Finnbogi Vikar

Sérálit fulltrúa Hreyfingarinnar/ Borgarahreyfingarinnar

Finnbogi Vikar

Undirritaður telur að skipun þessarar sáttanefndar hafi verið mistök og illa ígrunduð vegna þess að í þessari nefnd, svokallaðri „sáttanefnd“, var hagsmunaaðilum með sína vel launuðu starfsmenn att saman og með stjórnmálafólki í einn hrærigraut til að gera tilraun um finna lausn á kvótadeilunni. Undirritaður var óvænt tilnefndur í nefndina af Borgarahreyfingunni/Hreyfingunni þrátt fyrir engin stjórnmálatengsl við Borgarahreyfinguna/Hreyfinguna og því leit undirritaður ekki á sig sem pólitíkus í þessari nefnd heldur sem fulltrúa almennings og með hagsmuni almennings á Íslandi að leiðarljósi í nefndarstarfinu.

Skipun nefndarinnar eru eins og áður sagði mistök vegna þess að ljóst var frá upphafi hver niðurstaðan yrði hjá meirihluta nefndarinnar. Það þarf ekki annað en að skoða hvaða hagsmunir eru að baki nefndarmanna og ljóst er að flestir fulltrúar launþegasamtaka og vinnandi fólks í þessu landi hafa fyrir löngu stillt sér upp með fulltrúum stærstu samtaka atvinnurekenda í þessu landi eftir að hrunið varð haustið 2008 gegn hagsmunum almennings á Íslandi. Saman mynda þessir aðilar öfluga valdablokk sem ræður miklu í okkar samfélagi með digra ólýðræðislega lífeyrissjóðina sem öfluga kjölfestu í sínu bandalagi.

Það er með ólíkindum að engin krafa skuli verða gerð til stjórnmálaflokka og stjórnmálamanna í þessari nefnd að þeir upplýsi um peningalega styrki til sín frá hagsmunaaðilum í sjávarútvegi á liðnum árum. Þá er undirritaður að tala um styrki vegna prófkjörs nefndarmanna og flokkssjóði stjórnmálaflokkanna. Þessi nefnd er ekki skipuð með hagsmuni almennings í huga og því verður að meta niðurstöðu meirihlutans með ofangreind atriði í huga því þetta er endurómur frá gamla Íslandi sem féll og almenningur í landinu er látinn borga brúsann. Hagsmunaaðilarnir eru komnir saman í nefndina fyrir til tilstuðlan „Fjórflokksins“ að vinna starf pólitíkusanna á Alþingi sem eru ófærir um að taka á vandanum og standa í fæturna gagnvart peningaöflunum í landinu og verja hagsmuni almennings.

Undirritaður vill sjá breytingar til hins betra í fiskveiðistjórn Íslendinga, en ekki til hins verra. Tvær leiðir hafa verið mest til umfjöllunar á lokaspretti nefndarinnar. Samningaleið og tilboðsleið. Undirritaður telur rétt og nauðsynlegt að tilboðsleiðin verði fyrir valinu enda stuðlar leiðin að bættu viðskipta- og samkeppnisumhverfi í sjávarútvegi og ekki síst að bættum sjálfsögðum mannréttindum almennings þar sem aðgengi að veiðiheimildum verður á jafnréttisgrundvelli. Þó lengra mætti ganga, þá telur undirritaður að tilboðsleiðin sé í það minnsta nálægt því að uppfylla þær ströngu kröfur sem Mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna hefur gert. Þær kröfur er ekki hægt að virða að vettugi, líkt og bersýnilega er gert með samningsleiðinni.

Samningaleiðin er versta mögulega útkoman sem nefndin getur lagt til þegar hagsmunir almennings eru hafðir í huga. Þetta er með svikayfirbragði sem felur í sér að kvótinn er í raun innkallaður og úthlutaður aftur til núverandi kvótahafa til „eignar“ næstu 15-30 árin með framlengingar ákvæðum. Þetta þýðir í raun óbreytt fiskveiðistjórnunarkerfi sem er að mati undirritaðs algjörlega óásættanleg niðurstaða fyrir almenning í þessu landi. Þrátt fyrir að ákveðnu magni/hlutfalli sé haldið í pottum eins og byggðkvóti, línuívilnun, strandveiðar og fleira, þá er þetta óbreytt kerfi og það sem verra er, það er fest í þessi með öllum þeim ókostum og skaðsemi fyrir hagsmuni almennings. Samningaleiðin skapa LÍÚ og SF fyrirtækjum fyrst og fremst einokunaraðstöðu í sjávarútvegi, bæði í veiðum og vinnslu sem bitnar á almenningi þar sem traðkað er á mannréttindum og réttur útgerðarmanna til að selja sig út úr greininni og þar með að skuldsetja þá sem vilja starfa í greininni er í hávegum hafður af stjórnmálamönnum þessa lands á kostnað hins almenna borgara.

Undirritaður telur að stjórnmálastéttin séu með óbreyttu kerfi að reyna að endurreisa fallið bankakerfi þar sjávarútvegur á Íslandi er skuldsettur við bankakerfið upp 500-600 milljarða króna. Það vekur furðu undirritaðs að stjórnmálastéttin á Íslandi vilji viðhalda fiskveiðistjórnunarkerfi sem hefur komið sjávarútvegi í nánast óviðráðanlega skuldastöðu því það ætti að vera öllum ljóst að skuldsettur sjávarútvegur er kominn til þess að vera í óbreyttu kerfi. Það þýðir að megnið af afrakstri sjávarútvegs endar í vasa bankanna í formi vaxta og afborgana. Þá er verið tala um tugi milljarða árlega, en afraksturinn rennur ekki til almennings í formi skatta, launa eða eyðslu útgerðarmanna. Það verður ekkert að ráði eftir af rekstarhagnaði útgerða þegar búið er að greiða vexti og afborganir. Það er undirrituðum hulin ráðgáta hvers vegna stjórnmálastéttin vill verja hagsmuni bankanna, fjármagnseigenda og erlendra kröfuhafa föllnu bankana með því að gefa útgerðarmönnum kvótann.

Það virðist vera tilhneiging til að líta ekki á veiðiheimildir sem tækifæri til að afla tekna fyrir útgerðarrekstur heldur hefur viðhorfið verið að veiðiheimildir gegni einskonar hlutverki eignarhluta í auðlind. Það eitt, að afhenda tiltölulega fámennum hóp fiskveiðiauðlindir á silfurfati er aðför að lýðræðnu í landinu, enda löngu ljóst að íslenskur almenningur sættir sig ekki við slíkt fyrirkomulag. Sá eða hópur fólks sem ræður yfir auðlind sem gefur af sér megnið af útflutningstekjum þjóðarinnar og er með mikið sjóðstreymi þrátt fyrir skuldsetningu er valdamesti hópurinn í landinu í krafti þess valds sem auðurinn færir þeim.

Nefndin hefur rætt um ímyndaða nauðsyn þess að samræma lagaumhverfi nýtingu náttúruauðlinda en það er hornsteinn samningaleiðarinnar. Það er algjör óþarfi að mati undirritaðs vegna þess að stunda fiskveiðar eru mannréttindi íbúa strandbyggða þessa lands og í raun frumbyggjaréttur strandbyggðanna að nýta aðlæg fiskimið. Það eru ekki mannréttindi að byggja nýja Kárahnjúka eða reisa nýja Hellisheiðarvirkjun.

Undirritaður styður sem fyrr segir tilboðsleiðina og vill ennfremur að megnið af þeim fiskiafla sem veiddur er innan íslenskrar lögsögu fari á innlendan fiskmarkað eða er seldur í beinum viðskiptum milli útgerðar og fiskvinnslu á innlendu markaðsvirði. Undirritaður telur að vafasamt að nefndin setji fram tillögur varðandi stjórnarskrárákvæði þar sem nefndin hefur sýnt fram á vanhæfni sína til að gæta hagsmuna almennings í þessum málaflokki.

Verði samningaleiðin farin mun það þýða í raun að afnota-/nýtingarréttur fiskveiðiauðlindarinnar verður í raun einkavæddur og gefinn til núverandi kvótahafa. Undirritaður getur ekki lagt nafn sitt undir svo andþjóðfélagslegan gjörning.

Starf nefndarinnar hefur eingöngu miðað að því að ná sáttum við hagsmunaaðila um nýtingu nytjastofnanna, en markmiðið hefði í raun átt að vera að ná um það sáttum við þjóðina. Undirritaður telur því að það væri í anda góðs lýðræðis að leggja tillögur nefndarinnar fyrir þjóðaratkvæði, vilji stjórnvöld raunverulega fara að vilja þjóðarinnar um það með hvaða hætti þessi stærsta sameiginlega auðlind Íslendinga er nýtt.

Undirritaður vill þakka starfsfólki sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins fyrir góð kynni og gott samstarf. __________________________________

Finnbogi Vikar

Ákvörðun Jóns Bjarnasonar sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um að heimila frjálsar veiðar á úthafsrækju er góð ákvörðun sem ætti að koma þjóðarbúinu vel og skapa fjölda starfa með litlum tilkostnaði fyrir íslenska ríkið, ólíkt mörgum öðrum verkefnum sem eru í farvatninu.  Gjaldeyristekjur þjóðarbúsins ættu samkvæmt öllu eðlilegu að  aukast við þessa ákvörðun þar sem núna koma inn tekjur af áður vanýttri auðlind ef útgerðir sjá sér fært um að nýta sér tækifærið sem felst í frjálsri rækjuveiði, sem verður væntanlega stýrt með sóknarstýringu að einhverju marki.

Stjórnvöld eru með þessari ákvörðun að lýsa því yfir að ekki verði liðið að kvóti sem útgefin er í einstökum tegundum sé nánast eingöngu fénýttur til að auka framsalsheimildir í öðrum tegundum í hagnaðarskyni fyrir kvótahafann en þjóðarbúið verður á sama tíma af gjaldeyristekjum. En slík ráðstöfun hefur viðgengist með úthafsrækjukvótann svo árum skiptir. Þegar úthafsrækjukvótinn er ekki lengur til staðar minnka möguleikar útgerðar að leigja frá sér kvóta í öðrum tegundum og þar með að fénýta heildarkvótann með öðrum hætti en að veiða kvótann.

 Leiguliðar með kvótalausar og kvótalitlar útgerðir munu hagnast aðallega á þessari ákvörðun vegna þess að núna er einokun rækjuvinnsla innan raða LÍÚ sem ráða yfir úthafsrækjukvóta afnuminn og frjáls samkeppni ríkir því á milli rækjuvinnsla um hráefni til vinnslu þar sem rækjuvinnslur standa nú jafnfætis í samkeppni um hráefnið. Það kemur úthafsrækjuútgerðum til góða því aflinn er seldur hæstbjóðanda en ekki landað beint til kvótahafans á verði sem ákveðið er nánast einhliða af kvótahafanum þannig að útgerðaraðilinn (þ.e. leiguliðinn) fær ekkert upp úr krafsinu nema ánægjuna af því að vinna og rækjuvinnslan sem eru handhafi kvótans og valdsins hefur fengið allan hagnaðinn fram að þessu.

 Ákvörðun Jóns Bjarnasonar hefur þau áhrif að sjómenn verða ekki lengur tilneyddir ólöglega til að taka þátt í að greiða fyrir kvótaleigu í úthafsrækjuveiðum þar sem þörfin fyrir kvótaleigu er ekki lengur til staðar hafi það átt sér stað. 

 Frelsi í úthafsrækjuveiðum er fyrst og fremst  stór pólitísk yfirlýsing um að kvótinn sé ekki einkaeign LÍÚ fyrirtækja. Þessi ákvörðun er fordæmis gefandi fyrir fleiri tegundir sem hafa verið vannýttar á undanförnum árum og notaðar í tegundatilfærslur, auk þess mætti þessi ákvörðun ná til svokallaðra meðaflategunda. Jón Bjarnason, ráðherra, er að senda núverandi handhöfum kvótans í LÍÚ skýr skilaboð. Kvótinn er ekki varanleg einkaeign þeirra og ef útgerðarmenn innan LÍÚ nýta ekki kvótann þá eru forréttindi þeirra til atvinnu af úthafsrækjuveiðum afnuminn með einu pennastriki.

 Finnbogi Vikar

Fulltrúi Borgarahreyfingarinnar/Hreyfingarinnar í starfshópi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um endurskoðun á fiskveiðistjórnun

 Birtist áður í Fréttablaðinu 20. júlí 2010

Bókun frá Finnboga Vikar, fulltrúa Hreyfingarinnar þann 22.06.2010 á fundi starfshóps um endurskoðun á fiskveiðistjórnun.

Undirritaður vill koma því á framfæri við starfshópinn að svokallaður afnotaréttur á fiskveiðiauðlindinni og innköllun/endurúthlutun gegn gjaldi, sem og tillögur að hugtakinu þjóðareign í stjórnarskrá sem myndi ná til allra náttúruauðlinda og landsréttinda jafnframt, sé leið sem áður hefur verið rædd þegar fiskveiðistjórnun hefur verið endurskoðuð og var studd til að mynda síðast af Sjálfstæðisflokknum og meirihluta þáverandi nefndar við endurskoðun á fiskveiðistjórnunni árin 2000 og 2001.

Öllum meðlimum starfshópsins má vera það ljóst að slíkur afnotaréttur myndi að áliti færustu sérfræðinga á sviði lögfræði njóta verndar friðhelgi eignarréttarins samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar og þýðir að þessi réttindi verða hvorki afnuminn eða tekin úr gildi án þess að bætur kæmu fyrir.

Það er mat undirritaðs að þessi leið sem mælt var með árið 2000/2001 er óásættanleg. Leiðin mun einungis styrkja eignarrétt einkaaðili á auðlindinni eins og bent var á skýrslu nefndarinnar sem sjávarútvegsráðherra skipaði hinn 28. september 1999. Bein afleiðing styrkari eignarréttarlegrar stöðu veiðiheimilda er sú að veðhæfni veiðiheimildanna mun styrkjast og auðveldara verður fyrir banka, lánastofnanir og aðra kröfuhafa að eignast veiðiheimildir sem og erlenda aðila.

Undirritaður telur að þegar kæmi að endurúthlutun réttinda til nýtingar á fiskveiðiauðlindinni, þá sé það alveg ljóst og nauðsynlegt að umrædd réttindi séu leigð til afnota af hálfu ríkisins, annaðhvort beint frá ríkissjóði eða lögaðila í eigu ríkisins sem gæti verið einskonar „Auðlindasjóður“, til þeirra sem vilja nýta réttindin. Það verður að vera ljóst þjóðin sé eigandi auðlindarinnar, ekki einungis í orði á táknrænan hátt heldur raunverulega og ríkið, sem lögaðili, sjái um að leigja réttindin út til útgerða.

Undirritaður vill líka taka undir með Lilju Rafney Magnúsdóttur, fulltrúa VG, frá síðasta fundi varðandi hugmyndir hennar um „trilluleyfi“ handa sjávarbyggðum sem misst hafa fiskveiðikvóta frá sér þegar kvóti hefur seldur eða fluttur á brott.

Virðingarfyllst

Finnbogi Vikar

Bókun 26.05.2010

Finnbogi Vikar

Því var hvíslað að mér fyrir margt löngu að stjórnarandstaðan hafi boðið ríkistjórninni „grið“ í ICESAVE umræðunni gegn því að fallið verði frá breytingum á kvótakerfinu og ríkistjórnin hafi tekið þessu „höfðinglega boði“ fegins hendi, Enda virðist stjórnarandstaðan hafa grafið ICESAVE öxina djúpt. Það virðist ljóst af ummælum stjórnarliða í fjölmiðlum að fallið hefur verið frá fyrningarleiðinni, í það minnsta verður vart komist skýrar að orði en VG-liðar hafa gert.

Það sorglega er að engar tillögur hafa komið frá stjórnarflokkunum, a.m.k. ekki ennþá. Sem bendir óneitanlega til þess að núverandi kerfi verði fest í sessi. Reyndar hefur eina tillagan sem fram hefur komið frá öðrum en mér, snúist um að lengja úthlutunartímann frá einu ári til tíu en að öðru leiti verði kerfið að mestu óbreytt. Ég trúi að þetta gangi framar villtustu draumum Landsambands „Íslenskra“ Útvegsmanna. Þeir eiga reyndar fleiri „fulltrúa“ í nefndinni en mig hafði órað fyrir. Þó þeir séu ekki opinberlega eyrnamerktir LÍÚ hafa sumir þeirra ákveðið að hagsmunir LÍÚ skuli teknir fram yfir hagsmuni umbjóðenda þeirra og þjóðfélagsins.

Fyrir hvern er barist?

Ég er að berjast fyrir hagsmunum þjóðarinnar og sjávarútvegsins, ekki síst fyrir hagsmunum þeirra útgerðarmanna sem hugsa sér að vera áfram í útgerð, stórra sem smárra, sjómanna og fiskverkanda. Ég hafði ætlað að LÍÚ væri einnig að berjast fyrir hagsmunum þerra sem ætla að vera áfram í útgerð, en það er öðru nær. Þeir berjast fyrir hagsmunum þeirra sem vilja hætta í útgerð og selja veiðiheimildir sem þeir eiga ekki, til þeirra sem ætla að vera áfram í útgerð.

Hagsmunir útgerðarinnar og þjóðarinnar fara saman í öllum aðalatriðum. Einhverra hluta vegna hafa helstu hagsmunaaðilar ákveðið að berjast fyrir hagsmunum þeirra sem „ekki ætla að vera í útgerð“ . Þ.e.a.s. þeirra sem hafa fengið veiðiheimildir og vilja selja þær veiðiheimildir sem þeir fengu endurgjaldslaust frá ríkinu (Ríkið er fólkið í landinu). Það er rétt að ýmsir hafa keypt veiðiheimildirnar dýrum dómum. Vandamálið er að þeir keyptu ekki af eigandanum, heldur af mönnum sem höfðu fengið afnotarétt til eins árs. Ríkið (fólkið í landinu) hefur ekki selt eitt einasta kíló af veiðiheimildum, er það þó eigandinn. Enginn, hvorki fyrr né síðar hefur fengið úthlutað veiðiheimildum til lengri tíma en eins árs.

Það er ekki hlutverk ríkisins (fólksins í landinu) að bæta mönnum það tjón sem þeir hafa orðið fyrir vegna slæmra kaupa, misviturra ráðlegginga bankamanna (sem veittu „ómetanlega“ hjálp við að pumpa upp verð á kvóta langt út fyrir öll skynsemismörk) eða eigin heimsku og eða græðgi. Þeir sem fóru offari í fjárfestingum í öðrum greinum verða að bera skaðann sjálfir ásamt þeim lánastofnunum sem lánuðu út á haldlaus veð. Sama á að eiga við um sjávarútveginn. Hafa verður í huga að öllum átti að vera ljóst að varanlegar veiðiheimildir eru ekki til. Menn segja að þeir hafi keypt veiðiheimildir í „góðri trú“ um að varanlegar veiðiheimildir væru til. Menn keyptu líka hlutabréf í bönkunum og DeCode ofl. í „góðri trú“ um að um verðmæta eign væri að ræða. Munurinn er þó sá að alltaf var ljóst að „varanlegar veiðiheimildir“ eru ekki til og hafa aldrei verið. Lög um stjórn fiskveiða eru mannanna verk og ótímabundin. Því er það óeðlilegt að menn skuli ætla að það séu til varanlegar veiðiheimildir þegar fyrirvarar í lögunum eru skýrir um að útgefnar veiðiheimildir myndi ekki eignarrétt. Aðrir svo sem bíleigendur, húseigendur, ofl. sem fjárfestu í eignum sem urðu verðlitlar eða verðlausar verða að bera sinn skaða sjálfir.

Fyrir hverju er barist?

Það er barist fyrir réttlátu og hagkvæmu veiðistjórnunarkerfi sem gefur af sér hámarks afrakstur af fiskveiðiauðlindinni til útgerðar, fiskvinnslu og þjóðfélagsins í heild. Það er hlutverk ríkisvaldsins að gæta hagsmuna almennings (ríkið er fólkið í landinu). Hagsmunir ríkisins, útgerðarinnar og fiskvinnslu fara saman. Útgerð og fisvinnsla eru grunn atvinnuvegir sem verða að búa við hagstæð rekstrarskilyrði svo þeir geti skilað arði til samfélagsins. Ríkið (fólkið í landinu) á veiðiheimildirnar og þar með auðlindina sem slíka og ber að nýta hana á sem hagkvæmastan hátt fyrir land og þjóð. Útgerðarmenn hafa talið sjálfsagt að þeir geti leigt frá sér veiðiheimildir sem eru eign fólksins í landinu fyrir himinháar upphæðir svo lengi sem afraksturinn rennur ekki til eigandans (fólksins í landinu). Þessu þarf að breyta. Eigandinn á að fá arð af leigunni ekki einstakir útgerðarmenn.

Tillögur mínar eru, í megin atriðum, eftirfarandi:

a) Allur kvóti innkallaður á einu bretti .

b) Leigður út aftur til þeirra er sækja um en grunnurinn verði veiðireynsla síðustu þriggja ára.

c) Leigutíminn verði þrjú ár í fyrstu.

d) Leiguverð verði fast gjald á þorskígildi auk hlutfalls af markaðsveði. Ákveðið af ráðherra með reglugerð. Við ákvörðun á fasta gjaldinu verði miðað við að það beri uppi kostnað við rekstur ríkisins af umsjón og eftirliti við fiskveiðar og sjávarfang.

e) Allur fiskur verði seldur fiskmarkaði eða á markaðsverði. Fiskur seldur í beinum viðskiptum verði einnig seldur á markaðsverði söludags. Fiskmarkaðir eða Fiskistofa sjá um innheimtu leiguverðs og annarra gjalda sem útgerðin á að greiða til ríkisins.

f) Stóraukið frjálsræði við strandveiðar.

Varanlegar veiðiheimildir:

Hugtakið „varanlegar veiðiheimildir“ er hvergi til nema í bókhaldi sumra úrgerðarfyrirtækja. Það hvorki til hjá löggjafar- né framkvæmdarvaldinu. „Varanlegar veiðiheimildir“ eru einfaldlega ekki til nema í hugskoti útgerðarmanna og endurskoðenda. Veiðiheimildir eru ekki og eiga ekki að vera „varanlegar“ nema upp að því marki sem samfélagið telur heppilegt á hverjum tíma, 3-15 ára. Ekki er nauðsynlegt að öllum veiðiheimildum sé úthlutað til jafn langs tíma.

Eignarhald/Leiga:

Það þarf að koma að skýrt fram að þjóðin á fiskinn í sjónum og getur ráðstafað veiðiheimildum að vild. Að þeir sem veiða eru leigjendur en ekki eigendur.

Framsal/Leiga:

Framsal veiðiheimilda sem leigðar eru af ríkinu til útgerða er nauðsynlegt, en ljóst þarf að vera að verið sé að framselja leigurétt til veiða en ekki eignarrétt á veiðum og verðið ætti að endurspegla það. Séu veiðiheimildir framseldar skal greiða sérstakt gjald „framsalsgjald“ til ríkisins. Framsalsgjald verði ákveðið með reglugerð. Framsalsgjald gæti verið mismunandi eftir því hvort verið er að færa veiðiheimildir innan útgerðar, innan sveitarfélags eða innan landsfjórðungs og endurvekja þarf Kvótaþing til að koma í veg fyrir klíkuskap og samkeppnishamlandi umhverfi.

Flutningur veiðiheimilda milli ára:

Draga þarf verulega úr heimildum til flutnings veiðiheimilda milli ára. Það á ekki að vera ákvörðun einstakra útgerðarmanna hvor viðkomandi verðmæti eru geymd ávöxtunarlaus í hafinu eða nýtt samfélaginu til góða. Fimm til tíu prósenta yfirfærsla ætti að duga til þess að taka á þeim vandamálum sem geta komið upp og eða skapast við að flutningur sé ekki heimilaður.

Veiðar úr vannýttum stofnum:

Sé stofn vannýttur skal gefa út veiðiheimildir upp að sama magni og nýst hefur, að jafnaði, á síðustu þremur fiskveiðiárum til þeirra sem hafa nýtt hann (að leigja hann frá sér telst ekki nýting). Umframmagn skal vera í frjálsum veiðum. Fiskistofa skal hafa eftirlit með magni og nái veiðar hvers ársfjórðungs ekki viðmiðun getur Ráherra aukið frjálsu veiðina ( Tæknileg kvótaaukning).

SÉRSTAKUR FYRIRVARI:

Þrátt fyrir allt ofangreint ber sérstaklega að líta til þess að í ljósi reynslunnar af núverandi kerfi er hreint með ólíkindum og algerlega ábyrgðarlaust að ekki skuli hafa verið látin fara fram ítarleg úttekt á núverandi fiskveiðistjórnunarkerfi, bæði sem fiskverndunartækis og hagstjórnartækis. Allt frá því kvótakerfið var tekið upp hafa fiskveiðar á Íslandsmiðum dregist stórkostlega saman. Aldrei hefur verið gerð tilraun til þess að meta hvort kvótakerfið sé í raun meginástæða þess að veiðar hafa dregist svo gríðarlega saman. Heldur hefur ekki verið gerð nein tilraun til þess að skoða hvort aðrar aðferðir við veiðistjórnun séu betur til þess fallnar að þjóna hagsmunum þjóðarinnar. Þetta er ótrúlega óábyrgt viðhorf, en ég tel líkur til þess miklar að þjóðarbúið sé að verða af gríðarlegum tekjum með því að viðhalda núverandi kvótakerfi. Sé svo þá jaðrar kerfið við að vera glæpsamlegt.

Það er í hæsta máta óeðlilegt að á þessum erfiðustu tímum sem þjóðin hefur gengið í gegnum í langan tíma skuli ekki vera skoðað hvort hægt sé að gera betur. Þjóðhagslega er vart hægt að gera verr en gert hefur verið með kvótakerfinu sem er fyrst og fremst miðað að hag stórútgerða, en þeim hefur þó einnig tekist að koma því þannig fyrir að arðurinn af starfsemi þeirra fer að stórum hluta til í afborganir næstu áratugina vegna hrikalegrar skuldastöðu. Kvótakerfið snýst einmitt ekki um fiskverndun eða þjóðhagslega hagsmuni, heldur um hagstjórn fyrir stórútgerðir og að ná eignarhaldi yfir verðmætustu sameiginlegu auðlind Íslendinga og rétt útgerða til að selja sig út úr kerfinu á kostnað þeirra sem eru í útgerð, sjómanna og þjóðfélagsins í heild. Þetta snýst um framsal á gríðarlegum völdum í hendur einkaaðila sem láta þau ekki frá sér baráttulaust. Eins og við höfum meðal annars orðið vitni að hér í þessari nefnd. Það þarf að fá þessi völd til baka svo hægt sé að meta án gríðarlegs þrýstings frá þessum nýju valdhöfum hvernig hægt er að gera best fyrir þjóðina alla. Það ætti að vera verkefni okkar allra í þessari nefnd.

Eitt af því sem hefði reynst gríðarlega nauðsynlegt að skoða er hvort ekki sé réttast og eðlilegast að allar krókaveiðar séu frjálsar öllum, alltaf. Miðað við tölur Hafrannsóknastofnunar um veiðihæfni línuveiða, sem talin er 0,6%, þá verður að teljast algerlega útilokað að hægt sé að ofveiða nokkurn nytjastofn með slíkri veiðihæfni. Slíkar veiðar ættu vitaskuld takmarka sig algerlega sjálfar miðað við þessa veiðihæfni. Það skilur himinn og haf á milli upplifunar sjómanna og Hafró af fiskgengd á Íslandsmiðum, en valdið er hjá Hafró og þ.a.l. erfitt er að komast til veiða engu að síður þar sem útgefinn kvóti minnkar stöðugt og strandveiðarnar í núverandi mynd eru auðvitað bara ein slæm útgáfa kvótakerfisins. Íslendingar geta vegna takmarkana sem á þessar veiðar eru settar litla björg sér veitt. Lífsbjörg þjóðarinnar er alfarið í höndum fiskiteljara Hafró. Getur verið að þeirra aðferðafræði sé röng og að vitlaust sé talið ár eftir ár? Sé svo þá getur þessi aðferðafræði verið að kosta þjóðarbúið að minnsta kosti tugmilljarða á ári, ef ekki meira. Það er ótrúlega óábyrg afstaða að ganga út frá því að kerfi sem hefur leitt til stöðugt minnkandi veiði í nær þrjá áratugi sé hafið yfir gagnrýni og að ekki sé hægt að gera betur. Þorskveiðin er t.a.m. orðin einungis þriðjungur af því sem var að meðaltali í marga áratugi fyrir daga kvótakerfisins. Kvótakerfið er gjaldþrota sem fiskveiðistjórnunartæki, bæði við hina svokölluðu „uppbyggingu“ fiskistofna og sem hagstjórnartæki, en virðist engu að síður hafið yfir gagnrýni. Það er því kannski ekki nema von að svo illa sé komið fyrir okkur Íslendingum sem raunin er, fyrst við ekki viljum leita leiða til að leiðrétta það sem misfarist hefur og leita stöðugt að nýrri hugsun og nýjum tækifærum og læra af mistökum okkar.

Nefndin hefur því miður ekki ráðist í þá vinnu að skoða þjóðhagsleg áhrif þess að allur fiskur verði seldur á innlendum uppboðsmarkaði sem er eitt mesta réttlætismál sjómanna og bætir til muna samkeppnisumhverfið í sjávarútvegi.

Virðingarfyllst _______________________________

Finnbogi Vikar

Hvet sem flesta að mæta á fund um sjávarútvegsmál að Suðurgötu 3 miðvikudagskvöldið, 24. mars, kl. 20:00. Ég og Björn Valur Gíslason þingmaður verðum framsögumenn.

FINNBOGI VIKAR.

Laganemi við Háskólann á Bifröst

Farsími: xxx xxx xxxx – Netfang: finnbogig@bifrost.is

Fulltrúi Hreyfingarinnar í starfshópi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um endurskoðun á fiskveiðistjórn

Undirritaður óskar eftir því að þessi fyrirspurn sem er í nokkrum númeruðum liðum verði send til banka, lánastofnanna og þeirra sem málið varða að mati starfsmanna og formanns nefndarinnar. Óskað er svara eins fljótt og auðið er. Fyrirspurninni er ætlað að gera undirrituðum betur grein fyrir raunverulegri skuldastöðu sjávarútvegsfyrirtækja í rekstri og taka þannig upplýsta ákvörðun um framtíðarskipan fiskveiðistjórnunnar á Íslandi með tilliti til fjárhagsstöðu og rekstraröryggi sjávarútvegsfyrirtækja í rekstri. Undirritaður hefur kynnt sér fjölmarga ársreikninga sjávarútvegsfyrirtækja vegna rekstarársins 2008 og auk þess skýrslu Deloitte sem kynnt var fyrir nefndarmönnum og unnin fyrir LÍÚ. Með þetta í huga hafa ýmsar spurningar vaknað um meðferð skulda sjávarútvegsfyrirtækja í rekstri hjá lánastofnunum. Það er nauðsynlegt að svör fáist við þessum fyrirspurnum svo undirritaður átti sig betur á skulda- og fjárhagsstöðu sjávarútvegsfyrirtækja í rekstri.

Fyrirspurnir vegna:

Sjávarútvegsfyrirtækja í rekstri

1.            Hversu mikið er áætlað að verði afskrifað af skuldum sjávarútvegsfyrirtækja sem eru í rekstri, skipt miðað við eftirtalin ár 2010, 2011 og   2012?

2.            Hversu mikið hefur verið afskrifað af skuldum sjávarútvegsfyrirtækja sem eru í rekstri nú þegar, skipt miðað við eftirtalin ár 2008, 2009 og það sem liðið er af ári 2010?

3.            Hvaða viðmiðunarreglum er beitt við ákvörðun um niðurfellingu skulda sjávarútvegsfyrirtækja sem eru í rekstri?

4.            Er miðað við eiginfjárstöðu sjávarútvegsfyrirtækja sem eru í rekstri eins og kemur fram í ársreikningi 2008 eða er miðað við ársreikning 2009?

5.            Er tekið tillit til þess að tekjur eru að mestu í erlendri mynt og hefur það áhrif á það hvort niðurfelling skulda eigi sér stað hjá                           sjávarútvegsfyrirtækjum í rekstri?

6.            Er tekið tillit til þess hvort sjávarútvegsfyrirtæki í rekstri nota erlendan gjaldmiðil við gerð ársreikninga og færa bókhaldið í erlendum gjaldmiðli árin 2008 og 2009?

7.            Eru niðurfelldar skuldir hjá sjávarútvegsfyrirtækjum í rekstri sem nota erlendan gjaldmiðil  við gerð ársreikninga og færa bókhaldið í erlendum gjaldmiðli árin 2008 og 2009?

8.            Er horft til þess hvernig skuldir eru til komnar við ákvörðun um niðurfellingu skulda sjávarútvegsfyrirtækja í rekstri?

9.            Hver var áætluð skuldastaða sjávarútvegsfyrirtækja í rekstri 31.12.2008, 31.12.2009 og 01.03.2010?

Fyrirspurnir vegna:

Dóttur- og hlutdeildarfélaga sjávarútvegsfyrirtækja í rekstri

10.          Hversu mikið er áætlað að verði afskrifað af skuldum dóttur- og hlutdeildarfélaga sjávarútvegsfyrirtækja sem eru í rekstri, skipt miðað við eftirtalin ár 2010, 2010 og 2012?

11.          Hversu mikið hefur verið afskrifað af skuldum dóttur- og hlutdeildarfélaga sjávarútvegsfyrirtækja sem eru í rekstri nú þegar, skipt miðað við eftirtalin ár 2008, 2009 og það sem liðið er af ári 2010?

12.          Hvaða viðmiðunarreglum er beitt við ákvörðun um niðurfellingu skulda dóttur- og hlutdeildarfélaga sjávarútvegsfyrirtækja sem eru í rekstri?

13.          Er miðað við eiginfjárstöðu sjávarútvegsfyrirtækja sem eru í rekstri eins og kemur fram í ársreikningi 2008 eða er miðað við ársreikning 2009?

14.          Er horft til þess hvernig skuldir eru til komnar við ákvörðun um niðurfellingu skulda dóttur- og hlutdeildarfélaga sjávarútvegsfyrirtækja í rekstri?

15.          Hver var áætluð skuldastaða dóttur- og hlutdeildarfélaga sjávarútvegsfyrirtækja í rekstri 31.12.2008, 31.12.2009 og 01.03.2010?

Fyrirspurn vegna veðbanda:

16.          Telja viðkomandi bankar og lánastofnanir að þær hafi veð í veiðiheimildum sjávarútvegsfyrirtækja, ef svo er við hvaða lög er þá stuðst eða verklagsreglur?

Virðingarfyllst

Finnbogi Vikar

Fiskveiðistjórnunarkerfið verði stokkað upp og núllstillt 1. september 2010.  Allur vafi tekinn af að aflaheimildir eru tímabundinn nýtingarréttur.

Útgerðum boðið að gera nýtingarréttarsamning  til 15 ára sem byggir á veiðireynslu síðustu 3 fiskveiðiára.

Vannýttar aflaheimildir síðustu 3 fiskveiðiára skulu verða gerðar aðgengilegar sem 15 ára nýtingarsamningur eða leigðar út innan fiskveiðiársins á Kvótaþingi.

Til að byrja með verður 3 ára reynslutími á kerfinu og síðan verður gerður 15 ára nýtingarsamningur.

Á 10 ára fresti skal útgerðum standa til boða að endurnýja nýtingarréttinn og skulu ströng skilyrði gilda um nýtinguna.

Útgerðin greiði 10% gjald fyrir nýtingarréttinn í Sjávarauðlindasjóð sem miðast við aflaverðmæti upp úr sjó og skal gjaldið greitt óháð því hvort aflaheimildirnar eru nýttar eða ekki.

Sjávarauðlindasjóður mun greiða út árlega. Miðað skal við að 50% renni til sveitarfélaga og 50% til ríkis. Sjávarbyggðir skulu hafa sérstakan forgang umfram aðrar byggðir sem ekki byggja afkomu sína á sjávarútvegi við úthlutunina.

Hagnaður af sölu aflaheimilda skal skattlagður um 75%.

Veiðiskylda verði 75%.

Kvótaþing endurvakið og verði opinber miðstöð miðlunar á aflaheimildum.

Heimilt verði að leigja eða skipta frá sér 25% aflaheimilda innan fiskveiðiársins og skal gilda hámarksverð á leiguverði. Útgerðir sem hyggjast leigja frá sér eða skipta, leggja aflaheimildir inn til Kvótaþings og fá í staðinn aðrar heimildir ef áhugi er fyrir hendi og aflaheimildir á lausu.

Þegar útgerð leggur inn aflaheimildir til Kvótaþings, þá skal útgerð losna undan þeirri kvöð að greiða Sjávarauðlindasjóðsgjald af þeim. Engin hagnaðarvon skal vera fyrir útgerð til að vera með nýtingarréttarsamning á aflaheimildum frá ríkinu og leigja þær út til þriðja aðila til nýtingar.

Útgerð sem leigir aflaheimildir á Kvótaþingi skal því einungis greiða 10% Sjávarauðlindasjóðsgjaldið fyrir leigu á aflaheimildunum.

Fjárhagslegur aðskilnaður fiskvinnslu og útgerðar.

Allur fiskur verði seldur á innlendum fiskmarkaði eða greitt markaðsverð fyrir afla sem landað er beint til vinnslu. Það er gert til að tryggja sjómönnum rétt verð fyrir aflann og efla fullvinnslu á Íslandi með auknu aðgengi að hráefni.

Sjómenn á frysti- og vinnsluskipum skulu fá uppgert miðað við söluverðmæti afla frá síðasta tengda aðila útgerðarinnar.

Bann við veðsetningu aflaheimilda með skipi jafnt sem án.

Bann við eignaskráningu aflaheimilda í bókhaldi fyrirtækja.

Heimild til að flytja aflaheimildir á milli fiskveiðiára verði takmarkaður við 5%.

Aflaheimildir sem falla niður ónýttar og ekki hægt að flytja yfir á næsta fiskveiðiár, skulu verða boðnar til leigu á Kvótaþinginu, strax á næsta fiskveiðiári.

Hámarks aflahlutdeild í einstökum tegundum verði minnkuð til að skapa betra samkeppnisumhverfi í sjávarútvegi og koma í veg fyrir fákeppni.

Frjálsræði við strandveiðar verði stóraukið og afli verði seldur á innlendum fiskmarkaði.

Tegundatilfærslur verði þrengdar verulega.

Línuívilnun verður aukin og látin ná til beitningarvélabáta líka og þannig stuðlað að umhverfisvænum veiðum. Skilyrt verði að línuívilnun nái einungis til afla sem landað er á innlendan fiskmarkað.

Bátar og skip sem stunda netaveiðar á grálúðu, ufsa og skötusel skulu fá ívilnun upp að 10% í viðkomandi tegundum af þeim afla sem seldur er á innlendum fiskmarkaði.

Meðafli við rækju- og humarveiðar verði heimilaður upp að 10%, sem ekki reiknast af aflaheimildum skips eða útgerðar samkvæmt nýtingarsamningi og er seldur á innlendum fiskmarkaði. Útgerðum er  ekki er skylt að leigja aflaheimildir sem rúmast innan þessara marka á Kvótaþingi.

Heimilaður verði 5% meðafli í löngu, keilu og skötusel við almennar veiðar og seldur er á innlendum fiskmarkaði.

Sveitarstjórnum verði veittar auknar heimildir til að stöðva flutning á aflaheimildum frá byggðalagi, ef fyrirséð er að 50% eða meira af heildar aflaheimildum byggðalags, verði fluttar frá byggðalagi.

Virðingarfyllst

Finnbogi Vikar