Skoðannakannanir sýna að djúp gjá hefur myndast á milli þjóðar og þings. Örfáir landsmenn treysta þingmönnum og ríkisstjórninni. Ekkert gefur til kynna að traust á þeim sem á alþingi starfa sé eitthvað að aukast eftir frammistöðu okkar hér á september þingi. Vantraustið beinist að stjórn og stjórnarandstöðu og því verðum við öll sem hér vinnum að skoða hvernig við getum bætt störf okkar og samvinnu.
En hvernig er hægt að laga þetta og endurheimta traust? Ég held að ný þingsköp séu til bóta en það er ekki nóg að fá nýjar starfsreglur. Bankarnir höfði til dæmis mjög fínar siðareglur en það fór bara enginn eftir þeim því menningin þar inni var að skauta á gráa svæðinu. Græða, græða, græða og svindla eins og fagmenn.
Já hvernig er hægt að endurheimta þetta traust? Út um allan heim mótmælir fólk – það mótmælir vegna þess að það treystir ekki kerfinu. Það hefur upplifað að kerfið er orðið svo stórt að það þjónar aðeins sér og ef það verða kerfismistök þá mun kerfið gera allt sem það getur til að verja sjálft sig en ekki þá sem brotið hefur verið á. Út um allan heim mótmælir fólk því að fjármagnseigendur – bankamafían stjórnar samfélögunum en ekki valdhafar sem eru lýðræðislega kjörnir.
Hverjir semja lögin? Ekki er það löggjafarvaldið sem semur þau. Lögin eru samin í ráðuneytinum og þeir sem koma að því að semja þau eins og til dæmis lög um fjármálafyrirtæki koma einmitt frá fjármálafyrirtækjunum. Hvernig fer það saman að hafa fulltrúalýðræði á löggjafarsamkundunni að kljást við lagatæknimál þeirra sem eru jafnframt á launum eða hafa þegið laun frá fyrirtækjum þeim sem á að koma böndum á með lagasetningu? Það hlýtur að vera skýlaus krafa okkar hér á þingi að við fáum að fylgjast með lagasetningu frá frumstigum og vita nákvæmlega hver skrifar hvaða lagabálk sem fer í gegnum alþingi. Það hlýtur að vera skýlaus krafa að þeir landsmenn sem svo vilja fái aðgegni að lagaskrifum á frumstigi til að geta veitt aðhald áður en það fer hingað inn.
Með þannig opnun á kerfinu er hægt að byggja nauðsynlegt traust og alvöru gangsætt samfélag sem við verðum að koma hér á til að byggja upp samfélag heilinda og heiðarleika.
En það þarf auðvitað meira til og minni ég á skrif hæstvirt forsætisráðherra sem hún birti í dagblaði hér um árið og talar fyrir því að það beri að afnema verðtrygginguna. Til að skapa traust getur Hæstvirtur Forsætisráðherra til dæmis sýnt í verki að hún ætli að láta sinn gamla draum verða að veruleika og jafnframt verða við kröfu 34 þúsund landsmanna sem settu nafn sitt við kröfu Hagsmunasamtaka Heimilanna um að afnema verðtrygginguna. Krafan hljóðar svo: Í nafni almannahagsmuna krefjumst við undirrituð almennra og réttlátra leiðréttinga á stökkbreyttum lánum heimilanna og afnáms verðtryggingar.
Hafi stjórnvöld ekki orðið við þessari kröfu fyrir 1. janúar 2012 jafngildir undirskrift mín kröfu um þjóðaratkvæðagreiðslu um kröfugerðina.
Forsætisráðherra tók við undirskriftarlistanum stuttu eftir að þing var sett á laugardaginn var með þeim orðum að þetta yrði sett á forgangslista ríkisstjórnarinnar á fundi á morgun. Hvergi get ég séð á málefnalista ríkisstjórnarinnar að bregðast eigi við þessum kröfum. Þá á jafnframt að setja saman enn eina nefndina til að bregðast við þeim forsendubresti sem hér varð við hrunið og ekki hefur tekist að leiðrétta.
Þeir einstaklingar sem sýndu hve mesta ráðdeild og pössuðu upp á fjármál sín hafa ekki fengið neina leiðréttingu. Það að horfa upp á ævisparnað sinn sem settur hefur verið upp í húsnæðskaup fuðra upp og heyra á sama tíma í fréttum að 50 fyrirtæki hafi fengið afskrifað milljarð hvert fær auðvitað jafnvel rólyndasta fólk til að finna til gremju og reiði gagnvart þeim sem sitja við völd.
Sú gremja braust út að einhverju leyti við þingsetningu en miklu fleiri voru þó saman komnir við þetta hús sem ég stend í með fjölskyldum sínum og hlýddu á ræður og frábæra tónlist, þetta fólk fór síðan heim og tóku ekki eftir neinu því sem síðar var aðalfrétt fjölmiðla. Ekki einu orði var eytt á friðsamleg mótmæli sem áttu sér stað á sama stað á sömu stundu og írafárið við þinghúsið átti sér stað í fjölmiðlum landsins. Stöð 2 gekk meira að segja svo langt að skrifa inn í frétt sína að 4000 manns hafi kastað eggjum á þingið sem er auðvitað skemmtilega dramatískt en ekkert annað en ósannindi.
Óvönduð vinnubrögð og hálflygar fjölmiðla í tengslum við mótmæli er svo sem ekki nein nýmæli og þurfa þeir sem mæta á mótmæla oft sitja undir lygum og rógburði. Fólkið sem kom á austurvöll við þingsetningu mætti auðvitað á sínum forsendum sem voru æði fjölbreyttar. Ég heyrði frá mörgum þarna úti að þeir væru komnir til að sýna okkur sem hér störfum að þeim ofbýður forgangsröðunin og vinnubrögðin hér inni. Ég heyrði jafnframt í mörgum sem komu til að taka undir kröfur hagsmunasamtaka heimilanna og komu með friði og fóru í friði.
Eitt af því sem verður að taka á er sú ógæfa að nánast enginn hefur þurft að sæta ábyrgð á því tjóni sem þetta samfélag hefur orðið fyrir og því verður því að linna að þeir sem allir vita að eru orsakavaldar hrunsins fái enn að fjárfesta hérlendis, reka fjölmiðlasamsteypur og séu á sama tíma enn að maka krókinn á kostnað skattborgara.
En meira þarf til kæru landsmenn: Ljóst er að þeir sem eru við völd eru allir að vilja gerðir til að láta þarfir ykkar verða að forgangsmáli, til þess að sýna þeim stuðning þarf fólk að sýna þann stuðning í verki með því til dæmis að þrýsta á að undirskriftarlistinn frá Hagsmunasamtökunum endi ekki ofan í skúffu og að úrvinnsla hans verði enn ein barbabrellan. Kannski á ríkisstjórninn við ramman reip að draga því ljóst er að núverandi kerfi þjónar ekki lengur hagsmunum almennings, þess vegna þurfa allir hér inni á alþingi að hafa:
Hugrekki til að fara nýjar leiðir og kalla eftir stuðning almennings til þeirra verka
Hugrekki til að breyta og stokka upp í efnahagskerfinu og stjórnsýslunni
Hugrekki til að afnema bankaleyndina
Hugrekki til að vinna með öðrum en vinum, vandamönnum og flokkssystkinum
Hugrekki til að tryggja að þeir sem bera ábyrgð á hruninu axli ábyrgð ef það er ekki hægt þá verðum við að hafa hugrekki til að viðurkenna að samfélagsgerðin er ónýt því að þeir sem hafa völd og peninga þurfa ekki að lúta að sama réttarfari og samfélagslegri ábyrgð einsog almennir borgarar.
Hugrekki til að viðurkenna blóðskömm íslenskrar stjórnsýslu
Hugrekki til að setja almenning á oddinn í stað fjármálastofnanna
Hugrekki til að vinna saman að því að finna lausnir
Hugrekki til að láta dóm þjóðarinnar ráða varðandi nýju stjórnarskránna
Við í Hreyfingunni höfum stundað annars konar vinnubrögð hér á þingi en almennt tíðkast og vonum til þess að þau vinnubrögð verði eitthvað sem aðrir temja sér. Við höfum alltaf málefnin að leiðarljósi og vinnum jafnt með minni eða meirihluti útfrá málefnum þeim sem tengjast þeirri stefnu sem við vorum kjörin á þing til að koma í verk. Hjá okkur er ekkert flokksræði og hverjum og einum þingmanni frjálst að fylgja sannfæringu sinni þó að hún stangist á við skoðannir hinna. Við höfum einfalda stefnu þar sem lýðræðisumbætur eru áberandi en jafnframt má þar finna kröfur um almennt réttlæti fyrir þá landsmenn sem fengu óréttlátar skuldabyrðir í fangið í eftirmálum hrunsins.
Í vetur munum við meðal annars vinna að eftirfarandi málum: flytja þingsályktun um meðferð á frumvarpi til nýrrar stjórnarskrár. Frumvarp um þjóðaratkvæðagreiðslur og kvótafrumvarpið sem við lögum fram á síðasta þingi. Þá munum við flytja þingsályktun um rannsókn á starfsháttum forsætisráðuneytis, fjármálaráðuneytis, viðskiptaráðuneytis og Seðlabankans í aðdraganda Hrunsins og eftirmálum þess.
Við munum leggja mikið kapp á að tillögur að nýrri stjórnarskrá rati í þjóðaratkvæðagreiðslu til að alþingi fái skýra leiðsögn um hver eindreginn vilji þjóðarinnar er varðandi nýjan samfélagssáttmála. Ef þinginu ber gæfa til að vinna úr tillögum stjórnlagaráðs á þann hátt að almenn sátt sé með þá vinnu og niðurstöðu þá held ég að grunnurinn að hinu nýja Íslandi sé loks traustur.
Til þess að okkur hér á þinginu auðnist að fylgja betur því sem þið viljið frá okkur, þurfum við aðhald og áreiti. Takk fyrir hávaðan, öll bréfin, mótmælastöðurnar, greinarnar og nöfnin á undirskriftarlistunum. Það er staðreynd að til þess að lifa í því samfélagi sem maður dreymir um að búa í þaft maður að taka þátt í að búa til þann draum. Það kostar ekki mikla vinnu að taka þátt, en það er staðreynd að þeir sem breytt hafa heiminum hafa verið einstaklingar með ríka réttlætiskennd. Hættum að berjast gegn hvort öðru og finnum leiðir til að vinna saman innan þings sem utan. Sagt hefur verið að tuttugasta og fyrsta öldin verður öld almennings – öldin okkar.