Bjarni Karlsson

Hér gefur að líta prédikun dagsins sem flutt var í tilefni af auka aðalsafnaðarfundi í Laugarneskirkju. Hún er mjög „lókal“ sem slík en á erindi hér á vefinn þar sem hún gefur innsýn í sjálfsmynd og viðfangsefni lifandi þjóðkirkjusafnaðar í nútímanum. Prédikunin er um leið ársskýrsla mín sem sóknarprests og lesist í ljósi þess.:
—————-
Kæru vinir. Við erum að lifa undarlegan tíma hér í Laugarneskirkju.
Við öll sem eigum sögu með Laugarneskirkju og höfum taugar til þess sem hér gerist og þróast erum hugsi þessa daga.

Að baki er góður vetur í sjálfu starfinu. Kvenfélagið okkar hefur haldið áfram að eflast og endurnýjast, Kórinn er búinn að standa sig frábærlega með Gunnari, við fundum það ekki síst í fermingunum hvað þessi kór flytur allt vel og bara getur það sem hann er að gera. Starf eldri borgaranna hefur siglt fallega í gegnum veturinn með góðri þátttöku undir stjórn Sigurbjörns í samvinnu við Gunnhildi kirkjuvörð og þennan frábæra þjónustuhóp sem alltaf er til staðar. Næsta gigg á þeim bæ verður messan núna á Uppstigningardag.
Kyrrðarstundirnar hafa verið vel sóttar í hádegi á fimmtudögum og þar hefur haldið áfram að þróast flott samfélag yfir súpunni hennar Vigdísar. Kvöldsöngurinn með Þorvaldi Halldórs og Tólf spora starfið hefur sjaldan verið eins blómlegt. Núna á þriðjudaginn útskrifuðust 33 Vinir í bata að lokinni vorönn við fallega athöfn í safnaðarheimilinu og það var stemming í loftinu og ósvikin vinátta og tilhlökkun að halda áfram næsta haust. Gönguhópurinn Sólarmegin er flottari en nokkru sinni. Einn miðvikudagsmorguninn þegar ég rakst á hópinn hér fyrir utan kirkjuna voru þau alls ellefu talsins að leggja í hann í góðu veðri og ljúfum félagsskap.
Inni á Dalbraut er fjölmennur hópur fólks sem komið hefur saman til helgistunda hálfsmánaðarlega í allan vetur og mun halda striki með mér inn í júnímánuð.
Guðrún djákni heldur enn sem fyrr glæsilega utan um allt starfið í Hátúni þar sem eru reglubundnar messur, helgistundir, Gospelkvöld, mikil sálgæsla og súpa í hádegi alla þriðjudaga. Ég kom þar í síðustu viku og taldi fleiri en 40 sálir í salnum á meðan ég stoppaði. Líka þar var vinátta og samstaða í loftinu, eins og í öllu sem fram fer undir merkjum kirkjunnar okkar.
Jón djákni er fulltrúi okkar á Hjúkrunarheimilinu Sóltúni. Þegar við Gunnar og kórinn komum þar inn í með honum þrisvar á ári er alltaf húsfyllir, opið og gefandi andrúmsloft og þakklæti fyrir þjónustu kirkjunnar. Djáknarnir okkar tveir eru framúrskarandi fólk á sínu sviði.

Þegar talið er saman allt það fólk sem tekur reglubundið þátt í lífi safnaðarins í hinum ýmsu hópum þá fer talan ekki niður fyrir 400 sálir. Og þá á eftir að telja það fólk sem sækir almennar messur og aðrar athafnir. Og börnin og unglingarnir eru ekki heldur inni í þessari tölu. Þau eru aldrei færri en 300 yfir vetrartímann. Stundum miklu fleiri. Venjuleg vika í lífi safnaðarins telur svona ca. þúsund manns á hreifingu og við megum vel vera stolt af því.
Við höfum notið þess að hafa hana Erlu Björk sem æskulýðsfulltrúa sl. tvö ár og hún hefur gert hlutina með frábærum hætti. Fyrst skal nefna ung-leiðtogana okkar sem eru ekki færri en átta eða níu talsins í vetur. Erla Björk hefur verið í nærandi tengslum við þau öll og haldið vel utan um Adrenalínhópinn, Kirkjuflakkarana og Harðjaxlana. Kirkjuprakkarastarfið og Óðamálafélagið hefur líka gengið sérlega vel í vetur að ekki sé minnst á fermingarstarfið sem er búið að vera hrein ánægja út í gegn hjá okkur Erlu Björk og öllum sem að því hafa komið. Svo er það náttúrulega staðreynd að Laugarneskirkja á einhverja al bestu sunnudagaskólakennara sem hægt er að hugsa sér. Þar eru þau Snædís, Stella, Keli og líka hann Hákon sem er í fríi en kemur vonandi til okkar aftur. Og ekki skyldum við gleyma honum Gísla á hljómborðinu eða ung-leiðtoganum og píanistanum Garðari. Þetta eru allt snillingar og foreldrar barna hér í hverfinu og víðar meta störf þessa unga fólks mikils.

Má ég líka spyrja ykkur, – Hafið þið tekið eftir messuþjónunum? Hvern sunnudag skipta þau á sig verkefnum og eru að gegna hinu forna meðhjálparahlutverki af trúmennsku og þokka sem allur söfnuðurinn kann þeim þakkir fyrir. Þetta eru ekki færri en þrjátíu manns. Og í þessu starfi er sóknarnefndarfólk sérlega virkt. Já, sóknarnefndin! Við verðum að átta okkur á því að fólkið sem valist hefur hér í sóknarnefnd og gefur ómælt krafta sína ber með sér mikla þekkingu og getu inn í starfið. Pálmi gjaldkeri tekur t.d. ekki krónu fyrir alla sína vinnu. Ekki heldur Egill formaður sem alltaf er hér á tánum. Vitið þið að ef taldir eru allir sjálfboðaliðarnir sem hér eru að vinna; Messuþjónar, kór, sóknarnefnd, þjónustuhópur eldriborgara, sjálfboðarliðar í Hátúni, forystufólk í kvenfélagi, gönguhópi og tólfsporastarfi og nú síðast konurnar sem sjá um altarið í kyrrðarstundum þá erum við að tala um meira en eitt hundrað sjálfboðaliða í skilgreindum verkefnum! Og þá eru ekki talin þau öll sem eru í sífellu að koma hér og lyfta undir starfið bara eftir hendinni, allt elskulega fólkið sem er virkur hluti af þessu samfélagi.

Við erum rík. Laugarnessöfnuður er langþróaður og hann á djúpar rætur.

Þið sjáið stóru bókina sem stingur svo skemmtilega í stúf liggjanid hér á skírnarfontinum. Þetta er bókin sem kvenfélagskonur báru í hús árið 1945 þegar kirkjan var enn í smíðum og þar er safnað nöfnum allra sóknarmanna um leið og fólki gafst kostur á að styrkja byggingu nýju kirkjunnar með fjárframlögum. Þessi gamla bók ber vitni um ótrúlegan samtakamátt og sterka sjálfsmynd ungs safnaðar. Þá var sr. Garðar Svavarsson sóknarprestur hér og enn er hans minnst með virðingu og þökk í okkar hverfi, ekki síst fyrir æskulýðsstarfið sem hann hafði svo einstakt lag á. Sr. Jón Dalbú var síðan sóknarprestur Laugarneskirkju um áratugaskeið og á þeim árum óx og þóraðist líf safnaðarins glæsilega. Þá var hér t.d. drengjakór og bjöllusveit og sunnudagaskólinn og messan voru samþætt með þeim hætti sem við gerum enn.
Safnaðarstarfsmenn og leiðtogar hafa heilsað og kvatt eftir mis langa þjónustu en söfnuðurinn í Laugarnesi hefur þróast og dafnað.

Nú hefur Gunnhildur Einarsdóttir kirkjuvörður lokið sínum störfum fyrir söfnuðinn og við söknum hennar öll því hún var einstakur kirkjuvörður og henni fylgdi svo margt gott inn í safnaðarlífið. Hennar starfslok komu til vegna breyttra forsendna í rekstri safnaðarins. Gunnar Gunnarsson er búinn að þjóna hér í sautján ár og vill núna breyta til. Við eigum eftir að sakna hans hræðilega en hljótum að sýna því skilning að jafn hæfileikaríkur listamaður sitji ekki á sama orgelbekknum starfsævina á enda. Við bara stöndum með Gunnari og þökkum hans þjónustu. Erla Björk Jónsdóttir æskulýðfulltrúi ætlar líka að hreyfa sig á þessu vori og hefði verið löngu búin að kveða upp úr með það ef þessar hræringar allar hefðu ekki komið til. Hún bara kunni ekki við að tala um þetta á meðan allt lék hér á reiðiskjálfi. En líka hún þarf að breyta til í sínu lífi og við stöndum með henni, söknum hennar þegar hún fer og þökkum hennar góða starf.

Þið munið líka að ég opnaði á þann möguleika að láta hér af embætti og fara út í borgarpólitíkina hér um árið. Ég hafði gott af því að sleppa takinu af safnaðarlífinu innra með sjálfum mér og ég veit að söfnuðurinn hafði gott af því að vita að sóknarpresturinn liti ekki á sig sem húsgagn. Hugsum um það. Gamla bókin hér á skírnarfontinum sýnir okkur svart á hvítu að það var fólk hér á undan okkur sem byggði þetta hús og þennan söfnuð. Dag einn mun eitthvað allt annað fólk en við sitja hér í þessum bekkjum og fylla þetta hús af tónlist, vináttu og trú. Vonandi verða þar margir afkomendur okkar, en við verðum farin öll með tölu. Lífið stendur aldrei í stað en Orð Guðs varir að eilífu. Við megum taka til okkar lexíu dagsins sem hún Ragnheiður las hér áðan:

„Því að ég þekki sjálfur þær fyrirætlanir sem ég hef í hyggju með ykkur, segir Drottinn, fyrirætlanir til heilla en ekki til óhamingju, að veita ykkur vonarríka framtíð. Þegar þið ákallið mig og komið og biðjið til mín mun ég bænheyra ykkur. Ef þið leitið mín munuð þið finna mig. Þegar þið leitið mín af öllu hjarta læt ég ykkur finna mig, segir Drottinn.” (Jer 29.11-14a )
Er safnaðarlífið ekki einmitt um þetta? Hvað erum við að gera hér annað en að leita Guðs í von um góða framtíð? Hvers vegna leggjum við að unga fólkinu okkar að koma í kirkjuna sína? Vegna þess að við óskum þeim vonarríkrar framtíðar, óskum þess að þau megi vera farsælt fólk sem þekki rödd Guðs í hjarta sínu og eigi frelsarann Jesú að leiðtoga sínum.

Aftan á messuseðlinum eru skráðar niðurstöður stefnumótunar sem fram fór á stórum safnaðarfundi uppi í Vatnskógi fyrir fjórum árum. Þar blasir við sterk sjálfsmynd, skýr meðvitund og einlægur vilji. Heyrum nú Kristinn lesa þennan texta fyrir okkur:

„Hlutverk Laugarneskirkju að vera öruggur og opinn vettvangur þar sem aðstæður og þarfir fólks eru á dagskrá, mannréttindi í heiðri höfð og virðing borin fyrir náttúrunni. Kirkjan skal vera sameiningartákn í samfélagi okkar þar sem haft er að leiðarljósi að auka félagsauð og draga úr hroka.

Hlutverk Laugarneskirkju er að vera andlegur vettvangur þar sem nafn Jesú Krists er lofað í einu og öllu og leitast er við að almenningur finni sig heima í trúariðkuninni. Helgihald safnaðarins miðar að því að byggja upp og styrkja einstaklinga og veita fólki meiri lífsfyllingu um leið og aðstæður manns og heims eru tjáðar í bæn og þökk.

Laugarneskirkja skal vera leiðandi vettvangur þar sem Guðs orð er tengt við daglegt líf og rými veitt til skoðanaskipta. Hver sá sem þiggur þjónustu safnaðarins og finnur sig heima í helgihaldi hans skal mæta boðskap Krists í prédikun og fræðslu og fá hvatningu til að gera Jesú Krist að leiðtoga lífs síns.“

Vinir! Hér er ekki farið með veggjum eða beðist afsökunar á ónæðinu. Hér talar reyndur söfnuður sem veit að hann á erindi við umhverfi sitt. Ég segi stundum að söfnuður Laugarneskirkju sé málþroska því hér taka svo mörg til máls í daglegu lífi og ólíkar skoðanir eru viðraðar og virtar.

Undanfarnar vikur höfum við þjáðst heilmikið saman. Hvers vegna? Vegna þess að við erum alvöru. Laugarneskirkja er ekta. Hér er ekki ræktuð yfirborðsmennska og ekkert sett á svið. Við erum andleg fjölskylda og þegar breytingar ganga yfir þá finnum við til og tjáum það. Ég held t.d. að ég viti býsna vel hvað fólki finnst í þessu húsi og ég held líka að allir viti minn hug. Ég vona alltént að fólk finni að ég rembist við að meina það sem ég segi og segja það sem ég meina og vera heill – og ég finn að við erum öll að því. Kirkjan er okkur heilög og okkur er ekki sama. Þessi söfnuður er okkur hjartans mál um leið og við eigum ekkert í honum, ekki frekar en fólkið sem einu sinni bar þessa gömlu bók milli húsa í hverfinu en er nú horfið til feðranna.

Biðjum þess að á okkar vakt megi það rætast að nafn Jesú sé heiðrað í Laugarneskirkju eins og það hefur verið heiðrað og tilbeðið frá upphafi. Biðjum þess að þau sem á eftir okkur koma megi hafa ástæðu til þess að þakka það sem við gerðum, að líka þau geti sagt „Við erum rík. Laugarnessöfnuður er langþróaður og á djúpar rætur.“

Amen.

Textar dagsins:

Jer 29.11-14a
1Tím 2.1-6a
Jóh 16.23b-30

Mig langar að vekja athygli á því að á morgun, sunnudag 13. maí kl. 11 verður haldin hugsjónamessa í Laugarneskirkju.

Hér gefur að líta stuttan texta sem nú er orðinn fjögurra ára gamall en var afrakstur fjölmenns safnaðarfundar þar sem hlutverk Laugarneskirkju voru skilgreind. Þessi texti veitir ágæta innsýn í sjálfsmynd safnaðarins og það samtal sem fram mun fara bæði í messunni og svo á auka aðalsafnaðarfundi á eftir. Ég hvet allt Laugarneskirkju-elskandi fólk til þátttöku með okkur og aðra til að fylgjast með.

Þjónandi söfnuður:
Hlutverk Laugarneskirkju að vera öruggur og opinn vettvangur þar sem aðstæður og þarfir fólks eru á dagskrá, mannréttindi í heiðri höfð og virðing borin fyrir náttúrunni. Kirkjan skal vera sameiningartákn í samfélagi okkar þar sem haft er að leiðarljósi að auka félagsauð og draga úr hroka.“

Biðjandi söfnuður:
Hlutverk Laugarneskirkju er að vera andlegur vettvangur þar sem nafn Jesú Krists er lofað í einu og öllu og leitast er við að almenningur finni sig heima í trúariðkuninni. Helgihald safnaðarins miðar að því að byggja upp og styrkja einstaklinga og veita fólki meiri lífsfyllingu um leið og aðstæður manns og heims eru tjáðar í bæn og þökk.

Boðandi söfnuður:
Laugarneskirkja skal vera leiðandi vettvangur þar sem Guðs orð er tengt við daglegt líf og rými veitt til skoðanaskipta. Hver sá sem þiggur þjónustu safnaðarins og finnur sig heima í helgihaldi hans skal mæta boðskap Krists í prédikun og fræðslu og fá hvatningu til að gera Jesú Krist að leiðtoga lífs síns.

Prédikun mín frá í morgun:
Fyrir mörgum árum lánaði góður maður mér bók sem hefst á þessum orðum: Lífið er erfitt. Bók þessi fjallar um gæði lífsins og hamingjuna sjálfa og heitir á ensku The Road Less Traveled eða Fáfarni vegurinn.

Það er eitthvað í okkur mannfólkinu sem veldur því að við óttumst lífið eins og það er. Einhver innbyggð fælni, eitthvert hik þegar kemur að því að fagna tilverunni og taka henni eins og hún birtist. Maður finnur það t.d. vel þegar maður vaknar og vill fara í sundið eða trimmið. „Æ, það er svo erfitt” segir þá hik-röddinn. Maður veit hvað maður vill, en það sem mann langar er oft eitthvað allt annað. Ég vil hreyfa mig og borða hollt, en mig langar e.t.v. bara að liggja fyrir og fá mér ristað brauð uppi í rúmi.

Við sjáum þetta líka í því hvað við erum alltaf hissa á veðrinu. Við erum bara alltaf svo rasandi yfir því þegar hann rignir eða snjóar. Það er alveg sama hvað við lifum lengi á Íslandi, við höldum alltaf áfram að gera ráð fyrir sólstrandaveðri og pirra okkur á þeirri einföldu staðreynd að við erum stödd á 66° gráðu norðlægrar breiddar. Og við erum svo óviðbúin að þjóðin er yfirleitt glænepjulega klædd og hrollur í okkur. Farið niður í bæ á föstudagkvöldi og sjáið unga fólkið okkar. Þetta glæsilega, glaða og hrausta fólk sem fyllir götur og krár. Það er öllum kalt. Það klæðir sig enginn hlýlega. Það er bara bannað. Þannig snýst andúð okkar á óþægindum upp í óþægindi með undarlegum hætti. En lífið er ekki og getur ekki verið þægilegt í eðli sínu. Þægindastuðullinn sem þú býrð við segir mjög lítið um gæði þess lífs sem þú ert að lifa.

Í Guðspjalli dagsin er Jesús að reyna að vekja vini sína og fá þau til að skilja þá einföldu staðreynd að lífið er erfitt og það á að vera það. Veruleikinn sem við erum fædd inn í er þannig gerður að það er mikill núningur sem fylgir. Mikið almennt vesen. Og svo veit lesandinn sem haft hefur fyrir því að lesa guðspjöllin að Jesús er alltaf að reyna að fá vini sína til þess að þora að tala saman um eitt ákveðið mál. En vegna þess að við viljum ekki vesen, viljum bara niðurstöður en engar rannsóknir, – meiri mússík og minna mas,- þá vitum við lang flest ekkert hvað stendur í þessari Biblíu og förum á mis við gæði hennar. Biblían er kennsla í veseni. Trúin á Guð og Jesú er eins og lífið, hún er tímafrek iðkun sem tekur heila mannsævi. En við erum alltaf að leita að stuttum leiðum, viljum finna svona “short cut” á þetta allt saman á meðan lífið er í eðli sínu mjór og langur vegur sem býður ekki upp á neitt annað en að halda áfram dag eftir dag eftir dag.

Einu sinni fyrir mörgum árum var ég kvaddur að húsi til þess að tilkynna andlát. Ég get aldrei vanist þessu. Það er ekki hægt að venjast slíkum verkefnum. Bara hægt að reyna að vanda sig. Ég kannaðist við fólkið í þessu húsi og nú var faðir húsmóðurinnar látinn, aldraður maður. Í knúði dyra og þegar þær lukust upp stóð konan þar undrandi á komu minni en ég tjáði henni að ég væri kominn til þess að færa henni sorgarfregn og spurði hvort hún vildi bjóða mér inn. Þegar við vorum sest við elshúsborðið hjá henni, horfði ég á hana, nefndi nafn föður hennar og spurði hvort það væri ekki alveg rétt að hún væri dóttir hans. Svo færði ég henni andlátsfregninga þar sem hún sat á móti mér. “Mikið held ég að þú hljótir að vera þreyttur sr. Bjarni. Má ég ekki bjóða þér kaffi?” sagði konan. Svo stóð hún á fætur og tók að hella uppá. Hún spurði mig ýmissa almæltra tíðinda og við ræddum um heima og geima. Kaffið var sterkt og gott í þessu húsi og við vorum komin á þriðja bolla þegar konan horfði rannsakandi á mig yfir rúkandi kaffinu og sagði: „Hvenær dó pabbi?”

Þetta var kjarnakona. Sterk og vel gerð manneskja. Hún þurfti þrjá kaffibolla til þess að fara yfir vígstöðu sína gagnvart lífinu. Þurfti að vega og meta hvernig best væri að tækla aðstæðurnar þar til hún ákvað að ræða bara málið augliti til auglitis.

Jesús og vinir hans voru í svipuðum aðstæðum. Það var dauðinn sem var að hrella þau. Dauðinn. Dauðinn er vesen og við viljum hann ekki.

Í sögu dagsins fer Jesús þá leið að hann talar um dauðann og líkir honum við annað sem líka er mikið vesen; fæðingu barns. „Þegar konan fæðir er hún í nauð því stund hennar er komin. Þegar hún hefur alið barnið minnist hún ekki framar þrauta sinna af fögnuði yfir því að maður er í heiminn borinn.”

Við fæðumst öll með erfiði og kvöl inní þennan heim. Það er engin önnur leið inn í heiminn önnur en í gegnum meðgöngu og fæðingu. Vesen.

Ég gleymi því ekki þegar við Jóna Hrönn ókum Laugveginn aftur og aftur og aftur bíðandi eftir símtalinu þegar sonardóttir okkar var að fæðast. Í tuttugustu og eitthvað ferðinni hraut af vörum mínum: „fæðingar eru fáránlegar!”

Jesús var að undirbúa vini sína undir þjáninguna sem beið hans og dauðann á krossinum. Hann var að reyna að fá þau til þess að tala um það sem blasti við og Guðspjöllin sýna hvað lærisveinum Jesú var umhendis að ræða þessi mál, það var eins og þau treystu sér ekki til þess. Í Guðspjalli dagsins sjáum við innsæi Jesú í mannlegt eðli er hann fer þá leið að hann ræðir um eitthvað annað sem síðan varpar ljósi á það sem hann ætlar að segja: „Þegar konan fæðir” byrjar hann. “Þegar konan fæðir er hún í nauð því stund hennar er komin. Þegar hún hefur alið barnið minnist hún ekki framar þrauta sinna af fögnuði yfir því að maður er í heiminn borinn. Eins eruð þér nú hryggir en ég mun sjá ykkur aftur og hjarta ykkar mun fagna og enginn tekur fögnuð ykkar frá yður. “

Erindi Jesú við vini sína er ekki þjáningin heldur fögnuðurinn. “Ég er kominn til þess að þeir hafi líf, líf í fyllstu gnægð.” útskýrir hann í 10. kafla guðspjallsins. (Jóh. 10.10) Og lífssaga Jesú sýnir að líf í fullri gnægð er aldrei laust við þjáningar eða erfiðleika. Gott líf er alltaf líf sem lifað er í gegnum þjáningar og erfiðleika. Þannig eru spilin bara gefin í þesum heimi. Flóttin frá veseninu og óskin um þægindi er í raun flótti frá lífinu. Lífið hittir ekki þægilega á mann, það heilsar manni ekki notalega. Lífið skorar á mann og neyðir mann til þess að hreyfast og breytast.

Helgisagnir Biblíunnar eru um þessa hreyfingu lífsins. Þær eru sagnir af fólki sem valið hefur að lifa á samleið með skapara sínum og þiggja leiðsögn hans. Fyrri ritningarlestur dagsins vísar til þess þegar Guð leiddi Ísraelsþjóðina burt úr öryggi þrælahússins í Egyptalandi og út í óvissuna í eyðimörkinni og öflugasti her heimsins varð að engu er hann fór á eftir þessu fólki: „Svo segir Drottinn sem lagði veg yfir hafið
og braut yfir hin ströngu vötn,
hann sem leiddi út vagna og hesta
ásamt öflugum her
en þeir liggja kyrrir og rísa ekki aftur,
þeir kulnuðu út eins og hörkveikur.
Minnist hvorki hins liðna
né hugleiðið það sem var.
Nú hef ég nýtt fyrir stafni,
nú þegar vottar fyrir því,
sjáið þér það ekki?
Ég geri veg um eyðimörkina
og fljót í auðninni. (Jes 43.16-19)

Gjafari lífsins er ekki verkfræðingur heldur skapari og frelsari. Hann er alltaf að gera eitthvað ómögulegt. Hann býr til veg þar sem engin braut er fær. Hann leiðir fram rennandi fljót þar sem þurrkurinn ræður ríkjum. Guð er guð sem gerir hið ómögulega og með honum verður ómögulegt líf fullt af gæðum. Hann skorar á okkur að horfast í augu við sig, hlusta á rödd sína og hætta flóttanum. Lífið er vesen og góður Guð er höfundur þess. Þess vegna er okkur óhætt að lifa og deyja.

Amen

Textar:
Jes 43.16-19
Heb 13.12-16
Jóh 16.16-23

Mig langar að vekja athygli á tilboði sem hefst í Laugarneskirkju á morgun, miðvikudag 11.4. kl. 16:15. Þetta tilboð er ætlað fólki sem langar til þess að kynnast Biblíunni betur og dýpka sitt innra líf.

Um leið er hér að ræða þróunarverkefni sem er liður í doktorsvinnu vinar míns sr. Gregori Aikins, sem margir hafa kynnst. Næsta haust hyggjumst við stofna félag um þessa vinnu sem bera mun heitið Pílagrímafélagið en núna langar okkur að fá áhugasamt fólk í svolitla þróunarvinnu fjóra miðvikudaga í röð frá 11. apríl til 2. maí. Við munum koma saman í Gamlasalnum í Laugarneskirkju þessa daga kl. 16:15 – 17:30 og tileinka okkur þrjár einfaldar vinnuaðferðir sem um aldir hafa reynst vel öllum sem róa vilja á dýpri mið í andlegum efnum.

Kostnaður er enginn en gott er að mæta með Biblíu undir höndinni. Áhugasamir geta einfaldlega mætt eða sent fyrirspurnir á netfangið mitt: srbjarni@ismennt.is

Prédikun föstudagsins langa:
Um daginn heyrði ég það fullyrt að Jesús Kristur birtist hverri kynslóð með þeim hætti sem hún þarfnaðist. Að hver tíð horfi á Jesú í ljósi síns nútíma, sinna aðstæðna, og dragi af honum þær myndir sem þurfi til að fá heiðarlegt sjónarhorn á ríkjandi aðstæður. Mér þótti þetta viturlega mælt.

Hvað einkennir okkar tíð, okkar nútíma? Hvaða mynd skyldi það vera af Jesú sem mestu varðar í dag? Ég held að þegar sögubækur verði skráðar eftir hundrað ár þá muni okkar tíð rannsökuð í ljósi allra þeirra vona sem okkar kynslóð sá deyja. Það er ljótt að segja svona, en ég held að það sé satt. Við erum kynslóð hinna dauðu vona.
Við erum kynslóðin sem vonaði á tæknina. Kynslóðin sem trúði því að heimurinn gengi eftir vissum lögmálum og þau sem lærðu að leika við þessi lögmál,- leika á þau og með þau, – að þau yrðu mjög glöð og fjarska sæl. Við erum kynslóðin sem trúði á markaðslausnir og tæknilausnir og heildarlausnir á öllum sviðum tilverunnar.

Svo höfum við líka trúað á dugnað og heppni. En við höfum ekki trúað svo mikið á skynsemi eða siðferði og alls ekki á neinn guð. Við höfum tekið því sem gefnu að fólk fengi það sem það ætti skilið, ýmist fyrir dugnað sinn eða bara af heppni. Þess vegna höfum við trúað því að samkeppni leysti flestan vanda og ef sem flestir kepptu á sem flestum sviðum yrði allt svo vel heppnað hjá okkur.

Við erum líka kynslóð sem trúði að til væri gott raunsætt vald sem vildi að öllum gengi vel þótt stundum þyrfti þetta vald að heyja dýrkeyptar orrustur og stríð með brambolti eða setja í gang óskiljanlegar atburðarásir með viðskiptafléttum og peningastreymi með miklu fleiri núllum en hægt væri að skilja. Við vonuðum að til væru réttlát, óhjákvæmileg stríð hins föðurlega og raungóða valds sem alltaf græðir og vill að allir græði með sér.

En þetta hefur nú bara allt saman reynst vera tóm vitleysa. Markaðs- og tæknilausnir eru stundum þægilegar en þær færa ekki gleði eða sælu. Dugnaður, heppni og samkeppni eru ekki alltaf réttustu svörin við lífsgátunni og stóra alltumlykjandi föðurvaldið sem veit betur, – það veit ekki betur. Ítrekað höfum við orðið fyrir vonbrigðum með allt sem við héldum fyrir satt. Og vonbrigði okkar eru svo sár og við erum svo leið á þeim að einmitt núna eru þið öll farin að vona að ég fari ekki að tala um vissa hluti… og ég ætla ekki að gera það. Ég ætla að hlífa okkur við því.

Við erum svikin kynslóð, svikakynslóð.
Í því samhengi er magnað að virða fyrir sér Jesú frá Nasaret. Ekki bara á föstudeginum langa heldur líka þar sem hann liggur í jötunni nýfæddur og valdið sem veit ekki betur er að brugga honum launráð. Barnamorðin í Betlehem eru fyrstu stóru svikin í þeirri sögu. Nei! Heimskulegar ákvarðanir í skattheimtu sem gerðu það að verkum að ungir foreldrar voru komnir á þvæling þegar þau áttu að vera heima að fæða, – það voru fyrstu svikin. Svo komu barnamorðin.
Mögnuð er líka frásögnin í fimmta kafla Jóhannesarguðspjalls þegar Jesús sér mann sem hafði verið sjúkur í 38 ár og læknar hann. Við tekur atburðarás sem endar með því að hinn læknaði bendir óvinum Jesú á hann og Jóhannes skrifar: „Nú sóttu þeir enn fastar að taka hann af lífi.“ (Jóh. 5.18) Eftir stendur mynd af manni með endurheimta heilsu en svikult hjarta.
Svikult hjarta.

Ég fékk nýju bókina hennar Steinunnar Sigurðardóttur, Jójó, í jólagjöf og las hana um daginn mér til gagns og ánægju. Bókin fjallar einmit um svik í breiðum skilningi. Þegar aðal persóna sögunnar, Martin Montag , rifjar upp fyrstu kynni sín af konunni sinni og minnist þess er hann sá hana og hreifst af henni samstundis, þá segir hann m.a. „Það voru svik við fyrstu sýn.“ Og síðar fær lesandinn innýn í þau svik… Stundum á maður ekkert að bjóða nema svik.

Jóhannes guðspjallamaður segir að Jesús hafi vitað frá upphafi hver sá var sem myndi svíkja hann. (Jóh. 6.64) Og Guðspjöllin öll lýsa milli línanna þeirri einsemd sem Jesús lifði í samfélagi við vini sína, hvernig hann reyndi ítrekað að leiða þeim fyrir sjónir þá þjáningu sem beið hans, að hann yrði deyddur og að á þriðja degi myndi hann upp rísa. En lærisveinarnir voru bara ekki færir um að taka við því; fóru alltaf út í aðra sálma. Pétur tók sig m.a.s. til í eitt skiptið og skammaði Jesú fyrir að segja svona. (Matt. 16.21-22)

Eftir því sem á frásögnina líður vex tilfinning manns fyrir því hve svikinn Jesús er af samfélaginu við vini sinna. Það er eins og þeir læri aldrei neitt, haldi alltaf áfram að metast og hnoðast og misskilji í sífellu það erindi sem Jesús á og er. Þess atburðar er getið í öllum guðspjöllunum nema hjá Jóhannesi er Jesús eitt sinn stóð frammi fyrir getuleysi lærisveinahópsins í samskiptum við fólk að Jesús sagði þessi orð: „Þú vantrúa og rangsnúna kynslóð, hversu lengi á ég að vera hjá ykkur? Hversu lengi á ég að umbera ykkur? (Matt. 17.17, Mark. 9.19, Lúk. 9.41)

Loks situr hann við síðustu kvöldmáltíðina og segir: „Hjartanlega hef ég þráð að neyta þessarar páskamáltíðar með ykkur áður en ég líð.“ (Lúk. 22.15) Og m.a.s. þar, m.a.s. við allra síðustu næðisstundina sem Jesús fær í þessum heimi er frá því greint að þeir fóru að metast um það hver þeirra væri talinn mestur. (Lúk. 22.24)
Kannske var það þess vegna sem Jesús stóð upp og fór bara að þvo þeim um fæturna. Hann gat ekki breytt þeim, en hann gat elskað þá. Jóhannes hefur svo fallegan formála að síðustu kvöldmáltíðinni þegar hann segir: „Hátíð páskanna var að ganga í garð. Jesús vissi að stund hans var komin og að hann færi burt úr þessum heimi til föðurins. Hann hafði elskað sína, þá sem í heiminum voru. Hann elskaði þá uns yfir lauk.“ (Jóh. 13) Og það er líka Jóhannes sem lýsir fótaþvottinum og þeim samskiptum sem Jesús á við Pétur af því tilefni. Hvernig Pétur fann sig knúinn til að stympast við Jesú og þáði þjónustu hans líkt og nauðugur. „Nú skilur þú ekki það sem ég er að gera,“ útskýrði Jesús, „en seinna muntu skilja það.“ (Jóh. 13.7)
Það er mikil viska í því fólgin að svikasögu Péturs við Jesú er lýst í meiri smáatriðum en flestu öðru í guðspjöllunum. Pétur er kletturinn. Pétur er leiðtogi lærisveinahópsins. “Á þessum kletti mun ég byggja kirkju mína” hafði Jesús sagt um Pétur er hann gaf honum sitt nýja nafn. Áður hafði hann heitið Símon en Jesús nefndi hann Pétur sem merkir klettur. „Á þessum kletti mun ég byggja kirkju mína” mælti hann og það urðu orð að sönnu. Svik Péturs reyndust ekki stærri en ást frelsarans. Kirkja Krists varð að veruleika og lifir og dafnar um víða veröld í öllum sínum fjölbreytileika og fegurð.

Ég sagði í upphafi að e.t.v. muni sagan meta okkar samtíma sem svikatíð. Við erum svo svikin að við nennum ekki lengur að ræða það. Það hefur svo margt brugðist af því sem við töldum tryggt og sjálfgefið að einmitt þessa daga erum við sem samfélag hér á okkar eyju södd á vonbrigðum. Pakksödd. Sagan af Jesú og öllum þeim brigðum og brestum sem hann mátti þola er ekki sögð að ástæðulausu. Hún er sögð til þess að við getum fundið skjól til að kannast við og þekkja okkur sjálf. Okkar svik. Verstu vonbrigði allra vonbrigða eru þau að vera sjálfur svikari. Og lækningin hefst þegar við hvert og eitt lærum að þekkja okkar eigin svikasögu. Það er leiðin að heilbrigðu lífi að gera sér grein fyrir því hvaða fólk og hvaða málefni maður hefur sjálfur svikið og skaðað. Og mest skaðar maður sjálfan sig.

Við heyrðum áðan lýsinguna á svikum Péturs í hallargarði æðsta prestsins. Er Pétur hafði í þrígang neitað því að hann þekkti Jesú segir orðrétt hjá Lúkasi: „Og jafnskjótt sem hann sagði þetta gól hani. Og Drottinn vék sér við og leit til Péturs. Þá minntist Pétur orða Drottins er hann mælti við hann: „Áður en hani galar í dag muntu þrisvar afneita mér.“ Og hann gekk út og grét beisklega.”
- Drottinn vék sér við og leit til Péturs. Hvernig heldur þú að Jesús hafi horft á Pétur? Hvað heldur þú að hafi falist í augnaráði frelsarans er hann snéri sér og horfði yfir eldinn í hallargarðinum og augu þeirra mættust?

„Símon Jóhannesson” sagði Jesús við Pétur er þeir síðar sátu og horfðust í augu yfir kolaeldi við Genesaretvatnið. „Símon!“ Þetta er ein af síðustu frásögnunum af því sem átti sér stað eftir upprisu Jesú áður en hann steig til himna. Jesús ávarpar Pétur með gamla nafninu. Sá Pétur sem þarna sat var búinn að ganga í gegnum hakkavél reynslunnar, ef svo má að orði komast um jafn alvarlegt mál. Þeir sitja við kolaeld eins og þann sem logað hafði í hallargarðinum og horfast í augu. Í þrígang, jafn oft og Péur hafði neitað því að þekkja meistara sinn, spurði Jesús: „Símon Jóhannesson, elskar þú mig?” Jóhannes greinir frá samskiptum þeirra í 21. kafla guðspjallsins og það er magnþrungið er Pétur svarar í þriðja sinn: „Drottinn, þú veist allt. Þú veist að ég elska þig.“

Það var ekki bara Jesús sem vissi allt í þessu máli. Pétur vissi allt um sitt eigið svikula hjarta.

Þegar Martin Montag í sögu Steinunnar Sigurðardóttur horfir í huganum á sinn fyrsta fund með konunni sem hann elskar þá segir hann: „Það voru svik við fyrstu sýn.” Í ljós kemur að þetta heiðarlega innsæi mannsins verður lykillinn að bata hans og lesandinn kveður bókina með von í hjarta.

Þannig er líka sagan af Pétri og þannig má vera sagan mín og þín. Við megum segja eins og Pétur „Drottinn, þú veist allt.” Og í því samhengi. Í beinu samhengi við það allt þekkjandi betur og betur okkar eigið svikula hjarta getum við horft í augu frelsarans yfir kolaeldi reynslunnar og sagt: “Drottinn þú veist allt. Þú veist að ég elska þig.”

Amen.

Prédikun gærdagsins við Kvöldmessu um náttúru Íslands:

Hefur þú komið upp á hálendi Íslands? Þekkir þú hvernig það er að standa höggdofa horfandi yfir víðerni landsins? Sá sem hefur fikrað sig yfir sprungin skriðjökulsranann á björtum sumardegi á leið sinni upp á Dyngjujökul og horft þaðan norður yfir hina vængjuðu auðn þar sem Trölladyngja breiðir úr sér í vestri, Þorvaldstindur gnæfir við Öskju og Herðubreið rís yfir landið í tign sinni og ró, – sá sem það hefur reynt verður aldrei samur.

Ef þú hefur legið á mosaþembu yst á Langanesi í sól og logni og drukkið í þig ilmandi veruleika mófuglsins og hikandi skriðið út á hamarsbrún þar sem heitir Fontur og horft ofan í ríki bjargfuglsins þar sem skiptast á byggðir Fýlsins og Ritunnar og Teistunnar í sínu sveimandi gargi og dritandi bjástri sem staðið hefur í tugþúsundir ára löngulögnu áður en mannsaugða leit þetta land, þá skilur þú lífið og landið nýjum skilningi upp frá því. Þá veistu að það er heimska að halda að hægt sé að eiga land. Fuglinn á landið. Tófan og músin, lyngið og kjarrið, mosinn og smágerð flóran sem fagnað hefur vori í þúsundir ára á þetta land á undan okkur. Við höfum verið hér í rétt rúm þúsund ár ásamt hundi, ketti og búsmala. Gestir í fögru landi.

Ég varð að henda gamla göngutjaldinu mínu um daginn. Ég keypti það í Útilífi í Glæsibæ þegar ég var unglingur. Þetta tjald var eitt af þeim fyrstu sem komu á markaðinn með léttum álstöngum og þunnum dúk sem stóðst íslenskt rok. Í því átti ég ótal sælustundir á ólíkum áfangastöðum og þegar við Jóna Hrönn hófum hjúskap okkar bar ég þetta tjald í búið ásamt prímusi og bakpoka, einum bláum Lúxorlampa og skrifstofustól. Og enda þótt hún ætti græjur og borðstofusett og heila þvottavél þá fannst mér mitt tillegg vera all nokkuð. Einkum tjaldið.

Ég gleymi aldrei atviki sem gerðist eitt sinn er ég hafði farið einn hér upp á Hellisheiði á björtu sumri og gist í tjaldi mínu við lækjarpsprænu austarlega á Hengilsvæðinu. Um morguninn vakna ég í mildum andvara með notalegar harðsperrur í skrokknum, rís upp við dogg og hyggst gá til veðurs. En sem ég renni upp lásnum til að líta út mætir mér ásjóna sem horfir á mig alvöruþrungnu augnaráði í svo sem hálfs meters fjarlægð. Ég held raunverulega að hjartað hafi stoppað í brjósti mér þegar þessi persóna fnæsti hásu hljóði. Þá snéri hún sér í ofboði svo sá í foruga ullarlagða og tók á rás. Ég stóð lengi vankaður í tjalddyrunum á fjórum fótum og horfði á eftir kindinni hverfa niður eftir gilskorningnum. Ég veit ekki hvort okkar hefur verið lengur að ná adrenalíninu úr blóði sínu þennan morgun en báðum var okkur verulega brugðið. Við vorum þarna bæði í sama rétti, rollan og ég, en hvorugt átti von á hinu.

Hvað er land? Hvaða er náttúra?

Hin forna hebreska og kristna hefð gefur mörg mikilvæg skilaboð varðandi afstöðuna til landsins. Sagan sem sögð er í Gamla Testamenntinu er saga af sáttmála sem snérist ekki síst um meðhöndlun á landi. Guð gerði sáttmála við Abraham og síðar við afkomendur hans Ísraelsþjóðina, sáttmála um líf í landi. „Ekki má selja land fyrir fullt og allt því að ég á landið.“ segir Guð í 25. kafla 3. Mósebókar og bætir við: „Þið eruð aðeins aðkomumenn og leiguliðar hjá mér.“ (3. Mós. 25.23)

Eitt stærsta vandamál mannkyns er hroki. Hroki er eins konar aðal-veiki. Við höldum að við séum aðal, en við þurfum ekki að vera nema svo sem tvo sólarhringa á fjöllum eða úti á annesjum á Íslandi til þess að læknast af aðal-veikinni. Þess á milli er gott að lesa Biblíuna og biðja til Guðs, áhrifin eru hliðstæð.
Hvaða stórkostlegu sjávarsýn hefur skáldið sem orti 24. Davíðssálm hafa haft fyrir augum:
„Drottni heyrir jörðin og allt sem á henni er,
heimurinn og þeir sem í honum búa,
því hann hefur grundvallað hana á hafinu,
fest hana á vötnunum.“

Og hver hefði ekki viljað vera með í þessari útilegu?:
„ Himnarnir segja frá Guðs dýrð,
festingin kunngjörir verkin hans handa.
Hver dagur kennir öðrum
og hver nótt boðar annari speki.
Engin ræða, engin orð,
ekki heyrist raust þeirra.
Þó berst boðskapur þeirra um alla jörð
og orð þeirra ná til endimarka heims.“ (Sálm 19.2-5)

‚Þér er óhætt‘ er Guð alltaf að segja. Orð hans streymir til okkar úr öllum áttum þótt við heyrum það ekki, skiljum það ekki, viljum það ekki.
‚Þér er óhætt ef þú bara hættir að verja þig. Þú átt allt ef þú bara getur skilið að þú átt ekkert. Þú ert allt ef þú bara vilt taka við því að þú ert ekkert.‘

Sá sem heldur að hann eigi fjall á ekki neitt. Sá sem heldur að hann eigi hafið og gæði þess fyrir sig er allslaus. Sá sem ætlar að bjarga lífi sínu mun týna því. „Ekki má selja land fyrir full og allt því að ég á landið. Þið eruð aðeins aðkomumenn og leiguliðar hjá mér.“ Þetta er fyrsta vers í öllu eignarhaldi. Engin ráðstöfun er varanleg, allt er að láni, við erum bara gestir og leiguliðar. Ef við höldum að við séum eitthvað annað og meira verður hrokinn og heimskan hlutskipti okkar.

Í þriðju Mósebók eru líka ákvæði um meðhöndlun á landi. Þar er staðfest að landið þarf að njóta hvíldar. Þar segir svo í 25. kaflanum:
„Þegar þið komið inn í landið, sem ég gef ykkur, skal landið hvílast Drottni til dýrðar. Sex ár skaltu sá í akur þinn og sex ár skaltu klippa víngarð þinn og hirða afrakstur hans. En sjöunda árið skal landið hvílast algjörlega. Það er hvíld Drottni til dýrðar. [...] Það sem landið gefur af sér hvíldarrárið skal vera fæða handa ykkur, handa sjálfum þér, þræli þínum, ambátt þinni, kaupamanni þínum og aðkomumönnunum hjá þér. Allar afurðir landsins sulu vera fénaði þínum og villidýrum til fæðu í landi þínu.“ (3. Mós. 25.2-7)

Við sem lifum á tímum línuritsins, hagvaxtarins og ávöxtunarkröfunnar eigum bágt með að kyngja svona skilaboðum. En lifum við ekki líka á tímum hopandi jökla og hækkandi sjávarborðs, hverfandi regnskóga og aukinnnar misskiptingar? Aldrei hefur lífkeðjan engst af jafn gengdarlausum ágangi og þráð hvíld. Hvíld.

„Þú skalt telja sjö hvíldarár“ heldur hin forna lögbók Móse áfram. „Þú skalt telja sjö hvíldarár, sjö sinnum sjö ár svo að tímabil sjö hvíldarára verði fjörutíu og níu ár. Tíunda dag sjöunda mánaðar skaltu blása fagnaðarblástur með hafurshorninu [...] alls staðar í landi ykkar. Þannig skuluð þið kunngjöra helgi fimmtugasta ársins og boða lausn í landinu fyrir alla íbúa þess: Þetta skal vera ykkur fagnaðar ár. Þá skal hver maður halda heim til jarðeignar sinnar, sérhver skal snúa heim til ættar sinnar.“ (3. Mós. 25.8-10) Í framhaldi er því svo lýst með all nákvæmum hætti hvernig fagnaðarárið skuli á hálfrar aldar fresti valda því að allt það fólk sem komist hefur í skuldir, misst land sitt og jafnvel sjálft orðið ánauðugir þrælar skuli fá frelsi og fara heim til ættar sinnar.

Sú hgsun sem hér býr að baki er ljós og auðskilin enn í dag, og talar raunar furðu sterkt inn í ástand heismálanna og stöðuna í íslensku samfélagi. Landið og lífið er öllum af Guði gefið og enda þótt mannanna láni sé misskipt er sanngjarnt að alltént einu sinni á hverri mannsævi geti maður vænst þess að mega líta upp og finna sig frjálsan í eigin tilveru. Nánar segir: „Þegar landi þinn lendir í kröggum og selur sig þér mátt þú ekki láta hann vinna þrælavinnu. Hann á að vera hjá þér eins og daglaunamaður eða gestur og vinna hjá þér til næsta fagnaðarárs. Þá skal hann fara frá þér frjáls maður ásamt börnum sínum og snúa aftur til ættmenna sinna og jarðeignar forfeðra sinna. Vegna þess að þeir eru þrælar mínir, sem ég leiddi út úr Egyptalandi, má ekki selja þá mansali. Þú skalt ekki beita þá valdi. Sýndu Guði þínum lotningu.“ (3. Mós. 39-43)

Þannig er staðfest að lotning fyrir Guði birtist m.a. með þrennum hætti:
• í virðingu fyrir landinu að það megi hvíla í sjálfu sér,
• í trúnaði við alla lifandi náttúru að hún fái að njóta sín á eigin forsendum
• og í sáttmála manna í millum að við beitum ekki hvert annað valdi.
Að öðrum kosti kann að rætast ávarp skáldsins til lands og þjóðar sem sungið var hér áðan:

Ó þú skrínlagða heimska
og skrautklætta smán.
Mín skömm og mín tár og mitt blóð.

Amen.

Það verður frábært að koma í kvöldmessu annað kvöld, sunnudag 11.3., kl. 20:00. Þar verður íslensk náttúra í öndvegi. Páll Ásgeir Ásgeirsson rithöfundur og leiðsögumaður fjallar um víðernisástríðu sína, Kór Laugarneskirkju syngur náttúrustemmur og ættjarðarsálma við undirleik djasstríós Gunnars Gunnarssonar sem leikur á píanó en Tómas R. Einarsson á bassa og Matthías MD. Hemstock á trommur. Sjálfur hyggst ég tala um gæði landsins í ljósi 3. Mósebókar og Daviðssálma en í messukaffi býður Unglingafélagið Adrenalín upp á vöfflur til styrktar fyrirhuguðu ferðalagi á vit sveitarinnar.

Svo minni ég að sjálfsögðu á fjölskyldumessuna og sunnudagskólann kl. 11. Þar verður ekki síður ljúft að koma.

Það virkar að koma í kirkju!

Ég tók eftir því að Einar Steingrímsson sem hér bloggar beindi spurningu til guðfæðinga og presta sem vilja kalla sig frjálslynda um það hvernig á því standi að við tökum þátt í þeim leik að dragnast með Biblíuna í núverandi mynd sem trúarrit okkar kristinna manna.
Gott að spurt er og skylt að reyna að svara.

Einar segir í grein sinni: „Það er óþarfi að tína hér til hin vel þekktu dæmi um hatursboðskap Biblíunnar og þá ógeðfelldu afstöðu sem þar birtist í mörgum málum, t.d. gagnvart samkynhneigðum og konum, og almennt um þær viðbjóðslegu refsingar sem fyrirskipaðar eru þeim sem fara út af sporinu.

Sem betur fer gildir það um marga, og líklega langflesta, presta kristinnar kirkju á Íslandi að þeir hafna algerlega haturs- og kúgunarboðskapnum sem svo mikið er um í Biblíunni, og margir þeirra eru meira að segja áberandi í baráttu fyrir ýmsum þeim mannréttindum sem fara í bága við boðun Biblíunnar. Í því ljósi er hins vegar óskiljanlegt af hverju þeir lýsa því samt yfir að þeir líti á þetta rit sem „uppsprettu og mælikvarða boðunar, trúar og lífs.“

Vandinn sem hér birtist í orðum Einars er að mínu áliti ekki síst sá að einhvern veginn hefur það gerst að skynsamt og ágætlega upplýst fólk sem í daglsgu lífi kann vel að lesa í ólíka texta og er lipurt í listinni að túlka hinar margbreytilegu aðstæður hefur kyngt þeirri hugmynd að trú sé einfaldlega það að hafa eitthvað fyrir satt. Menn álíta að trú og þ.a.l. trúarbrögð séu eins konar skapalán sem fólk geti notað til þess að skella yfir veruleikann og útskýra fyrir öllum í einu hvernig allt sé nú í pottinn búið í henni veröld. Og réttilega benda menn á að ef Biblían er lesin með þessum væntingum megi álíta það kristna trú að veröldin í allri sinni dýrð hafi orðið til á sex dögum. Jörðin er þá flöt, standandi á fjórum stólpum á einhverjum óskilgreindum grundvelli. Yfir hana er strengd mikil festing og ofan við hana eru vötn sem stundum fossa niður ef guðinn er í óstuði eða mennirnir með uppsteyt. Karlar eru konum æðri, fjölkvæni, þrælahald og dauðadómar fyrir smámuni sjálfsagðir dagskrárliðir mannlífsins auk þess sem meiri hluti fólks á pantað laust pláss í eilífu helvíti þegar það er búið að hringlast í hérvistinni þann tíma sem dómari allra hluta ákveður. – Þessi snöggsoðna Biblíutúlkun er í tísku núna. Kannski er hún í tísku vegna þess að hún er fyndin og fáránleg, og líka kannski vegna þess að hún er þannig að allir geta lært hana hratt og örugglega og eru þar með búnir að afgreiða trúmálin og geta snúið sér að öðru skemmtilegra. Þú hittir varla karlmann undir þrítugu sem er ekki með þessa guðfræði á tagteinum, kann hana utan að og ætlar sko ekki að skipta um þessa skemmtilegu skoðun.

Gallinn við þessa Biblíutúlkun er bara sá að hún felur í sér eina megin rökvillu. Hér er trúin afgreidd sem heimska á þeim forsendum að hún sé bókstafstrú en rökfærslan sem notuð er til að afsanna gildi þessarar bókstafstrúaröfga eru hrein bókstafstrúarrök. Forsendan sem menn gefa sér í blindni er sú sem ég gat um í upphafi, að trú sé það að hafa eitthvað fyrir satt. Trúin er álitin tæki í höndum hins trúaða. Það sem enn gerir þetta flóknara er sú staðreynd að menning okkar hefur um nokkurt skeið verið plöguð af kristnum bókstafstrúarmönnum sem hafa gengið mjög langt í því að meðhöndla Biblíuna eins og „manual“ á lífið með hræðilegum einföldunum og bókstafsöfgum. Og vegna þess að við lifum í sítengdu fjölmiðlunarsamfélagi þar sem skemmtanagildið er ofar sannleiksgildinu fá bókstafstrúaðir öfgamenn þá stöðu í vitund almennings að þeir séu fulltrúar hinnar almennu kirkju. Við það er erfitt að eiga þegar við bætist harðsnúinn her bókstafs-vantrúarmanna sem eru nákvæmlega af sama sauðahúsi og elska að hata sína líka.

Inntak kristinnar trúar er ekki það að halda eitthvað um Guð og heim. Inntak kristinnar trúar er samfélag við æðri mátt. Biblíusögurnar eru fornar sagnir af reynslu einstaklinga, hópa og þjóða af samfélagi við þennan æðri mátt. Þar ægir mörgu saman og mótsagnir æpa hver á aðra og eiga að gera það. Gamla Testamenntið er fyrir sitt leyti sett saman 600 árum fyrir komu Jesú og er í eðli sínu rannsóknarskýrsla eins og sú sem við fengum hér um árið. Þar höfðu þau tíðindi orðið að múrbrjótar Nebúkadnesars höfðu brotið niður múra Jerúsalem og þorri allra mennta- og iðnaðarmanna hafði verið herleddur til höfuðborgarinnar Babyloníu. – Hvernig gat þjóðfélag okkar ratað í slíkar ógöngur? Hvað leiddi til hrunsins? Það er spurningin sem verið er að svara með upphaflegri söfnun þeirra rita sem þar er raðað saman. Pólitíska sagan sem sögð er er löng og merk og rauði þráðurinn í henni er sá að sýna hvernig Guð hafnar yfirráðahyggju en krefst valddreifingar og jöfnuðar. Rakin er sagan um það hvernig hebresku þrælarnir voru frelsaðir undan kúgun Faraós í Egyptalandi og þeim gefið lögmál til að lifa eftir í stað þess að hafa yfirvald. Og svo er rakin mjög nákvæmlega hin félagspólitíska hrakningasaga þjóðarinnar sem endar með hruni múrsins og upplausn samfélagsins. Ástæðan er rakin til óhlýðni við Guð og þess að sáttmálinn hafi ekki verið haldinn, lögmál lífsins hafi ekki verið virt.

Í upphafi Gamla Testamenntisins eru tvær sköpunarsögur. Sú fyrri er sett fram til höfuðs vinsælustu og útbreiddustu sköpunarsögunni á þeim tíma, sögunni um guðinn Mardúk sem skapaði heiminn með því að bana hinu ægilega sjóskrímsli Thíamat (sem raunar var móðir hans) og eftir frækileg fantabrögð strengdi hann út húð skrímslisins og skapaði úr henni heiminn. Babýloníska sköpunarsagan er spennandi bardagasaga á meðan hebreska sköpunarsagan er fagurt ljóð. Í þeirri fyrri er verið að segja: Fyrst kemur vel heppnuð valdbeiting, síðan kemur hið góða líf. Hebreska sköpunarsagan andmælir þessu og segir: Nei, fyrst er Orðið, hugsunin, lógíkin, – síðan kemur hið góða líf. Hér eru s.s. á ferð hin klassísku átök milli valdsins sem safnar sjálfu sér og þess valds sem dreifir sér. Það er því sorgleg hálfmenntun þegar menn halda því fram að sköpunarsögur Biblíunnar fjalli um það hvernig heimurinn hafi orðið til. Þær eru ekki að segja það heldur eru þær að svar hinu: Til hvers er þessi heimur og hvaða lögmál liggja honum til grundvallar?

Öll Biblían er ein alsherja höfnun á valdboði og hroka og ákall um það að við viðurkennum að lífið er í eðli sínu gjöf sem meðhöndla skuli í undrun og þakklæti. Hún er samtal þar sem fyrri textar hennar eru túlkaðir inn í nýjar aðstæður og Jesús sjálfur túlkar Gamla Testamenntið en er síðan túlkaður af postulunum í bréfunum og öll prédikun, og líka þetta samtal sem hér á sér stað er síðan áframhald þeirrar aldagömlu orðræðu. Nei, Biblíunni, hefur einmitt ekki verið lokað! Við erum að skrifa hana hér og nú, lifa hana hér og nú.

Það er ekki kristin trú að orðin í Biblíunni séu einfaldlega Guðs orð. Það er Jesús Kristur sem er Orðið og orð Biblíunnar skiljast í gegnum persónu hans. Svo gerist það, og það er marslungið undur, að við lestur Biblíunnar verður Guðs vilji manni ljósari. Guðs Orð fær aukinn hljómgrunn í sálinn á manni við lestur ritninganna. Það er reynsla flestra trúaðra. Sjálfur fer ég ekki í ferðalög án þess að taka með mér Biblíuna vegna þess að ég er tengdur henni djúpum böndum, ég skil sjálfan mig og finn Guð minn við lestur ritningarinnar. Ekki vegna þess að Guð lúri milli blaðsíðna eða búi í prentsvertunni, heldur vegna þess að iðkun Biblíulesturs og bænar leysir mig frá egóinu og óttanum.

Það eru engin geimvísindi að skilja kristna trú. Hún kristallast í persónu Jesú frá Nasaret og það tekur svona eina kvöldstund að lesa eitt Guðspjallanna og fatta um hvað málið snýst. En fyrst þarf maður að leggja frá sér hrokann og hleypidómana. Ef maður ætlar að halda fast við bókstafinn verður maður að leita annað en til Jesú. Og ætli maður að nota trúna sem tæki mun Jesús frá Nasaret alltaf fara í taugarnar á manni. Kristin trú er félagsskapur við lifandi persónu og hún er meira en það, hún er hlýðni við þessa persónu. Hlýðni við Jesú sem kenndi okkur að ávarpa guðinn og segja: helgist þitt nafn, komi þitt ríki, verði þinn vilji, þegar það liggur miklu nær okkar litla skelkaða egói að segja: helgist mitt nafn, komi mitt ríki, verði minn vilji.

Og án þess að það sé útskýrt bókstaflega þá er því trúað að sjálfur guðinn elski heiminn svo mikið að hann hafi gerst einn af okkur í persónu Jesú frá Nasaret. Afleiðing þess er sú að sá sem gerist lærisvein Jesú getur ekki litið niður á aðra og heldur ekki upp til annara. Ef Guð er bróðir okkar þá erum við öll jöfn. Sem er náttúrulega dálítið snjallt. Og ef Guð er foreldri okkar þá erum við öll skuldbundin því sem hann hefur skapað, að varðveita það og annast.

Þess vegna er Kristin trú í eðli sínu hógvær átrúnaður sem um leið hefur sterka pólitíska og félagslega skírskotun. Og þegar presturinn tekur Biblíuna af altarinu til þess að lesa upp úr henni er hann í raun að fletta fjölskyldualbúminu sem segir allskyns sögur sem allir kannast við og finna sig í.

Svo þakka ég þeim örfáu sem nokkurn tíman munu endast til að lesa það sem ég hef hér skrifað og bið þau vel að lifa.

Prédikun dagsins:

Í dag blasir Jesús Kristur við okkur þar sem hann stendur í röð.
Jesús í röð!

Ég hef alltaf haft lúmskt gaman af Jesúbröndurum þótt ég reyni stundum, stöðu minnar vegna, að hlægja ekki að þeim þegar aðrir heyra til. Jesúbrandarar ganga allir út á það sama, þeir sýna Jesú í óvæntum kringumstæðum. Síðast sá ég í sjónvarpinu svona senu þar sem maður liggur á bekk og er að tala við sálfræðinginn. Maðurinn lætur móðan mása um allt og ekkert og sefandi rödd sálans heyrist annað slagið uns linsunni er snúið og í ljós kemur að þar situr frelsarinn sjálfur í stóli sálfræðingsins vel hærður í sandölum og síðum kufli. Ég hló eins og krakki. Sagan af skírn Jesú í ánni Jórdan er í ætt við þetta. Menn koma í hópum og standa í röð til að komast að hjá Jóhannesi skírara, sem fyrir sitt leyti hefur þetta ævarandi skemmtanagildi klæddur í úlfaldaskinn sem aldrei og hvergi hefur verið í tísku og lifir á sínu sérstaka hráfæði; engisprettum og villihunangi. Í röðinni ægir saman allskyns fólki, sjómönnum og búandliði í bland við flækinga og rómverska hermenn og svo er Jesús allt í einu kominn í halrófuna. Jesús í röð. Hversu margar altaristöflur skyldu vera til í veröldinni þar sem Jesú er sýndur standandi í röð? Ég efast um að slík finnist nokkurs staðar.

Hið óvænta samhengi er inntak allrar fyndni og frá því sjónarhorni má segja að fagnaðarerindi Biblíunnar, góða fréttin um Jesú, sé í eðli sínu fyndin. Sagan er ágæt um soninn sem liggur grátandi undir rúmi og segir við mömmu sína: “Ég vil ekki fara í skólann. Krakkarnir stríða mér og kennararnir eru á móti mér.”
Mannan svarar: “En Vilhjálmur minn, þú verður að fara í skólann!”
“Já en ég vil það ekki!”
„En þú ert nú einu sinni skólastjórinn!” ansar þá mamman.

Sagan er fyndin vegna þess að myndin af drengnum undir rúminu stökkbreytist í höfði okkar við hina óvæntu rökfærslu mömmunnar. Það er hið óvænta sem er fyndið. Hvað er óvæntara en Guð í jötu? Guð búandi með fólkinu sínu í litlu merkingarlausu þorpi talandi einhverja málýsku á merkingarlausu landsvæði eins og Galíleu? Hversu fyndið er það að fyrsta kraftaverk Jesú hafi verið það að redda brúðkaupsveislu með því að breyta vatni í vín af því að mamma hans vildi það!? Eða þegar þorpsbúar í Nasaret horfa hver á annan og spyrja í forundran: „Er þetta ekki hann Jesús, sonur Jósefs? Við þekkjum bæði föður hans og móður. Hvernig getur hann sagt að hann sé stiginn niður af himni?“ (Jóh. 6.42)
Í inngangskaflanum að Jóhannesarguðspjalli er þetta vandamál viðrað með ljóðrænu orðalagi þegar Jesús er kynntur svona til sögunnar: „Hann var í heiminum og heimurinn var orðinn til fyrir hann en heimurinn þekkti hann ekki.” (Jóh. 1.10)

Hugmyndin um Guð standandi í röðinni næst þér er bara svo óvænt að hún verður varla tekin alvarlega. Fólki er ekki og hefur aldrei verið sama um guðsmynd sína og það vill ekkert fleipur og vitleysisgang þegar kemur að sjálfri heimsmyndinni. Einmitt þess vegna, – vegna þess að fólk tekur lífið alvarlega – þá eru algeng viðbrögð við Jesú Kristi hneykslun og reiði, hvort heldur fólk á veraldlega eða trúarlega heimsmynd. Lái mönnum hver sem vill.

Páll postuli nálgast þetta í upphafi Korintubréfsins þegar hann segir:
„Enda þótt speki Guðs sé í heiminum gátu mennirnir ekki þekkt Guð með sinni speki. Þess vegna ákvað Guð að boða það sem er heimska í augum manna og frelsa þá sem trúa. Gyðingar heimta tákn og Grikkir leita að speki en við prédikum Krist krossfestan, Gyðingum hneyksli og heiðingjum heimsku.” (1. Kor. 1.21.-25)

Nei, fólk er ekki vitlaust. Fólki er alvara með líf sitt og sína heimsmynd og það er ekki hægt að ætlast til þess að nokkur lifandi sál trúi því að almáttugur guð hafi gerst maður á meðal manna. Það væri bara ósanngjarnt að ætlast til þess. Jesús Kristur og guðspjallasagan öll er og verður heimska og hneyksli í augum heimsins – og einmitt þar liggur styrkur trúarinnar.

„Hann var í heiminum og heimurinn var orðinn til fyrir hann en heimurinn þekkti hann ekki.” segir Jóhannes og heldur áfram: „Hann kom til eignar sinnar en hans eigið fólk tók ekki við honum. En öllum þeim sem tóku við honum gaf hann rétt til að verða Guðs börn, þeim sem trúa á nafn hans. Þau urðu ekki til á náttúrulegan hátt né af vilja manns heldur eru þau af Guði fædd.” (v.10-13)

Trúin á Jesú, sá veruleiki sem Kristin kirkja er í þessum heimi er ekki náttúrulegt fyrirbæri. Trúin á Jesú er himnesk opinberun og hver sem hana á er endurfæddur af Guði.

„Og Orðið varð hold,” útskýrir Jóhannes. Það merkir að hugurinn sem í upphafi mælti fram veruleikann, sá hugur sem allt ljós öll fegurð og skynsemi á upphaf sitt í gerðist maður.
„Orðið varð hold, hann bjó með oss, fullur náðar og sannleika og vér sáum dýrð hans, dýrð sem sonurinn eini á frá föðurnum.” (v.14)
Átt þú þessa trú? Hefur dýrð þessa hneykslanlega og heimskulega guðs blasað við innri augum þínum? Velkomin(n) þá í hóp hinna hlægilegu Guðs barna.

Guðs börn! Hvað er það? Það er eitthvað svona álíka skynsamlegt og Jesús í röð.

Ef við segjum um okkur sjálf að við séum Guðs börn, þá erum við að segja að við eigum sameiginlegt foreldri, séum systkin. Við erum að segja það sem Jesús var að segja með því að stilla sér upp í röðina með búandliðinu, sjómönnunum, flækingunum, útlensku hermönnunum og öllum hinum til þess að játa sig syndugan í hópi syndugra manna. Við erum að segja að við séum hvorki meira né minna en manneskjur. Hvorki meira né minna. Manneskjur af holdi og blóði í hópi annara sem einnig eru af holdi og blóði. Að við séum fólk. Að við séum háð aðstæðum okkar, háð hvert öðru, háð fyrirgefningu annara, háð þjónustu og hjálp annara, bundin eigin takmörkunum, samofin öllum mönnum og öllu sem lifir… og á sama tíma horfandi til himins í hjartans þrá af því að við vitum að föðurland okkar er á himni og að þaðan væntum við frelsarans Jesú, svo hlægilega sem það hljómar í eyrum veraldarinnar.

Þegar Jóhannes sá Jesú í röðinni vildi hann varna honum þess að taka skírn og sagði: „Mér er þörf að skírast af þér og þú kemur til mín!“
Jesús svaraði honum: „Lát það nú eftir. Þannig ber okkur að fullnægja öllu réttlæti.“ Og Jóhannes lét það eftir honum.
En þegar Jesús hafði verið skírður sté hann jafnskjótt upp úr vatninu. Og þá opnuðust himnarnir og hann sá anda Guðs stíga niður eins og dúfu og koma yfir sig. Og rödd kom af himnum: „Þessi er minn elskaði sonur sem ég hef velþóknun á.“

Þessi lýsing sem er svo öskrandi fyndin í eyrum heimsins hljómar kunnuglega í eyrum Guðs barna. Þau sem eiga eyru til að heyra og augu til að sjá fagna yfir þessari mynd því hún rímar við reynslu þeirra. Milljónir manna um allan heim sem þekkja rödd Guðs og ljós himinsins vita veruleikann sem hér er lýst. Það er nóg.

-„Þegar Jesús hafði verið skírður sté hann jafnskjótt upp úr vatninu. Og þá opnuðust himnarnir og hann sá anda Guðs stíga niður eins og dúfu og koma yfir sig. Og rödd kom af himnum: „Þessi er minn elskaði sonur sem ég hef velþóknun á.“-

Fögnuður okkar sem köllum okkur systkini Jesú eða Guðs börn er gleðin yfir þessari rödd. Röddinni sem lýsir yfir velþóknun á Jesú Kristi og öllum mönnum í leiðinni. Það er hin djúpa undirliggjandi vissa um að allt muni fara vel, að allt muni samverka til góðs af því að góður Guð er með okkur og hjá okkur og í okkur. Og þegar heimurinn hlær að okkur er eitthvað sem hlær innra með okkur. En þegar heimurinn stærir sig af sigrunum sínum, öllum háu turnunum og máttugu kerfunum þá grætur hjarta okkar, því að við vitum að allt sem er veraldlegt er bara á leiðinni fram hjá. Enginn sigur er endanlegur í þessum heimi. Allir turnar og öll kerfi eiga eftir að hrynja.

Loks skulum við hlýða aftur á textann sem lesinn var hér áðan úr Jesajabók. Í honum hafa kristnir menn í aldanna rás þóst heyra lýsingu á Jesú sjálfum og leyndardómi Guðs í honum. Þar er berum orðum talað um Jesú-andúðina sem við m.a. þekkjum svo vel í okkar samfélagi:
„Sjá, þjónn minn mun giftusamur verða, [segir Guð]
hann mun verða mikill og veglegur og hátt upp hafinn.
Eins og marga hryllti við honum,
svo afskræmdur var hann ásýndum
að vart var á honum mannsmynd,
eins mun hann vekja undrun margra þjóða
og konungar munu verða orðlausir frammi fyrir honum
því að þeir munu sjá það sem enginn hefur sagt þeim
og verða þess áskynja sem þeir hafa aldrei heyrt. (Jes 52.13-15)

Það er hinn óbærilegi húmor Guðs ríkis að Jesús Kristur er heiminum gefinn í eitt skipti fyrir öll, og hversu mjög sem veröldin vill hrista hann af sér og reynir sífellt að krossfesta hann, þá birtist hann alltaf á nýjum og óvæntum stöðum, standand í röðinni næst þér.

Amen

Textar dagsins:
Jes 52.13-15
1Pét 3.18-22
Matt 3.13-17

Prédikun dagsins:
Við lifum á mögnuðum tímum. Hvert misseri í lífi þessarar þjóðar er nýr kafli í áhugaverðri framvindu. Nú leiðir ný rannsókn í ljós að því meiri tekjur sem foreldrar íslenskra drengja hafa því líklegra er að lesskilningi piltanna sé ábótavant. Þá kemur líka í ljós í annari nýlegri rannsókn sem greint var frá í fjölmiðlum í vikunni að börn fráskilinna foreldra eru almennt í betri tengslum við feður sína að því gefnu að forræði sé deilt og þau búi jafnt hjá báðum foreldrum.

Hugsum nú aðeins saman.

Besta aðferðin til þess að viðhalda neikvæðu ástandi er sú að hella úr eyrunum og hneykslast á fólki. – Hann ríður ekki við einteyming íslenski plebbahátturinn! er t.d. fín setning í því sambandi. Önnur er líka góð: Það er ekki að spyrja að þessum íslensku karlmönnum. Þeir vakna ekki fyrr en búið er að henda þeim út götu og króunum á eftir þeim!

Ef okkur langar hins vegar að breyta einhverju þá held ég að við verðum að skoða málið dýpra. Ég held raunar að þessi vandi eigi ekkert skylt við plebbaskap eða aulahátt enda þótt hann vissulega birtist í þeim búningi. Guðspjallið í dag, sagan af verkamönnunum í víngarðinum, er í raun niðurlag af mjög skemmtilegri plebbasögu sem sýnir að plebbaskapur er langþróaður vandi sem var ekkert fundinn upp hér á Íslandi. Við sem lásum bláu og bleiku Biblíusögurnar í barnaskóla munum eftir ríka unglingnum sem svo var nefndur og kom til Jesú í mjög sérstökum sökksess-erindum. Því er lýst í 19. kafla Matteusarguðspjalls hvernig hann kemur með tilþrifum, varpar sér fram fyrir Jesú og spyr þannig að athygli allra beinist að honum: „Meistari, hvað á ég að gera til að öðlast eilíft líf?” Og í stað þess að hæðast að þessum vandræðalega gjörningi unga mannsins sem ber með sér svo áberandi yfirborðsmennsku þá notar Jesús tækifærið til þess að kenna honum og okkur öllum hvernig best er að tækla plebbaskap. Jesús horfir á unga manninn og mætir honum bara af virðingu.

Yfirborðsmennska á rætur í óttanum við það að vera ekki nóg. Að maður sé með einhverjum hætti ófullnægjandi einstaklingur og þurfi þ.a.l. að bera utan á persónu sinni alls konar flögg og merki. Öll merkjavaran er til vitnis um algengi þessa vanda. Ég þekki það semt best af sjálfum mér. Alltaf þegar ég er eitthvað að rembast innan um fólk þá er það vegna þess að ég er óöruggur og vantar fullvissu um eigin virðingu. Nú, jæja. Jesús tekur við spurningu unga mannsins sem í alvöru trúir því að það sé á hans valdi að gera eitthvað til þess að tryggja sér eilíft líf. Höfum hugfast að þessi ungi maður átti allt og hafði ekki heyrt mörg Nei um dagana. Hann var í forréttindastöðu á flestum sviðum dáður og öfundaður og í hans hugarheimi var eilíft líf e.t.v. meira svona spurning um það að hafa fullt hús í spilinu, vera með eilífðarmálin í tékki við hliðina á öllu hinu sem hann hafði á valdi sínu.
„ Ef þú vilt inn ganga til lífsins þá haltu boðorðin.“ svaraði Jesús
Hann spurði: „Hver?“
Jesús sagði: „Þú skalt ekki morð fremja, þú skalt ekki drýgja hór, þú skalt ekki stela, þú skalt ekki bera ljúgvitni, heiðra föður þinn og móður og þú skalt elska náunga þinn eins og sjálfan þig.“

Ungi maðurinn var risinn á fætur og hefur litið í kring um sig feginn að sjá að allir voru að horfa og hlusta þegar hann leit á Jesú og mælti fullur af sjálfsöryggi: “Alls þessa hef ég gætt. Hvers er mér enn vant?“
Þarna stóð hann frammi fyrir meistaranum og samferðamönnum sínum og skorti svo átakanlega innsæi í sjálfan sig og mannlífið almennt að hann trúði því í alvöru að hann hefði haldið sjálf boðorðin tíu allt frá æsku. Það hálfa væri hellingur hafa margir hugsað sem nær stóðu. En ungi maðurinn elskaði áskoranir. Hann stóð bara í markinu reiðubúinn að verja alla bolta. Tíu mörk varin! Boðorðin öll á hreinu. Skjóttu aftur Jesús!

Guðspjall dagsins er úr Matteusi en þegar Markús guðspjallamaður greinir frá þessum sama atburði hefur hann fyrir því að lýsa augnaráði Jesú þar sem hann horfir á ríka unglinginn: „Jesús horfði á hann með ástúð og sagði við hann: „Eins er þér vant. Far þú, sel allt sem þú átt og gef fátækum og munt þú fjársjóð eiga á himni. Kom síðan og fylg mér.“ (Mark. 10.21)

Munum að tillaga Jesú var mæld fram í ástúð ekki sem ögrun. Því fór ungi maðurinn ekki reiður á braut heldur bara hryggur, „enda átti hann miklar eignir” útskýrir Matteus.
En Jesús sagði við lærisveina sína: „Sannlega segi ég ykkur: Torvelt verður auðmanni inn að ganga í himnaríki. Enn segi ég: Auðveldara er úlfalda að fara gegnum nálarauga en auðmanni að komast inn í Guðs ríki.“
Þegar lærisveinarnir heyrðu þetta urðu þeir steini lostnir og sögðu: „Hver getur þá orðið hólpinn?“
Jesús horfði á þá og sagði: „Menn hafa engin ráð til þess en Guði er ekkert um megn.“

Þarna verða einkar áhugaverð kaflaskil í sögunni þegar kviknar á perunni hjá Pétri lærisveini og hann sér leik á borði þegar ríki unglingurinn er genginn út af sviðinu. Munum að lærisveinarnir voru einmitt sjálfir ungir karlmenn og það kemur ítrekað fram í Guðspjöllunum hve þrekaðir og þjáðir þeir voru af hugmyndinni um sjálfa sig sem sigurvegara.

Þá sagði Pétur við Jesú: „Við yfirgáfum allt og fylgdum þér. Hvað munum við hljóta?“
Og Jesús byrjar bara aftur á sama stað og gefur Pétri og vinum hans sömu meðferð og ríka unglingum. Hann stígur inn í þeirra eigin hugarheim og byrjar nákvæmlega þar sem þeir eru staddir: „Sannlega segi ég ykkur: Þegar Guð hefur endurnýjað allt og Mannssonurinn situr í dýrðarhásæti sínu munuð þið, sem fylgið mér, einnig sitja í tólf hásætum og dæma tólf ættkvíslir Ísraels. Og hver sem hefur yfirgefið heimili, bræður eða systur, föður eða móður, börn eða akra sakir nafns míns, mun fá allt hundraðfalt aftur og öðlast eilíft líf.”

Þeir áttu drauminn um Guðs ríki. Þessir ungu menn áttu trúna á góðan Guð sem leysa mun heiminn frá öllu illu og endurnýja allt. Og í þeirra hugarheimi var jafn vel ákveðin landafræði í þessu tengd sterkum myndum úr Gamla Testamenntinu og hugmyndum um hásæti og herradóma og völd. Tökum nú eftir aðferð Jesú. Hann gengur bara þarna inn eins og ekkert sé. Samþykkir heimsmynd þeirra gagnrýnislaust, fyllir þá þannig öryggi og lætur þá svo líka heyra að hann viti hvað þeir hafa lagt mikið á sig, gefið mikið og misst af mörgu vegna þess að þeir gerðust lærisveinar hans. „Hver sem hefur yfirgefið heimili, bræður eða systur, föður eða móður, börn eða akra sakir nafns míns, mun fá allt hundraðfalt aftur og öðlast eilíft líf.” Og þarna þar sem lærisveinarnir standa líkt og í heitri sturtu og drekka í sig viðurkenningu meistarans á öllu því sem þeim er kærast og helgast og eru hugsa með sér hvort það sé ekki einmitt svona þegar maður meikar það í Guðsríki, þá bætir Jesús við einni lítilli setningu sem kippir þeim niður á jörðina með hliðstæðum hætti og ríka unglingnum var hjálpað til þess að komast í betri tengsl við raunveruleikann:
“En margir hinir fyrstu verða síðastir og hinir síðustu fyrstir.“
Ég sé fyrir mér sæl og upphafin andlit lærisveinanna verða langleit og óviss. “En margir hinir fyrstu verða síðastir og hinir síðustu fyrstir.“

Saga dagsins, sagan um verkamennina í víngarðinum sem ekki fengu greitt samkvæmt vinnuframlagi heldur eftir þörfum, er útskýring á þessari litlu óþægilegu setningu.

Við trúum því að við séum hér til þess að sigra. Við göngum út frá því að helsta verkefni okkar í veröldinni sé það að ávinna okkur stöðu og ná árangri. Hvenær byrjaði þessi skynvilla? Hvenær var fyrsta drengnum kennt að ef hann ætlaði að verða raunverulegur karlmaður yrði hann að lifa sem mest uppi í höfðinu á sér og hætta að hlusta á tilfinningarnar í brjóstinu? Og því meira sem við leggjum á okkur við það að sigra því minna hlustum við á börnin okkar, einkum drengina. Þeir eiga að læra að vera sigurvegarar. Ómeðvitað einangrum við drengi frá ástúðinni og hlustuninni, þeirra heimur á að vera heimur hraða og árangurs. Þess vegna læra þeir ekki að lesa. Ríki unglingurinn kom heldur betur á fartinni en hann var ólæs á aðstæður sínar og hafði varla gripsvit á því hvað í því er fólgið að vera manneskja. Í ljós kom að lærisveinar Jesú voru lítið betur settir.

Frásagnir Guðspjallana sýna að aðferð Jesú gagnvart þessum vanda var ástúðleg hlustun. Hann fór bara inn í hugarheim hins einangraða og byrjaði samtal á hans forsendum. Í blaðagrein sem Andri Snær Magnason skrifaði um daginn um læsi drengja er hann að biðja samfélagið um að nota þessa aðferð. Hann hvetur okkur til að setja okkur inn í hugarheim barnanna þegar hann segir:
„Furðufiskar og lífríkið í hafinu kringum Ísland ætti að vera örvandi fyrir ímyndunaraflið. Ættu 10 ára krakkar á Íslandi ekki að hafa æði fyrir fiskum eða hvölum? Þeir ættu allir að vilja verða kafarar og sjávarlíffræðingar. Eða hvað? Ákvað einhver að þeir ættu ekki að hafa áhuga? Eða erum við almennt hlutlaus og meðvitundarlaus um menningarheim barna og unglinga? Eldvirkni og eldgos síðustu ára ættu að fylla þá löngun til að verða jarðfræðingar og vísindamenn. Íslendingasögurnar og bókmenntirnar eiga að fylla þá draumum um að verða skáld eða fornleifafræðingar.” (http://www.visir.is/strakarnir-okkar/article/2012701259993)

Sigurvegaramenningin er ævafornt vandamál og hún hefur alltaf sömu einangrandi áhrifin; aðskilur kynin, fjarlægir mann frá náttúru, gerir stéttir og þjóðir framandi og veldur því að drengir missa af feðrum sínum og læra ekki að lesa á lífið. Þess vegna talaði engillin Gabríel við Sakaría föður Jóhannesar skírara og sagði: „Og hann mun ganga fyrir Guði í anda og krafti Elía, til að snúa hjörtum feðra til barna sinna og gefa óhlýðnum réttlátt hugarfar og búa Drottni altygjaðan lýð.“ (Lúk. 1.17)

Leyfum því að gerast.

Amen.

Textar dagsins:
Jer 9.22-23
1Kor 9.24-27
Matt 20.1-16