Mynd 1. Staða gjaldeyrismála á Kastrup á föstudaginn sl.
Ég nenni ekki að eyða of mörgum orðum í Ögmund Jónason sem ásakaði í síðustu viku opinbera starfsmenn og nær alla sem nokkru sinni hafa átt í samstarfi við ESB um að ánetjast dagpeningum og fór svo sjálfur strax upp í flugvél og á dagpeningafund með ESB ráðherrunum í Danmörku. Ögmundur er auðvitað nýkominn úr enn einni dagpeningaferðinni frá Mexíkó þar sem hann í félagi við einn annan ánetjuðust Mexíkóferðum upp á 750 þúsund í aðeins 4 daga! Og afsakar sig svo stuttu síðar með þeim orðum að dagpeningar séu hið eðlilegasta mál ..
Það sem ég nenni að eyða orðum í er hin klassíska útlandaferð Íslendinga. Því allt frá örófi alda hefur verið takmarkað úrval af varning hér á landi og hátt verð á öllum nauðsynjum gert það að verkum að Íslendinga má greina frá fjöldanum í hvaða útlandi sem er, þar sem karlar og konur troða töskur sínar fullar áður en heim er komið af því sem ekki finnst hér á landi eða því sem má aðeins finna hér á landi fyrir morðfjár. Fágætar appelsínur frá sjómönnum á stríðsárinum breyttist í fjöldaferðir húsmæðra til Glasgow á níunda áratugnum og svo í paraferðir til Bostonferðir tíunda áratugsins osfv.
Nú í síðustu viku var ég á ferð í Brussel ásamt fríðu föruneyti Evrópusinna, og þó enginn hafi fengið dagpeninga og þó allir dagarnir hafi verið þaulskipulagðir þá voru allir með lista yfir hluti sem þeir áttu vinsamlegast að kaupa inn fyrir vini og vandamenn. Barnaföt, sokkabuxur, belgíska osta, sérstaka skó, Tinna, Kolbeinn og Tobba, Gap, H&M og aðeins meira H&M.
Það hjálpar auðvitað ekki að þessi staðreynd blasir (sjá mynd 1) blasir við manni í hvert sinn sem maður stígur á erlenda grund.
Hvers virði er krónan? það veit auðvitað enginn fyrir víst á meðan hún er bak við gjaldeyrishöft. Síðustu mánuði höfum við heyrt að evran sé farin norður og niður, þó það sé fjarri sanni. Raunin er að enn er evran mun sterkari en dollarinn (sjá mynd 2) eins og hún hefur í raun verið nær alla tíð verið og sem gjaldmiðill er hún við furðu góða heilsu eins og sjá má á mynd 1. Skuldavandi nokkra evruríkja er þó vandamál sem leiðtogar ESB ríkjanna munu leysa og leggja allt kappa á að gera.
Mynd 2. Styrkleiki evrunnar og dollarans frá 2000 til dagsins í dag
Staðreyndir er að þrátt fyrir allt er rándýrt að kaupa á Íslandi barnaföt, mat og allt þetta helsta sem hin hefðbundna fjölskylda þarf til að lifa af. Svo ekki sé talað um húsnæðislánin sem eru í engu samræmi við það sem gerist í ESB ríkjunum.
Og þess vegna má auðveldlega ánetjast ESB ríkjunum og því sem þar er boðið uppá. Lægra matvælaverð, lægri vextir af húsnæðislánum, ódýrari barnaföt – og miklu, miklu meira úrval.
Það er þess vegna sem við hlupum af síðasta fundinum í Brussel í síðustu viku og rukum í búðir, ekki vegna þess að það sé allt miklu betra í útlöndum, heldur vegna þess að það er hægt að fá meira fyrir minna í ESB og það er miklu meira úrval. Og eftir 30 -50 % lækkun á raunvirði á laununum okkar síðustu árin hefur enginn efni á því að sleppa því að hendast í smá verslunarleiðangur sé maður staddur í einhverju ríki ESB – þó ekki sé nema bara til að græja föt á krakkana út árið.
- mig langar að fá svona úrval og svona verðlag hingað heim og það væri ekki verra að fá H&M, þá myndi ég hætta að ánetjast útlandaferðum og sætta mig við veðrið.
Til þess að þetta breytist þurfum við að gera eins og hinar Evrópuþjóðirnar – og ganga til samstarfs við þær.
Svona er þetta í ESB ríkjunum 27, þess vegna vil ég að Ísland gangi í ESB – þetta er ekki miklu flóknara en það.
Fyrrverandi og núverandi ríkisstjórnir á Íslandi ákváðu að virða ekki EES samninginn. Fjórfrelsið var og er ekki virt. Það eru grunnstoðir hugmyndafræði ESB.
Frjáls flutningur fólks og fjármagns er ekki virtur í dag eins og til er ætlast samkvæmt ESB.
Hvaða líkur eru á því að ESB samningurinn verði virtur þegar á reynir?
Er ekki mikilvægt að stuðningsmenn ESB aðildar þrýsti á ríkisstjórnina að virða EES samninginn?
Svo þú ert að segja mér að þú ert tilbúin að gefa upp á bátinn sjálfstæði Íslendinga fyrir verslunarferðir nær heimahúsi þínu… Það er nú varla hægt að selja sig ódýrara en það.
Ég get vel skilið þær athugasemdir sem þú hefur um veikann gjaldmiðil okkar, en það réttlætir ekki að gefa upp heilt land svo að einhverjir ríkisbubbar í brussel geti setið á því, og hagað þeim auðlindum sem á landinu eru að finna eins og þeim sæmir best. Ég treysti ekki ESB fyrir að hafa hagsmuni okkar efst í hugi. Allir evrópubúar sem ég hef rætt við um aðild þeirra að ESB hafa talað um hvernig þjóðinni var svipt frelsi og öllum sérkennum sínum… Og öll hafa þau nefnt hvernig það hófst með brottnumi gjaldmiðils þeirra. Þetta er nánast sama fylkja stefna sem bandaríkin voru stofnuð á. Og við sjáum öll hvert það leiðir.
Ég vill einnig benda á það að hafa gjaldmiðil sem er sterkari en dollarann er ekkert til að hrópa húrra yfir. Seðlabanki bandaríkjanna er að dæla út nýprentuðum dollörum án þess að hafa neitt á bakvið pappírinn (þ.e.a.s Gull eða eitthvað áþreifanlegt verðmæti sem styður gjaldmiðilinn). Dollarinn er því orðinn ekkert meira en pappír núna.
Það má allt eins reikna með að ESB falli eins og spilaborg í nánustu framtíð. Evran og sambandið sjálft er veikt og byggt á veikum grunni. Sambandið fylgir náið í fótspor alls þess sem bandaríkin ákveða að lögleiða og eða afnema. Hægt er að líkja þessu við óöruggann litla bróður sem gerir allt að fordæmi stóra bróður. Bandaríkin hafa þó stjórnarskrá sýna sem er í raun það eina sem heldur þjóðinni saman, þrátt fyrir að stjórnarskráin hangi aðeins á bláþræði.
Bara smá hugleiðingar.
ég er ESB sinni einmitt vegna þess sem þú skrifar, því þar endurspeglast visst þekkingarleysi á íslensku krónunni.
Almennt er ástæðan fyrir takmörkuðu vöruúrvali annað hvort fátækt eða höft af einhverju tagi.
Á öldum áður var það fátækt(af fjölmörgum ástæðum) og á síðustu öld, eins og nú, var það vegna hafta, til að takmarka það frelsi sem nágrannaþjóðir okkar búa við.
Þessi setning endurspeglar vel hvað ég á við:
„Það er þess vegna sem við hlupum af síðasta fundinum í Brussel í síðustu viku og rukum í búðir, ekki vegna þess að það sé allt miklu betra í útlöndum, heldur vegna þess að það er hægt að fá meira fyrir minna í ESB og það er miklu meira úrval.“
Ástæðan fyrir því að þú getur keypt svona mikið í Brussel er vegna þess að gengi krónunnar er haldið sterku vegna gjaldeyrishafta. Kaupmáttur þinn er því ekki raunverulegur og þess vegna munt þú ekki halda þessum kaupmætti ef Ísland gengur í ESB.
Viðskiptajöfnuður Íslands er í þeirri stöðu nú að hann mun ekki leyfa neina styrkingu á krónunni.
Ef vöruúrval eykst og kaupmáttur vex vegna inngöngu í ESB þá er það vegna þess að landið mun framleiða gæði með hagkvæmari hætti en áður og skila landsmönnum aukinn velferð, en ekki vegna upptöku evru á gengi sem er sterkara en það er í dag. Þessi ávinningur mun ekki skila sér á einum degi heldur á löngum tíma.
Ekki gleyma því að þessi aukni kaupmáttur þinn í Brussel er meðal annars vegna þess að ríkisborgarar ESB, og annarra ríkja, hér á landi mega ekki styðja við fjölskyldur sínar erlendis nema að takmörkuðu leyti.
Mér finnst þessi aukni kaupmáttur erlendis of dýru verði keyptur. Þess vegna vil ég í ESB.
Ég skrifaði BA ritgerð um alþjóðastarf þingmanna, og átti þar viðtöl við æði marga þingmenn með æði mikla reynslu. Í sumum viðtölunum kom fram að utanlandsferðirnar væru vel metin vegtylla, fríðindi að fara út á annarra kostnað, og allur gangur á hvað ferðirnar voru tilgangsríkar og nauðsynlegar, eða markmiðin með alþjóðastarfinu skýr.
Einu sinni á starfsferlinum hef ég farið í útlandaferð á dagpeningum, og get ekki sagt að ég myndi afþakka að fara þannig ferðir reglulega. Eg myndi a.m.k. ekki leita að ástæðum til að sleppa ferðinni og gera hlutina frekar yfir Skype. Dvöl mín á staðnum breytti hins vegar engu fyrir gæði vinnunnar, en mér fannst reyndar ferðin alveg verðskulduð fyrir góð störf -flestir aðrir kollegar minir á vinnustaðnum höfðu farið í einhverjar svipaðar ferðir, og ég öfundaði þá auðvitað af því.
Mig grunar að hinn almenni pólitíkus og opinberi embættismaður sé alveg jafnbreiskur og ég, og að það sé heilmikið i þvi sem Ögmundur sagði, þó hann hafi dregið það til baka. Segir svonsem sina sögu að reiknað hefur verið út að islenska ríkið sendir mánaðarlega út í heim sem jafngildir tveimur smekkfullum 747-vélum af opinberum starfsmönnum, sem eru auðvitað allir sem einn að fara i alveg ómissandi ferðir sem varða þjóðarhag, -eða hvað?
Hitt er svo einkennandi fyrir skoðanir höfundar, eins og oft vill verða með ESB-sinna, að hún mætti hugsa ögn meira út fyrir rammann. Hér eru bara nokkur atriði til umhugsunar:
- Að hve miklu marki skýrist takmarkað vörúrval á Íslandi af einskærri fólksfæð? Verða nokkuð svo mikið betri rekstrarforsendur fyrir H&M eða Starbucks þó Ísland gangi i ESB?
- Ef við viljum fá þessar verslanir, væri þá ekki ráð að reyna frekar að fjölga íbúum landsis? Og er þá nokkuð sem virkar hraðar og betur en að lágmarka ríkið, afnema velferðarríkið, snarlækka skatta og opna landamærin? Gera svipað og Hong Kong, sem var með íbúafjöldaa við Ísland eftir seinna stríð, en er nú 7 milljóna manna borgríki, og enginn skortur á verslunum og þjónustu.
- Er ekki hættan einmitt sú að ESB aðild geri lítið til að auka verslunarmöguleika landsins. ESB hefur sýnt að sambandið er ekki fríverslunarbandalag, heldur tollamúrabandalag, og hefur verndað ýmsa geira innanlands, á kostnað neytenda. Skýrustu dæmin eru þegar ESB hefur sett sérstkar hömlur á innflutning ákveðinna ódýrra vörutegunda frá Kína og Indlandi. Missir ekki Island getuna til að semja um frjáls og tollalaus viðskipti um allan heim með því að ganga i þetta samband?
- Að hve miklu leyti má skrifa hátt vöruverð á Íslandi á óþarflega háa skatta og tolla? Þarf ESB-aðild til að lækka þessi gjöld? Er ekki langeifaldast að gera það með einu pennastriki á Alþingi á morgun? Og ræður ESB einhvejru um skattprósentu aðildarríkjanna? Eru ekki frekar vísbendingar um að ESB sé að verða umsvifameira í að leggja auknar álögur á borgarana, núna síðast að þarf að leggja á kolefnisgjald.
- Leysir Evran nokkurn vanda? Og er ekki hægt að gefa gjaldmiðlanotkun frjalsa á Íslandi? Þegar talað er um að Island þurfi að vera i ESB til að taka upp t.d. Evru, að svo landið hafi einhvern „bakhjarl“ -er þá ekki í raun verið að segja að landið hafi þá prentvélarnar til að fjármagna ríkisverkefni með laumuskattinum sem heitir verðbólga, bjarga stjórnmálamönnum frá óvarkárri meðferð með fjármuni ríkisins, eða geta hlaupið undir bagga með bönkum sem fara ovarlega? Til hvers þarf skynsamlega rekið ríki að eiga svona bakhjarl?
- En öll þessi rök sem talin eru upp í greininni hér að ofan: er ekki eins hægt að nota þau t.d. til að tala fyrir aðild að Bandaríkjunum? Þar er jú vöruverð og úrval með allralægsta móti, og algjör neytendaparadís. Af hverju er Evrópa endilega málið, þar sem hálf álfan er spillt og aftarlega á merinni í flestum málaflokkum sem lýðveldis- og frelsisunnendur láta sig varða? Af hverju ekki að gerast próvínsa i Kanada fyrst lausnin á vandamálum Íslands verður að koma utanfrá og getur ekki komið innanfrá? Af hvejru ekki að ganga til liðs við land þar sem við getum a.m.k. talað á ensku við flesta íbúana?
Heldur fólk virkileg að daginn eftir inngöngu i ESB verði kominn sporvagn eftir Lækjargötu, Laugavegur breytist í Champs-Élysées og meðalhitinn í borginni hækki? Hver er eiginlega ástæðan fyrir þessum rosalega Evru-fetisisma?
Kannski væri hægt að fá svona vaxtakjör og verðlag ef rétt væri á spilum haldið. Ef útlánatöp bankanna væru hófleg, þá væri hægt að bjóða upp á lægri vexti. Ef ekki væri sí og æ verið að semja um launahækkanir sem engin innistæða er fyrir, en fer auðvitað beint út í verðlagið, og þaðan í verðtryggingu, sem hækkar svo lánin, þá væri líklega mun hagstæðara að greiða af húsnæði á Íslandi.
Jói, kannski, við erum búin að vera bíða eftir þessu kannski í tugi ára. Hættum að reyna að gera allt öðruvísi en hinir, lærum af reynslunni.