Dofri Hermannsson

Auk alþjóðlegrar efnahagskreppu glímum við Íslendingar nú við trúverðugleika- og gjaldmiðilskreppu að auki. Það mun reynast fyrirtækjum ofviða til lengdar.

Aðildarumsókn mun senda umheiminum skýr skilaboð um það hvert Ísland stefnir. Samfylkingin vill sækja um aðild að ESB án tafar og fara fram á stuðning sambandsins við íslensku krónuna fram til þess tíma að hægt verður að tengja hana Evrunni. Verði aðildarsamningur samþykktur í þjóðaratkvæðagreiðslu er upptaka Evru næsta skref.

Framtíð með evru eða íslenska verðtryggða krónu sem gjaldmiðil. Það er kosið um þetta í dag.

Það er ljóst af könnunum að meirihluti kjósenda hefur ákveðið að hafna Sjálfstæðisflokknum og treysta stjórn Samfykingar og Vinstri græna til að byggja landið upp að nýju eftir hrunið. Þessir flokkar hafa á síðustu 80 dögum sýnt það með afgerandi hætti að þeim er full alvara með að byggja atvinnulífið upp að nýju, standa vörð um velferðarþjónustuna og að gera upp við fortíðina.

Flokkarnir hafa þó ólíkar áherslur í einu veigamiklu máli – afstöðu til Evrópusambandsins. Því miður hefur þetta mikilvæga mál orðið fórnarlamb skotgrafahernaðar þeirra sem hafa beina hagsmuni af því að málinu sé stöðugt skotið á frest. Af þeim sökum stöndum við núna uppi með gjaldmiðilskreppu ofan í alþjóðlega efnahagskreppu.

Með vali sínu á morgun munu kjósendur að senda þessum flokkum mikilvæg skilaboð um það hver á að leiða ríkisstjórn þessara flokka og hvert sú ríkisstjórn á að stefna í Evrópumálum. Á morgun ræðst hvort þjóðin hefur valið:

1. Tafarlausar aðildarviðræður við ESB
   Evru sem framtíðargjaldmiðil þjóðarinna
   Jóhönnu Sigurðardóttur sem forsætisráðherra
    
2. Óbreitt ástand í Evrópumálum
   Verðtryggða íslenska krónu áfram
   Steingrím J Sigfússon sem forsætisráðherra

Skilaboðin frá fyrirtækjum í landinu eru skýr – þau stefna í þrot ef ekki verður hægt að koma á jafnvægi í gjaldeyrismálum, aflétta höftum og lækka vexti. Við verðum að snúa þeirri þróun við.

Eins og eyjan.is bendir á verða ræningjarnir þrír úr Kardimommubænum í aðalhlutverkum á sumarhátíð Sjálfstæðisflokksins í fjölskyldu- og húsdýragarðinum í dag.

Vonandi verður Soffía frænka hjá okkur í Samfylkingunni.

Á laugardaginn kemur verður kosið um framtíð atvinnulífs á Íslandi. Á síðustu mánuðum hefur fjöldi fyrirtækja hætt starfsemi, atvinnuleysi nálgast nú 10% en líkt og bent hefur verið á er annað hrun yfirvofandi verði ekki ráðist að rót vandans.

Staða fyrirtækja

Fyrirtækin í landinu hafa ekki fjármagn til rekstrar. Mörg þeirra eru búin með allt laust fé og enn fleiri eiga lítið eftir. Að reka fyrirtæki í þessu umhverfi er líkt og að vera leigubílsstjóri þegar bensínið í landinu er búið. Bankarnir eru nánast tómir og það litla sem þar er að hafa er á svo háum vöxtum að engin starfsemi stendur undir þeim. Bankarnir eru tómir af því að þeir sjálfir njóta hvergi trausts, af því íslenska krónan nýtur hvergi trausts og af því að enginn veit hvaða leið íslensk stjórnvöld ætla að velja út úr hinum stóra vanda. Og vantraustið nær lengra.

Nú er svo komið að fyrirtæki sem um langt árabil hafa átt farsæl viðskipti við erlenda birgja fá ekki lengur afgreiddar vörur eða þjónustu nema að greiða allt fyrirfram. Tilboðum íslenskra fyrirtækja um kaup á vörum og þjónustu er ekki svarað. Íslensk fyrirtæki sem eru að selja vörur og þjónustu í öðrum löndum eru beðin um að leyna uppruna sínum til að spilla ekki fyrir sölu. Gjaldeyrishöft neyða þau til að að flýja land eða stofna dótturfélög í útlöndum þar sem erlendar tekjur eru geymdar.

Eðli vandans

Vandinn er í grundvallaratriðum þrískiptur og samanstendur af trúverðugleikakreppu, gjaldmiðilskreppu og efnahagssamdrætti á heimsvísu.

Síðastnefnda atriðið snertir okkur Íslendinga með ýmsum hætti, fiskverð hefur lækkað, eftirspurn eftir áli hefur hrapað niður sem veldur því að orkufyrirtækin eru rekin með tapi og almennur samdráttur veldur lægri tekjum af ýmissi framleiðslu og þjónustu. Við þessu er fátt hægt að gera annað en að bíða eftir að landið fari að rísa.

Gjaldmiðilskreppan á sér rætur í ónýtri íslenskri krónu. Örmynt sem helmingi færri nota á ári en Disneydollarann. Engir erlendir aðilar vilja taka við greiðslu í íslenskri krónu og einu viðskiptin með hana eru þegar Seðlabankinn kaupir krónur af innflutningsfyrirtækjum og fólki á leið til útlanda fyrir peninga sem Ísland hefur fengið lánaða hjá Alþjóða gjaldeyrissjóðnum. Við gjaldmiðilskreppunni hafa ýmsar leiðir verið ræddar, til dæmis upptaka norskrar krónu, dollars og evru einhliða. Norðmenn hafa á penan hátt afþakkað myntsamstarf, dollar er óhentugur af því mest okkar viðskipti eru við ESB lönd og einhliða upptaka evru hefur mætt harðri pólitískri andstöðu innan ESB.

Trúverðugleikakreppa Íslands er af ýmsu sprottin en einkum þó af falli bankanna, orðum fyrrverandi Seðlabankastjóra um að við munum ekki borga útlendingum skuldir okkar og setningu umdeildra laga sem mismuna innistæðueigendum í íslenskum bönkum eftir þjóðerni. Í augum útlendinga er Ísland óáreiðanlegt og erfitt að sjá hvert við stefnum í samskiptum við aðrar þjóðir.

Afleiðingin er eðlilega sú að viðskiptavinir íslenskra fyrirtækja erlendis kjósa að beina viðskiptum sínum þangað sem gjaldmiðilshöft hamla ekki viðskiptum og hægt er að treysta því að viðskiptavinurinn verði ekki farinn á hausinn fyrir gjalddaga.

Leiðin upp á við

Ísland þarf að sýna heiminum svart á hvítu fram á trúverðuga áætlun sem ræðst að rót vandans. Slík áætlun verður að fela í sér framtíðarlausn á gjaldmiðilsvanda Íslands og sýna afdráttarlaust hvert Ísland stefnir í samstarfi við aðrar þjóðir. Aðeins þannig getum við endurheimt traust umheimsins, endurreist bankana og byggt efnahagslífið upp að nýju.

Samfylkingin vill sækja um aðild að ESB strax að loknum kosningum og leggja niðurstöðuna í dóm þjóðarinnar. Bara sú ákvörðun að sækja um aðild mun gefa umheiminum sterk skilaboð um það hvert við stefnum og auka tiltrú á efnahagslíf landsins.

Strax á fyrsta fundi vill Samfylkingin setja eitt mál í algeran forgang – stuðning ESB við gjaldmiðilinn svo hægt verði að aflétta gjaldeyrishöftum og rétta við gengi krónunnar. Þessum stuðningi vill Samfylkingin halda allt þangað til Ísland hefur fengið tengingu við evru.

Með aðildarumsókn að ESB og stuðningi við gjaldmiðilinn væri ráðin bót á trúverðugleika- og gjaldmiðilskreppu. Fyrirtæki gætu aftur fengið eðlilegan aðgang að fjármagni, erlendar tekjur myndu skila sér heim og ekki þyrfti lengur að fyrirframgreiða öll aðföng og þjónustu erlendis frá. Frekara hruni væri afstýrt og hægt að hefja leiðina upp á við.

Samfylkingin er eini flokkurinn sem hefur skýra og undanbragðalausa stefnu og áætlun í þessu máli. Aðeins atkvæði greitt Samfylkingunni er stuðningur við þessa leið.

Á laugardaginn verður kosið um framtíð atvinnulífsins í landinu – þitt atkvæði skiptir máli.

Neðangreindar færslur um lygimál og annan óhróður Sjálfstæðisflokksins með eða án nafnleyndar hafa vakið skemmtilegar umræður í athugasemdakerfinu.

Mér þykir vænt um að sjá hvað mörgum er umhugað um orðspor mitt og telja að ég stefni því í voða með því að benda á ósannindin og hin óheiðarlegu vinnubrögð skrýmsladeildar Sjálfstæðisflokksins. Skrýtið samt að sumu fólki finnist ljótt að benda á að einhver beitir lúalegum brögðum. Kannski eru þetta sárir sjálfstæðismenn. Hvað veit ég – þeir gefa fæstir upp fullt nafn.

Þegar ég var að alast upp vestur í Gilsfirði tilheyrði það vorverkunum að moka skítinn út úr fjárhúsunum. Það gerði maður ekki án þess að óhreinkast á höndunum.

Enn halda lygimál Sjálfstæðismanna áfram. Nú er það sómi FLokksins sverð hans og skjöldur Árni Johnsen sem heldur því fram að Samfylkingin skuldi 365 100 milljónir króna. Ari Edwald hefur nú upplýst að þetta eru „hrein og klár ósannindi“. Ekki þau fyrstu og tæpast þau síðustu í boði Sjálfstæðisflokksins.

Enn og aftur – það er furðulegt að nýr formaður sem dreymir um að endurreisa traust kjósenda á Sjálfstæðisflokknum skuli telja svona siðferði líklegt til þess.

Það kemur kannski einhverjum á óvart að eignaskattauppspuni andlitslausu herferðarinnar gegn Samfylkingu og Vg skuli upprunninn hjá Bjarna Benediktssyni, formanni Sjálfstæðisflokksins. Þetta sést þó vel í bréfi sem hann sendi á flokksmenn og sagt er frá á www.herdubreid.is en þar segir m.a.:

Eins og kemur fram í Reykjavíkurbréfi Morgunblaðsins í dag, sunnudag, vilja Samfylkingin og Vinstri grænir leysa efnahagsvandann með skattahækkunum. Skattar á launafólk verða hækkaðir og eignarskattar endurvaktir undir stjórn þeirra.

Þegar umrætt Reykjavíkurbréf er lesið kemur hins vegar í ljós að aðeins er talað á almennum nótum um mögulegar skattahækkanir af hálfu Samfylkingar og Vg. Ekki var þar orð að finna um eignaskatta, það er alger skáldskapur hjá formanni Sjálfstæðiflokknum – eða m.ö.o. hrein ósannindi.

Þessi ósannindi sendir svo formaðurinn ungi (sem á sér þann draum að endurreisa traust kjósenda á Sjálfstæðisflokknum) félögum sínum í fjöldapósti. Línan hefur verið gefin og skítadreifarinn getur farið af stað.

Skondið þó því formaðurinn hefur sjálfur ekki verið viss um það frá degi til dags hvort hann vill skoða skattahækkanir eða alls ekki hækka skatta. Rétt eins og hann hefur heldur ekki getað ákveðið sig hvort hann vill sækja um aðild að ESB og taka upp evru eða alls ekki sækja um aðild að ESB en taka evruna upp í samráði við AGS með brosi út í annað frá ESB!

Benedikt Jóhannesson vakti í síðustu viku verðuskuldaða athygli fyrir grein þar sem hann varaði við öðru hruni ef ekki væri þegar í stað sótt um aðild að ESB. Hann kemst að merkilegri niðurstöðu í pistli á heimur.is í dag. Hún er í stuttu máli á þessa leið:

Sjálfstæðisflokkurinn ber mesta ábyrgð á fyrra hruninu eftir langa setu í ríkisstjórn og með því að hunsa nauðsyn þess að sækja þegar í stað um aðild að ESB er hann að taka meðvitaða ákvörðun um að stefna að öðru hruni.

Samfylkingin er eini flokkurinn sem hefur skýlausa stefnu í þessu máli – vill sækja um aðild strax að loknum kosningum og taka upp evru.

Benedikt er einarður baráttumaður fyrir hinu síðara (nú kemur að því sem ég á erfitt með að skilja) og þess vegna segist hann ætla að kjósa Sjálfstæðisflokkinn!

Auðvitað er erfitt fyrir innmúraða Sjálfstæðismenn að viðurkenna opinberlega að þeir geti ekki kosið FLokkinn að þessu sinni. Að þeir ætli að greiða atkvæði eina flokknum sem vill sækja um aðild að ESB og taka upp evru eins fljótt og því er við komið. Samfylkingunni.

Það er skiljanlegt að slíkir menn reyni að friða flokkshöfðingja með hollustuyfirlýsingum sem ekki standast rök. Ef það er nauðsynlegt til að lifa fermingarveislurnar af verður auðvitað svo að vera. En þegar inn í kjörklefann kemur er ástæðulaust að hafa fálkann á öxlinni.

Þetta er leynileg atkvæðagreiðsla og Sjálfstæðismenn hafa jafn mikinn rétt á að taka sjálfstæða ákvörðun og við hin.

„Let them deny it“ taktík Sjálfstæðisflokksins sem fram kemur í Moggaauglýsingu undir fölsku nafni í dag sýnir hið rétta eðli Sjálfstæðisflokksins.

Í sjónvarpsauglýsingu Sjálfstæðisflokksins um eignaskatt glittir í sama undirferli þegar lesari segir: „Í stað þess að hagræða….“ Ég hef engan flokk heyrt segja að það þurfi ekki að hagræða.

Svona framkoma er lítilsvirðing við lýðræðið, kjósendur og er í raun ekkert annað en hreinræktaður aumingjaskapur. Svo sem ekki við öðru að búast.

Á fundi Samfylkingar um aðgerðir í efnahagsmálum á Grand Hóteli í morgun kom fram hjá Vilhjálmi Þorsteinssyni stjórnarformanni CCP að fyrirtækið hefur boðið starfsfólki sínu á Íslandi að fá laun greidd í Evrum. Nánast hver einasti starfsmaður hefur þegið það boð.

Halldór Grönvold, aðstoðarframkvæmdastjóri ASÍ, sagði augljóst að ef við ekki stígum skrefið til fulls, sækjum um aðild að ESB og tökum upp evru sem gjaldmiðil mun evruvæðingin gerast með þessum hætti. Allir sem möguleika eiga á munu þá taka upp evru en almennt launafólk sitja eftir í krónunni.

Í erindi Aðalsteins Leifssonar, prófessors hjá HR, um leiðir til að ná stöðugleika í efnahagsmálum, kom fram að meðalfjölskylda með um 20 milljóna króna húsnæðislán þarf að borga 700 þúsund krónur meira í vexti af sínum húsnæðislánum en t.d. í Hollandi þar sem vextir eru 7-8%. Hærra vöruverð veldur á að giska 300 þúsund króna álagi til viðbótar.

Lauslega áætlað er því meðalfjölskyldan að greiða um 1 milljón kr. á ári fyrir þau forréttindi að fá að nota íslenska krónu.

Kristín Pétursdóttir, forstjóri Auðar Capital og Margrét Kristmannsdóttir, forstjóri Pfaff, tóku skýrt fram að án stöðugleika í gjaldmiðilsmálum er engin von til þess að við náum að byggja upp öflugt viðskiptalíf að nýju. Ástæðan er einföld – það er ekki hægt að gera áætlanir fram í tímann í gjaldmiðli sem enginn veit hvers virði er gagnvart erlendum viðskiptavinum og lánveitendum.

Samfylkingin er eini flokkurinn sem vill bregðast hratt við, sækja strax í vor um aðild að ESB og leggja niðurstöðu samninga í dóm þjóðarinnar eins fljótt og unnt er. Sumir flokkar vilja tefja málið og láta þjóðina kjósa um það hvort hún á að fara í samningaviðræður. Aðrir flokkar vilja fá að segja nei fyrir hönd þjóðarinnar.

Þeir sem vilja nota íslensku krónuna sem framtíðargjaldmiðil ættu að kjósa þá flokka. Þið hin sem viljið taka upp Evru og ná hér stöðugleika í efnahagsmálum og lækka vaxtabyrði heimilanna – Samfylkingin er ykkar eini kostur!

Fjáfestingarsamningur fyrir álver í Helguvík er örvæntingarfullt örþrifaráð álrisa á brauðfótum til að fjármagna risaframkvæmd sem hvorki eru til peningar til að byggja eða orka til að knýja.

Fjárfestingarsamningur fyrir álver í Helguvík er að sönnu skárri en fjárfestingarsamningur sem gerður var fyrir Fjarðaál en er engu að síður galinn. Hvernig er hægt að binda í lög samning sem kveður á um að það megi ekki hækka skatt á eitt tiltekið fyrirtæki næstu 40 árin? Ég verð áttræður. Yngri dóttir mín fimmtug. Bara þetta atriði er nóg til að vekja verulegar efasemdir í hugum framsýnna stjórnmálamanna.

Það mætti nefna fleiri. Auk skorts á peningum og orku mætti nefna að nú þegar er hátt í 80% af allri raforkusölu Íslands bundið við verð á áli. Þegar stjórnmálamenn keppast við að setja enn fleiri af gulleggjum okkar í þessa körfu vakna hjá manni spurningar um hvað fyrir þeim vakir.

Augljósa svarið er að það er búið að tala framkvæmdina svo mikið upp að það er pólitískt erfitt – einkum fyrir frambjóðendur í kjördæminu – að taka á málinu af skynsemi. Fáir vilja gefa færi á sér sem stjórnmálamanninum sem brá fæti fyrir 4000 þúsund störf. Eða voru þau kannski orðin 8000?
Þetta kann að vera klók afstaða fyrir stjórnmálamann. Og þó.

Þegar búið er að byggja upp miklar væntingar hjá kjósendum um fleiri þúsund störf verða vonbrigðin mikil þegar öllum er ljóst að ekkert verður af framkvæmdum. Verra verður það þó þegar kemur á daginn að af því það var búið að binda alla virkjanlega orku og áætlanir í áformum um Helguvíkurálver missa íbúar í Reykjanesbæ, Grindavík og Þorlákshöfn af gríðarlega mikilvægum tækifærum. Smærri verksmiðjum í umhverfisvænum iðnaði sem skapa mun fleiri störf og meiri virðisauka á hvert MW og staðnum betri ímynd.

Í Helguvík er ónotaður grunnur að stálpípuverksmiðju. Stálpípuverksmiðjan átti að verða glæsilegur minnisvarði um dugnað ákveðinna pólitíkusa en varð dýr minnisvarði um þá áráttu þeirra að halda áfram í vonlausum verkefnum á kostnað kjósenda á meðan minnsta von er um pólitískan ávinning fyrir þá sjálfa.