Davíð Stefánsson

Þessi pistill er gefna tilefnið.

Steingrímur Snævarr Ólafsson fer mikinn í greiningarpistli á atburðum kvöldsins. Hann lýsir að mörgu leyti mínum eigin tilfinningum gagnvart Búsáhaldabyltingunni í janúar 2009 – sorg mótmælenda gagnvart stöðunni og því að þurfa að öskra og berja og jafnvel kasta eggjum; vanmáttartilfinning einstaklings gagnvart valdinu. Allt þetta upplifðu þær þúsundir Íslendinga sem mótmæltu í janúar 2009.

En Steingrímur gerir undarlega tilraun til að aðgreina atburði kvöldsins frá Búsáhaldabyltingunni.

Hér eru nokkrar tilvitnanir úr annars einlægum pistli:

„Þetta voru ekki háskólanemar, anarkistar og iðjuleysingjar, hvað þá byltingarsinnaðir kommúnistar.  Nei, þetta var fjölskyldufólk. / / Þetta var fjölskyldufólk, sumir með börn, aðrir sem eiga líklega uppkomin börn. / / Þetta var „venjulegt fólk“!  Hinn almenni borgari, ekki óróaseggurinn, skemmdarvargurinn, uppreisnarmaðurinn sem stjórnmálamenn geta kennt um ófrið í miðborginni. En auðvitað voru þeir þarna líka.“

Þetta fær mig til að velta því fyrir mér hvort Steingrímur hafi mikið farið niður á Austurvöll í janúar 2009. Þar stóð ég nefnilega í hópi sem var undarleg blanda af fólki úr öllum flokkum, af öllum stéttum, á öllum aldri og báðum kynjum. Þarna var fjölskyldufólk, konur sem gátu verið mæður mínar og aðrar sem hefðu getað verið ömmur mínar, karlar á aldur við pabba, unglingar og börn. Þarna var fullt af fólki sem ég þekki sem er verulega „seinþreytt til vandræða“, svo notað sé orðalag Steingríms úr pistli kvöldsins. Þar voru auðvitað margir aktívistar líka. Og skemmdarvargar, en þeir voru sem betur fer í miklum minnihluta.

- – -

Mér dettur ekki í hug að gera lítið úr þeim krafti sem safnaðist saman á Austurvelli í kvöld.

Mér dettur ekki í hug að andmæla því að mótmælendahópur kvöldsins hafi verið að vissu leyti öðruvísi samsettur en í Búsáhaldabyltingunni.

En að söguskoða Búsáhaldabyltinguna sem byltingu „óróaseggja, skemmdarvarga, uppreisnarmanna, byltingarsinnaðra kommúnista, anarkista, iðjuleysinga og háskólanema“ er einfaldlega rangt. Það vita allir sem mættu á Austurvöll í janúar 2009 að hópurinn náði til allra þjóðfélagshópa – nema þá helst til harðra aðdáenda Sjálfstæðisflokksins.

Einmitt það gerði Búsáhaldabyltinguna svo magnaða.

Síðastliðinn mánudag var haldinn afar fjölmennur aðalfundur VGR. Þar tók ný stjórn við stjórnartaumunum og óska ég henni alls velfarnaðar.

Á fundinum hélt ég eftirfarandi ræðu undir liðnum „Skýrsla stjórnar“. Að henni lokinni hlaut ég nokkuð bágt fyrir að flytja ekki almennilega skýrslu þar sem viðburðir stjórnar voru tíundaðir og lofaði ég aðalfundinum að bæta úr því með því að taka saman viðburðalista. Hann er í vinnslu og verður birtur á www.vgr.is innan skamms.

- – -

Kæru félagar!

Velkomin á aðalfund VGR. Fyrir fundinum liggja venjuleg aðalfundarstörf eins og kosning nýrrar stjórnar og yfirferð um fjármál félagsins. Að því loknu verður farið í uppáhaldslið okkar allra, almennar stjórnmálaumræður, en einn af kostum þess að vera í VG er að innan hreyfingarinnar fyrirfinnst aragrúi af skeleggum einstaklingum sem hafa gaman af því að tala.

Mig langar að ganga fram með góðu fordæmi og flytja hér örlitla skýrslu formanns um starfið í stjórn VGR undanfarið ár. Við höfum staðið fyrir hinum ýmsu fundum um ólík málefni, s.s. góðum þjóðfundi um rannsóknarskýrsluna, en eins og kemur fram hér á eftir fór mesta púðrið í aðra baráttu en slag um málefni og stefnu. Og líklega er það það sem mest væri hægt að sjá eftir að hafa ekki getað sinnt sem skyldi í vetur – hið almenna félagsstarf hefði að ósekju mátt vera meira.

Stjórnin hélt sinn fyrsta stjórnarfund þann 6. október 2009, réttu ári eftir að Geir Hilmar Haarde ávarpaði þjóðina og kvaddi hana með orðunum Guð blessi Ísland. Það þótti okkur merkilegt á grátbroslegan hátt, en það var líka táknrænt fyrir þann tíma þegar við tókum við og þann tíðaranda sem enn ríkir í íslensku þjóðfélagi.

Tæpu hálfu ári áður en núverandi stjórn tók til starfa höfðu farið fram kosningar í upplausnarástandi sem leiddu til þess að vinstriflokkarnir hlutu meirihluta þingmanna og umboð þjóðarinnar til að leiða hana út úr afleiðingum hrunsins. Verkefnið var risavaxið, og líklega var engum það ljósara en þeim þingmönnum okkar sem buðu fram krafta sína.

En fáir bjuggust þó við þeirri þróun sem nú hefur orðið í þjóðarsál landsmanna – þróun þar sem óþolið gagnvart skipulögðu stjórnmálastarfi hefur ekki minnkað heldur þvert á móti aukist jafnt og þétt og birtist meðal annars í könnun Fréttablaðsins frá því í dag, þar sem aðeins helmingur aðspurðra er tilbúinn til að nefna stjórnmálaflokk sem hann styður.

Afstöðuleysið eykst og tiltrú almennings á stjórnmálaflokka hefur líklega aldrei verið minni, þótt í sömu frétt dagsins sé einnig að finna þau gleðitíðindi að stuðningur við málstað okkar eykst og mælist í fjórðungi þeirra sem þó tóku afstöðu.

Starfið undanfarið ár hefur því öðru fremur farið í varnarbaráttu af ýmsu tagi. Stærstur hlutinn hefur, eftir á að hyggja, í raun farið í að verja heilu stóru hugmyndina um stjórnmál; hugmyndina um skipulagt stjórnmálastarf. Raddir um að banna stjórnmálaflokka eða koma á einhvern hátt í veg fyrir slíka starfsemi eru ansi algengar, en fyrir mér byggir slíkt á tímabundinni blindu, byggir á reiði sem mun sjatna á endanum, og það er mín tilfinning að sögubækur framtíðarinnar muni líta til baka á þetta tímabil með góðlátlegt bros á vör – sem tímabilið þar sem fólk hélt raunverulega að tími skipulagðra stjórnmála væri liðinn.

Fyrir mér er stjórnmálaflokkur einfaldlega hópur af fólki sem hefur svipaðar hugmyndir og reynir að styrkja hvert annað með ýmsum hætti. Að halda að slíkt muni líða undir lok er mikil einföldun, þótt í grunninn skilji ég óþolið sem nú ríkir, miðað við undangengnar hörmungar.

Varnarbaráttan hefur líka snúist um marga ráðherra okkar og aðra kjörna fulltrúa. Allir hafa þeir staðið í ströngu undanfarið árið, þingmenn margir, fjármálaráðherra sem staðið hefur í eldlínunni, en ekki síst Svandís Svavarsdóttir, umhverfisráðherra, sem hefur í hendi sér umboð náttúrunnar og þann starfa að vernda umhverfið með ráðum og dáð. Svandís hefur þurft að þola árásir sem eiga sér líklega engin fordæmi í Íslandssögunni, þar sem einkafyrirtæki og verkalýðsfélög hafa stigið fram og notað alla miðla til að sverta nafn hennar og gjörðir, bæði með ókeypis fjölmiðlaumfjöllun og með keyptum auglýsingum.

Einkafyrirtæki og verkalýðsfélög hafa sem sagt sett fjármagn í beina baráttu gegn umhverfisráðherra. Það er gjörð sem ég held líka að sagan muni dæma harkalega, þótt menn hafi sloppið ótrúlega vel undan dómi samtímans og ryk fallið á hina rætnu orðræðu alltof fljótt og auðveldlega.

Þriðji stóri liður þessa starfsárs stjórnarinnar fólst í forvali í febrúar og kosningabaráttu og kosningum í lok maí. Þessi liður reyndist, eins og viðstöddum er sennilega ljóst, stjórninni, félaginu og flokknum afar erfiður. Eðli forvals er slíkt að þar etja kappi félagar sem öllu jöfnu starfa vel saman, og eðli keppninnar er alltaf það að einhver býður lægri hlut.

Þetta árið komu upp vafamál í framkvæmd forvalsins sem leiddu til illinda og langrar fjölmiðlaumfjöllunar á neikvæðum nótum og vikurnar eftir forvalið voru einhverjar þær erfiðustu sem þessi stjórn gekk í gegnum. Á endanum náðist þó sátt í málið og frambjóðendur gátu aftur snúið sér að því verkefni sem þeir buðu sig fram til, sem var að ná góðum árangri í komandi kosningum.

En eins og síðar varð ljóst tókst það ekki sem skyldi. Árangurinn í kosningunum var mikil vonbrigði – aðeins 7,2% kjósenda í Reykjavík sáu sér fært að styðja Vinstri-græn, samanborið við rúm 13% árið 2006. Eftir kosningarnar urðu margir viljugir til að greina ástæðurnar fyrir fylgistapinu. Og þar upphófst varnarbarátta fyrir hönd Sóleyjar Tómasdóttur, en margir og sumir vildu kenna henni alfarið um niðurstöðuna.

Staðreyndin er auðvitað miklu flóknari en svo að hægt sé að kenna einni stefnu um fylgistapið, hvað þá einni manneskju sem er baráttumanneskja fyrir hugsjón sem enn er umdeild og kemur enn illilega við kauninn á mörgum kjósendum.

- – -

VG er femínískur flokkur. Og er Sóley Tómasdóttir öfgafemínisti eins og gjarnan er upphrópað?

Heiðarlega svarið er já. Hún er öfgafemínisti á sama hátt og Steingrímur J. og Ögmundur eru öfgasósíalistar – þeir, eins og fleiri félagar okkar, eiga sér sannfæringu um félagslegt réttlæti og gefa afar seint afslátt af henni.

Er það slæmt? Nei, það er gott. Sérstaklega á tímum eins og þessum þar sem miðjumoðið ríkir alltof víða innan stjórnmálanna.

Í samhengi við kosningarnar ollu sumar aðgerðir ríkisstjórnarinnar úlfúð – og ef ekki aðgerðir hennar þá aðgerðaleysi. Almenn andúð gagnvart stjórnmálaflokkum spilaði líka mjög mikið inn í. Og upp úr þeim jarðvegi spratt stjórnmálaflokkur sem þóttist ekki vera stjórnmálaflokkur, flokkur sem að eigin sögn var fullur af „venjulegu fólki“ innan stórra gæsalappa, flokkur sem kom, sá og sigraði borgarbúa.

Satt best að segja réðum við aldrei við Besta flokkinn í kosningabaráttunni. Enda var erfitt að kljást við flokk hvers helsta vopn var að halda því fram að allt sem aðrir flokkar segðu væru innantóm kosningaloforð eða holir frasar. Þetta lamaði okkur frambjóðendur og alla aðra félaga sem reyndu að tala við kjósendur um málefnin okkar – Besta flokknum tókst að taka alla málefnaumræðu úr sambandi. Og við, verandi trú málstaðnum og stefnunni og þeirri sannfæringu að málefnin vegi meira en ímyndin, höfðum fáa eða enga mótleiki.

Enda eigum við heldur ekki að láta tíðarandann hafa áhrif á það hvernig við vinnum hlutina. Þegar Sóley Tómasdóttir hafði hlotið brautargengi sem oddviti Vinstri-grænna í Reykjavík, áttum við að tóna niður femínískar áherslur til að höfða betur til fjöldans? Upp á þessu stungu sumir.

Myndum við gera það í umhverfismálum rétt fyrir kosningar – að bera klæði á þá sannfæringu okkar að umhverfið eigi að njóta vafans?

Myndum við gera það gagnvart félagshyggjunni – að stinga undir stól trú okkar á samtryggingu samfélagsins í gegnum skattheimtu og velferðarkerfi?

Svarið er nei, og reyndar höfum við einmitt haft hinn háttinn á fyrir kosningar – að skerpa á þeim áherslum sem gera okkur að alvöru stjórnmálaafli, í staðinn fyrir að fara í popúlískar æfingar með ímynd og það sem kjósendur vilja heyra. Við höfum stefnu, hún er skýr – á henni keyrum við, sama hvað tautar og raular. Hentistefna er ekki okkar háttur – og meðal annars þess vegna tilheyri ég Vinstri-grænum.

Gott má alltaf bæta, og því miður stíg ég niður sem formaður með þá tilfinningu að litlu hafi ég komið í verk af því sem upprunalega var lagt af stað með. Kannski er það alltaf þannig. En hugmyndirnar lifa áfram og ég hvet nýja stjórn til að nýta svigrúmið sem nú gefst á milli kosninga – ef guð lofar – og endurskoða félagsstarfið og ýmsa starfshætti sem tíðkast innan félagsins.

Til að nefna lítið en mikilvægt dæmi mætti vel spyrja sig hvort uppstillingarnefnd sé rétta leiðin þegar kemur að stjórnarkjöri eða hvort opnara fyrirkomulag ætti að taka við.

- – -

Þetta hefur verið viðburðaríkt ár fyrir stjórnina. Í henni var mikið nýtt blóð – auk sjálfs mín komu Kristján Ketill, Þorgerður Agla, Anna og Ása Björk ný inn í stjórnina með tiltölulega litla reynslu af stjórnarsetu í stjórnmálaflokki. Reynsluboltarnir Hermann, Heimir, Guðlaug og Friðrik Dagur vógu okkur upp, blandan var mjög góð og samstarfið nánast undantekningarlaust með eindæmum gott, þótt Friðrik Dagur hafi þurft að víkja úr stjórninni af persónulegum ástæðum seint síðasta vetur.

Ég vil nota þetta tækifæri og þakka þeim fjölmörgu sem hafa svarað játandi þegar stjórnin hefur óskað eftir þjónustu í ýmsum nefndum og störfum. Á engan er hallað þegar nafn Sjafnar Ingólfsdóttur er nefnt sérstaklega hér með einlægum þökkum fyrir stuðning og ráðgjöf, en þó þakka ég sérstaklega fráfarandi stjórn fyrir ómetanlegt ár sem seint mun gleymast.

Ég hóf formleg og full afskipti af pólitík (þeirri alræmdu tík) fyrir rúmu ári.

Ein af fjölmörgum ástæðum þess að ég valdi VG sem vettvang var sú staðreynd að VG er flokkur sem hefur kvenfrelsi sem eina af sínum grunnstoðum. Í mörg ár hef ég verið rammfemínískur og furðað mig á því hversu margir (og margir vel þenkjandi einstaklingar) vilja ekki taka undir það sjónarmið að ójafnvægið á milli kynjanna sé enn alvarlegt.

Það er alveg rétt að við höfum náð árangri – en miklu betur má ef duga skal.

Þess vegna fagnaði ég því mikið að Sóley Tómasdóttir fékk umboð frá félögum í VG til að leiða listann í borgarstjórn. Þá vissi ég að VG var tilbúið til að umfaðma femínisma sem raunverulega hugmyndafræði.

Svo hófst kosningabaráttan með tilheyrandi niðurrifi. Sem virðist því miður vera að takast upp að einhverju marki.

Það hefur tekist að mála Sóleyju Tómasdóttur upp sem hættulega konu sem hati karlbörn. Konu sem vilji karlmönnum allt illt. Og svo framvegis og svo framvegis.

Að Sóley sé málefnalegur stjórnmálamaður sem hafi þegar sannað sig í borgarkerfinu og að hún berjist af einurð fyrir réttindum bágstaddra hefur ekki verið fjallað um.

- – - -

Í þessari lokafærslu minni fyrir lok kosninga vil ég hvetja alvöru karlmenn og alvöru konur sem vilja alvöru jafnrétti til að taka ekki trúanlegar ódýrar og grimmilegar gróusögur sem eru á sandi byggðar.

Ég vil hvetja alvöru kjósendur til að þora að kjósa VG með Sóleyju innanborðs.

Það kom vel fram í sjónvarpsþáttum kvöldsins hversu þunnur þrettándi þessi „samvinnusöngur“ Hönnu Birnu er orðinn.

Hún talar endalaust um það hversu vel borgin skorar í þjónustukönnunum – og leggur það þannig út að allir séu voðalega sáttir.

Ekki hef ég orðið var við það á mínum leikskóla að ríki góð sátt. Það er nú þegar búið að höggva svo nærri þjónustustiginu að ekki verður lengra komist án þess að alvarlegt ástand skapist. Sjálfur er ég ráðinn inn á tímabundinn 6 mánaða samning og hef ekkert atvinnuöryggi að styðjast við. Þetta er leiðin sem meirihlutinn í Reykjavík hefur valið að fara – og hún er ómannúðleg. Ekkert flóknara en það.

Samt halda allir oddvitar því fram að ekki þurfi að nýta útsvarið.

Þetta er gríðarlega óheiðarleg afstaða. Og á það skal rækilega bent, að í þessari kosningabaráttu hefur Hanna Birna ítrekað talað um það að gjaldskrár í Reykjavík séu lágar.

Þetta er ekki annað en forboði um það að fljótlega eftir kosningar verða gjaldskrár hækkaðar. Og eins og allir hugsandi einstaklingar vita bitnar slík „skattheimta“ verst á þeim einstaklingum sem minnst eiga.

- – -

Kosningabaráttan sem nú er að ljúka hefur einkennst af tómi. Hugmyndafræðilegu tómi og fælni. Af mörgum orsökum hafa mál spilast þannig að enginn hefur getað talað um hugmyndafræði stjórnmálanna. Muninn á félagshyggju og frjálshyggju. Það er sorglegt.

Allir hinir stóru flokkarnir eiga sér laskaða hugmyndafræði. Sjálfstæðisflokkur einna mest. Framsókn og Samfylking ekki síður.

Vinstri-græn eru sami flokkur nú og fyrir hrun. Við þurftum engu að breyta. Og af því erum við gríðarlega stolt.