegar bein í nefið og gæti ekki tekist á við stór og erfið verkefni. Cohen var þeirrar skoðunar að besta leiðin fyrir Obama til að sanna að hann væri maður með mönnum og óhræddur við að taka mikilvægar en erfiðar ákvarðanir, væri að senda meiri herafla til Afghanistan til að tryggja sigur þar…

This is the president we now have: He inspires lots of affection but not a lot of awe. It is the latter, though, that matters most in international affairs, where the greatest and most gut-wrenching tests await Obama. If he remains consistent to his rhetoric of just seven weeks ago, he will send more troops to Afghanistan and more of them will die. „This is not a war of choice,“ he said. „This is a war of necessity. Those who attacked America on 9/11 are plotting to do so again. If left unchecked, the Taliban insurgency will mean an even larger safe haven from which al-Qaeda would plot to kill more Americans.“

Obama could have gone further. Not only would the Taliban be restored, but the insurgency might consume Pakistan. If that happens, then a nuclear power could become a failed state — Pakistan’s pretty close to that now — and atomic weapons could fall into the hands of terrorist organizations. India, just next door and with mighty antipathy for Muslim terrorism, could well act on its own. The bloodbath the British tried to limit in 1947 when they partitioned the subcontinent might well resume — this time with nuclear weapons.

Samkvæmt Cohen er það skylda Obama að gera meira – senda fleiri hermenn eða leggja meiri áherslu á að sigra í Afghanistan – því, eins og hann segir sjálfur, „The stakes in Afghanistan are great“.

Örstuttu síðar bætir hann við að stríðið væri sko ekkert „Vietnam“: „The war in Afghanistan is eminently more winnable than was Vietnam…“

En í dag er hið gagnstæða svo miklar ekkifréttir að það er ástæðulaust að eyða í það orðum. Og það er akkúrat þessi dýnamík sem skýrir af hverju stríðið í Afghanistan er nú orðið lengra en stríðið í Víetnam.

E.J. Dionne Jr., einn af betri dálkahöfundum og stjórnmálaskýrendum Bandaríkjanna skrifaði góða grein í Washington Post í gær þar sem hann veltir fyrir sér því sem hann kallar heimsku bandarískra stjórnmála. Upplegg greinarinnar er próvókerandi spurning:

Can a nation remain a superpower if its internal politics are incorrigibly stupid?

Dionne bendir í þessu sambandi á umræðuna um fjárlagahalla Bandaríkjanna:

Start with taxes. In every other serious democracy, conservative political parties feel at least some obligation to match their tax policies with their spending plans. David Cameron, the new Conservative prime minister in Britain, is a leading example.

He recently offered a rather brutal budget that includes severe cutbacks. I have doubts about some of them, but at least Cameron cared enough about reducing his country’s deficit that alongside the cuts he also proposed an increase in the value-added tax, from 17.5 percent to 20 percent. Imagine: a fiscal conservative who really is a fiscal conservative.

That could never happen here because the fairy tale of supply-side economics insists that taxes are always too high, especially on the rich.

Dionne er ekki bara reiður út í repúblíkana og áhangendur Lafferískrar voodoo hagfræði, þ.e. hugmyndarinnar að skattalækkanir muni ævinlega leiða til aukinna skattekna (því þó það sé hægt að finna tilfelli þar sem lægri skattprósenta leiðir til aukinna skattekna sér hver heilvita maður að það getur ekki verið algilt). Reiði Dionne beinist ekki síður gegn demokrötum sem virðast ekki ætla að gera sér mat úr heimskulegri skattapólítík Repúblíkana og kröfu þeirra að skattar á hátekjufólk verði alls ekki hækkaðir (fólk sem er með meira en 250.000 dollara árstekjur, tekjuhæstu 2% þjóðarinnar). 

If Democrats go into a headlong retreat on this, they will have no standing to govern.

Dionne bendir á að það sé óvéfengjanleg staðreynd að skattbyrði þeirra tekjuhæstu hafi á undanförnum áratugum farið hratt minnkandi, og að misskipting tekna hafi stóraukist:

The simple truth is that the wealthy in the United States — the people who have made almost all the income gains in recent years — are undertaxed compared with everyone else.

Consider two reports from the Center on Budget and Policy Priorities. One, issued last month, highlighted findings from the Congressional Budget Office showing that „the gaps in after-tax income between the richest 1 percent of Americans and the middle and poorest fifths of the country more than tripled between 1979 and 2007.“

The other, from February, used Internal Revenue Service data to show that the effective federal income tax rate for the 400 taxpayers with the very highest incomes declined by nearly half in just over a decade, even as their pre-tax incomes have grown five times larger.

The study found that the top 400 households „paid 16.6 percent of their income in federal individual income taxes in 2007, down from 30 percent in 1995.“ We are talking here about truly rich people. Using 2007 dollars, it took an adjusted gross income of at least $35 million to make the top 400 in 1992, and $139 million in 2007.

The notion that when we are fighting two wars, we’re not supposed to consider raising taxes on such Americans is one sign of a country that’s no longer serious. Why do so few foreign policy hawks acknowledge that if they lack the gumption to ask taxpayers to finance the projection of American military power, we won’t be able to project it in the long run?

Þetta er nokkuð borðleggjandi. Stjórnmálamenn sem eina stundina heimta að stríðið í Afghanistan verði framlengt um fyrirsjáanlega framtíð og neita að íhuga sparnað í útgjöldum til leyniþjónustunnar, hersins eða varnarmálaverktaka, geta ekki um leið þverneitað ræða hvernig eigi að borga fyrir þessi ævintýri öll – nú, eða að bjóða upp á lausnir eins og þessa.

Ef repúblíkanar væru tilbúnir til að ræða hlutina í alvöru væri hægt að takast á við þessi vandamál. En til þess verða repúblíkanar og demokratar að viðurkenna að valið stendur milli skattahækkana og raunverulegra, konkret niðurskurðarvalkosta. Ef Repúblíkanar vilja ekki hækka skatta þurfa þeir eða koma fram með raunhæfar niðurskurðartillögur – og leyfa kjósendum svo að gera upp hug sinn: Hvort vilja menn að skattar á hátekjufólk séu hækkaðir eða hernaðarútgjöld eða félagsþjónusta skorin niður?

Demokrataflokkurinn ætti ekki heldur að vera hræddur við að bjóða kjósendum upp á þennan valkost.

I’m a chronic optimist about America. But we are letting stupid politics, irrational ideas on fiscal policy and an antiquated political structure undermine our power.

We need a new conservatism in our country that is worthy of the name. We need liberals willing to speak out on the threat our daft politics poses to our influence in the world. We need moderates who do more than stick their fingers in the wind to calculate the halfway point between two political poles.

Allt satt og rétt.

Um daginn var stofnaður félagsskapur tepokaþingmanna, The Tea Party Caucus, sem er eðli málsins samkvæmt aðeins skipaður repúblíkönum. Þetta hefur vakið spurningar um tengsl flokkanna – og breidd repúblíkanaflokksins. Er flokkurinn lítið annað en framlenging á tepokahreyfingunni, eða rúmar flokkurinn aðrar og ólíkar hreyfingar? Kosningastretegía demokrataflokksins virðist nefnilega stefna í að verða sú að  Repúblíkanar séu í raun ekkert annað en tepokahreyfingin.

Það vakti því athygli þegar Phil Gingrey, þingmaður Repúblíkana frá Georgíu lýsti því yfir í gær í viðtali á C-Span að auðvitað væri repúblíkanaflokkurinn frekar takmarkaður félagsskapur, og auðvitað myndi hann ætíð vera þrengri en demokrataflokkurinn. Það lægi í hlutarins eðli að demokrataflokkurinn væri „stærra tjald“ en repúblíkanaflokkurinn.

SWAIN: Will you as members of Congress adopt a statement specifically suggesting that you want to be a big tent organization?

GINGREY: We are a big tent organization if you are referring to my party, the Republican Party, I don’t think we’ll ever be as big a tent organization as the Democratic Party, their DNA is just a little bit different from ours quite frankly

Þetta hljómar kannski ekki merkilega, en þetta er nú samt stórmerkileg og söguleg yfirlýsing.

Til þessa hefur Repúblíkanaflokkurinn gert kröfu til valda á þeirri forsendu að hann væri einmitt „a big tent“ – innan flokksins væru ólíkar hreyfingar og hugmyndir, flokkurinn væri mun betri þverskurður af bandarísku þjóðinni en demokrataflokkurinn. Rökin hafa verið þau að það sé demokrataflokkurinn sem væri lítið tjald, þröng klíka einhverra elítista úr háskólum og stjórnum verkalýðsfélaga.

Og hver var það sem kom fram með þessa hugmynd um repúblíkanaflokkinn sem „stórt tjald“? Enginn annar en Ronald Reagan. Kosningasigrar Reagan og repúblíkana eftir 1980 byggðust allir á þessari strategíu: Að mála repúblíkanaflokkinn sem nógu stórt tjald til að rúma innan þess ólíkt fólk og ólíkar skoðanir.

Það hefur auðvitað verið ljóst í sex ár, ef ekki lengur, að repúblíkanaflokkurinn væri búinn að snúa baki við þessari strategíu, en það verða að teljast fréttnæmt að þingmenn flokksins skuli tilbúnir til þess að sverja beinlínis af sér þetta helsta afrek Reagan.

Það er eiginlega alveg hreint furðulegt hversu litla athygli ráðning Runólfs Ágústssonar sem talsmanns skuldara hefur fengið – og um leið hversu litla athygli það hefur vakið að gengið var framhjá Ástu Sigrúnu Helgadóttur sem stýrt hefur Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna síðustu sjö ár. Það kemur hins vegar ekki á óvart að Ásta Sigrún krefji Félagsmálaráðherra, Árna Pál, um útskýringar. Skv. Eyjunni:

„Ég hef ákveðið að óska eftir rökstuðningi fyrir ráðningunni, óska eftir öllum gögnum málsins, þar á meðal hæfismati,“ sagði Ásta Sigrún við RÚV. Hún telur augljóst að gengið hafi verið framhjá sér við ráðninguna.

„Það finnst mér, það blasir alveg við.“

Í gær var greint frá því að Sparisjóður Keflavíkur þurfi að afskrifa um hálfan milljarð króna vegna eignarhaldsfélags sem Runólfur Ágústsson átti, en seldi frá sér fyrir tveimur árum. Ásta Sigrún telur þetta óheppilegt fyrir embættið.

„Mín persónulega skoðun er sú að það þurfi að vera ákveðinn trúverðugleiki og ég tel að þetta skaði embættið.“

Það eru fleiri sem hafa þá persónulegu skoðun. Fuglahvísl AMX bendir á augljósa flokkspólítík þessarar þagnar:

Smáfuglarnir biðja lesendur sína að velta fyrir sér, hvernig Jóhanna Sigurðardóttir hefði látið í stjórnarandstöðu, ef yfirlýstur, stórskuldugur, karlkyns sjálfstæðismaður hefði verið ráðinn umboðsmaður skuldara og gengið hefði verið fram hjá konu, sem veitt hefði skuldurum ráðgjöf á farsælan hátt, árum saman.

Smáfuglarnir minna á, að Jóhanna Sigurðardóttir er jafnréttisráðherra í ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur.

Ég held að það sé óhætt að segja að það væri talað um spillingu og eitthvað þaðan af verra ef Sjálfstæðisflokkurinn hefði gerst sekur um að nota tækifærið þegar Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna er breytt í nýja stofnun að bola út manneskju með mikla reynsu til þess eins að redda kúlulánasmákong með rétt flokkskirteini þægilegri innivinnu.

Af hverju í ósköpunum ætti okkur að standa á sama um þesskonar embættisfærslur þegar Samfylkingin á í hlut?

Í raun ættu stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar að vera miklu æstari yfir þessu en andstæðingar hennar. Eðlileg viðbrögð AMX er að gleðjast yfir þessu fáránlega klúðursmáli enda er það vatn á myllu pólítískra andstæðinga Samfylkingarinnar, og rennir stoðum undir það narrative að Samfylkingin sé í raun gerspilltur bitlingaflokkur sem hafi enga stefnuskrá aðra en að koma sínum mönnum til valda, og duglegustu stuðningsmönnunum í feit embætti.

Eðlileg viðbrögð flokksmanna Samfylkingarinnar, stuðningsmanna ríkisstjórnarinnar og kjósenda ríkisstjórnarflokkanna ætti hins vegar að vera reiði og gremja. Ekki síst vegna þess að ráðning Runólfs færir AMX og andstæðingum Samfylkingarinnar og ríkisstjórnarinnar vopnin upp í hendurnar! Þar fyrir utan telja stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar og kjósendur Samfylkingarinnar sig líklega eiga að geta gert meiri kröfur til þess fólk sem það kaus.

Fyrir áhugamenn um réttlæti, breytta og heiðarlega stjórnsýslu, og nýtt og betra Ísland í kjölfar hrunsins og búsáhaldabyltingarinnar er ráðning Runólfs auðvitað alvarleg vonbrigði. Það var fyrirgreiðsla við kúlulánasmákonga og hlutabréfabraskara sem setti íslenska fjármálakerfið á hliðina. Með þeim afleiðingum m.a. að krónan hrundi og öll lán ruku upp. Það er almenningur í þessu landi, skuldararnir, sem borga fyrir afskriftirnar á lánum kúlulánasmákonganna. Það er misheppnað hlutabréfabrask eða útrásarævintýri manna sem höfðu takmarkalítinn aðgang að lánsfé í bönkunum sem fólk er að borga fyrir í dag. Það eru þessir reikningar sem skjólstæðingar tilvonandi Talsmanns skuldara eru að sligast undan…

Það getur því aldrei gengið upp að kúlulánasmákongur geti verið trúverðugur „Talsmaður skuldara“. Slíkur maður getur aldrei mætt í sjónvarp til að tala máli skuldara án þess að áhorfendur sitji og hlæji heima. Það mun aldrei nokkur maður líta á Runólf sem annað en Talsmann kúlulánaþega og holdgerfing þeirrar víðtæku samspillingar stjórnmálaelítunnar sem var helsta innanmein stjórnmálanna fyrir hrun.

Tvö helstu baráttumál repúblíkana undanfarnar vikur hafa verið 1) að fjárlagahallanum verði eytt og 2) að skattalækkanir Bush, sem lögum samkvæmt eiga að renna út í ár, verði framlengdar. Í þessu felst ákveðin þversögn, því fjárlagahallinn er ekki síst til kominn vegna skattalækkana Bush – skattalækkana sem engin innistæða var fyrir. Obama og demokratar í þinginu hafa reyndar lýst því yfir að þeir vilji að sá hluti skattalækkana Bush sem féll millitékjufólki í skaut verði framlengdar – en að skattar á fólk sem hefur meira en 250.000 dollara í árstekjur (ca 30 milljónir króna, um 2% þjóðarinnar falla í þann flokk) verði hækkaðir aftur upp í það sem þeir voru fyrir skattalækkanir Bush.

Demokratar hafa haldið því fram að ef mönnum sé alvara í að loka fjárlagahallanum hljóti ríkið að þurfa að afla sér meiri tekna. Repúblíkanar hafa hins vegar haldið því fram að það þurfi ekki að gera neitt annað en að skera niður í útgjöldum. En hvernig? Til þessa hafa frambjóðendur flokksins og þingmenn ekki getað bent á neinar trúverðugar aðferðir við að skera niður útgjöld, enga stóra útgjaldaliði sem mætti skera niður.

En John Thune, öldungadeildarþingmaður Repúblíkana frá Suður Dakóta lætur þessháttar smámuni ekki trufla sig. Thune bendir nefnilega á að það sé hægt að nálgast vandamálið í einföldum smáskrefum. TPM:

Sen. John Thune (R-SD) — the fifth highest ranking Republican in the Senate — has a new plan for lowering deficits, and as you might expect from GOP leadership, it involves zero tax hikes. It does however, involve math and, if his appearance on Fox News last night is any indication, Thune finds math rather difficult. There’s really no other way to explain his utter failure to remember the law of diminishing returns when he talked about the benefits of his deficit reduction plan.

Appearing on Fox News, Thune and host Greta Van Susteren discussed the bill’s call for the creation of a Joint Committee on Deficit Reduction, tasked with reducing the deficit 10 percent year over year.

„It would be required to find 10% in savings — 10% of the deficit in savings every budget cycle,“ Thune said.

„So in 10 years we wouldn’t have a deficit?“ van Sustern asked.

„Theoretically, yes,“ Thune replied.

Ég er ekki viss um að „eina“ vandamálið við þetta snilldarplan sé að fá demokrata til að samþykkja það eins og Van Shustern vill meina. Það er nefnilega óvíst að lögmál stærðfræðinnar samþykki fyrirætlanir Thune.

Reiknisdæmið lítur svona út: Ef við lækkum fjárlagahallann, sem er um 1.300 milljarðar dollara um 10% árið 2011 er fjárlagahallinn kominn í 1170 (1300-130=1170). Árið 2012 yrði fjárlagahallinn lækkaður um 10%, sem þýðir að hann yrði 1053 (1170-117=1053 EKKI 1170-130…). Að tíu árum liðnum yrði fjárlagahallinn kominn í 453 milljarða – ekki núll…

Það sem er þó kannski mikilvægara vandamál við stærðfræðirökleysu Thune er að skattalækkanirnar sem hann talar fyrir að verði framlengdar munu gera fjárlagahallann miklu mun stærri og erfiðari viðureignar. Ezra Klein á WaPo:

For the deficit hawks in Congress, the next few months are going to offer a rare and valuable opportunity: They can do nothing and bring the federal budget much closer to balance. At issue is the expiration of the Bush tax cuts. If allowed to lapse, they’d improve the deficit outlook by about $4 trillion over the next 10 years — and more after that. As Joshua Gordon writes, „the difference in the publicly held debt resulting from [extending the tax cuts] represents an amount of money larger than the country’s total economic output in 2035. Debt held by the public would be 187 percent of GDP instead of the 79 percent it would be under current law.“

… If they’re willing to let the tax cuts expire — a tough decision, given the politics of taxes — it’s good evidence that they’re serious about cutting the debt. If they’re not willing to let the cuts expire, it’s irrefutable evidence that they’re not.

Ezra birtir þetta snyrtilega línurit sem sýnir hvað gerist ef Thune og aðrir repúblíkanar fá sínu framgengt og skattalækkanir Bush verða framlengdar:

Neðri línan sýnir þróun ríkisskulda ef skattalækkanir Bush fá að renna út – en efri línan sýnir þróun þeirra ef skattalækkanirnar verða framlengdar.

Fjölmiðlamenn tala oft um „foreign policy hawks“ í röðum repúblíkana – „hauka“. Með sama hætti hefur verið talað um „deficit hawks“ – fjárlagahauka. Þetta myndmál passar auðvitað vel við þá mynd sem repúblíkanar vilja láta draga upp af sér sem hörðum körlum, mönnum sem óttast ekki að taka á hlutunum, ganga í kúrekastígvélum og sparka í rassinn á vondum köllum í útlöndum og öðru fólki sem stendur í vegi þeirra, ekki eins og hommalegir demokratar sem ganga í flipflops, lepja latte og þora ekki að taka á hlutnum. John Thune vill auðvitað markaðssetja sig sem „a deficit hawk“, sem einhverskonar fjárlagahaukur.

Undanfarið hefur hins vegar farið að bera á nýju hugtaki sem ég held að eigi kannski betur við um menn eins og Thune „deficit peacock“ – sem mætti þýða sem ríkisskuldapáfugl.

Það vakti athygli margra þegar embætti Umboðsmanns skuldara var stofnað að Runólfur Ágústsson skyldi ráðinn í embættið í stað Ástu Sigrúnar Helgadóttur. Embætti Umboðsmanns skuldara var nefnilega stofnað á grundvelli Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna, en Ásta Sigrún hafði stýrt ráðgjafarstofunni um árabil. Að öðrum umsækjendum ólöstuðum eru líklega fáir sem hafa jafn góða yfirsýn og mikla reynslu af þessum málaflokki og Ásta Sigrún: Þeir sem þekkja til starfa hennar vita að hún ber hagsmuni skuldugs almennings fyrir brjósti.

Reynsla Runólfs af málefnum skuldara virðist hins vegar fyrst og fremst felast í hans eigin braski og skuffufyrirtækjarekstri, skuldasúpu og kúlulánaafskriftum.

DV greinir frá því í dag að Runólfur hafi fengið 500 milljón króna hlutabréfalán afskrifað hjá Sparisjóðnum í Keflavík:

Sparisjóðurinn í Keflavík þarf að afskrifa rúmlega 500 milljóna króna hlutabréfaskuld eignarhaldsfélags Runólfs Ágústssonar, nýráðins umboðsmanns skuldara og fyrrverandi rektors Háskólans á Bifröst, samkvæmt heimildum DV innan úr bankakerfinu. Félagið heitir Obduro ehf. og skuldaði það sparisjóðnum tæpar 530 milljónir króna í árslok 2008. Lánið var veitt til að kaupa hlutabréf í Icebank, Sparisjóðabanka Íslands.

Runólfur var skipaður í embætti umboðsmanns skuldara í síðustu viku eftir að níu höfðu sótt um embættið. Rektorinn fyrrverandi var hins vegar metinn hæfastur. Ekki var tekið fram í tilkynningu frá félags- og tryggingamálaráðuneytinu um ráðninguna hvernig hæfnismatið fór fram. Árni Páll Árnason, félags- og tryggingamálaráðherra, skipaði Runólf í starfið.

Runólfur segir aðspurður að ekkert sé óeðlilegt við þessi viðskipti Obduro og aðkomu hans að þeim. „Ég átti þessi viðskipti á sínum tíma. Ég seldi þetta félag 2008 og hef algerlega dregið mig út úr fjárfestingum. Þessi viðskipti voru hefðbundin á sínum tíma og fóru fram á viðskiptalegum forsendum. Viðskiptin fóru fram að frumkvæði bankans. Ég hef ekkert meira um þetta að segja.“

Þetta lítur ekki vel út.

Það hlýtur að rýra trúverðugleika þessa nýstofnaða embættis að því stýri einhverskonar fyrrverandi kúlúlánasmákóngur.

Ein af ástæðum bankahrunsins var sú að bankar og sparisjóðir veittu útvöldum bröskurum risavaxin lán til að kaupa hlutabréf í sömu bönkum og sparisjóðum. Þessar lánveitingar höfðu aðeins tvö hlutverk: Að keyra upp hlutabréfaverð og halda því háu, og svo að búa til nýja stétt auðmanna, kúlulánakónga sem komust yfir stóreignir með því að slá fyrir því lán.

Þegar þessi nýja aðalsstétt kúlulánakónga rann á rassinn haustið 2008, fékk skuldirnar afskrifaðar, og „dró sig út úr fjárfestingum“ í kjölfarið, var byrðunum hins vegar velt á almenning. Almenningi stóð ekki til boða að taka afskrifanleg kúlulán til að standa í hlutabréfabraski. Stjórnvöld hafa til þessa neitað að taka með heildstæðum hætti á skuldavanda almennings: Almenningi standa hins vegar til boða ýmiskonar sértæk úrræði. En til þess að koma í veg fyrir að fjármálakerfið fari á hliðina má alls ekki ganga of langt. Til þess að bankarnir hafi bolmagn til að afskrifa hundruð milljóna og milljarða braskskuldir kúlulánakónga og auðmanna þarf almenningur að standa skil á sínu.

Fjármálafyrirtæki og ríkisvaldið heimta að almenningur borgi sín lán til baka – jafnvel þó þau hafi verið ólögleg. Hvernig eiga skuldarar, þ.e. venjulegt heiðarlegt fólk sem tók venjuleg bílalán og fasteignalán sem ætlast er til að séu greidd til baka, að geta treyst Umboðsmanni skuldara sem er fulltrúi þeirrar stéttar kúlulánþega sem hefur þegar fengið sína sérmeðferð í kerfinu og öll sín lán afskrifuð?

Nú veit ég ekki hvort aðrir umsækjendur um embætti Umboðsmanns skuldara hafi allir fengið afksrifuð kúlulán. Kannski er svo ílla komið fyrir íslenskri embættismannastétt og stjórnmálaelítu að það er ekki hægt að finna fólk sem ekki tók virkan þátt í því hlutabréfabraski og kúlulánafylleríi sem leiddi til hruns fjármálakerfisins.

En það hlýtur að vera lágmarkskrafa að Umboðsmaður skuldara sé ekki úr þessum flokki. Runólfur er ábyggilega hæfileikaríkur og vænn maður. Kúlulán hans og hlutabréfabrask eiga ekki endilega að gera hann útlægan úr opinberu lífi. Það virðist t.d. vera almennt ásættanlegt að kúlulánaþegar sitji í skilanefndum fjármálafyrirtækja. En það hlútur að teljast óheppilegt að skipa mann með þesskonar bakgrunn „Umboðsmann skuldara“.

Bara til að það sé alveg á hreinu: Varnarmálaráðuneytið tekur leyniskjalaleka alvarlega: (via Boing Boing)

Fyrstu viðbrögð bandarískra stjórnvalda voru auðvitað að taka lekann „graf alvarlega“. Þjóðaröryggisráðgjafi Obama, James Jones lýsti því yfir á sunnudag að stjórnvöld fordæmdu Afghanistanleka Wikileaks. Politico:

The United States strongly condemns the disclosure of classified information by individuals and organizations which could put the lives of Americans and our partners at risk, and threaten our national security.

Robert Gibbs, blaðafulltrúi Obama tók í sama streng á blaðamannafundi á mánudag, en Gibbs byrjaði blaðamannafundinn á því að fordæma Wikileaks – á þeim forsendum að lekinn ógni þjóðaröryggi Bandaríkjanna. Politico:

White House press secretary Robert Gibbs begins his briefing with questions about the WikiLeaks documents. He says he spoke with President Obama „sometime last week“ after speaking with news organizations about the upcoming articles.

„I think our reaction to this type of material, a breach of federal law, is always the same, and that is, whenever you have the potential for names and for operations and for programs to be out there in the public domain … has a potential to be very harmful to those that are in our military, those that are cooperating with our military and those that are working to keep us safe,“

Síðar í sama blaðamannafundi hélt Gibbs því hins vegar fram að það væri ekkert merkilegt eða nýtt í þessum skjölum öllum:

The WikiLeaks documents reflect „on-the-ground reporting,“ Gibbs says, adding that it is „unclear“ whether certain events described happened.

They show „no broad new revelations“ about the Afghan war, he says.

Stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar, sérstaklega í bandarískum bloggheimum, líkt og flestir fréttaskýrendur – hafa einmitt tekið þessa afstöðu: Það er í sjálfu sér ekkert nýtt í hinum leknu skjölum.

En bíðum nú aðeins við: Hvernig getur þetta tvennt staðist? Hvernig geta stjórnvöld á sama tíma haldið því fram að hin leknu skjöl séu allsherjar ekkifrétt vegna þess að þau greini í sjálfu sér ekki frá neinu nýju, og svo að skjölin innihaldi upplýsingar sem séu alvarleg ógn við þjóðaröryggi Bandaríkjanna?

Er ekki vottur af Orwellísku doublethink í þeirri afstöðu?

Staðreyndin er sú að það virðist ekkert koma fram í þessum skjölum sem ógni þjóðaröryggi Bandaríkjanna. MSNBC:

An ongoing Pentagon review of the massive flood of secret documents made public by the WikiLeaks website has so far found no evidence that the disclosure harmed U.S. national security or endangered American troops in the field, a Pentagon official told NBC News on Monday. …

David Lapan, deputy assistant secretary of defense for media operations, told NBC News on Monday that a preliminary review by a Pentagon “assessment” team has so far not identified any documents whose release could damage national security. Moreover, he said, none of the documents reviewed so far carries a classification level above “secret” — the lowest category of intelligence material in terms of sensitivity.  

The review team — consisting of military intelligence analysts, lawyers and others working for the Joint Chiefs of Staffs and other elements of the Defense Department — is examining the Wikileaks material to determine whether the disclosures endanger U.S. troops in the field, harm U.S. national security or compromise sources and methods for intelligence gathering.

Ástæðan er ekki síst sú að Wikileaks hefur haldið eftir um 15.000 skjölum sem innihalda viðkvæmari upplýsingar: Wikileaks:  

We have delayed the release of some 15,000 reports from the total archive as part of a harm minimization process demanded by our source. After further review, these reports will be released, with occasional redactions, and eventually, in full, as the security situation in Afghanistan permits.

Þó bandarísk stjórnvöld vilji halda því fram að Wikileaks hafi hegðað sér með fádæma óábyrgum hætti virðist staðreyndin vera sú að stjórnendur Wikileaks hafi sýnt umtalsverða ábyrgð.

Skjölin sýna hins vegar að það eru stjórnvöld sem hafa brugðist þeirri ábyrgð sem þeim var falin.

Skjölin sýna að bandarísk stjórnvöld hafa varpað leyndarhulu yfir mjög „saklausar“ og „hversdagslegar“ lýsingar á gangi stríðsins – til að koma í veg fyrir að fjölmiðlar og almenningur hafi aðgang að einföldum staðreyndum um gang mála – staðreyndum sem sýna stefnu stjórnvalda í neikvæðu ljósi, t.d. að það sem í opinberum fréttatilkynningum eru aðeins kölluð „viðvörunarskot“ fjölþjóðahersins í Afghanistan hafa oftar en ekki í för með sér að saklausir borgarar, börn, slasast.

Í stað þess að leyfa almenningi að fylgjast með gangi stríðsins og mynda sér upplýsta skoðun um hvort það sé réttlætanlegt, hafa bandarísk stjórnvöld kosið að fela allar óþægilegar upplýsingar. Með því að stimpla allar óþægilegar skýrslur allar óþægilegar frásagnir, sem leyniskjöl sem varða þjóðaröryggi hafa stjórnvöld komið í veg fyrir að almenningur geti tekið upplýsta ákvörðun um alvarlegt mál.

Stjórnvöld bera ábyrgð gagnvart borgurunum: Þeim ber að sjá til þess að almenningur geti tekið upplýstar ákvarðanir.

Með því að fela upplýsingar, nú, eða með því að vera t.d. að hringja í háskólaprófessora til að segja þeim hvernig þeir eigi eða eigi ekki að tala um dómsmál (sjá umfjöllun Stöðvar 2 og Grapevine), eru stjórnvöld að koma í veg fyrir frjálsa, upplýsta umræðu í samfélaginu og þar með að grafa undan grunnstoðum lýðræðisins.

Og það ættu allir að taka það alvarlega.

Nú eru línurnar eitthvað byrjaðar að skýrast hvað varðar Afghanistanleka Wikileaks. Það er klárt að lekinn er sögulegur. En hvað með immediate áhrif birtingarinnar? Hvaða áhrif hefur leyniskjalabirtingin á umræðuna um Afghanistan og þá sérstaklega áframhaldandi veru Bandaríkjahers í landinu?

Bandarísk stjórnvöld hafa auðvitað verið skjót til, fordæmt lekann fordæmt lekann og lýst því yfir að skjölin breyti akkúrat engu: Það komi akkúrat ekkert nýtt fram í þeim og þau séu því í raun frekar óspennandi frétt. Það kemur kannski ekki á óvart að það er þetta sem margir fréttamiðlar hafa gert að aðalfréttavínkli sínum – fyrirsögnin á fyrstu fréttinni sem mbl.is flutti af birtingu leyniskjalanna var „Bandarikin fordæma birtingu leyniskjala„. Eyjan tók sama vinkil með nánast sömu fyrirsögn, „Bandarikjastjorn fordæmir birtingu Afganistan skjala á Wikileaks„.

Sem er nú varla fréttnæmt… Hvenær urðu það fréttir að stjórnvöld vilji halda upplýsingum leyndum, ég tala nú ekki um leynilegum upplýsingum, og að stjórnvöld „fordæmi“ birtingu leyniskjala…?! En þó fyrirsagnir Eyjunnar og Mbl hafi tekið fréttina út frá sjónarhóli bandarískra stjórnvalda voru fréttirnar sjálfar mun betri. Ég held að skýringin sé fyrst og fremst sú að það er erfitt fyrir blaðamenn að átta sig á því hver fréttin sé, nákvæmlega. Hvað er raunverulega fréttnæmt í skjölunum? Og meðan menn gera sér ekki fyllilega ljóst hvað er fréttnæmasti vínkillinn á einhverri frétt er alltaf einfaldast að flytja frétt af fréttinni, og fjalla um opinberar yfirlýsingar, frekar en að fjalla um innihald fréttarinnar.

Atrios, einn afkastamesti fréttabloggari Bandaríkjanna bendir á að það sé fyrirsjáanlegt að fjölmiðlaumfjöllunin eigi eftir að snúast um fjölmiðlaumfjöllunina um lekann og hvort það hafi verið rétt að flytja fréttina – frekar en fréttina sjálfa.

prediction: most media coverage of latest wikileaks will be about whether or not it should have been published

Slík umfjöllun á rétt á sér ef það er í raun og veru ekkert nýtt í skjölunum. Blake Hounshell á Foreign Policy segir að svo sé:

I’ve now gone through the reporting and most of the selected documents (though not the larger data dump), and I think there’s less here than meets the eye. The story that seems to be getting the most attention, repeating the longstanding allegation that Pakistani intelligence might be aiding the Afghan insurgents, offers a few new details but not much greater clarity. Both the Times and the Guardian are careful to point out that the raw reports in the Wikileaks archive often seem poorly sourced and present implausible information.

„[F]or all their eye-popping details,“ writes the Guardian’s Declan Walsh, „the intelligence files, which are mostly collated by junior officers relying on informants and Afghan officials, fail to provide a convincing smoking gun for ISI complicity.“

The Times‘ reporters seem somewhat more persuaded, noting that „many of the reports rely on sources that the military rated as reliable“ and that their sources told them that „the portrait of the spy agency’s collaboration with the Afghan insurgency was broadly consistent with other classified intelligence.“

… Otherwise, I’d say that so far the documents confirm what we already know about the war: It’s going badly; Pakistan is not the world’s greatest ally and is probably playing a double game; coalition forces have been responsible for far too many civilian casualties; and the United States doesn’t have very reliable intelligence in Afghanistan.

En er þetta rétt? Ég er ekki svo viss.

Því hverjir eru þessir „við“ sem vissum alla þessa hluti? Ég held að það sé rétt að flestallir sem fylgjast náið með fréttum vissu að bandamenn hafi myrt saklausa borgara í Afghanistan. Yfirmenn Bandaríkjahers hafa meira að segja viðurkennt að flestallir, ef ekki nánast allir, Afghanir sem þeir drepa séu saklausir óbreyttir borgarar. Þannig sagði Stanley McChrystal í mars – löngu áður en hin fræga Rolling Stone grein birtist, að það heyrði til algerra undantekninga að bandarískir hermenn dræpu „hryðjuverkamenn“ í sjálfsvörn – í öllum tilfellum sem hann vissi af hefðu fórnarlömbin verið saklausir borgarar…

However, to my knowledge, in the nine-plus months I’ve been here, not a single case where we have engaged in an escalation of force incident and hurt someone has it turned out that the vehicle had a suicide bomb or weapons in it and, in many cases, had families in it. That doesn’t mean I’m criticizing the people who are executing. I’m just giving you perspective. We’ve shot an amazing number of people and killed a number and, to my knowledge, none has proven to have been a real threat to the force.

Það vita líka allir sem eitthvað fylgjast með að stjórnvöld í Pakistan hafi reynt að vera beggja vegna línunnar, styðja Talíbana á sama tíma og þeir styðja Bandaríkin í baráttu þeirra, gegn Talíbönum.

Það eru hins vegar mjög fáir sem eru að fylgjast með þessu stríði.

Það eru allir fréttaskýrendur þeirrar skoðunar að fjölmiðlar, og þar með almenningur í Bandaríkjunum, fylgist lítið með stríðinu. Afleiðingin hefur verið sú að þó „allir“ hafi vitað að stríðið væri ekki að ganga neitt sérstaklega vel, og að það væri ástæða til að efast um að það sé einhver stórsigur í nánd, er langt frá því að allur almenningur hafi vitað þessa hluti. Tilfellið er að þó að það berist stöku sinnum fréttir af því að óbreyttir borgarar séu drepnir og að öryggissveitir Afghanistan, her og lögregla, séu gerspillt og gagnslaus, hefur ekki farið nein almenn umræða um þessa hluti og þá hvort það sé réttlætanlegt að bandaríkjamenn fórni lífi sínu fyrir þessi sömu spilltu stjórnvöld eða að bandarískir skattgreiðendur fjármagni stríð sem kostar aðallega óbreytta borgara lífið.

Glenn Greenwald á Salon bendir á að það sé útilokað annað en að opinberun þessara skjala hafi áhrif á almenningsálitið – og bendir í því sambandi á hin frægu Pentagonpapers:

Note how obviously lame is the White House’s prime tactic thus far for dismissing the importance of the leak:  that the documents only go through December, 2009, the month when Obama ordered his „surge,“ as though that timeline leaves these documents without any current relevance.  The Pentagon Papers only went up through 1968 and were not released until 3 years later (in 1971), yet having the public behold the dishonesty about the war had a significant effect on public opinion, as well as their willingness to trust future government pronouncements.  At the very least, it’s difficult to imagine this leak not having the same effect.  Then again, since — unlike Vietnam — only a tiny portion of war supporters actually bears any direct burden from the war (themselves or close family members fighting it), it’s possible that the public will remain largely apathetic even knowing what they will now know.  It’s relatively easy to support and/or acquiesce to a war when neither you nor your loved ones are risking their lives to fight it.

Greenwald bendir einnig á að þó „allir“ hafi þegar vitað allt sem standi í þessum skjölum hafi það ekki haft mikil áhrif á opinbera umræðu:

It’s hardly a shock that the war in Afghanistan is going far worse than political officials have been publicly claiming.  Aside from the fact that lying about war is what war leaders do almost intrinsically — that’s part of what makes war so degrading to democratic values — there have been numerous official documents that have recently emerged or leaked out that explicitly state that the war is going worse than ever and is all but unwinnable.  A French General was formally punished earlier this month for revealing that the NATO war situation „has never been worse,“ while French officials now openly plot how to set new „intermediate“ benchmarks to ensure — in their words — that „public opinion doesn’t get the impression of a useless effort.“  Anyone paying even mild attention knows that our war effort there has entailed countless incidents of civilian slaughter followed by official lies about it, „hit lists“ compiled with no due process, and feel-good pronouncements from the Government that have little relationship to the realities in that country (other leak highlights are here).  This leak is not unlike the Washington Post series from the last week:  the broad strokes were already well-known, but the sheer magnitude of the disclosures may force more public attention on these matters than had occurred previously.

Og eins og Salon bendir á þá veita skjölin mikið af nýjum smáatriðum – smáatriðum sem sýna mannlegan veruleika hrárrar tölfræði hersins. Gott dæmi er uppákoma sem átti sér stað í októberbyrjun 2008. Herinn hafði gefið upp að skotið hefði verið „viðvörunarskotum“ að rútu. Ekkert meira. Wikileaks skjölin sýna hins vegar að í rútunni voru aðeins óbreyttir borgarar, og að þessi „viðvörunarskot“ urðu til þess að átta börn slösuðus alvarlega. Auðvitað vissu „allir“ að börn slasast í stríði… En það breytir kannski einhverju um umræðuna að fá það staðfest með þessum hætti?

—

Já, og btw: Ég segi örfá orð um þetta mál í kvöldfréttum Stöðvar 2 í kvöld og morgunútvarpi Rásar 2 í fyrramálið, klukkan 7:30.

Frétt dagsins, vikunnar, og hugsanlega sumarsins (það veltur þó á viðbrögðunum og því sem gerist næst) er Afghanistanleki Wikileaks. Það eitt, að yfir 90.000 leynileg skjöl sem lýsa því hvernig Bandaríkin og evrópskir bandamenn þeirra heyja stríð, komi fyrir sjónir almennings með þessum hætti er stórfrétt. Jafnvel þó skjölin segðu akkúrat ekkert nýtt væri skjalalekinn því sögulegur viðburður og líklegur til að marka tímamót.

Það er þetta sem Jónas Kristjánsson á við þegar hann segir að „Veröldin breyttist í nótt“

Wikileaks hefur náð samstarfi við Guardian, Spiegel og New York Times um birtingu 90.000 leyniskjala. Fjalla um hernað Bandaríkjanna og fylgiríkja þeirra í Afganistan. Umfangsmesta aðgerð sögunnar til opnunar samfélagsins. Fyrsta skref Vesturlanda í átt til lýðræðis. Hingað til hafa valdamenn farið sínu fram í kyrrþey. Hafa byggt upp stofnanir á borð við Persónuvernd, sem flokka jafnvel fjármál sem einkamál. Því varð hrun á Íslandi. Lýðræði hefur hingað til ekki virkað vegna skorts á gegnsæi. Nú kemst heimska og siðleysi valdamanna á allra vitorð. Vonandi verður veröldin aldrei söm og áður.

Ég veit samt ekki hvort það sé tímabært að lýsa því yfir að nú sé hafið tímabil opinnar stjórnsýslu og að stjórnsýsla baktjaldamakks, pukurs og Pótemkíntjalda sé liðinn. En þetta boðar auðvitað nýja tíma og sýnir möguleika netsins: Það er óhugsandi að það hefði verið hægt að dreifa yfir 90.000 leyniskjölum með jafn áhrifaríkum hætti ef netið væri ekki til staðar. Aktivistar og almenningur hefðu þurft að reiða sig alfarið á endursögn blaðamanna – nú getur hins vegar hver sem er farið og flett upp í frumheimildunum.

Glenn Greenwald á Salon tekur í sama streng og Jónas:

Whatever else is true, WikiLeaks has yet again proven itself to be one of the most valuable and important organizations in the world. … there is no valid justification for having kept most of these documents a secret.  But that’s what our National Security State does reflexively:  it hides itself behind an essentially absolute wall of secrecy to ensure that the citizenry remains largely ignorant of what it is really doing.  WikiLeaks is one of the few entities successfully blowing holes in at least parts of that wall …  The war on WikiLeaks — which was already in full swing, including, strangely, from some who claim a commitment to transparency — will only intensify now.  Anyone who believes that the Government abuses its secrecy powers in order to keep the citizenry in the dark and manipulate public opinion — and who, at this point, doesn’t believe that? – should be squarely on the side of the greater transparency which Wikileaks and its sources, sometimes single-handedly, are providing.

Þetta er auðvitað rétt. Við Íslendingar höfum bæði fengið að sjá mikilvægi þess að hafa fyrirbæri eins og Wikileaks (lánabók Kaupþings og kröfuhafaskrá voru birtar á Wikileaks) og hætturnar sem stafa af ógegnsæi og baktjaldamakki, enda virðist íslensk stjórnsýsla fyrst og fremst ganga út á ógegnsæi og gerræði, og gildir þá einu hvort við stjórn er helmingaskiptastjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar eða Framsóknar, nú, eða „hrein“ vinstristjórn!

Louis Brandais, einn mikilvægasti hæstaréttardómari og lögspekingur Bandaríkjanna, sagði eitt sinn „Sunlight is the best disinfectant“ og átti þá við ógegnsæi fjármagnsmarkaða. Þeir sem stunda óheiðarleg og vafasöm viðskipti berjast auðvitað alltaf gegn gegnsæi. Hið sama á við um óheiðarleg stjórnvöld.

Fyrir vikið ætti allur almenningur að styðja fyrirbæri eins og Wikileaks.