Dofri Hermannsson

Ríkisendurskoðun benti fyrir nokkrum misserum á að bændasamtökin sæju sjálf um að útdeila styrkjum til bænda og að hagþjónusta bænda sjái sjálf um að mæla árangurinn af hinu styrkta starfi. Þetta gengi ekki og þyrfti að laga.

Vegna umsóknar Íslands um aðild að ESB buðust okkur styrkir og fagleg aðstoð við að breyta þessum starfsháttum til betri vegar. Bændasamtökin og landbúnaðarráðherra brugðust ókvæða við, töluðu um „aðréttur“ og frábáðu sér svona aðlögunarstyrki. Niðurstaðan er sú að enn hefur ekki verið brugðist við athugasemdum Ríkisendurskoðunar – að sögn vegna peningaleysis.

Um áramótin næstu rennur út undanþága sem Ísland hefur frá reglum EES um mælingu um 300 eiturefna í matvælum. Matís ohf. hafði sótt um Evrópustyrk að upphæð 300 milljónir kr. til að undirbúa okkur fyrir það verkefni. Nú hefur stjórn Matís ohf. ákveðið að draga umsóknina til baka – að sögn vegna andstöðu eiganda og viðskiptavina, les: sjávarútvegsráðherra og LÍÚ.

Enginn veit hvar á að taka peninga til þessa verkefnis í staðinn. Niðurstaðan verður því líklega eins og með stjórnsýsluna í landbúnaðarmálum. Ekkert verður gert.

Frekar skal íslenskur almenningur borða eitur en að við þiggjum evrópska aðlögunarpeninga.

Matís hefur sótt um styrk í evrópska sjóði fyrir mörg önnur góð verkefni. Í sumum þeirra er Matís leiðandi aðili enda mikils metið fyrirtæki fyrir afburða gott starf. Munu sjávarútvegsráðherra og LÍÚ heimta að þær umsóknir verði líka dregnar til baka?

Ég hef svona verið að pæla í þessu Grimmsstaðamáli öllu. Á dálítið erfitt með að skilja um hvað það snýst.

Stundum gæti maður haldið að það snúist um það hvort útlendingur má eiga íslenska fósturjörð. Lagalega virðist það vera málið og svarið við því er að ef útlendingurinn er ríkisborgari á EES svæðinu þá er svarið já en ef hann á heima utan þess er svarið nei. Berlusconi í lagi. Nubo ekki í lagi.

Úr fréttum heyrist að þarna sé á ferð ljóðelskur, ríkur Kínverji sem hefur dálæti á íslenskri náttúru. Hann ku vilja setja á fót einhvers konar þjóðgarð á eignarlandi Grímsstaða þar sem ferðamönnum yrði boðið að skoða undursamlega náttúru Íslands, öræfin, víðernin. Hljómar óneitanlega eins og eitthvað sem maður hefur beðið eftir að einhver hérlendur hafi vit á að gera.

Hann vill fjárfesta í innviðum slíks svæðis. Hljómar líka eins og draumur. Hér liggja margar náttúruperlur undir varanlegum skemmdum af því allir allir nota náttúruperlurnar en enginn kosta neinu til uppbyggingar.

Maður hefur líka heyrt að hann vilji afsala sér hugsanlegum vatnsréttindum og virkjunarmöguleikum. Hann er semsagt ekki á höttunum eftir hinni ómótstæðilegu íslensku grænu orku sem víða er að ganga af náttúruperlum dauðum. Það er allavega gott.

Eða hvað? Margir eru fullir tortryggni. Kannski eðlilegt. Eftir áratugi andvaraleysis erum við Íslendingar á varðbergi gagnvart öllu og öllum. Þessi Nubo deildi víst herbergi með Hjörleifi Sveinbjörnssyni, manni Ingibjargar Sólrúnar, þegar þeir voru ungir menn að læra bókmenntir í Kína. Þetta finnst mörgum afar grunsamlegt. (Það er eftir öðru að Samfó láti sér ekki nægja að teyma landið inn í ESB heldur á að láta Alþýðulýðveldið Kína taka restina. Skapar orðinu föðurlandssvikari nýjar víddir.)

Iðnaðarráðherra og fleiri segja að það eigi ekki að skipta máli hverrar þjóðar menn eru heldur eigi að gilda í landinu reglur um hvað má gera og hvað ekki. Það skipti ekki öllu máli hvort viðkomandi er Kínverji, hommi, svartur, ljóðelskur eða eitthvað annað. Svo lengi sem hann fer eftir því sem lög og relgur kveða á um þá sé allt í fína.

Þá koma aðrir og segja að stórfyrirtæki  getið auðveldlega mútað íslenskum sveitastjórnarmönnum sem fara með skipulagsvaldið. Það er erfitt að mótmæla því og þarf ekki útlendinga til. Íslendingar hafa verið fyllilega einfærir um sín óhæfuverk, mútur til skipulagsvaldsins og aðra spillingu hingað til. Maður hugsar, fjandans, þessu regluverki er ekki treystandi.

Svo hugsar maður, þýðir þá nokkuð að gera yfir höfuð? Er kannski best að gera ekki neitt? Það er ekki gott að segja. En manni finnst þetta samt skrýtið.

Hér er ríkisstjórn sem vill byggja upp efnahaginn eftir Hrunið og aðhyllist náttúruvernd meira en fyrri ríkisstjórnir (með örfáum óheiðarlegum undantekningum (sem finnst þeir vera meðvirkir með röngum flokki)). Þessi hópur finnst manni að ætti að geta verið sammála Nubo um ágæti þess að fjárfesta í ferðaþjónustu og náttúruvernd. Skapa störf, gjaldeyri og vernda landið.

Maður hefði ætlað að ríkisstjórnin gæti verið sammála um að áformin um uppbygginguna væru af hinu góða og sett svo málið í einhvern jákvæðan farveg. Ekki átakafarveg. Það virðst samt ekki vera að gerast.

„Svo er það þessi Kínverji sem vill fjárfesta fyrir milljarð í ferðaþjónustu í Þingeyjarsýslum. Fer saman með stefnu okkar í atvinnumálum, byggðamálum, ferðaþjónustunni, náttúruverndinni o.s.frv. Það eru áhöld um það hvort hann geti fengið að eignast landið en hugsanlega mætti hann leigja það eða gera samninga um tiltekin afnot í tiltekinn tíma sbr stóriðjuna. Eigum við ekki bara að setja saman hóp sérfræðinga sem fer yfir málið, tékkar á því hvort og þá hvernig þetta getur gengið saman, bætt inn í reglugerðir ef þurfa þykir og ef það gengur upp þá er bara hægt að kýla á þetta verkefni?“

Svona samtal virðist ekki hafa átt sér stað í gamla fangelsinu við Lækjargötu. Það virðast bara allir vera soldið mikið í sínu og jafnvel að reyna að passa að hitt og þetta komi sér ekki vel fyrir einn og annan. Ekki gaman að segja það en svona lítur þetta óneitanlega dálítið út. Ekki beint aðlaðandi.

Og maður spyr sig. Er ekki bara Nubo létt?

Engum blandast hugur um að fjölþætt eyðilegging náttúrunnar við byggingu Kárahnjúkavirkjunar var óhæfuverk gagnvart náttúru Íslands og möguleikum komandi kynslóða til að njóta hennar. Stóru landssvæði var sökkt, einstakar fossaraðir eyðilagðar, fljót fært úr náttúrulegum farvegi sínum yfir í annað fljót svo bæði hljóta varanlegan skaða af. Upptalningin er löng.

Nýlega staðfesti forstjóri Landsvirkjunar það sem margir vissu fyrir, að peningalegur hagnaður af óhæfuverkinu er lítill sem enginn. Nú þegar unnið er að sátt um vernd og virkjun verðmætra orku- og náttúrusvæða er mikilvægt að rifja þessa sögu upp. Staðreyndin er sú að samkvæmt Rammaáætlun I var Kárahnjúkavirkjun ein þeirra sem síst þótti verjandi að ráðast í vegna óæskilegra umhverfisáhrifa. Samt var henni þröngvað upp á land og þjóð með ófyrirleitni sem ekki á sér hliðstæðu í sögu landsins og aldrei mun gleymast.

Nú verður togast á í þinginu um hvernig raða skal svæðum á grunni vinnu við Rammaáætlun II í verndarflokk, biðflokk og nýtingarflokk. (Ég geri reyndar alvarlega athugasemd við heiti síðasta flokksins. Af því má ráða að virkjun sé eina mögulega nýtingarformið, sem er firra. Nær væri að tala um orkunýtingu og svo verndarnýtingu samanber Gullfoss.) Fyrir hendi virðist vera tilhneiging til að raða jafnt í þessa flokka, sem er á skjön við góð vinnubrögð í þessum efnum. Eðlilegt er að mun færri svæði fari í nýtingarflokk en verndarflokk af þeirri einföldu ástæðu að virkjun nú kemur varanlega í veg fyrir verndun síðar. Líklega er tilgangurinn með jafnri röðun að skapa sátt á milli sjónarmiða verndar og virkjunar. Það er brýnt en þetta er ekki leiðin. Til þess eru óuppgerðar sakir virkjanaiðnaðarins gagnvart náttúru landsins of miklar.

Forsenda sáttar í þessum efnum er að greiddar verði fullar bætur fyrir eyðingu Kringilsárrana, Jökulsár á Dal, Lagarfljóts, fossaraðanna í Jöklu og önnur náttúruverðmæti sem með yfirgangi var ranglega fórnað. Þá er ótalinn uppblástur á vesturöræfum sem engin lausn hefur fundist á. Bæturnar geta ekki orðið minni en svo að úr nýtingarflokki fari yfir í verndarflokk orkukostir sem samtals eru taldir geta gefið um 690 MW.

(Greinin birtist í Fréttablaðinu 23. nóv. 2011)

Steingrímur J Sigfússon, fjármálaráðherra, skrifar grein í Fréttablaðið í dag þar sem hann fjallar um aukin framlög til nýsköpunar í atvinnulífinu. Sjá einnig umfjöllun hér á Eyjunni. Tilefnið er að nú við uppgjör skattaárs fyrirtækja endurgreiddi ríkissjóður tæplega hálfan milljarð króna til fyrirtækja sem höfðu ráðist í skilgreind nýsköpunar- og þróunarverkefni á árinu 2010.

Þetta er frábært mál sem atvinnulífið, m.a. nýsköpunardeild Samtaka iðnaðarins, hafði lengi barist fyrir. Samfylkingin tók þetta baráttumál inn í heildarstefnumótun sína í atvinnumálum sínu fyrir kosningar 2007 og vann að því í samstarfinu með Sjálfstæðisflokki.

Þrátt fyrir einbeittan vilja iðnaðarráðherra strandaði hins vegar málið alltaf í fjármálaráðuneytinu þangað til Steingrímur settist þar í ráðherrastól. Hann setti málið á fulla ferð og á þakkir skilið fyrir þá framsýni og trú á að nýsköpun í atvinnulífinu sé mikilvæg til að styrkja það og efla.

Til að setja mikilvægi þessa í samhengi þá hefur þessi hvatning til endurgreiðslu kallað á að fyrirtæki fóru í nýsköpunarverkefni fyrir samtals rúma 2 ma kr. Það hefur skapað fjölda nýrra starfa og aukið framleiðni fyrirtækjanna.

Ég þykist vita að í þessum skrifuðum orðum sé unnið af sömu einurð að öðru máli sem Steingrímur setti líka í gegnum þingið haustið 2009 en strandaði illu heilli á athugasemdum ESA. Það voru lög um skattaívilnanir til fyrirtækja og einstaklinga sem kaupa hlutafé í íslenskum nýsköpunarfyrirtækjum.

Verði það mál að lögum á árinu skapast ný fjármögnunarleið fyrir sprotafyrirtæki sem eru að fara að taka vaxtarkipp og um leið skapast vænleg ávöxtunarleið fyrir sparifjáreigendur en þar er víst ekki um auðugan garð að gresja þessi misserin.

Annað nýsköpunarmál sem ég hef aftur á móti verulegar áhyggjur af eru framlög til kvikmyndagerðar. Kvikmyndageirinn hefur undanfarin ár verið í verulegri sókn og hver króna sem ríkið hefur sett í hana hefur skilað sér margföld til landsins og inn í ríkissjóð. Eftir Hrun voru framlög til greinarinnar skorin verulega niður sem bitnar bæði á greininni og ríkissjóði.

Nú er með réttu hægt að halda því fram að hvert nýtt frumsamið kvikmyndaverk sé í sjálfu sér nýsköpun. Mörg uppfylla einnig skilyrði þróunarverkefna. Ég sé því ekkert til fyrirstöðu að kvikmyndagerð geti fengið 20% af nýsköpunar- og þróunarkostnaði við skilgreind verkefni endurgreidd.

Skortur á traustum, almennum leigumarkaði er helsta ástæða þess að ungt fólk hefur neyðst til að kaupa húsnæði á uppsprengdu verði án þess að eiga fyrir útborgun. Stjórnvöld, lífeyrissjóðir og verkalýðssamtök bera hér höfuðábyrgð.

Í nágrannalöndunum hafa lífeyrissjóðir gjarna fjárfest í leigumarkaði. Það hefur gefið hóflega en trygga ávöxtun og skapað þeim sem eru að eignast börn og stíga sín fyrstu skref á vinnumarkaði tækifæri til að koma undir sig fótunum. Framlag íslenskra lífeyrissjóða til lausnar á húsnæðisvanda ungs fólks hefur verið að lána því fyrir útborgun í íbúð með veði í fasteignum foreldranna. Það er mikil skammsýni.

Öll lífeyriskerfi byggja í grunninn á því að yngra fólk skapi verðmæti svo gamalt fólk geti haft það gott. Ef það á að halda áfram að neyða ungt fólk út í skuldafen og okurvexti til að það geti haft örugga búsetu munu æ fleiri sjá framtíð sína annars staðar. Þá verður lítils virði fyrir gamalt fólk að eiga haug af íslenskum krónum.

Hér er boðað til áhugaverðs fundar um þetta brýna mál.

Hagkerfi heimsins er ósjálfbært. Á hverjum degi erum við að ganga á auðlindir Jarðar, stela frá börnunum okkar. Bræða ættarsilfrið. Það gengur ekki til lengdar.

Við þurfum að finna leiðir til að láta efnahagslegar framfarir fara saman við varðveislu auðlinda. Leiðir til að lifa „af Jörðinni“ en ekki „á Jörðinni“ þangað til allt er búið.

Í dag skilaði af sér skýrslu þingkjörin nefnd um eflingu græna hagkerfisins. Hún hefur haldið 55 fundi, staðið fyrir hugmyndaþingi og boðað fjölda sérfræðinga á fundi. Í skýrslunni eru 48 tillögur að tímasettum aðgerðum. Þær munu styrkja íslenskt efnahagslíf, skapa ný græn störf og auka framleiðni.

Málið er nú í höndum Alþingis. Vonandi næst um það breið samstaða.

Fræg er tilvitnun Warren Buffet; „It’s Only When the Tide Goes Out That We Learn Who‘s Been Swimming Naked“.

Á þensluáratugnum sem endaði í gróðærisbrjálæði og Hruni varð sífellt óskynsamlegra að kaupa sér húsnæði. 2004 komu bankarnir inn á húsnæðismarkaðinn og þá fyrst varð allt alvarlega vitlaust. Húsnæði hækkaði í verði á hverjum degi, jafnvel um 20-30% á ári í nokkur ár. Það var engin innistæða fyrir þessu. Við vorum samfélag á peningafylleríi.

Ungt fólk sem var að koma úr námi átti ekki í nein hús að venda – í bókstaflegri merkingu. Leiguíbúðir var ekki að fá nema árspart hér og þar en alltaf mátti búast við að íbúðin yrði seld, nú eða rifin til að byggja nýtt og stærra. Það hafði bara val um 100% myntkörfu eða 100% íslenskt verðbólgulán. Inn í þessa svikamyllu bankanna, lífeyrissjóða og vanhæfra stjórnvalda voru tugþúsundir ýmist ginntir eða reknir.

Þegar bankar fóru að færa höfuðstól skulda niður í 110% af verðmæti fasteigna var miðað við verðmæti sem á sér enga stoð í raunveruleikanum. Enda hafa nánast engin frjáls viðskipti átt sér stað með íbúðir á þessu verði.

Ungt fólk er enn á vergangi, enginn raunverulegur leigumarkaður er til og húsnæðisverð er enn stórkostlega ofmetið. Bankar og lífeyrissjóðir neita að horfast í augu við stöðuna og liggja frekar á eignum en að selja þær á markaðsverði. Ríghalda í bókfært gerfiverðmæti þeirra.

Hitastig sjávar hér við land laðar ekki nema hörðustu nagla út að synda svo hin snjalla líking Warren Buffet á ekki við hér. Á Íslandi eru hinir berrössuðu í sundi. Þar gætir ekki sjávarfalla og verðtryggingin sér um að halda vatninu nógu gruggu til að ekki sjáist hvers kyns er. Og þeir eru ekkert á leiðinni upp úr.

Nýjasta hefti Frjálsrar verslunar er tileinkað konum. Mjög vel til fundið.

Blaðið er fullt af góðum greinum og viðtölum við frábærar konur á ýmsum sviðum. Meginboðskapur blaðsins er að jöfn staða kynjanna skiptir máli, ekki síður fyrir viðskiptalíf en samfélagið í heild. Flestir hljóta að vera sammála því.

Á síðu 22 er sagt frá því að við kaupin á Já hafi eingöngu konur komið að samningsgerðinni. Þessa  frétt prýðir mynd af 7 kraftmiklum konum frá fyrirtækinu Já, Auði Capital og Íslandsbanka. Ánægjulegt fyrir jafnréttið.

Á myndinni eru meðal annarra Katrín Olga Jóhannesdóttir stjórnarformaður Já og Sigríður Margrét Oddsdóttir forstjóri Já. Þær bera ábyrgð á vali á Gillz sem andliti Símaskrárinnar.

Gillz er táknmynd fyrir gorgeir, útlitsdýrkun og kvenfyrirlitningu en blogg hans þar sem hann tíundar kynferðislegt ofbeldi sem ætti að beita ætti nokkrar vel valdar konur hefur nýlega verið rifjað upp.

Það vekur furðu að konur sem virðast meðvitaðar um mikilvægi þess að bæta stöðu kvenna í viðskiptum og samfélaginu skuli sjálfar velja táknmynd kvenfyrirlitningar og útlitsdýrkunar sem andlit Símaskrárinnar.

Öllum geta orðið á mistök en viðbrögð forstjórans við gagnrýni á þetta val hafa verið á eina lund. „Við erum ekki að tapa á þessu“ segir hún á einum stað og á líklega við peningalega. Á öðrum stað biður hún afsökunar í viðtengingarhætti sem er verra en að sleppa því.

Mér finnst þetta ömurlegt mál. Mér finnst að Sigríður Margrét Oddsdóttir forstjóri og Katrín Olga Jóhannesdóttir formaður stjórnar Já ættu að koma heiðarlega fram og segja það opinberlega sem þær hljóta að hugsa sjálfar. Það hlýtur að vera eitthvað á þessa leið (og getur ekki verið í viðtengingarhætti):

Það er blaut tuska í andlitið á öllum sem vilja rétta hlut kvenna í samfélaginu að hampa þeim sem grínast með að það þurfi að beita konur kynferðisofbeldi til að láta þær „haga sér“. Að velja fígúru sem gerir út á kvenfyrirlitningu sem andlit símaskrárinnar voru mistök.  Þetta átti að vera sniðugt en var það ekki. Það var vanhugsað. Við biðjumst afsökunar.

Landsvirkjun ætlar að halda áfram að vera ríki í ríkinu. Taktíkin hefur breyst úr grímulausu og hrokafullu einræði í áferðarfallega sölutaktík.

Af fréttum í gær mátti skilja að hægt yrði að lækka skatta um helming ef Landvirkjun fær að tvöfalda orkuframleiðslu sína. Hljómar vel.

Tímasetningin er ekki tilviljun. Rammaáætlun er að klárast og nú verður farið að takast á um það hvað á að vernda og hvað á að virkja. „Just a spoonful of sugar and the medicine goes down.“

Góðir Íslendingar. Ekki eyða peningnum strax. Ég sá ekki betur en hagfræðingurinn sem kynnti útreikningana væri ekki með neinn rass á buxunum sínum.

Við skulum alla vega klára að borga reikninginn eftir síðustu bólu áður en við slátrum náttúruperlum okkar fyrir næsta ævintýr byggt á sömu útreikningum.

Á laugardaginn kemur kl 11-13 stendur Græna netið, félag jafnaðarmanna um náttúruna, umhverfið og framtíðina, fyrir fundi á Hressó um Samfylkinguna og grænu málin.

Frummælendur verða þau Þórunn Sveinbjarnardóttir, fv umhverfisráðherra og formaður þingflokks Samfylkingarinnar og Ómar Ragnarsson, formaður Íslandshreyfingarinnar og óþreytandi baráttumaður fyrir náttúruvernd.
Fundarstjóri verður síðuskrifari, Dofri Hermannsson, formaður Græna netsins og fv framkvæmdastjóri þingflokks Samfylkingarinnar.

Er Samfylkingin græn? Hvert er orðspor hennar í umhverfismálum? Hvað hefur hún gert vel og hvar hefur hún brugðist? Hvað réð ákvörðun þingflokksins um að styðja Kárahnjúkavirkjun? Samræmdist það stefnu flokksins? Er stefna flokksins ein og söm um allt land eða afstæð eftir því hvar á landinu hún er til umræðu? Hvaða hagsmunir ráða för? Kjördæmapot? Endurkjör?

Eru flokkar öflugt verkfæri til að koma stefnu kjósenda í framkvæmd eða ef til vill einhvers konar ReMax lógó fyrir einyrkja í pólitík?

Þessar spurningar og ýmsar aðrar verða til umræðu á fundi Græna netsins kl 11-13 á laugardaginn kemur á Kaffi Hressó.
Allir velkomnir.

Sjá Facebook viðburð hér http://www.facebook.com/event.php?eid=202113206465548