Eiður Svanberg Guðnason

Í heilsíðuauglýsingu  (DV 15.03.2010)  frá Samtökum verslunar og þjónustu og  VR segir  stórum  stöfum:  Þú spilar stórt hlutverk. Þetta er ekki góð íslenska. Þetta er heldur vond prentsmiðjudanska. Danir tala um að spille en rolle, ef dönskukunnáttan ekki bregst  Molaskrifara.  Á íslensku  tölum við um að leika hlutverk. Enn eitt  dæmi málspjöll auglýsingafólks.  Fjöldasamtök, eins og SVÞ og VR,u  eiga að hafa metnað og sómatilfinning til að leggjaekki  nafn sitt  við svona auglýsingar.

Á mbl.is var (13.03.2010)  frétt um um viðræður  Rússa og Bandaríkjamanna. Þar er  þetta að finna: ..eru nálægt því að ná samkomulagi um afvopnun kjarnavopna… Þá hlýtur að vakna  spurningin: Hvernig  vopn séu afvopnuð?

Á dv.is var (13.03.2010)  frétt um  hnignun Detroit borgar í  Bandaríkjunum. Þar segir meðal annars: Nú er sá tími liðinn og borgin aðeins skugginn af sjálfum sér.  Rétt hefði verið að segja að  borgin væri sem skuggi af sjálfri sér.  Fréttin er með endemum illa skrifuð og  ættu ritstjórar að taka þann sem þar hélt á penna  rækilega til bæna.

 Um fréttamat  og efnisröðun  fjölmiðla má endalaust  deila. Molaskrifara fannst sérkennilegt að  Morgunblaðið  skyldi helga forsíðu sunnudagsblaðsins (14.03.2010) poppsöngvara, þegar margt annað áhugaverðara efni var í blaðinu. Nefnir Molaskrifari þar sérstaklega   viðtal við Erling Sigurðarson og eiginkonu hans Sigríði Stefánsdóttur. Erlingur  er þjóðkunnur af  þátttöku sinni í  Útsvari, en  hann  er haldinn Parkinson veiki. Viðtalið við þau hjón  fannst Molaskrifara þúsund sinnum áhugaverðara en spjallið  við popparann. En  svo er margt sinnið sem skinnið. Hinsvegar  sýndi það ágæta kímnigáfu hjá Útvarpi Sögu (16.03.2010) að telja  það eina aðalfrétt dagsins snemma í morgun  að þessi  fertugi poppari  hefði ekki áhuga á að verða  forseti Íslands !  Stóð honum, það til boða? 

 Ekki var  Molaskrifari sáttur  við  er talað var um að koma líki fyrir kattarnef í  fréttum Stöðvar tvö (13.03.2010). Líklega stenst þetta þó skoðun, því í Merg  málsins eftir   Jón G. Friðjónsson   merkir   að  koma  einhverju  fyrir kattarnef  að útrýma e-u, farga e-u eða losa sig endanlega við e-ð. Fróðlegt væri að heyra hvað öðrum finnst um þetta.

 Fyrirtækið  Dressman auglýsir:  Taktu  þrjár. Borgaðu tvær. Molaskrifara finnst að   frekar ætti að segja: Taktu þrennt. Borgaðu tvennt.  Það er eins og átt sé við: Taktu þrjár vörur. Borgaðu tvær vörur, – sem er auðvitað málleysa.

 Í  fréttum RÚV (13.03.2010) talaði borgarstjórinn í Reykjavík um að  reka  þjónustu. Ekki getur það talist  gott  orðalag. Betra  væri að tala um að veita þjónustu eða  annast þjónustu.

Bjarni Sigtryggsson sendir Molum eftirfarandi undir  fyrirsögninni,

„Enn  um útbreidda vanþekkingu á  viðtengingar hætti.

Hvað er athugavert við þessa upphafsmálsgrein RÚV-fréttar í dag, fimmtudag?

„Hanna Birna Kristjánsdóttir, borgarstjóri Reykjavíkur, segir augljóst að færa þurfi fjármál Álftaness til betri vegar áður en farið verður að ræða sameiningu við annað sveitarfélag.“

Jú, það sem er athugavert er að samkvæmt henni má ætla að ákveðið hafi verið að hefja sameiningarviðræður milli bæjarfélaganna. „…áður en farið verður…“ bendir til þess að svo verði. Í viðtengingarhætti myndi standa: „…áður en farið yrði…“

Vanþekking á viðtengingarhætti er svo útbreidd meðal fjölmiðlafólks í dag að það veldur ruglandi fréttaskrifum. Viðtengingarháttur er notaður þegar eitthvað er skilyrt“.
Takk fyrir sendinguna, Bjarni. Gott er að eiga góða að.

 Kynnir í Kastljósi RÚV talaði um (13.03.2010) að fara með sigur úr býtum. Hér  er blandað saman tveimur orðatiltækjum,   að bera úr býtum,   að hafa ávinning af einhverju og  að fara með sigur  af hólmi,  vinna eða sigra.

Orðalag í þróttafréttamanna er stundum kostulegt , ekki síst þeirra ,sem  flytja   fréttir  af ökukeppni sem kennd er við  formúlu. Formúlafréttamaður Stöðvar tvö  (13.03.2010) tók svo  til orða: ..og það eru margir  sem komið hafa fram úr skúmaskotum   til að fylgjast með  endurkomu kappans !!!Það var og.

 Í fréttatíma Stöðvar tvö (13.03.2010)var fjallað um fíkniefnasmygl. Þá sagði fréttamaður: … fundu tollverðir fíkniefni á Jón Þóri. Hér skorti á nafn  mannsins  væri rétt beygt , …fundu tollverðir fíkniefni á Jóni Þóri.

Bjartsýnn var Molaskrifari á að  fréttamönnum tækist að tala rétt um  það hvenær kjörstaðir væru opnar og hvenær þeim  væri lokað í þjóðaratkvæðagreiðslunni  a laugardaginn var. Bjartsýnn þar til hann hann heyrði þrautreyndan fréttamann á Stöð tvö segja (06.03.2010): Kjörstöðum lokar klukkan tíu í kvöld.   Kjörstöðum lokar ekki,   kjörstöðum var lokað klukka  tíu um kvöldið.

Útsvarsstjarna sigrar prófkjör,segir í fyrirsögn á pressan.is  (06.032.10). Menn sigra ekki prófkjör, menn  sigra í prófkjöri. Menn sigra ekki keppni. Menn sigra í leik.  Sá sem þetta hefur  skrifað, er ekki slyngur í réttri notkun móðurmálsins.

Í fréttum Stöðvar tvö var nýlega   talað um að bera hitann og þungann í málinu. Þetta er ekki rétt notkun þessa orðtaks. Talað er um að einhver beri hitann og þungann af einhverju, þegar  sá sem um  er rætt, er sá sem mest mæðir á.

Jónas Kristjánsson, jonas.is ,  tvískrifar  orðið  þátttaka með  t- um í bloggi sínu (06.03.2010). Pennaglöp. Jónas veit auðvitað betur.

 Í RÚV (06.03.2010) ,líklega í Gettu betur, var talað um útgerðarbónda.  Betra or  væri , -  útvegsbóndi. Gamalt og  gott orð. Guðmundur Jónsson á Rafnkelsstöðum í Garði minn fyrsti vinnuveitandi, er ég var sjö ára, var útvegsbóndi. Hafði kýr í fjósi , báta á sjó og saltfisk á stakkstæði, eða reit.  

  Við erum með verulegan sneisafullan pakka í dag, sagði íþróttafréttamaður RÚV (06.03.2010) Þetta er á margan hátt óæskilegt orðalag. „Pakkinn“, sem hann talar um er líklega íþróttafréttatíminn. hann getur auðvitað verið sneisafullur, en aldrei verulega sneisafulllur !

 Í spurningaþætti RÚV sjónvarps (06.03.2010) var  birt mynd af höggmynd Einars  Jónssonar og sagt að hún héti Útlagar. Molaskrifari hefur alltaf staðið í þeirri trú, að myndin héti Útlaginn. En rétt er það hjá RÚV að myndin heitir Útlagar. Eins gott  að vera ekki of fljótur á sér.

Þegar  brotsjóir  riðu yfir farþegaskip á  Miðjarðarhafi  og tveir farþegar biðu bana var sagt á í einhverjum miðlinum, að  manntjón hefði orðið í öldugangi ! Klaufalega orðað.

Í fréttum beggja sjónvarpsstöðvanna (03.03.2010) var talað  um að skipa  bráðabirgðastjórn yfir bankanum (VBS).  Þetta samræmist ekki  máltilfinningu Molaskrifara.  Honum finnst  eðlilegra að  tala um bankanum hafi verið skipuð bráðabirgðastjórn, eða  að bráðabirgða  stjórn hafi verið skipuð,eða sett,  yfir  bankann. Nú má  vel vera að þetta sé  rangt hjá Molaskrifara. Fróðlegt  væri að  fá  viðbrögð lesenda við þessu.

Maður sem  rætt var við í fréttum Stöðvar tvö (03.03.2010) sagði: … þá erum  við með ekkert ráðuneyti, sem ... Eðlilegra  hefði verið: …þá erum við ekki með neitt ráðuneyti,sem….

Erlend pör sem koma í tæknifrjóvgun til Íslands  fjölgað verulega.Þessi fyrirsögn var á visir.is (03.03.2010). Vonandi er sá sem þessa fyrirsögn samdi, ekki lesblindur, en þetta er með ólíkindum.

 Dagskrárlok er klukkan.… ,sagði dagskrárkynnir  Ríkissjónvarpsins (02.03.2010). Lok í merkingunni lyktir eða  endalok  er ekki til í eintölu. Þessvegna hefði átt að segja. Dagskrár lok eru klukkan…

  Í fréttatíma RÚV sjónvarps (02.03.2010)  var sagt um flugvirkja, að þeir hefðu fellt  kjarasamninginn með miklum yfirburðum.  Þetta orðalag ber  ekki vott um ríka máltilfinningu. Betra hefði verið að segjaað kjarasamingurinn hefði verið felldur með yfirgnæfandi meirihluta atkvæða.  Í sama fréttatíma var sagt að utanríkisráðuneytið hefði tekið efri hæð Iðnós  til leigu. Hér  hefði  verið að mati Molaskrifara  verið   eðlilegra að  tala um að taka  á leigu,  það sem auglýst hefur verið til leigu.

 Nútíðarnafnháttarsýkin er áleitin.- Bretar og Hollendingar eru ekki að gefa okkur nein svör , sagði  stjórnmálaforingi við fréttamenn (02.03.2010) og  átti  við að við fengjum ekki svör  frá  Bretum og Hollendingum eða  að Bretar og Hollendingar svöruðu okkur ekki.

  Þegar í    fréttum RÚV  sjónvarps  (02.03.2010) var talað um steypuklæddan stöpul, sá Molaskrifari ekki betur en verið væri að tala um steypta undirstöðu lyftumasturs í   skíðalyftu.  Eða hvað? Aldrei heyrt talað um steypuklædda stöpla. En steypuklæddur stöpull væri líklega  stöpull úr tré, , klæddur  þunnu lagi af steypu, eða forskalaður, en sú  aðferð heyrir líklega  sögunni til.

Jónas Kristjánsson segir á bloggi saínu um Jón Baldvin Loranger, að hann færi aldrei  rök fyrir  stóryrðum sínum. Þá kemur  eftirfarandi í hugann:

Grundar dóma, hvergi hann
hallar réttu máli.
Stundar sóma, aldrei ann
illu pretta táli.

Þegar henni er svo við snúið hljómar hún svo:

Táli pretta illu ann,
aldrei sóma stundar.
Máli réttu hallar hann,
hvergi dóma grundar.

Vísur og kvæði samin í þessum hætti nefnast sléttubönd.

Prýðileg umfjöllun um Færeyjar var í þeim langlífa og ágæta þætti  Steinunnar Harðardóttur Út um græna grundu á Rás eitt í Rúv  (06.03.2010). Þar var rætt við Sigrúnu  Valbergsdóttur,  sem þekkir  manna best til í Færeyjum og er þar tíður gestur. Umsjónarmaður hefði þó mátt nota nýrri  tölur  en frá  2006 um íbúafjölda.Tölur frá  2009 eru  aðgengilegar á netinu.  Þessi Færeyjaumfjöllun var ágætur eftirréttur við færeyska  veislu hjá Jóhannesi í Fjörukránni kvöldið áður, en þar eru  Færeyjadagar um helgina.

  Ekki heyrði Molaskrifari betur en  áttafréttir RÚV (06.003.2010)  væru  um 80% orðrétt þær  sömu og fluttar  voru klukkan eitt eftir miðnætti aðfaranótt laugardagsins !

  Hverjum eiga hlustendur að trúa ? Í fréttatíma Stöðvar tvö (01.03.2010) var sagt að tekist hefði að ná sambandi  við 39  af þeim 40 Íslendingum ,sem  vitað væri um í Síle. Hálftíma síðar var sagt í  sjónvarpsfréttum RÚV, að ekki hefði tekist að ná  sambandi við  sex af þeim Íslendingum ,sem vitað væri um í Síle.  Önnur hvor  fréttin var röng, en hvor?

  Oft er Molaskrifari hissa á  dagskrárgerðinni hjá RÚV, nefskattssjónvarpinu. Mánudagskvöldið 1. mars voru endursýndir í beit tveir þættir  af    Aðþrengdum eiginkonum! Það er  svo sannarlega reisn yfir þessu.

 Lagersalan  við Bæjarlind í Kópavogi auglýsir á Bylgjunni (28.02.2010). Verslum föt fyrir minna. Ótrúleg verð.  Það er ekkert til sem, heitir að versla  föt. Við kaupum föt, en líklega verslar Lagersalan með föt.  Svo  á , að mati Molaskrifara , ekki að hafa orðið  verð í  fleirtölu. 

 Í fréttatíma RÚV  sjónvarps  (01.03.2010) var sagt  frá   starfsmönnum Landhelgisgæslunnar ,sem  eru innlyksa í Síle. Sagt var að þeir  væru heilir  heilsu. Ekki fellir  Molaskrifari sig við þetta orðalag. Eðlilegra hefði verið að segja  að mennirnir  væru  heilir á húfi. Oft er sagt um þá sem verið hafa veikir, að þeir séu orðnir  heilir  heilsu. Þarna  er  blæbrigðamunur  á.  Ágætt var  í fréttum Bylgjunnar, þegar sagt var að mennirnir væru  heilir á  húfi og við  góða heilsu. Prýðilega orðað.

Úr mbl. is (023.03.2010): .. er bíll,sem var að fara yfir umferðarljós fékk annan bíl inn inn í hliðina.  Ekki er þetta mikil  ritsnilld. Bjarni Sigtryggsson spyr með réttu: Skyldi bíllinn hafa verið í aðflugi eða flugtaki þegar honum var ekið yfir umferðarljósin? Ekki getur Molaskrifari svarað því.

Athyglisverð  viðtöl voru flutt í morgunþætti Rásar tvö (03.03.2010) um Herbalife,sem kallað er  fæðubótarefni. Annarsvegar var rætt við  rólegan og yfirvegaðan prófessor, sem ásamt   fleiri læknum  hefur rannsakað aukaverkanir Herbalife.  Hinsvegar var rætt við óðamála, og allt að því dónalegan, höfuðpaur Herbalife innflutnings. Aldeilis dæmalaust.  Þessi  tvö  viðtöl  mundu henta  vel  sem  dæmi í kennslu í  fjölmiðlun. Spyrjendur stóðu sig ágætlega.

 Á Stöð tvö er verið að ginna  fermingarbörn og freista þeirra til að taka þátt í einhverskonar leik og vinna sér inn fé  eða  vöruúttekt. Stöð tvö segir: Auk þess verða  hundrað heppin börn  dregin út.  Það er ekki öfundsvert eða  eftirsóknarvert að verða dreginn út. Það sem við er átt er að nöfn hundrað fermingarbarna  verða  dregin út.

  Í kvikmyndaauglýsingu á  Stöð  tvö ( 26.02.2010) var  svona tekið  til orða: Þarna ertu   enn að dreyma um… Betra  hefði verið að segja: Þarna er þig  enn að dreyma  um, – því ég er ekki að  dreyma um.. heldur er mig að dreyma um,…. að málfar í íslenskum fjölmiðlum  fari batnandi.

  Í fréttum Stöðvar tvö (03.03.2010) var talað um að fella niður höfuðstóla.  Orðið  höfuðstóll er ekki  til í fleirtölu. Því er rangt að tala um höfuðstóla.

  Það leynir sér ekki að  breyting á  eðlilegri orðaröð  er að læðast inn í íslenskuna   úr ensku. Eftirfarandi   þrjú dæmi eru úr nýlegum auglýsingum:   … fyrir  þína húð, … komin í þína lúgu…. við  smíðum þínar innréttingar.. Þarftu viðhald á þinni fasteign ?  Dæmin eru örugglega fleiri. Ekki er þetta breyting  til bóta.

 Sjónvarpsstöðvarnar hafa sérfræðinga til að  flytja fréttir að formúlukappakstri, svokölluðum.    Þeim er ýmislegt annað betur gefið en að vanda málfar sitt. Sérfræðingur  Stöðvar tvö  sagði (02.03.2010).  Mótshaldið hefst.  Mótið hefst, hefði   verið betra að segja.

 Í mbl.is  (27.02.2010)  var fjallað um  jarðskjálftana í Síle og minnst á íslenskt fyrirtæki  sem er með starfsemi þar. Netmiðill Moggans  segir: … sem er með  útgerð og fiskvinnslu á vesturströnd Síle. Muni Molaskrifari  rétt, á  Síle aðeins land  að sjó  til vesturs.

Hin tuttugu ára gamla Yasmine Judge, hefur verið vikið tímabundið úr starfi sínu á leikskóla.. Eins og  svo oft áður, hroðvirkni eða vankunnátta? visir.is (03.03.2010).   Hér átti auðvitað að standa : Hinni tvítugu Yasmine Judge hefur verið vikið….

Kunna menn ekki lengur að leggja saman? Í  kvöldfréttum útvarps  (01.03.2010) var greint frá  afstöðu almennings  til Icesave laganna,sem   forsetinn neitaði  að undirrita.  Sagt var að 74%  væru á móti,  19% með og 8% ætluðu að  skila  auðu.  Þetta eru samtals  101%! Þessar röngu tölur  voru svo  endurteknar á mbl.is  og vísað í fréttir   RÚV   og  til að kóróna vitleysuna  var    birt  prósentukaka í fréttum RÚV  sjónvarps  klukkan 19 00 þar sem tölurnar voru endurteknar. Enn var svo sama prósentukakan birt óleiðrétt í  tíu fréttum sjónvarps. Þetta er eiginlega með ólíkindum.  101% . Halló, RÚV !

   Í tíu fréttum  RÚV sjónvarps (01.03.2010) var okkur  sagt, að  tíu fréttir yrðu hér eftir  með breyttu sniði. Eina breytingin, sem Molaskrifari gat séð, var   aukið rými  fyrir íþróttafréttir, þær  voru næstum helmingur fréttatímans, -  svona á að giska.

  Búið að opna veginn um Hafnarfjall, var sagt í  fyrirsögn á visir.is (26.02.2010). Í fréttinni  var réttilega  talað um þjóðveginn undir  Hafnarfjalli, en málvenja  er að  taka þannig  til orða. Vegurinn er  undir hlíðum Hafnarfjalls,eða í grennd við þær.  Hann er ekki um Hafnarfjall. Ef til vill hefur sá,  sem fyrirsögnina samdi, aldrei farið þessa leið. Sama orðalag var notað um þetta á mbl.is. Étur hér hver eftir öðrum?

  Um herferð  til verndar móðurmálinu  í Þýskalandi segir svo í  þriggja dálka undirfyrirsögn í  Morgunblaðinu (26.02.2010): Utanríkisráðherrann hefur  fengið nóg af ásælni enskunnar.Molaskrifari efaðist í fyrstu um um að  ásælni, væri rétta orðið í þessu samhengi. Orðið ásælni  og sögnin að ásælast  er algengast í merkingunni  að  slægjast eftir e-u. En í Íslenskri orðabók segir að  ásælni  geti líka verið yfirgangur og þá  er þetta rétt orð á réttum stað. En líklega hefði  Molaskrifara verið eðlilegra  að  tala um ágang enskunnar.

Góðvinur sendi Molum þessa athugasemd: „Þulukynning hjá RUV: „Í þættinum Army Wives er fylgst með mökum hermanna, sem búa í herstöð““  .  Molaskrifari bætir við: Þetta er  ein af ástæðum þess, að rétt er að leggja þulukynningarnar niður. Takk fyrir JÞH.

   Hætti að horfa á Edduþáttinn  (27.02.2010), þegar  okkur var sagt frá  frá mest  hæfu konunni,(hæfustu)  og sá sem það sagði  bauð  svo Kolbrúnu Halldórsdóttir    (dóttur) velkomna. 

Henni urðu á engin mistök í brautinni,   var sagt í íþróttafréttum RÚV (27.02.2010). Hér hefur orðaröð  skolast til, – þetta hefur svo sem heyrst áður. Eðlilegra hefði verið að segja: Henni urðu engin mistök á í brautinni, -  eða: Henni urðu ekki á nein mistök  í brautinni.

Undir fyrirsögninni Hvernig varð hann fyrir  raflostinum? sendi Bjarni Sigtryggsson Molum eftirfarandi:

Bifreið Messengers kastaðist út í skurð við áreksturinn og rafmagnstaurinn brotnaði. Rafmagnslínurnar, sem staurinn bar, slitnuðu og enduðu ofan í skurðinum þar sem Messenger aðhafðist við bíl sinn. Talið ar að þvagið hafi lekið í rafmagnslínurnar með þeim afleiðingum að Messenger hlaut banvænann raflost.“ 

Þeir sem svona skrifa ættu ekki að ganga lausir á neinum miðli.

 Í þætti Sigurjóns M Egilssonar, Á Sprengisandi, var merkilegt viðtal við  Jónas H. Haralz,fyrrverandi bankastjóra,  sunnudaginn 28. febrúar.

 Jónas  sagði það furðulegt, að í rannsókn á  ábyrgð  og aðdraganda  hrunsins  skyldi ekki  farið ofan í saumana á einkavæðingu bankanna. Hvernig  að einkavæðingunni hefði verið staðið, hefðu verið  ein verstu afglöpin í þessu öllu saman.

 Þegar  kaupendur ríkisbakanna hefðu verið valdir, hefðu ekki verið valdir menn með  reynslu af bankaviðskiptunm, menn með siðgæði  eða ábyrgðartilfinningu  heldur  hefði ótíndum mönnum, eins og ég held að hann hafi orðað það,  verið afhentir bankarnir fyrir ekki neitt.  Veitt hefðu verið lán úr ríkisbanka til að  kaupa  ríkisbanka, en þetta hefði þjóðin ekki vitað fyrr en   nú nýlega.

 Þá upplýsti  Jónas ennfremur  í þessu  athyglisverða  viðtali , að  sænski bankinn  SEB ( Skandinaviska Enskilda Banken) hefði haft áhuga á að  kaupa,  eða eignast ráðandi  hlut  í Landsbanka Íslands. Frá  forsætisráðherra  hefðu hinsvegar borist  þau svör  að ekki   væri áhugi  fyrir  slíkum viðskiptum.

 Var þá kannski búið að ákveða hverjum yrðu færðir ríkisbankarnir á silfurfati?

 Allt  er þetta  með ólíkindum og ekki hvarflar að þeim sem, þekkja Jónas H. Haralz, að hann fari með fleipur.

  Viðtal Sigurjóns  við Jónas  er aðgengilegt á netinu.

Líklega eru ein fimm eða  sex ár síðan sá ,sem þetta ritar,  skrifaði grein í Morgunblaðið um misnotkun á  bílastæðum,sem eru sérmerkt  hreyfihömluðum.  Hefur síðan   skrifað  nokkrar bloggfærslur um þetta ótrúlega tillitsleysi og  birt myndir af  bílum, sem lagt hefur verið ólöglega í þessi stæði og uppskorið hótanir um barsmíðar, ekki einu sinniu, heldur oftar.

Nú hefur þessum málstað  bæst öflugur liðsmaður, Ómar Ragnarsson sem gengur við hækjur vegna fótbrots.  Hann gerði þessu máli fín skil í fréttum Stöðvar  tvö í kvöld og er  rétt að  fagna því og þakka. Vonandi vekur þetta fólk  til umhugsunar.

Um leið er rétt að  hvetja  fólk  til að gera athugasemdir við þá sem misnota þessi  stæðu og minna á  að eingöngu þeir,  sem hafa  tilskilið  leyfisspjald í glugga bíls síns  mega nota þessi stæði.