Ingólfur H. Ingólfsson sem rekur ásamt konu sinni fyrirtækið Spara.is, hefur haldið fjölmörg gífulega vinsæl námskeið fyrir almenning um fjármál heimilanna. Eitt af því sem Ingólfur leggur gífulega áherslu á í námskeiðum sínum er að fólk leggi fyrir 10% af innkomu sinni og greiði niður lánin sín hraðar með því að leggja inn á höfuðstólinn á lánum sínum, til að losna úr endalausri skuldasöfnun. Vinsældir námskeiðanna segja sína sögu um hversu vel þetta hefur virkað fyrir þá sem hafa fylgt hugmyndafræði þeirra til að koma sér á réttan kjöl.
Reglulega sendir Ingólfur einnig út fréttabréf og nú í síðstu viku fjallaði hann um hvernig hægt er að afnema verðtrygginguna og hvers vegna það skiptir máli, hugmyndir hans hafa vakið mikla athygli og með góðfúslegu leyfi Ingólfs birti ég hér fréttabréfið.
Afnám verðtryggingar
- rétti tíminn er núna!Þeim fjölgar stöðugt hagfræðingunum sem telja rétt að afnema beri verðtryggingu lána – þetta séríslenska fyrirbæri. Verðtrygging er óhagstæð lántakendum og ósanngjörn þar sem þeir bera einir áhættuna af verðlagsbreytingum og verðtrygging dregur úr áhrifum peningamálastefnu Seðlabankans.
Rétti tíminn til þess að afnema verðtryggingu á lánum til almennings er einmitt núna þegar stokka þarf upp í fjármálakerfi þjóðarinnar. Það sem vekur hins vegar undrun mína er hik og vandræðagangur margra sérfræðinga og stjórnmálamann sem telja málið flókið og erfitt viðureignar. Það beri einnig að verja sparnað landsmanna og það sé best gert með verðtryggingu. Skoðum þetta svolítið nánar.
Verðtrygging og sparnaður
Byrjum á sparnaðinum. Það er nokkuð til í því að sparnaður sé vel geymdur með verðtryggingu og einna helst langtíma sparnaður. En hver er þessi langtímasparnaður sem á svo mikið undir því að vera verðtryggður? Það er fyrst og fremst lífeyrissparnaður. Málið er hins vegar að aðeins hluti lífeyrissparnaðar okkar er verðtryggður, stærri hluti hefur verið í óverðtryggðum pappírum og hlutabréfum, sem hafa verið að rýra sparnað okkar undanfarnar vikur. Fjárfestingarstefna lífeyrissjóðanna hefur verið of áhættusöm og þar af leiðandi röng fyrir langtímasparnað eins og lífeyri. En væri þá ekki réttast að setja allan lífeyrissparnaðinn í verðtryggða pappíra? Svarið er nei. Reynslan hefur sýnt að verðtrygging er skaðleg fyrir vaxta- og peningastjórnun í heild sinni. Verðtrygging hefur ekki heldur skilað þeim vaxtaávinningi sem gæti réttlætt hana. Frá árinu 1980, þegar verðtrygging var tekinn upp, og til ársloka 2006 voru verðtryggðir raunvextir aðeins 0,9 prósentustigum hærri að meðaltali en óverðtryggðir. Þetta rímar alls ekki við þá kenningu hagfræðinnar að óverðtryggðir vextir hljóti alltaf að vera hærri en verðtryggðir, meðal annars vegna aukinnar áhættu lánveitandans. Á tíunda áratugnum, þegar jafnvægi var mest og verðbólga minnst í íslensku þjóðarbúi, voru raunvextir óverðtryggðra skuldabréfa 1,6 prósentustigum hærri en verðtryggðra pappíra. Þetta stutta tímabil í hagsögu lýðveldisins var því í takti við kenningar hagfræðinnar og þá var einnig heppilegra fyrir lífeyrissjóðina að ávaxta peningana í óverðtryggðum pappírum. Niðurstaðan er því sú að það fæst jákvæðari ávöxtun af óverðtryggðum en verðtryggðum pappírum, að því gefnu að hagkerfið sé í þokkalegu jafnvægi, og það er væntanlega þannig sem við viljum sjá framtíðina.
Sumir áhangendur verðtryggingar hafa gagnrýnt okkur hin fyrir að hugsa aðeins um skuldarana en ekki sparifjáreigendur. Það er tvennt sem er athugavert við þessa fullyrðingu. Í fyrsta lagi er það sú hugsanavilla að til séu tveir hópar manna, annar sem sparar og hin sem skuldar. Á Íslandi að minnsta kosti er þetta að langmestu leyti sami hópurinn – þeir sem eiga sparnað eru þeir sömu og skulda. Í öðru lagi er rétt að hafa í huga að almenningur á Íslandi sparar innan við 10% af ráðstöfunartekjum sínum (tekjum eftir skatta) en skuldar ríflega 200%. Það er því augljóst mál að það eru ríkari hagsmunir af því fyrir okkur að vextir af skuldum séu lágir frekar en að vextir af sparnaði séu háir, til skemmri tíma litið að minnsta kosti. Lítum aðeins betur á þetta síðarnefnda atriði í samhengi við verðbætur og afnám þeirra.
Hver er vandinn við að
afnema verðtryggingu?Satt besta að segja verð ég að vísa þessari spurningu til sérfræðinganna og stjórnmálamannanna því að ég get ekki fundið þennan mikla vanda sem sumir þeirra virðast sjá. Verðbætur eru í raun og veru ekkert annað en vextir og þeir eru bæði velþekktir og tiltölulega auðskildir. Í fjármálafræðum eru notaðir margskonar vextir eins og flatir vextir, vaxtavextir, nafnvextir, raunvextir, fyrirframgreiddir vextir, verðtryggðir vextir og verðbætur. Verðtryggðir vextir eru til að mynda vextir (verðbætur) sem eru reiknaðir af vöxtum. Þetta lítur út fyrir að vera flókið en er það aðeins við fyrstu sýn, og þá helst vegna þess hversu arfavitlaust það er, eða stórsnjallt. Skoðum þetta aðeins nánar.
Til þess að skilja verðbætur betur skulum við einfaldlega bera þær saman við aðra vexti og spyrja: Hvað skilur verðbætur frá öðrum vöxtum? Í fyrsta lagi ráðast verðbætur af breytingum á verðlagi neysluvara á milli mánaða en ekki af bankamönnum eða Seðlabanka. Segjum sem svo að matvörur og aðrar neysluvörur hafi hækkað um 1% milli mánaða, þá eru verðbæturnar einnig 1%. Þetta eina prósent er svo reiknað af fjármagninu. Athugið að það er allt fjarmagnið sem er verðtryggt, og fjármagn er allt heila klabbið: það sem eftir er af upphaflega láninu, verðbæturnar sem lagst hafa á það og vextirnir líka.
Svarið er sem sagt þetta: Meginmunurinn á verðbótum og öðrum vöxtum liggur í vaxtaákvörðuninni, ekki vaxtaútreikningnum. Útreikningurinn er nákvæmlega sá sami og á vaxtavöxtum. Það sem er nokkuð óvenjulegt við vaxtaútreikning á verðbótum er þó, að þær eru ekki aðeins reiknaðir af höfuðstólnum eða lánsupphæðinni heldur líka vöxtunum.
Svona afnemum við
verðtryggingunaÞað sem við vitum núna er, að verðbætur eru breytilegir vextir sem reiknast mánaðarlega og eru ákveðnir í samræmi við breytingu á vísitölu neysluverðs. Það fyrsta sem þarf að gera við afnám verðtryggingar er að afnema sjálfvirknina í vaxtaákvörðuninni. Það er hægt með því að kippa vísitölunni úr sambandi og festa verðbæturnar við eina ákveðna vaxtatölu. Þá erum við komin með tvennskonar fasta vexti, annarsvegar nafnvexti lánsins og hins vegar „verðbótarvexti“. Næsta skref er svo að breyta „verðbótarvöxtum“ í breytilega vexti þegar verðbólga er komin niður í ásættanlega tölu. Þar með höfum við afnumið verðtrygginguna og erum komin með svipuð vaxtakjör og eru á langtímalánum í heiminum; sambland af föstum og breytilegum vöxtum.
Það sem gagnrýnendur þessarar aðferðar munu væntanlega gera strax athugasemd við er, að raunvextir (vextir umfram verðbólgu) verða neikvæðir á meðan verðbólga er há. Það er rétt, en því er til að svara að það væri þá eins og annarsstaðar í heiminum þar sem verið er að glíma við lánakreppuna. Reynist hins vegar sérfræðingar Seðlabankans og greiningardeilda sannspáir, lækkar verðbólga hratt á næsta ári og því munu raunvextir ekki vera neikvæðir nema í nokkra mánuði. Út frá pólitísku sjónarmiði ætti það að vera réttlætanlegra heldur en að heimilin í landinu beri ein alla vaxtabyrðina af verðtryggingunni og áhættuna af því að fara í þrot.
Frí áskrift að fréttabréfinu
Það eru rýflega 3.000 áskrifendur að fréttabréfi spara.is og við ætlum að margfalda þann fjölda á næstu vikum. Ég legg mig fram um að skrifa í fréttabréfið það sem ekki er hægt að lesa í öðrum miðlum um fjármál heimilanna, það sem er að gerast peningamálum í heiminum og hvernig hægt er að bregðast við tíðindunum svo að sem mest verði úr peningunum okkar og eignum.
Það skiptir meira máli nú en oft áður að vera upplýstur og gera rétt í fjármálunum. Gerið því vini ykkar og ættingja að áskrifendum að fréttabréfinu. Það kostar ekki neitt og getur aðeins orðið þeim að gagni.
Af hverju var verðtryggingin sett inn í fyrsta lagi? Lestu Löglegt en siðlaust, ævisögu Vilmundar Gylfasonar, skrifuð af Jóni Ormi. Þá getur þú séð hvers vegna verðtrygging er nauðsynleg.
Svona mal er bara vottur um skort á þekkingu á fjármálum og ekkert annað. Þarna er verið að verðlauna skuldara á kostnað þeirra sem vilja byggja upp sparnað, t.d. með því að leggja peninga inn á bankabækur, sem hafa sýnt sig að vera besti fjárfestingakosturinn síðustu árin.
Það er nokkuð hætt við að það yrðu fáar krónur eftir inni í bönkunum ef verðtrygging yrði afnumin. Þá hefðu menn litla löngun á að leggja inn peninga, myndu bara stoppa við í heimilistækjum á leiðinni heim úr vinnunni og kaupa þvottavél, þó þeir ættu tvær fyrir. Þetta er ástand sem er vel þekkt þar sem engin verðtrygging er.
Verðbólga er líka fylgifiskur afnáms verðtryggingar.
Samfylking þarf að fara að taka sig saman í andlitinu. Svona skot út í loftið eru ekki til þess fallin að auka traust fólks á stjórnmálamönnum.
Flott grein hjá þér. Það þarf að koma þessu inn í kollinn hjá ráðamönnum þjóðarinnar. Eins og staðan er núna á ekki að vera stórkostlegt vandamál að afnema þessar álögur á okkur. Það þarf að að stofan samtök um þetta sem fara á stað með ákveðnar kröfur.
Orð svo sannarlega í tíma tölu og hjartanlega sammála þessari grein hans.
Joi, lastu greina? Hann fjallar einmitt um þetta atriði.
Og eins og hann segir þá eru skuldarar og sparifjáreigendur sama fólkið, það er algjörlega eðlilegt að fólk skuldi meðan það er að koma þak yfir höfuð sér, þ.e. á sínum yngri árum. Og ef allt gengur vel getur fólk lagt aðeins meira fyrir eftir því sem árin líða. En á heildina þá skuldum við meira en við eigum í sparnaði og þ.a.l. augljóst hvorir hagsmunirnir vega þyngra fyrir hinn venjulega Íslending. Verðtryggðu skuldirnar eru fyrst og fremst húsnæðislán, þ.e. ekki neysluskuldir eða „óreiðuskuldir“
Verðtryggingin var barn síns tíma, sá tími er löngu liðinn. Það VERÐUR að afnema hana núna, án þess verður lítið eftir, heimilin og fyrirtækin í landinu standa ekki lengur undir verðtryggingunni.
Ef verðtryggingin er tekin úr sambandi þá er verið að taka gríðarleg verðmæti frá eldri borgurum þessa lands og færa til þeirra yngri. Svo einfalt er það.
Verðtryggingin er nauðsynleg með gjaldmiðil eins og krónuna. Því miður.
Þú myndir ekki finna einn einasta hagfræðing sem myndi mæla með þessari aðferð.
Það sem þarf að gera er að skerða verulega aðfaraheimildir til skamms tíma. Í öðru lagi að tækla skuldsetningu heimilanna þegar rykið er sest og kominn á vottur af stöðugleika. Það þýðir ekki neitt og veldur bara ómældum skaða á þeim sem eldri eru og eiga stutta starfsævi eftir að klippa verðtrygginuna úr sambandi. Ég myndi allaveganna ekki vilja gera foreldrum mínum þann grikk.
Frábær grein hjá þér gott innlegg í málin. Furðulegt hvað mörgum stendur á sama um unga fólkið sem er skuldugt upp fyrir haus í áratugi bara til þess að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Á þetta fólk ekki afmkomendur?
VIð skulum bara tala varlega um hagfræðinga hérna. Voru það ekki þeir sem voru að störfum í bönkunum síðustu árin? Hvernig gekk þeim? Er þetta batterý ekki komið á hausinn með þvílíkum skell, að lansdmenn verða marga áratugi að sópa upp glerbrotunum eftir þá.
Afnám verðtryggingar leysir ekki vanda þeirra sem eru nýbúnir að kaupa sér húsnæði. Þeir sem keyptu sér t.d. íbúð fyrir 20 milljónir á lánum frá íbúðalánasjóð eru að finna verulega fyrir verðbólgu, launin fylgja ekki með, en með ráðdeild geta menn komist fram úr þessu. Síðan vonandi eftir einhvern tíma, þá minnkar verðbólgan, og kaupmáttur lagast.
Vandamálið í dag er offjárfesting fólks. Bílakaup á síðasta ári voru líklega um 60 milljarðar. Á gengi dagsins í dag er það líklega rúmir 100 milljarðar. Á að afnema verðtryggingu svo þeir sem keyptu sér bíla á 100% lánum, allt of dýra miðað við fjárhag í mörgum tilfellum verði verðlaunaðir á kostnað þeirra sem hugsuðu ekki Range Rover eða Benz? Er það sanngjarnt.
Fólk sem er orðið fjárráða verður að vera ábyrgt sinna gerða. Ef það keypti dýrt húsnæði, þá mátti það búast við að gengi myndi hækka og að góðærið myndi ekki endast út í það óendanlega. Krónan var mjög sterk á síðasta ári. Söludeildir bankanna gengu á lagið. Því miður er mikið af fólki sem á um sárt að binda vegna fólks eins og þeirra í greiningadeildunum.
Líklega verður þetta samfylkingarfólk ekkert að djöflast í þeim, enda margir af þeirra kandidötum þar á meðal, heldur verða löggurnar hengdar, en bófarnir sleppa. Þetta er sorglegur málflutningur hjá fólki eins og Bryndísi. Hún kemur upp um sig, fjármálaþekkingin er af skornum skammti. Einhverjir hókus pókus slagarar eru kyrjaðir, eins og upptaka á nýjum gjaldmiðli, eða innganga í einhvern klúbb á borð við ESB. Það vita allir sem kafa ofan í þetta að hvorki evra né esb kemur til með að bjarga einu né neinu.
Lýðsskrumarar á borð við Jón Baldvin sjá eitthvert moment í þessari stöðu. Það er aumkunarvert að hlusta upp á svona gæja tala úr sér lungun um ESB og hvað við myndum hafa það gott með að fara þar inn.
Allir sem hafa einhvern samanburð, svíar, danir og fleiri eru sammála um að þeirra lífskjör hafa ekki batnað mikið, eitthvað kannski, en ekki mikið.
Við erum okkar gæfu smiðir. Ekki Brussel.
Vandamálið við svona patentlausnir er það sama og við aðrar slíkar: Hún virkar ekki. Yrði verðtryggingin afnumin, mundu lánveitendur hækka og lækka breytilegu vextina í takt við verðbólguna, þannig að greiðslubyrði skuldarans yrði hin sama, þegar upp er staðið.
Verðtrygging er skrípafyrirbrigði sem hefur aldrei átt rétt á sér. Það var gripið til hennar við örvæntingaraðstæður og það hefði átt að slútta henni þegar neyðinni lauk. Eina ástæðan fyrir því að ekki hefur komið til uppreisnar eingöngu verðtryggingarinnar vegna er að við erum orðin samdauna fáránleikanum og sjáum hann ekki lengur. Á meðan höfuðstóll fasteignalána er reiknaður útfrá verðlagi á bleyjum og vodka þá verður hér asnalegt samfélag.
Af hverju ekki taka þetta í áföngum og láta t.d. fyrstu 10 milljónir í húsnæðisláni vera án verðtryggingar.
Einnig mætti hugsa sér að lántakandi bæri verðtryggingu að verðbólgumarkmiði SÍ og að lántakandi og lánveitandi skipti í einhverjum hlutföllum með sér verðtryggingu og hlutur lánveitanda ykist eftir því sem verðbólgan hækkar. Þá væri t.d. kominn hvati fyrir bankana að halda verðbólgu niðri.
Ef verðbætur fara og nafnvextir koma alfarið í staðinn, hvaða áhrif hefur það á afborganir á verðbólgutímum? Því er ekki svarað en áhrifin eru slæm.
Grein Ingólfs er í marga staði ágæt en hann þarf að slá fjölmarga varnagla. M.a. að sérfræðingar Seðlabankans og greiningadeildanna reynist sannspáir um hraða lækkun verðbólgu! Vill einhver lánveitandi, sem treysta á það, vinsamlega rétta upp hönd.
Gallinn er að jarðvegurinn fyrir þessar hugmyndir er ekki til staðar. Kannski eftir tvö ár en ekki núna.
Fyrir tíma verðtryggingar,þá voru almennir lífeyrissjóðir algjörlega óvarðir fyrir verðgildisrýrnun . Vöxtum var handstýrt pólitíkst og yfirleitt neikvæðir. Lífeyrir fólks brann upp- verðmætin voru ekki greidd til baka. Í óðaverðbólgunni kringum árið 1980 var svo komið að lífeyrissjóðir og peningalegur sparnaður fólks var uppurinn- fáir lögðu fé í banka og lánsfé því orðið af skornum skammti- það borgaði sig ekki að spara – bara eyða. Að fá lán á þeim tíma var gjöf. Þá var gripið til þess ráðs að verðtryggja sparnað til lengri tíma- einkum lífeyrissjóða. Fjármunir streymdu inn og unnt vara að lána til langs tíma m.a íbúðarkaupa- það borgaði sig að spara. Með þjóðarsáttinni uppúr 1990 varð verðlag mjög stöðugt og verðbólga 1-3%/ári – allir nutu góðs af – lánadrottnar sem lántakendur- hægt var að gera raunverulegar fjárhagsáætlanir sem stóðust. Þetta góðæri stóð yfir í meira en áratug. – en þá fór verðbólga að láta á sér kræla vegna þennslu sem stjórnvöld stofnuðu til með ýmsum hætti. Lánaskuldbindingar hækkuðu í krónutölu – en verðgildi lána hélst fyrir lánadrottna-sparifjáreigendur. Og nú á þessu ári keyrir um þverbak með falli krónunnar og efnahagshruns. Og lántakendur kenna verðtryggingu um sína óáran vegna þeirra lana sem það hafði tekið í góðærinu falska… Nú vill fólkið að lífeyrisþegar borgi fyrir alla óstjórn stjórnmálaaflanna á þessum síðustu tímun… og afsali sér ævisparnaði sínum og lífeyri yfir til lántakenda.
Lausnin fyrir þessa þjóð er að losna við okkar rándýru krónu og okkar rándýru óráðsíu stjórnmálaöfl – ganga í ESB og taka upp alvöru mynt evuna- koma skikki á fjármálalífið og leggja af verðtrygginguna eins og alvöru þjóðir. Sum stjórnmálaöfl vilja þetta alls ekki- þá er að fækka þeim í kosningum- Burt með spillingaröflin..
Það eru fleiri hagsmunir í samfélaginu en hagsmunir lánveitenda. Það er kannski tími til kominn að viðurkenna það. Verðbólga þekkist víðar en á Íslandi en samt dettur engum öðrum í hug þessi vitfirring sem vísitölutenging höfuðstóls er. Nú þegar allir stærstu lánveitendur eru komnir í almannaeigu er rétti tíminn til að hætta bullinu.
Þessa dagana er talsvert fjallað um takmarkað raunveruleikaskyn útrásarvíkinganna. Einnig er spurt hvar var krakkinn sem átti að hrópa: „Hann er ekki í fötum.“
Eitthvað svipað gildir um umræddan Ingólf og um útrásarvíkinganna. Raunveruleikaskyn hans og þekking hans á vöxtum og verðtryggingu er sannarlega mjög þokukennt. Dæmi:
„Frá árinu 1980, þegar verðtrygging var tekinn upp, og til ársloka 2006 voru verðtryggðir raunvextir aðeins 0,9 prósentustigum hærri að meðaltali en óverðtryggðir. Þetta rímar alls ekki við þá kenningu hagfræðinnar að óverðtryggðir vextir hljóti alltaf að vera hærri en verðtryggðir, meðal annars vegna aukinnar áhættu lánveitandans.“
Er ekki næsta augljóst að ástæða þessa er að nánast engin frjáls óverðtryggð útlán voru til á Íslandi meðan árleg verðbólga var yfir 5%. Og á tímum eins og í dag þá er enginn tilbúinn til að lána sparnað sinn óverðtryggðan. Útlán og sparnaður til lengri tíma var verðtryggt vegna þess að enginn treysti sér til að lána eða taka lán gegn óverðtryggðum vöxtum. (Fyrir utan hvað vextir á óverðtryggðum lánum geta valdið skuldara miklum vandræðum í verðbólgu (geysilega háir vextir til að lán beri jákvæða vexti og því mjög háar afborganir af lánum).
„Þeim fjölgar stöðugt hagfræðingunum sem telja rétt að afnema beri verðtryggingu lána – þetta séríslenska fyrirbæri.“
Þetta er ósatt. Yfirgnæfandi meirihluti íslenskra hagfræðinga styður verðtryggingu meðan notast er við krónu. En sennilega styðja þeir allir að fella niður verðtryggingu ef skipt verður um gjaldmiðil.
„Í öðru lagi er rétt að hafa í huga að almenningur á Íslandi sparar innan við 10% af ráðstöfunartekjum sínum (tekjum eftir skatta) en skuldar ríflega 200%. Það er því augljóst mál að það eru ríkari hagsmunir af því fyrir okkur að vextir af skuldum séu lágir frekar en að vextir af sparnaði séu háir, til skemmri tíma litið að minnsta kosti.“
Þvílík dæmalaus della. Hverjum dettur í hug að bera saman flæðistærð (árlegan sparnað af tekjum) og punktstærð (skuldir á tilteknum tíma). Ef allt er með felldu þá er sparnaður Íslendinga jafnhár skuldum þeirra. Það er að vísu svo að ein helsta ástæðan fyrir óförum okkar um þessar mundir að við erum að gera tilraun til þess að ræna í stórum stíl sparnaði nágrannana. En að jafnaði hefur það verið þannig í íslenskri hagsögu að innlendur sparnaður (laust fé) hefur verið áþekkur skuldum okkar.
Að lokum þetta. Var ekki þessi sami Ingólfur fyrir ári síðan að ráðleggja sínum viðskiptavinum ða taka myntkörfulán? Hví að mæra skottulækninn?
Það sem gleymist í þessari umræðu allri er að verðtrygging er í eðli sínu þennsluvekjandi. Bankar og aðrar lánastofnanir þurfa ekki að hafa áhyggjur af því hvort þeir séu að lána of mikið, þ.e. þenja út hagkerfið, þegar þeir lána verðtryggt því lántakinn ber alla þá áhættu en lánveitendur enga. Verðtrygging var sett á sem plástur á lélega peningamálastefnu á áttunda áratuginum og er enn hvati á lélega peningamálastefnu. Ef verðtrygginginn hefði verið afnumin á síðasta áratug eins og efni stóðu til þá hefðu bankarnir líklegast verið aðeins varkárari í að moka út ódýrum en verðtryggðum íbúðarlánum síðustu misseri sem óumdeilanlega juku þennsluna og hækkuðu íbúðaverð. Með frjálsum gjaldeyrisviðskiptum (sem voru ekki í boði á áttunda áratugnum) býðst nú einnig að spara í mynt þannig að ef við hefðum verið án verðtryggingar undanfarin ár má einnig leiða líkum að því að meira af sparnaði landsmanna væri nú í erlendri mynt og þá í raun hluti af gjaldeyrisforða þjóðarinnar.