Dofri Hermannsson

Yfirvofandi stórðjuhrun.
Lengi hefur verið ljóst að ekki er til næg orka í 360 þt álver í Helguvík. Það er m.a.s. mjög ótryggt að hægt sé að útvega orku í 180 þt álver eins og nú er verið að reyna að fjármagna en til þess þarf um 315 MW. Þeir sem hafa bent á þetta undanfarin misseri hafa verið hrópaðir niður líkt og þeir sérfræðingar sem bentu á vanda bankanna af fólki sem hefur haft hagsmuni af því að halda blekkingunni áfram. Enginn þessara hagsmunaaðila hefur þó getað sýnt fram á hvar á að taka orkuna. Skýring bæjarstjórans í Reykjanesbæ var sú að orkan kæmi ekki úr borholum heldur af raforkunetinu. Einmitt, og mjólkin kemur úr fernum.

Í Helguvík er um kapal að ræða sem gengur ekki upp. Í Fréttablaðinu í dag kemur fram að OR býst ekki við svari um fjármögnun Helguvíkurálvers fyrr en á nýju ári en það sem ekki kemur þar fram er að nú í nóvember þarf OR að gefa Mishubishi lokasvar um kaup á 5 túrbínum sem áttu að fara í að klára Hellisheiðarvirkjun og gera nýja virkjun í Hverahlíð/Gráuhnjúkum.
Upphaflega voru pantaðar 7 túrbínur (þá var Bitruvirkjun líka á borðinu) en í fyrra samdi OR sig frá því að kaupa tvær. Það kostaði fyrirtækið 1,3 ma króna sem þó var vel sloppið miðað við að þurfa að kaupa þær án þess að hafa fyrir þær verkefni.

OR er að vonast til að fá lán hjá Evrópska fjárfestingarbankanum (EIB) en það á að fara í að klára Hellisheiðarvirkjun. Til þess þyrfti 2 túrbínur. Engin áform eru um að fara í Hverahlíðarvirkjun fyrr en sú framkvæmd er að fullu fjármögnuð og raforkusala frá henni tryggð. Á mannamáli þýðir það að ekki er hægt að fjármagna hana fyrr en í fyrsta lagi þegar búið er að fjármagna Helguvíkurálverið en þá þarf að vera búið að semja við Mishubishi um frestun á túrbínusmíðinni með tilheyrandi kostnaði. Ofan á bætist að vextir fara hækkandi og að öllum líkindum er eina leiðin til að fjármagna Hverahlíðavirkjun að gera það í einkafjármögnun. Þetta allt veldur því að orkuverðið frá virkjuninni þarf að hækka talsvert frá því sem nú er miðað við sem svo aftur leiðir til þess að enn ólíklegra er að það takist að fjármagna Helguvíkurálverið.

Hér bítur hvert í annars skott og þó er aðeins verið að leika sér með draum um Hálfver – ekki skrýmsli í fullri stærð. Svipað er uppi á teningnum á Bakka en orkan þar dugar rétt tæplega fyrir Hálfveri og eins gott að allir sem að því koma geri sér grein fyrir hvað þeir eru að skrifa upp á í raun. Þessar tvær orkufrekjur eru að þurrka upp nær alla raforku sem nokkur sátt er um að virkja en samt er haldið áfram í óbilgirni og trausti þess að þegar þarf að stækka muni sveitarfélög og landsstjórn gefa eftir Grændal, Brennisteinsfjöll, Torfajökulssvæðið og aðrar náttúruperlur. Ekkert er skilið eftir fyrir annan og umhverfisvænni iðnað – jafnvel þótt vandfundinn sé iðnaður sem ekki skapar fleiri störf og skilar meiri virðisauka á hvert MW en álið.

Hið yfirvofandi stóriðjuhrun felst þó ekki eingöngu í því að hætt verði við álver í Helguvík og á Bakka. Yfirvofandi er alvöru hrun orkufyrirtækjanna, einkum Landsvirkjunar sem er verulega illa statt eftir byggingu Kárahnjúkavirkjunar. Möguleiki er á greiðslufalli Landsvirkjunar á næstu misserum en það gæti þýtt að gengið yrði að fyrirtækinu og ábyrgðaraðilum þess, ríki og Reykjavíkurborg sem þá yrðu að snara út eða semja um á 400 ma króna skuld Landsvirkjunar. Hitaveita Suðurnesja er á brauðfótum, gulleitarfyrirtæki eins og Þeistareykir eru skuldum vafin og eigið fé OR er komið niður í um 15%. Eigi að halda áfram með virkjunaráform í Hverahlíðarvirkjun án þess að hafa fast land undir fótum er hrun þess fyrirtækis skammt undan.

Green New Deal
Það sem þarf að gera er að ná eins fljótt og mögulegt er samkomulagi hagsmunaaðila s.s. orkufyrirtækja, sveitarfélaga og álfyrirtækja um að slá formlega af álform um Helguvík og Bakka og losa með því um gríðarlegt magn af virkjanlegri grænni orku.
Því næst þurfa ríki, sveitarfélög sem eiga orkuauðlindir og orkufyritækin að sameinast um nýja orku- og atvinnustefnu. Í slíkri stefnu yrðu sett einhver markmið um notkun orkunnar s.s. mörk CO2 losunar, fjölda starfa sem skapast á hvert MW og virðisauka í landi svo dæmi séu nefnd. Þegar búið væri að koma sér saman um þessi atriði væri hægt að gera almennan fjárfestingarsamning sem nýtast myndu öllum fyrirtækjum sem uppfylltu þessi skilyrði.

Við þessa stefnu væri skynsamlegt að prjóna einstök og nánar útfærð markmið t.d. í anda tillögu Samfylkingarinnar í borgarstjórn nýlega um að borgin einsetti sér að árið 2020 yrði annar hver bíll í Reykjavík knúinn innlendri, vistvænni orku. Öll ríki hins vestræna heims leita nú nýrra og grænni leiða í orku- og samgöngulausnum. Hér eiga Íslendingar góða möguleika – EF þeir eru ekki búnir að lofa allri orku sinni í annað.

Við eigum umhverfisvæna orku, mikla þekkingu á ýmsum sviðum, samfélagið og stjórnsýslan er smátt og býður upp á sveigjanleika og hraða ákvarðanatöku. Þetta gerir okkur að einstaklega góðum samstarfsaðilum um þróun og innleiðingu nýrra lausna í orku- og samgöngumálum.

Með skýrri, grænni orku- og atvinnustefnu og markmiðum um áfanga á leið til sjálfbærs orkusamfélags væri verið að senda skýr skilaboð til umheimsins um það í hvað Íslendingar ætla að nota krafta sína og auðlindir á næstu áratugum. Það myndi kalla á erlenda fjárfestingu í grænum iðnaði, í þróun og rannsóknum og innleiðingu nýrra lausna.

Slík stefna væri traustur grunnur að endurreisn í anda New Deal. En til þess að af henni gæti orðið þurfa menn að taka sér tak, horfast í augu við staðreyndir og leyfa skynsemi sinni að bera sigurorð af tækifærismennskunni.