Soffía Sigurðardóttir

Mér finnst ég vera að sjá þess æ fleiri merki að fólk sé farið að þreytast á endalausum bölmóði. Fólk er farið að langa meira að horfa til framtíðar, en að vera með hálsríg af að horfa sífellt um öxl.

Þess vegna fagnar fólk Þjóðfundinum, meira því að hann er haldinn, en því sem frá honum hefur komið.

Þess vegna fagnar fólk sameiginlegri yfirlýsingu varaformanna stjórnmálaflokkanna fjögurra. Fólk fagnar fyrirsögninni:  Varaformenn flokkanna í blaðagrein: Landsmenn snúi bökum saman og horfi til framtíðar

Það skiptir ekki megin máli að grein sjálf er almennt orðuð og segir fátt afgerandi. Það sem skiptir máli er að birting hennar sendir sáttatón út í samfélagið.

Meðan formennirnir, Jóhanna, Steingrímur, Bjarni og Sigmundur Davíð, berja hvert á öðru með lurk, sjáum við að varaformennirnir eru dáldið örðuvísi hópur. Þar eru Dagur B. Eggertsson, Katrín Jakobsdóttir, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir og Birkir Jón Jónsson. Þetta er fólkið sem stöðu sinnar og persónu sinnar vegna getur slegið þann sáttatón sem samfélag okkar þarf á að halda.

Mætti ég fá meira að heyra!

SYNJAÐ!

Hvað er pínlegra en að standa fyrir framan afgreiðsluborðið í lobbýi hótelsins, ásamt með öðrum ráðstefnugestum sem eru að tékka sig út og fá þetta svar þegar greiðslukortinu er rennt í gegnum posann? SYNJAÐ!

Jú, það getur verið pínlegra, þegar allir hinir sem standa með þér við afgreiðsluborðið voru á sömu ráðstefnu með þér og það á ráðstefnu Alþjóða gjaldeyrissjóðsins. Hvernig getur maður í þessum hópi fengið SYNJAÐ á greiðslukortið sitt?!

Æ, svo hlýtur það að vera pínlegast af öllu þegar maður er jafnframt fjármálaráðherra síns ríkis. Fjármálaráðherra sem getur ekki borgað sig út af hóteli!! Fjármálaráðherra með ógilt greiðslukort!!!

Úff, jú það getur enn orðið pínlegra. Það er þegar búið er að hringja í sendiráðið til að borga mann út og sendiráðsfulltrúinn mætir með greiðslukort frá sama landi og fær líka SYNJAÐ!

Ótrúleg saga? Næstum því sönn.

Í þriðja þætti heimildarmyndar BBC um Fégræðgi, sem sýnd var í sjónvarpinu um daginn, voru stuttir viðtalsbútar við Árna Mathiesen sem var fjármálaráðherra Íslands fyrir um ári síðan. Þar sagði fjármálaráðherrann að hann hefði aldrei farið með eins mikla peninga í vösunum í gegnum flughöfnina eins og þegar hann fór á ársfund Alþjóða gjaldeyrissjóðsins í upphafi bankahrunsins í október 2008. Hann fór með fulla vasa af seðlum, af því að hann var ekki viss um að geta notað bankakortið sitt í USA og þurfti að geta borgað hótelreikninginn sinn þar.

Manstu eftir því þegar þáverandi seðlabankastjóri kom fram í Kastljósi fyrir rúmu ári síðan til að skýra það fyrir okkur af hverju Glitni var ekki veitt umbeðið lán? Þá heyrði ég í fyrsta skipti orðið ástarbréf notað um bankaviðskipti. Seðlabankastjórinn sagði frá því, í hneikslunartón, að Glitinir hefði ekki lagt fram nein boðleg veð fyrir láninu, heldur boðið upp á ástarbréf! Ég hélt að þetta væri uppnefni fundið upp af þessum orðhaga manni.

Svo las ég bók Ólafs Arnarsonar, Sofandi að feigðarósi. Þar skýrir hann út hvað „ástarbréf“ er á bankamáli. Þetta er sumsé þekkt orð í þeim kreðs yfir það þegar fjármálastofnanir fá bankabréf frá öðrum fjármálastofnunum til að leggja að veði fyrir láni hjá enn annarri fjármálastofnun, m.a. fyrir lánum bankanna hjá Seðlabanka Íslands. Einn fyrir alla og allir fyrir einn!

Seðlabankastjórinn var í þessum töluðu orðum búinn að lána heila dópíu út á svona ástarbréf. Þegar bankakerfið hrundi átti hann útistandandi eitthvað um 300-400 milljarða króna í svona ástarbréfum. Þess vegna fór Seðlabankinn á hausinn og ríkissjóður, nánar til tekið skattgreiðendur, sitja uppi með tjónið.

Sumir skrifa ástarbréf í leyni. Þannig hafði Glitnir ekki bókfært um 144 milljarða króna ástarbréf sem hann hafði lánað hinum bönkunum fyrir hrun. Menn vita ekki enn hvort þeir sem fengu ástarbréfin voru búnir að selja þau.

Og elsku Seðlabankinn gaf líka út svona ástarbréf. Landsbankinn keypti nokkur þeirra og tókst að skipta þeim úti í Lúx fyrir alvöru peninga, evrur, hjá Evrópska seðlabankanum. Þess vegna hringdi evrópski seðlabankastjórinn svona æfareiður í þann íslenska í apríl í fyrra. Þessi ástarbréf eru hluti af erlendum skuldum Íslands, um 2,2 milljarðar evra (um 400 milljarðar króna nú). Og af því að þau eru gefin út af Seðlabanka Íslands lenda þau á íslenska ríkinu, en gufa ekki upp í safni tapaðra krafna erlendra aðila á hendur íslensku bönkunum.

Flestir Íslendingar skilja hvorki upp né niður í þessum gjörningum. Og fjölmiðlamenn skilja ekkert í því af hverju þeir eru sakaðir um að skýra málin ekki út fyrir almenningi! Það er helst að bloggarar reyni að krafla sig fram úr þessu.

Af hverju elskar okkur enginn? Skyldi það standa í einhverju samhengi við það hvernig við förum með ástarbréf?

Ögmundur finnur væntumþykju sína í garð hinna Norðurlandaþjóðanna fara kólnandi. Þorgerður Katrín krefst þess af Jóhönnu að hún standi betur í lappirnar gagnvart þessum Norðurlöndum sem hafi verið að gera á okkur óeðlilegar kröfur. En….

Ég spyr: Hefur Seðlabanki Íslands selt ástarbréf á hinum Norðurlöndunum? Hefur hann fengið einhver lán þar sem sýnt þykir að hann hafi sólundað í ástarbréf og óreiuðu? Af hverju vilja hinir norrænu seðlabankarnir ekki lána þeim íslenska nema undir eftirliti alþjóðlegra stofnana? Hverju svaraði þáverandi Seðlabankastjóri Íslands erindi Evrópska seðlabankastjórans í fyrra? Líta allir evrópskir seðlabankastjórar svo á að sá íslenski hafi verið þess full meðvitaður hvernig með ástarbréfn hans var farið til að draga sér fé úr evrópska seðlabankanum?

Enginn furða hvað Ísland nýtur lítillar ástar í útlöndum. Ástarbréf frá Íslandi eru álitin verri en nokkur gluggapóstur.

Af hverju er hvergi komin fram reiknivél á vefnum þar sem hver og einn getur slegið inn stöðuna á sínu láni og útreikning á breytingum þess samkvæmt nýjum lögum um greiðlujöfnun?

Þess í stað þarf fólk að leita þessar upplýsingar uppi á vefnum og þær eru ekki auðfundnar. Það sem verra er, reiknivélarnar og birtingarmynd útreikninganna eru bæði vitlausar og villandi. Það á allavega við um þá einu reiknisíðu fyrir samanburð lána sem ég fann.

Dæmi: Á vef Íslandsbanka er eftir miklar krókaleiðir hægt að finna samanburðarútreikning, með grafi og flottheitum. Leiðina fann ég þannig: http://www.islandsbanki.is/ – Lausnir húsnæðislána eða Úrræði fyrir heimilin – Húsnæðislán Höfuðstólslækkun – Bera saman gamla og nýja lánið – Þá loksins kom þessi síða:

http://www.islandsbanki.is/einstaklingar/reiknivelar/husnaedislan/samanburdur-skilmalabreyting/

Vel að merkja, þá fannst þessi reiknivél ekki líka undir Húsnæðislán Greiðslujöfnun! En þá að útreikningunum.

1) Hversu margir gjalddagar svo sem eru eftir af núverandi láni, þá gat það nýja aðeins orðið 25 eða 40 ár. T.d. var ekki hægt að velja að hafa jafn langan lánstíma á nýja láninu og eftir var af því gamla. Er það rétt að allir þeir sem skuldbreyta hjá Íslandsbanka í óverðtryggð lán með 10% niðurfellingu á höfuðstól, verði að lengja lánstímann? Þeir hljóta jú að vera búnir að greiða nú þegar niður í einhverja mánuði eða ár. Niðurstaðan verður þá að því lengur sem þú ert búinn að borga af núverandi láni, því færri ár sem þú átt eftir, því óhagkvæmara verður að taka nýja lánið, þrátt fyrir höfuðstólslækkunina. 

2) Samanburðarútreikningurinn er bæði settur upp tölulegur í töflu og myndrænt á grafi, þar sem bornar eru saman greiðslubyrði og eftirstöðvar á lánstíma. Er sín hvor myndin, hlið við hlið, af gamla og nýja láninu. Þar er framin sú misnotkun á samanburðargröfum að þau eru ekki í sama skala! Þau eru látin falla innan jafn stórs pláss og skalinn sniðinn að stærð birtingarmyndarinnar!! Þótt hönnuði vefsíðunnar þyki slíkt vera flott grafík, er það glæpsamleg stærðfræði!!! 

Fyrir það fyrsta, þá byrjar y-ás grafsins (greiðslubyrðin) ekki á 0 við x-ás (árafjöldi), heldur á þeirri upphæð sem fyrsta afborgun stendur í. Grafið nær þannig aðeins yfir mismuninn, en ekki yfir heildina. Slíkt gefur villandi mynd af því hvað mismunurinn vegur þungt af heild.

Fyrir það annað, þá endar y-ásinn líka á þeirri tölu sem afborgun hvors láns um sig fer hæst í, en það eru mismunandi tölur. Byrjunartalan er líka mismunandi. Þar með verður ekki sami skali, þ.e. ekki sama upphæð á sömu lengdareiningu, á báðum gröfunum. 

Fyrir það þriðja, þá endar x-ásinn á loka greiðsluári hvors láns fyrir sig. Það er ekki sama árið, því gamla lánið átti færri ár eftir en það nýja. Þar með verður heldur ekki sami skali á báðum x-ásunum.

Það sama á við um gröfin fyrir eftirstöðvarnar. Þar byrjar þó y-ásinn (upphæð eftirstöðva) á 0 við x-ás, því grafið þarf að enda á 0 við loka afborgun. Y-ásinn á gamla láninu er kvarðaður upp í núverandi eftirstöðvar. Eðlilegt væri að láta y-ásinn á nýja láninu verða eins, en láta grafið byrja 10% neðar á skalanum. En, nei! Grafið fyrir nýja lánið fyllir upp í jafn stóran ramma og hið fyrra, svo þau verða ekki í sama skala. Svo enda þau auðvitað bæði á því að ná núlli í horni hvors ramma, þótt gamla lánið klárist á skemmri tíma en það nýja. Þar með er x-ásinn jafn misvísandi og á gröfunum fyrir greiðslubyrðina.

Hjá þessu hefði mátt komast einfaldlega með því að nota sína línu fyrir hvort lán í sama grafi.

Til hvers er verið að setja upp skýringamyndir sem gefa skakka mynd? Ef menn kunna ekki að setja upp samanburðargraf, eiga þeir að láta exeltöfluna duga!

Ég er að spá í að stofna almenningshlutafélag til að kaupa Hagabúðina.

Nú, eða Melabúðina.

Eða, stofna kaupfélagið Hagabúðin.

Hvað með Kaupfélagið Kostur? Það hljómar sterkt, stuðlar!

Er þetta ekki það sem vantar? Almenningshlutafélag til að reka búð?

Einhverjar tillögur um hvernig er best að byrja á þessu? Stofna Facebooksíðu? Kaupum Hagabúðina!

Hvað gerist þegar fólk verður fyrir vinnuletjandi áhrifum af sköttum?

Slæpist það þá í vinnunni?

Vinnur það þá minna?

Vinnur það þá í skemmri tíma?

Þurfa þá einhverjir aðrir að vinna þau störf sem hinir skattpíndu löttust frá?

Minnkar þá atvinnuleysi?

Mánuðum saman hefur verið bent á það hvernig nokkrir gráðurgir stornfjárhafar í Byr hafa verið að sölsa undir sig fjármuni sparisjóðsins. Gagnrýni á vinnubrögð þeirra hófst fyrir bankahrun. Eftir bankahrunið hefur fleira komið í ljós um vinnubrögð þessara einstaklinga.

Um þetta má m.a. lesa á bloggsíðu Gunnars Axels hér á Eyjunni og þar áður hjá honum á Moggablogginu og á blogginu Verjum Byr.

Ístuttu máli sagt, þá tók hópur manna sig til og fór að auka stofnfjárhlut sinn í Sparisjóði Hafnarfjarðar og síðan í Byr-sparisjóði, til þess að komast yfir digran varasjóð sparisjóðsins. Tókst þeim þetta svo vel að þeir hafa nánast sett sparisjóðinn á hausinn. Svipuð vinnubrögð voru höfð uppi í SPRON.

Að vera stofnfjáreigandi í sparisjóði, var meira svona virðingarstaða en fjárplógsstarfsemi. Arðgreiðslurnar voru þokkalegar, en af svo lítilli stofnfjárhæð að þær urðu aldrei mjög háar. Í sparisjóðunum lá gríðarlega mikið fé án hirðis, eins og Pétur Blöndal sparisjóðsfrömuður benti á. Svo birtust góðu hirðarnir.

Með því að stórauka stofnfjárhlutina var hægt að stórauka arðinn af stofnfénu. En til að stórauka stofnféð þurfti að slá lán. Þau voru slegin í Glitni. Tveggja ára arðgreiðslur af hinu nýja stofnfé dugði til að greiða upp lánin og eftir það átti bara að renna stöðugt úr krananum til fjárhirðanna miklu. Svo kom eitthvert helvítis bankahrun þegar bara var búið að greiða út arð einu sinni og borga helminginn af lánunum. Sem betur fer fyrir fjárhirðana voru lánin bara með veði í bréfunum. Nú er nefnilega engan arð af fá og því ekki hægt að borga af milljónagreiðslunni sem gjaldfellur á þessu ári. Glitnir/Íslandsbanki getur þá bara hirt þessi bréf og fjárhriðarnir vonsviknu sleppa með skrekkinn.

Nema hvað. Nú er Íslandsbanki eitthvað að ýja að því að ætla að krefja fjárhirðana um að borga seinni hlutann af láninu, það sé ekki hans vandamál að stofnbréfin gefi engan arð, lán skuli borga. Þetta segja fjárhriðarnir að séu svik. Þeim hafi verið lofað að þeir bæru enga áhættu af verðfalli stofnfjárbréfanna, umsamið hafi verið að þeir ættu bara að græða út í það óendanlega ef allt gengi vel, en ekki tapa meiru en því að missa af væntanelgum gróða ef illa færi. Þetta var svo öruggt að það var alveg við barna hæfi.

Svo hvað í ósköpunum gat verið rangt við það að hafa börnin sín með í þessum viðskiptum? Um langt árabil hefur fjöldi barna átt hlutabréf í „Óskabarni þjóðarinnar“ og eflaust líka stofnbréf í sparisjóðum hér og þar um landið og gott ef ekki verið félagi í Kaupfélaginu líka. Voru gjarnan gefin slík bréf af afa og ömmu eða erfðu þau. Margt af þessu gamla fólki var óforsjált í viðskiptum og gætti þess ekki að uppfæra hlutdeildarbréf og því rýrnaði hlutur þess í Óskabarni þjóðarinnar á meðan hluthafar með viðskiptavit uppfærðu sinn hlut. Góðu hriðarnir í Byr hafa vit á bísniss og því létu þau slíkt ekki henda sín börn. Nei, þeir gættu þess að þau sætu ekki eftir þegar stofnfjáraukningin mikla fór fram. Hvaða ábyrgu foreldrar láta snuða börnin sín um 84 milljónir króna á ári (aðgreiðsla Byr til 10 barna í fyrra), bara af því þau eru of ung til að ráðstafa fjármálum sínum sjálf?

Þessum foreldrum fannst það bera vott um gott fjármálavit að taka áhættulaust lán til að komast yfir arðgreiðslur sem að tveimur árum liðnum færu að streyma til þeirra í milljónavís. Þeim fannst það fullkomlega siðlegt að taka þessar arðgreiðslur út úr sparisjóðum bara af því að þau höfðu fundið lykil að fjárhirslunni. Þegar þau tóku lán út á hluti barna sinna, fannst þeim þau ekki vera að skuldsetja þau, þetta voru jú áhættulaus lán með veði í bréfunum einum. Þau voru að haga sér eins og góðir og ábyrgir foreldrar. Þau voru að tryggja fjárhagslega framtíð barna sinna. Og það sem meira er, þau voru að innræta þeim gott viðskiptasiðferði, að minnsta kosti jafn gott og þau höfðu tileinkað sér sjálf.

Eftir öll þau svik sem þjóðin hefur upplifað hrópar hún nú á réttlæti, – hvar sem er.

Nú eru bankarnir að gera upp skuldir stóru fyrirtækjanna. Einhvern tíma hlýtur að koma að því. Þetta er auðvitað viðkvæmt mál, enda eiga mörg þessarra fyrirtækja veigamikinn þátt í því að íslenska þjóðarbúið var keyrt á hausinn. Því er fólki ekki sama hvernig mál þessarra fjármálamógúla eru afgreidd og fólki á ekki að vera sama um það. 

En….

Reiði, jafnvel réttlát reiði, er ekki lausn.  Reiði er einföld, ég get verið reið yfir hverju sem er og það leysir ekkert. Ef ég aftur á móti sný reiði minni upp í kröfu um réttlæti, vandast málið. Þá þarf ég nefnilega að vita að hverjum reiði mín á að beinast og enn frekar að hverjum krafa mín um úrlausn þarf að beinast.

Ég er reið yfir því að Kaupþing ætlar að velja hver fær að kaupa Bónus og hinar búðirnar sem eru í Högum. Ég er reið yfir því að Kaupþing ætlar að velja til þess menn sem settu þetta sama fyrirtæki og svo miklu meira til í þrot. Ég er reið yfir að stjórnendur þessarrar verslunarkeðju hafa beitt bolabrögðum til að koma á fákeppni á matvörumarkaði hér á landi.

Ég krefst þess að Alþingi setji lög og að eftir þeim verði bönkunum gert að taka á skuldauppgjöri með þeim hætti að aðilum sé ekki mismunað. Ég krefst þess að þessar leikreglur verði opinberar og að eftirlit sé haft með því að þeim verði fylgt og viðurlög við því ef út af ber. Ég krefst þess að uppgjör stærstu fyrirtækjanna verði gert opinbert, svo við almenningur getum séð hvernig að því var staðið. Ég krefst þess að lög um samkeppni dugi til að koma í veg fyrir fákeppni eða einokun og ég krefst þess að þeim lögum sé fylgt eftir með opinberu eftirliti og viðurlögum við brotum.

Ég krefst þess ekki að Kaupþingbanki taki að sér hlutverk samkeppnisstofnunar og skipti fyrirtækjum upp. Ef skipta á t.d. Högum upp í nokkur smærri fyrirtæki, þá er það hlutverk yfirvalda, hvort heldur er fyrir eða eftir skuldauppgjör bankans á kompaníinu.

Ég krefst þess ekki að stjórnmálamenn skipti sér af uppgjöri bankanna á einstökum fyrirtækjum. Ef ég vil hafa þann háttinn á, þá hlýtur sú vinnuregla að gilda hvort sem þjóðinni auðnaðist að kjósa réttsýnt fólk eða gráðuga skúrka til valda. 

Svo ætla ég að gera upp á milli stjórnmálamanna og banka eftir því hvernig þeim tekst til.

En…

Þá þarf ég að bæta við einni kröfu enn: Ég krefst þess af stjórnmálamönnum að þeir búi svo um hnúta að ég og við öll getum skipt um banka, getum fært innlán og skuldir á milli banka, en séum ekki skuldaþrælar þeirra banka sem við vorum í viðskiptum við þegar bankakerfið hrundi yfir okkur.